Bàitiểuluận GVHD:TS.Nguyễn MinhTuấnTiểuluận Phântíchtình hìnhhoạtđộngvàvaitròcủacôngtycổphần và thịtrườngchứng khoántrongnền kinh tếViệtnam hiệnnay... 2.3 Giai đoạn phát triển Saunhữngnă
Trang 1Bàitiểuluận GVHD:TS.Nguyễn MinhTuấn
Tiểuluận
Phântíchtình hìnhhoạtđộngvàvaitròcủacôngtycổphần
và thịtrườngchứng khoántrongnền kinh tếViệtnam hiệnnay.
Trang 2LớpVB15KT002-Đềtài31 Page1
Trang 3Bàitiểuluận GVHD:TS.Nguyễn MinhTuấn
Trang 4Page3 LớpVB15KT002-Đềtài31
GVHD:TS.NguyễnMinhTuấn Bàitiểuluận
Giớithiệuvấnđề.
Xuấtpháttừthựctếkháchquandođòihỏicủasựhìnhthànhvàpháttriểncủanềnkinhtếthịt r ư ờ n g , d
o đ ó ,việchìnhthànhcáccôngtycổphần(CTCP)vàvấnđềcổphầnhoádoanhnghiệpNhànước(DNNN)làtấtyếuđốivớiquátrìnhpháttriểnmạnhcủanềnkinhtếthịt r ư ờng
H ì n h thứcCTCPđãxuấthiệnvàonhữngnămcuốithếkỷXVIvàđầuthếkỷXVII,màtrước tiênlàởnướcAnhsauđólànướcPháp.Trảiquaquátrìnhpháttriểncủanềnkinhtế,nhấtlàtronggiaiđoạnmàcuộcCáchmạngcôngnghiệpdiễnrathìCTCPpháttriểnrấtmạnhmẽ.ĐếnnhữngnămđầuthếkỷXXthìCTCPđãtrởthànhhìnhthứckinhdoanhrấtphổbiếnởcácnướccónềnkinhtếthịtrườngpháttriểnmạnh.VớiViệtNamchúngta,từk h i đấtnướcđượcthốngnhất,dophảigiảiquyếthậuquảnặngnềcủachiếntranh.Mặtkhácdocơchếkinhtếvàxuấtphátđiểmcủachúngtathấp.Chínhvìvậy,màviệckhôiphụcnềnkinhtếtuyđãđạtđượcnhiềuthànhcông,songcũngcònnhiềuhạnchế.DođómàđạihộiĐảnglầnthứVI(12/1986)đãđánhdấusựđổimớicủanềnkinhtếViệtnam.Đólàquátrìnhchuyểnđổitừnềnkinhtếtậptrungquanliêubaocấp,sangnềnkinhtếthịtrường,Nókhôngchỉlàmthayđổimộtcáchsâusắcnềnkinhtếnướctavềcơcấukinhtế,thànhphầnkinhtếvàquanhệsởhữumàcònlàmxuấthiệnhìnht hứctổchứckinhtếmớiđólàCTCP.NghịquyếtĐạihộiĐảnglầnthứVI,VII,VIIIvàHiếnpháp1992đềukhẳngđịnh:NềnkinhtếnướctahiệnnaylànềnkinhtếhànghoánhiềuthànhphầnvậnhànhtheocơchếthịtrườngcósựquảnlýcủaNhànướctheođịnhhướngX ã hộichủnghĩa.Trongnềnkinhtếnhiềut hànhphầnđó,kinhtếquốcdoanhđượcxácđịnhgiữvaitròchủđạo.Cácthànhphầnkinhtếkháchoạtđộngtheoluậtvàbìnhđẳngtrướcphápluật
Côngtycổphầnlàloạihìnhdoanhnghiệpđốivớinướctalàtươngđốimới.Trướcđâychưac ó LuậtdoanhnghiệpthìnóhoạtđộngtheoLuậtcôngty.Khi
Luậtdoanhnghiệprađời( t háng12năm1999)t hìcôngtycổphầnđượcxácđịnhđầyđủvà rõrànghơn,làmộttrong4loạihìnhdoanhnghiệpđượcquyđịnhtrongLuậtdoanhnghiệp.Cũngchínhtừđómàcôngtycổphầnpháttriểnmạnhhơnvàngàycàngpháthuyđượcnhữngưuthếcủanótrongnềnkinhtế.Sovớicácloạihìnhdoanhnghiệpkhácthìcôngtycổphầnrấtcóưuthếtrongviệchuyđộngnguồnvốnnhànrỗitrongcôngchúng.Mặtkhácvớiviệchìnhthànhthịtrườngchứngkhoánởnướctathìcôngtycổphầnlàđiềukiệnquantrọngvàtiênquyếtchosựhoạtđộngcủathịtrườngnày,từđóthúcđẩynềnkinhtếpháttriển
Sauđâychúngtasẽphântí ch tìnhh ì n h hoạtđộngvàvaitròcủacôngtycổphầnvàthịt r ư ờ n g chứngkhoántrongnềnkinhtếViệtnamhiệnnay
Trang 51 Kháiniệmcôngtycổphần.
Côngtycổphầnlàhìnhthứcpháttriểncủasởhữuhỗnhợp,từhìnhthứcvốncủamộtchủsanghìnhthứ cvốncủanhiềuchủdiễnratrênphạmvicôngty.Nólàsảnphẩmtấtyếucủaquátrìnhxãhộihoávềmặt kinhtếxãhội(mặtsởhữu)vàcũnglàsảnphẩmtấtyếucủaquátrìnhtíchtụvàtậptrunghoásảnxuấtcủ anềnsảnxuấtlớnhiệnđại.C.MácvàF.Ănggenđãxemhìnht hứcsởhữuvốncổphần là
“điểmquáđộ”từtưhữutưsảnsangsởhữuxãhộivềtàisảntrongkhuônkhổcủachủnghĩatưbản
2 Lịchsửhìnhthànhcôngtycổphần.
Côngtycổphầnrađờitừcuốithếkỷ16ởcácnướctưbảnpháttriểnnhưmộtnhucầukháchquancủalịchsử.Trongsuốtmấytrămnămquacác côngt y cổphầnđãchiếmmộtvaitròquantrọngtrongviệcthúcđẩynềnkinhtếthếgiới.Quátrìnhlịchsửhìnhthànhvàpháttriểncủahìnhthứccôngtycổphầntrênthếgiớigồmcác giaiđoạnsau:
2.1 Giai đoạn mầmmống
TrongnhữngnămđầucủaphuơngthứcsảnxuấtTBCNcácnhàtưbảnlậpracácxínghiệpTBCNriênglẻ,hoạtđộngđộclậpthuêmướn côngnhânvàbóclộtlaođộnglàmthuê.Dầndầncùngvớisựpháttriểncủasứcsảnxuấtvàchếđộtíndụnghọđãliênkếtvớinhau,dựatrênquanhệnhânthân(giađình)và chữtíngópvốnkinhdoanhnhằmmụcđíchsinhlợi.Từdoanhnghiệpnhómbạndầndầnpháttriểnthànhdoanhnghiệpgópvốn.Năm1553côngtycổphầnđầutiênởAnhthànhlậpvớisốvôn6000bảngAnhpháthành240cổphiếu,mỗicổphiếulà25bảngAnhđểtổchứcđộibuôngồm3chiếcthuyềnlớntìmđườngsangẤnĐộtheohướngĐôngBắc
Năm1801tạiLuânĐônsởgiaodịchchứngkhoánchínhthứcrađờitạorathịtrườngchứngkhoán.ThịtruờngchứngkhoánliênquantớidoanhnghiệpcổphầnbaogồmcảcổphầntưnhânvàdoanhnghiệpcổphầndoNhànướcđứngrathànhlập.TheoCácMác"Trongbướcđầucủanềnsảnxuất
TBCNmộtsốngànhsảnxuấtđòihỏimộtsốtưbảntốithiểumàlúc
đótừngc á nhânriênglẻchưathựchiệnđược.TìnhhìnhđódẫnđếnNhànướcphảitrợcấp Mặtkhácđiềuđócũngdẫnđếnviệcthànhlậpnhữngnơinắmgiữđộcquyềndophápluậtthừanhậnđểkinhdoa
nhtrongnhữngngànhcôngnghiệpvàthươngnghiệpnhấtđịnh".Nhưvậytronggiaiđoạnnàycôngty cổphầncóhailoại:
+Doanhnghiệpgópvốnhoặcdoanhnghiệpnhómbạn
Trang 62.2 Giai đoạn hình thành
TrongnửađầuthékỷXIXcáccôngt y cổphầnchínhthứclầnlượtra
đờivớihìnhthứctổchứcvàhìnhthứcphânphốiriêngcủachúng.Nhữngquyđịnhcơbảnvềcôngtycổphầnđãr a đời(ởPhápvàonhữngnăm1806).Côngtycổphầnđượcthànhlậprộngkhắptrongcácngànhnghềkhôngchỉtrongthươngnghiệpmàtronggiaiđoạntrướcởcácngànhchếtạo,c á c lĩnhvựcgiaothôngvậntảiđườngsông,đưòngsắt
Cổphiếupháthànhcóthểbántraotay,loạigiaodịchchứngkhoánnàycó
lúcvượtrangoàibiêngiớiquốcgiathulợinhuậntheohìnhthứclợitứcđịnhkỳ.Mộtsốdoanhnghiệplớncủatưbảntưnhânbắtđầupháthànhcổphần,táchngườiđạibiểuquyềnsởhữu(hộiđồngquảntrị)vàngườikinhdoanh( g i á m đốc)ralàmhai.CácsởgiaodịchchứngkhoáncũnghìnhthànhphổbiếnởcácnướcPhươngTâytuynhiêntrướcnhữngnăm70củathếkỷXIXcôngt y cổphầncònítvàhìnhthứcchưađadạng,quymôcònnhỏ
2.3 Giai đoạn phát triển
Saunhữngnăm70củathếkỷXIXcôngtycổphầnpháttriểnrấtnhanhphổbiếnởtấtcảcácnướctưbản,cácngànhcóquymôsảnxuấtmởrộng,tậptrungtưbảndiễnravớitốcđộchưatừngcó,rađờicáctổchứcđ
Cơvốt.Cáccôngtynắmgiữcổphầnkhốngchếrađờitạothànhkếtcấuchuỗi.Côngtymẹ-côngtycon–côngtycháuhìnhthànhmộttậpđoàndoanhnghiệpxuyênquốcgia
Đếnnăm1930sốcôngt y cổphầncủaAnhlà86000,90%tưbảnchịusựkhốngchếcủacôngt y cổphần.ỞMỹ1909cótổngsố262000côngtycổphần.Đếnnăm1939sốcôngtycổphầnởMỹchiếm51,7%trongtổngsốcácxínghiệpnôngnghiệpvà92,6%giátrịtổngsảnlượngcôngnghiệp
2.4 Giai đoạn trưởng thành
Sauchiếntranhthếgiớthứhaicôngtycổphầncónhữngđặcđiểmmới:
-Dùnghìnhthứccổphầnđểlậpra cáccôngtyxuyênquốc gia vàđaquốc
giađểliênhợpkinhtếvàquốctếhoácổphầnhìnhthànhcáctậpđoàndoanhnghiệpquốctế
- Thuhútcôngnhânviênchứcmuacổphầnthựchiện"chủnghĩatưbảnnhândân"đểlàmdịumâuthuẫngiữalaođộngvà tưbảnđồngthờithuhútvốnmột cáchthuậnlợi
- Cơcấutổchứccủacôngtycổphầntạicácnướcngàycànghoànthiện,phápluậtngàycàngkiệntoànvàmỗinướcđềucónhữngđặcđiểmriêng
3 Điềukiệnđểhìnhthànhcôngtycổphần.
3.1.Tồn tại sở hữu khác nhau về vốn
Côngtycổphầnlàcôngtycónhiềungườiđứngsởhữu.Nếucôngtychỉthuộcmộtchủsởhữuthìdùc hủsởhữuđólàmộtcánhânhaymộttổchức thìđó khôngphảilà côngtycổ
Trang 7phầnmàthuộcmộtloạihìnhcôngt y k h á c cóthểlàcôngt y t ư nhân,côngtyTNHHmộtthànhviênhayCôngtyliêndoanh(nếuchủsởhữulàNhànước).
3.2.Những người có vốn muốn tham giađầu tư để kinh doanh thu lợi nhuận
Đâylàhìnht hứcđầutưmạohiểmnhấtsovớicáchìnhthứcđầutưkhácnhưmua
côngtrái,tráiphiếu,gửingânhàng Trongkinhdoanhc ó k hả năngbịphásảnnhưngbùlạilàhìnhthứcđầutưcóhứahẹnnhấtvàkhôngbịlạmphátvớimón tiềnlớn
3.3.L ợ i nhuận thu được phải có đủ sức hấp dẫn người có vốn tham gia kinh doanh
Nếulợinhuậntrongkinhdoanhmanglạilớnhơnlợitứcngânhànghoặclợitức
dođầutưvàocác lĩnhvựckhácvàlớnhơnđủmứccầnthiếtthìngườicóvốnmớisẵnsànggópvốnvàocôngtycổphầnđểthamgiakinhdoanh
3.4.Phải có sự nhất trí thành lập công ty
Nhữngngườicóvốnmuốnthamgiakinhdoanhphảithoảthuậnđượcvớinhauđểcùnggópvốnvàđứngr a thànhlậpcôngt y cổphầntrênc ơ sởnhữngquyđịnhcủaphápluật.Nếukhôngthoảthuậnđượcthìcôngtycổphầnkhôngthểthànhlậpđược
1 Kháin iệmvềcổphầncổphiếuvàcổđông.
Vốncủacôngtycổphầnđượcchiathànhnhiềuphầnbằngnhaugọilàcáccổphần.Chứngchỉdocôngtycổphầnpháthànhhoặcbúttoánghisổxácnhậnquyềnsởhữumộthoặcmộtsốcổphầncủacôngt y gọilàcổphiếu.Cổphiếucóthểghitênhoặckhôngghitên.Giátrịcủamỗicổphiếugọilàmệnhg i á cổphiếu.Cổphiếubảođảmchongườichủsởhữucóquyềnlĩnhmộtphầnthunhậpcủacôngtytươngứngvớisốtiềnghitrêncổphiếu
Mộtcôngtychỉđượcphéppháthànhmộtsốlượngcổphiếunhấtđịnh.Cổphiếuthườngvàcổphiếuưuđãidocôngt y pháthànhh ì n h thànhnênvốncổphầncủacôngty.Cổphiếuchứngminht ư cáchthànhviêncủanhữngngườigópvốnvàocôngtycổphần,nhữngthànhviênnàygọilàcổđông.Mỗicổđôngcóthểmuamộthoặcnhiềucổphiếu.Quyềnvàtráchnhiệm,lợiíchcủamỗicổđôngphụthuộcvàosốlượngcổphiếucủahọ
trongcôngty.Cổđôngnắmđượcsốlượngcổphiếukhốngchếthìcóthểnắmđượcquyềnchiphốimọihoạtđộngcuảcôngty.Theođiều51và 53củaLuậtdoanhnghiệpViệtNamthì:
- Cổđôngcóquyềntựdochuyểnnhượngcổphầnchongườikháctrừcổđôngsởhữucổphầnưuđãi.VàtrongbanămđầutừkhithànhlậpcôngtycổđôngsánglậpchỉđượcchuyểnnhượngcổphầnnếuđượcsựđồngýcủaĐạihộiĐồngcổđông
- Cổđôngc ó thểlàtổchức,cánhânsốlượngcổđôngtốithiểu là 3vàkhônghạnchếsốlượngtốiđa
- Cổđôngcóhailoạilàcổđôngưuđãivàcổđôngphổthông.Cổđôngphổthôngcócácquyềncơbảnnhư:thamdựvàbiểuquyếttấtcảcácvấnđềthuộcthẩmquyềncủaĐạihộiđồngcổđông( mỗicổphầncómộtphiếubiểuquyết),đượcnhâncổtứcvớimứctheoquy
Trang 8địnhcủaĐạihộiđồngcổđông Cổđônghoặcnhómcổđôngsởhữutrên10%sốcổphầnphổthôngtrongthờihạnliêntụcítnhấtlà6thánghoặctỷlệkhácnhỏhơntheoquyđịnhcủađ i ề u lệcôngtycóquyềnđềcửngườivàoHộiđồngQuảntrịvàBankiểmsoát,yêucầutriệutậphọpĐạihộiđồngcổđông.
2 Cơcấutổchứcvàhoạtđộngcủacôngtycổphần.
Dođặcđiểmnhiềuchủsởhữutrongcôngtycổphầnnêncáccổđôngkhôngthểtrựctiếpthựchiệnvaitròchủsởhữucủamìnhmàphảithôngquatổchứcđạidiệnlàmnhiệmvụtrựctiếpquảnlýcôngt y baogồm:Đạihộicổđông,Hộiđồngquảntrị,GiámđốcđiềuhànhvàBankiểmsoát
- Đạihộicổđônglàcơquanquyếtđịnhcaonhấtcủacôngty,làĐạihộicủanhữngcổđôngsởhữuđốivớicôngtycổphần.Đạihộicổđôngcó3hìnhthứclà:Đạihộihộiđồngcổđôngthànhlập,Đạihộiđồngcổđôngbấtthườngvà Đạihộihộiđồngcổđông
- Hộiđồngquảntrịlàbộmáyquảnlýcủacôngtycổphầnbaogồmnhữngthànhviênc ó trìnhđộchuyênmôncaovàquảnlýgiỏiđểcóthểhoànthànhtốtnhiệmvụdoĐạihộihộiđồngcổđônggiaophó.SốthànhviêndoĐạihộicổđôngquyếtđịnhvàđượcghivàođiềulệcủacôngty.Hộiđồngquảntrịcótoànquyềnnhândanhcôngtyđểquyếtđịnhmọivấnđềliênquanđếnmụcđích,quyềnlợicủacôngty,trừcácvấnđềthuộcthẩmquyềncủaĐạihộiđồngcổđông.HộiđồngQuảntrịtựbầuchủtịchHộiđồngvàchủtịchHộiđồngQuảntrịcóthểkiêmTổnggiámđốccôngtynếuđiềulệcôngtykhôngcóquiđịnhkhác
- Giámđốcđiềuhànhlàngườiđiềuhànhhoạtđộnghàngngàycủacôngt y vàchịutráchnhiệmtrướchộiđồngquảntrịvềviệcthựchiệncácnhiệmvụvàquyềnhạnđượcgiao.VềthựcchấtgiámđốcđiềuhànhlàngườilàmthuêchochủtịchH ội đồngQuảntrị.GiámđốckhônglàmviệctheonhiệmkỳmàtheothờihạnhợpđồngkýkếtvớichủtịchHộiđồngQuảntrị
- Bankiểmsoátcóvaitrògiámsátcáchoạtđộngcủacôngty.Sốlượnguỷviênkiểmsoáttheoquiđịnhtrongđiềulệcủacôngty.NhữngngườinàykhôngphảilàthànhviêncủaH ộ i đồngQuảntrịvàgiámđốc
Phânchialợinhuậntrongcôngtycổphần:Trongcôngtycổphầnquanhệphânphốiđượcthựchiệntheonguyêntắcvốngópcủacáccổđôngvàphụthuộcvàolợinhuậncủacôngty.Lợinhuậncủacôngtysaukhidùngchocáckhoảnchungcầnthiết,phầncònlạiđượcchiađềuchocáccổđôngtỷlệvớiphầnvốngópcủahọvàgọilàcổtức
Sơđồcơcấutổchứccủacôngtycổphầnsữaviệtnam.
Trang 9III Cáctiêu chívàchỉsốđánhgiáhiệuquảhoạtđộngkinhdoanhcủacôngtycổphần.
Bảngbáocáohoạtđộngkinhdoanhcủacôngtycổphầnsữaviệtnam.
Trang 10Tỷ số lợi nhuận ròng trên tổng tàisản(ROA) = ( lợi nhuận sau thuế / bình quân tổng tàisản) x 100%.
Trang 11Page10 LớpVB15KT002-Đềtài31
TừcôngthứctrêntacóthểtínhđượcvàsosánhchỉsốROAtrongbảng3tathấyđược:
TathấytỷsốROAcủa3 nămtươngứngnhưsau.Năm2011ROA=32.01%điềunàycó nghĩalàmộtđồngtàisảnthamgiasảnxuấtkinhdoanhthìsẽtạorađược32.01đồnglợinhuận.N ă m 2010ROA=37.55%điềunàycónghĩalàmộtđồngtàisảnthamgiasảnxuấtkinhdoanhthìtạorađược37.55đlợinhuận.Năm2009ROA=32.89%điềunàycónghĩalàmộtđồngtàisảnthamgiasảnxuấtkinhdoanhsẽtạorađược32.89đồnglợinhuận.Tathấyhiệuquảsửdụngt àisảntrongsảnxuấtkinhdoanhcủa
côngtykhá caođiềuđóchothấycôngtyđãsửdụngtàisảnmộtcáchhiệuquảnhấtđểphụcvụsảnxuất
2 Tỷsốlợi nhuậnt rê n vốnc hủsởhữu(ROE).
Tỷsốnàyđolườngkhảnăngsinhlờitrênmộtđộngvốnbỏra.Tỷsốnàychobiếtcứ100đồngvốnbỏrathìthuđượcbaonhiêuđồnglợinhuận.Nếutỷsốnàymanggiátrịdươngcónghĩalàdoanhnghiệplàm
Vớinhữngđặcđiểmrấtriêngcủamìnhcôngtycổphầncóvai
tròquantrongđốivớiviệcthúcđẩysựpháttriểncủanềnkinhtếquốcdân,cụthểlà:
- Côngtycổphầncókhảnăngtậptrungvốnnhanhchóngvớiquymôlớnđểthựchiệncáchoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhkhổnglồmàkhôngnhàtưbảnriêngbiệtnàocóthểtựmìnhlàmnổi.C.Mácđãđánhgiá
vaitrònàycủacôngtycổphầnnhưsau:"Nếunhưcứphảichờ
Trang 12chođếnkhitíchluỹlàm chomộtnhàtưbảnriênglẻlớnlênđếnmứccóthểđảmđươngviệcxâydựngđư ờngsắtthìcólẽđếnngàynaythếgiớivẫnkhôngcóđườngsắt.Ngượclạiquacôngtycổphầnsựtậptr ungđãthựchiệnđượcviệcđóchỉtrongnháymắt"
- Côngtycổphầngópphầnnângcaohiệuquảsửdụngcủađồngvốnbởivì:Thứnhất,dohìnhthứctựcấppháttàichínhbằnghuyđộngvốnđãđềcaotráchnhiệmcủadoanhnghiệpnângcaosựquantâmđếnsửdụnghiệuquảnguồnvốn.Mặtkhácdosứcépcủacổđôngdov i ệ c đòichialãicổphầnvàmuốnduytrìgiácổphiếucaotrênthịtrườngchứngkhoánkhiếndoanhnghiệpphảiphấnđấunângcaohiêụquảsửdụngđồngvốn.Thứhai,làdolợinhuậncủacáccôngtycổphầnlàkhácnhautrongcáclĩnhvựckhácnhauthúcđẩynêncóthểdẫndắttiềnvốnnhànrỗitừnhiềukênhkhácnhautrongxãhộivàocácngành,cáclĩnhvựccónăngsuấtlaođộngvàtỷsuấtlợinhuậncaolàmchovốnđượcphânbổvàsửdụngcóhiệuquảtrongnềnkinhtế
- Côngtycổphầntạoramột cơ chếphânbổrủirođặc thùđãhạnchếđượcnhữngtácđộngtiêucựcvềkinhtếxãhộikhimộtdoanhnghiệp
lâmvàotìnhtrạngkhủnghoảng.Chếđộđãhạnchếđếnmứcthấpnhấtnhữngthiệthạicủarủirothualỗ.Vốntựcócủacôngtyhuyđộngthôngquaviệcpháthànhcổphiếulàvốncủanhiềucổđôngdođósansẻrủirochonhiềucổđông.Nhờvậykhicôngtycổphầnphásảnhậuquảvềmặtkinhtếxãhộiđượchạnchếởmứcthấpnhất.Cáchthứchuyđộngvốncủacôngtycổphầnđãtạođiềukiệnchocácnhàđầutưtàichínhcóthểmuacổphiếu,tráiphiếuởcáccôngtyởnhiềungànhkhácnhaunêngiảmbớtđượctổnthấtkhicôngtybịphásảnsovớiviệcđầutưvàomộtcôngty.Cơchếphânbổrủironàyđãtạođiềukiệnchonhữngngườicóvốnmạnhdạnđầutưvàomộtcôngt y làmchonềnkinhtếpháttriểnvà
cóxuhướngổnđịnhhơn
- Việcpháthànhchứngkhoáncủacôngtycổphầncùngvớiviệcchuyểnnhượngmuabánchứngkhoánđếnmộtmứcđộnhấtđịnhsẽtạođiềukiệnchosựrađờicủathịtrườngchứngkhoán–
tráitimcủathịtrườngvốn.Ýnghĩacănbảncủathịtrườngchứngkhoánlàởchỗ:Đ ó lànơicácnhàkinhdoanhc ó thểtìmkiếmđượcnguồntàitrợchohoạtđộngđầutưsảnxuấtkinhdoanh,lànơikhaithôngcácnguồntiếtkiệmcủanhữngngườitíchluỹđếncácnhàđầutư,làcơchếphânbổcácnguồnvốnđầutưphùhợpvớiyêucầucủamộtnềnkinhtếthịtrường,vàcònlàcơsởquantrọngđểNhànướcquađósửdụngcácchínhsáchtiềntệcanthiệpvàohoạtđộngcủanềnkinhtếnhằmđạtđượcmụctiêulựachọn
Trang 13- Côngtycổphầnlàhìnhthứcliêndoanhtốtnhấtđểtranhthủsựthamgiađầutưcủanướcngoài.Vớimộtnềnkinhtếđặcbiệt
lànềnkinhtếđangpháttriểnthìviệcđóthuhútnguồnvốn,khoahọckỹthuật,trìnhđộquảnlýthôngqualiêndoanhliênkếtvớinướcngoàilàvôcùngcầnthiếtđểpháttriểnkinhtếtrongnước
HTẾVIỆTN AMHIỆNNAY
1 Nhữngthànhtựuđạtđược.
Trongthờigianquaviêcxuấthiệncủahìnhtháicôngtycổphầnđãtạorasựthayđổicănbảnvềphươngthứcquảnlí,nângcaohiệuquảsảnxuâtkinhdoanhtrongtừngdoanhnghiệpcũngnhưtoànbộnềnkinhtếquốcdân.Hơnthếnữamôhìnhnàycònthuhútđượcnguồnvốnkinhdoanhcủacáctổchức,cánhântrongvàngoài nuớcđểđầutưđổimớicôngnghệvàpháttriểndoanhnghiệp.Tạođiềukiệnnângcaovaitròlàmchủthựcsựcủangườicócổphần,thúcđẩysựpháttriểncủacôngty
Ngoàira,mộtvấnđềđượccoilàhócbúanhấttrongviệccơcấulạidoanhnghiệpnhànước-
vấnđềthấtnghiệp-cũngđãđượcgiảiquyếtmộtcáchthoảđáng.Cácdoanhnghiệpnhànướckhôngnhữngkhôngsathảicôngnhânkhicổphầnhoángượclại,trênthựctếcòntuyểnthêmnhiềulaođộngmớivìhiệuquảkinhtếtănglên,thịtrườngmởrộng
Vềphíanhànước,cáilợivừamangtínhchiếnlượclạivừacụthể:ngânsáchnhànướcbớtđượccáckhoảnchibaocấp,sốthungânsáchnhànướctăngdodoanhnghiệplàmănhiệuquảhơn.Mặtkhác,thôngquacơchếhoạtđộngcủamôhìnhcôngtycổphần,nhànướctạorađượcmộtcáchquảnlýmớicótínhtậpthểvàhiệuquảcao.Thôngquahộiđồngquảntrị,từnayngườilaođộngcũngđượcthamgiavàoquátrìnhquảnlývàphânphốikếtquảkinhdoanhcuảdoanhnghiệp
2 Nhữnghạnchế.
Côngtycổphầntuycóvaitròtolớnđốivớisựpháttriểnkinhtếxãhộinhưngkhôngcónghĩalànókhôngcónhữnghạnchế,chẳnghạn:Côngtycổphầnvớichếđộtráchnhiệmhữuhạnđãđemlạinhữngthuậnlợichocôngty,nhưnglạichuyểnbớtrủirovềphíacácchủnợ.Côngtycổphầngồmđôngđảocáccổđôngthamgia,nhưngtrongđóđasốcáccổđônglạikhôngbiếtnhauvànhiềungườitronghọkhôngamhiểukinhdoanh;sựthamgiagópvốnvàocôngtycósựkhácnhau,dođómứcđộảnhhưởngcủacáccổđôngđốivớihoạtđộng
kinhdoanhcủacôngtykhônggiốngnhau.Điềuđócóthểdẫnđếnviệclợidụngvàlạmdụnghoặcnảysinhtranhchấpvàphânhoálợiíchgiữacáccổđônghaycácnhómcổđôngkhác
Trang 14nhau.Côngtycổphầnmặcdùcócơcấutổchứctươngđốichặtchẽ,nhưngviệcphâncôngvềquyềnlợivàchứcnăngcủatừngbộphậnchohoạtđộngcủacôngtycóhiệuquảlạirấtphứctạp.Côngtycổphầnlàtổchứccótínhdânchủcaotrongkinhtếnhưngnóphụthuộcđángkểvàotỷlệgópvốn,khiếnchonhiềumặtcònbịhạnchế,nhấtlàviệcbảovệquyềnlợicủacáccổđôngcóítcổphần.Tínhcôngkhaicủacôngtycổphầnlàmộtưuđiểmđốivớinhànướcvàxãhội,nhưngnólạilàmộthạnchếđốivớinhữnghoạtđộngkinhtếvốncóđặct í n h “kínđáo”.
Nhữnghạnchếcủacôngtycổphầnkhôngphảilàkhôngđángkể,tuynhiênkhôngphảilàvôphươngkhắcphục.Việc
giảmbớtnhữnghạnchếcủacôngtycổphầnphụthuộcvàonhiềuyếutốnhưsựhoànhảocủaphápluật,tínhhiệuquảcũngnhưniềmtincủaphápluật,trìnhđộpháttriểnchungcủanềnkinhtế,trìnhđộpháttriểncaocủadântrí,vàcómộtbộmáynhànướccókỷcươngphéptắc.Trongnhữngđiềukiệnngượclại,côngtycổphầndễtrởthànhmộtmắtxíchtronghệthốnglàmănkhônglươngthiện,gâythiệthạichocáccổđôngcũngnhưchocảxãhội
Từmộtcáchnhìnnhưvậy,chúngtathấyrằng,khôngcómộtlý
dogìđểcảntrởsựrađờicủacôngtycổphầntrongnềnkinhtếnướctahiệnnay.Nhưngđiềuđókhôngcónghĩalàrồiđâychúngtachocáccôngtycổphầnrađờimộtcáchàoạttheokiểuphongtrào.Thựctiễnđãchỉrarằng,nócầnphảicóbướcđithậntrọngvàliêntục,phùhợpvớisựpháttriểntựnhiêncủađờisốngkinhtếnhưnócầnphảicó
Trang 15Thịtrườngchứngkhoán(SecuritiesMarket)
đượcxuấthiệnđầuthếkỷXVởcácnướcTâyÂunhư:Bỉ,Hà Lan,Anh.ThịtrườngchứngkhoánđượcđịnhnghĩatheoLongmanDictionaryofBusinessEnglish,1985nhưsau:Anorganizedmarketwhere securitiesareboughtandsoldunderfixedrules–làmộtthịtrườngcótổchức
nơimàcácchứngkhoánđượcmuavà bántheonhữngquytắcđãđượcấnđịnh
GiữathếkỷXVởTâyPhương,tạinhữngthànhphốtrungtâmbuônbán,cácthươnggiathườngtụtậptạicácquáncàphêđểbànbạcvềviệcmuabán,traođổicácloạihànghóa(chủyếulànôngsản,khoángsản),ngoạitệvàgiákhoánđộngsản
Nhữngcuộcbànbạcnàylúcđầuchỉcómộtnhómnhỏ,dầndầnsốngườigiatăng,rồihìnhthànhmột“ khuchợriêng”
Tạinhữngcuộcbànbạcnày,họtraođổi,thươnglượng,nhưngchỉlànhữnglờinóimiệngvớinhau,khôngcóhànghóa,ngoạitệ,giákhoánđộngsảnhaybấtcứmộtloạigiấytờ,hàngmẫunàotrongtaycả
N h ữ n g cuộcthươnglượngnàynhằmthốngnhấtvớinhaucác“hợpđồng”muabán,traođổithựchiệnngay,vànhữnghợpđồngchotươnglai3tháng,6thánghay1nămsaumớithựchiện
CuốithếkỷXV,“ khuchợriêng” trởthànhmột
“thịtrường”.Ởđóhọthốngnhấtvớinhaunhữngquiướcchocáccuộcthươnglượng.Dầndầnnhữngquiướcđóđượcsửađổihoànc h ỉ n h thànhnhữngquytắccógiátrịbắtbuộcchung
Giaolưukinhtếngàycàngpháttriển,nhữngphiênchợcáchnhaucảthángkhôngcònphùhợp,họđãrútxuốnghàngtuầnvàsauđólà hàngngày
Phiênchợriêngđượcdiễnrađầutiênvàonăm1453tạimộtlữđiếmcủagiađìnhVanberởBruges(Bỉ).TạilữđiếmVanbercómộtbảnghiệuhình3túidavớimộttừtiếngPháp“Bourse”tứclà“Mậudịchtrường”haycòngọilà“sởgiaodịch”
“Mậudịchtrường”làmộtbảnghiệuchung,3túidatượngtrưngcho3nộidungcủa“mậudịchtrường
”:mậudịchtrườnghànghóa,mậudịchtrườngngoạitệvàmậudịchtrườnggiákhoánđộngsản
Trang 16Vàonăm1547,thànhphốBrugesmấtđisựphồnvinhdoeobiểnEvenbịcátlấp,tàubèravàokhókhăn,“mậudịchtrường”ởđâybịsụpđổvàđượcchuyểnquathịtrấnAuvers,mộthảicảnglớncủaBỉhồiđó.MậudịchtrườngAuverspháttriểnrấtnhanh.Giữat hếkỷXVI,viênquanđạithầntàichínhAnhquốcTheomesGreshamđếnthịsátvàsauđóđãthiếtlậpmột“mậudịchtrường”tạiLondon,nơimàsaunàyđượcgọilàsởgiaodịchchứngkhoánLondon.Các“mậudịchtrường”kháccũnglầnlượtđượcthànhlậptạiPháp,ĐứcvàBắcÂu.
N CÓLIÊNQUAN
1 Kháiniệmchứngkhoánvàthịtrườngchứng khoán
Chứngkhoánlàchứngchỉhoặcbúttoánghisổ,xácnhậncácquyềnvàlợiíchhợpphápcủangườisởhữuchứngkhoánđốivớitàisảnhoặcvốncủatốchứcpháthành,gồm:tráiphiếu,cổphiếu,chứngchỉquỹđầutưvàchứngkhoánphái sinh
Thịtrườngchứngkhoán(SecuritiesMarket)làthuậtngữdùngđểchỉcơchếcủahoạtđộnggiaodịchmuabánchứngkhoándàihạnnhưcácloạitráiphiếu,cổphiếuvàcáccôngcụtàic h í n h khácnhưchứngchỉquỹđầutư,côngcụpháisinh-hợpđồngtươnglai,quyềnchọn,bảochứngphiếu,chứngquyền.Thịtrườngchứngkhoán(TTCK)làthịtrườngvốndài hạn,tậptrungcácnguồnvốnchođầut ư vàpháttriểnkinhtế,dođócáctácđộngrấtlớnđếnmôitrườngđầutưnóiriêngvànềnkinhtếnóichung.Mặtkhác,thịtrườngchứngkhoánlàmộtthịtrườngcaocấp,nơitậptrungnhiềuđốitượngthamgiavớicácmụcđích,sựhiểubiếtvàlợiíchkhácnhau;cácgiaodịchc á c sảnphẩmtàichínhđượcthựchiệnvớigiátrịrấtlớn.đặctínhđókhiếnchoTTCKcũnglàmôitrườngdễxảyra
cáchoạtđộngkiếmlợikhôngchínhđángthongquacáchoạtđộnggianlận,khôngcôngbằng,gâytổnthấtchocácnhàđầutư,tổnthấtchothịtrườngvàchotoànbộnềnkinhtế
2 Cácthuậtngữcơbảnc ó liênquan
a Công ty chứng khoán
Côngtychứngkhoánlàmộtđịnhchếtàichínhtrunggianchuyênkinhdoanhchứngkhoán,làđơnvịcótưcáchphápnhân,cóvốnriêngvàhoạchtoánđộclập.TạiViệtNam,theoquichếvềtốchứcvàhoạtđộngcủacôngtychứngkhoánquiđịnh:“Côngtychứngkhoánlàc ôngtycổphầnhoặccôngtyTNHHthànhlậphợppháptạiViệtN a m,đ ượcUBCKNNcấpgiấyphépthựchiệnmộthoặcmộtsốloạihìnhkinhdoanhchứngkhoán”
Trang 17ơcấp.Đólàpháthànhriênglẻvàpháthànhracôngchúng
o Pháthànhriênglẻ(PrivatePlacement):Làviệccôngtypháthànhchàobánchứngkhoáncủ
amìnhtrongphạmvimộtsốngườinhấtđịnh(thôngthườnglàchocácnhàđầutưc ó tổchứccóýđịnhnắmgiữchứngkhoánmộtcáchlâudài)như
côngtybảohiểm,quỹhưutrí vớinhữngđiềukiệnhạnchếchứkhôngpháthànhrộngrãiracôngchúng
e Chỉsố của thị trường chứng khoán.
Chỉsốthịtrường
chứngkhoán:làmộtgiátrịthốngkêphảnánhtìnhhìnhcủathị trường cổ phiếu Nóđượctổnghợptừdanhmụccáccổphiếu theo phươngpháptínhnhấtđịnh
Trang 18Thôngthường,danhmụcsẽbaogồmcác
cổphiếucónhữngđiểmchungnhưcùngniêmyếttạimộtsở giao dịch chứng khoán ,cùngngànhhaycùngmứcvốn hóa thị trường Cácchỉsố
Trang 19giaodịchchứngkhoáncũngcungcấpcácdịchvụchoviệcpháthànhv à thuhồichứngkhoáncũngnhưcácphươngtiệntàic h í n h vàcáchoạtđộngnhưchitrảlợitức vàcổtức.
Có2hìnhthứcgiaodịchchứngkhoán:hìnhthứctậptrungvàhìnhthứcphitậptrung
Hình thức tập trung: là cổphiếuđượcniêmyếtlênvà và thôngquađóngườimuacóthểt r a o đổicô
ngkhaivớinhau.HiệntạiởViệtnamcó3sàngiaodịchchứngkhoántậptrung:
SànHOSE(SGDchứngkhoánTPHCM):Cácloạicổphiếu,chứngchỉquỹđầutư,t r á i phiếuđãđược đăngkýniêmyếttạiSGDCKTP HCM
SànHNX(SGDchứngkhoánHN):Cácloạicổphiếu,chứngchỉquỹđầutư,tráiphiếuđãđược đăngkýniêmyếttạiSGDCK HàNội
SànUpcom(SGDchứngkhoánHN):Cổphiếu,tráiphiếuchuyểnđổiđăngkýgiaodịchtạisànUpcom–SGDCKHàNội
Hìnhthứcphitậptrung:cácloạichứngkhoánđượcgiaodịchvớinhaukhichưachínhthứcniêmyếtlênsàngiaodịch.Hìnhthứcgiaodịchnàytiềmẩnnhiềurủirorấtlớn
2 Chứngkhoánnợvàtráiphiếu.
2.1 Khái niệm:
Tráiphiếulàmộthợpđồngnợdàihạnđượckýkếtgiữachủthểpháthành(Chínhphủhaydoanhnghiệp)vàngườichovay,đảmbảomộtsựchitrảlợitứcđịnhkỳvàhoànlạivốngốcchongườicầmtráiphiếuởthờiđiểmđáohạn.Trêngiấychứngnhậnnàycóghimệnhgiácủatráiphiếuvàtỷsuấtlãitráiphiếu
2.2 Những đặc trưng của trái phiếu
Trang 20Mệnhgiá(parvalue):Làgiátrịdanhnghĩacủatráiphiếuđượcinngaytr ên tờphiếuđạid i ệ n chosốvốngốcđượchoàntrảchotráichủtạithờiđiểmđáohạn.
ỞViệtNammệnhgiácủatráiphiếuđượcấnđịnhlà100.000đ.Cácmệnhgiákháclàbộisốcủa100.000đ.Mệnhgiácủatráiphiếuđượcxácđịnhphụthuộcvàosốtiềnhuyđộngtrongkỳvasốphiếupháthành
vàomộtngàyxácđịnhvàcóthểtheođịnhkỳ.Tráiphiếupháthànhvớimộttỷlệlãisuấtdanhnghĩađượcxácđịnhbởicácđiềukiệnthịtrườngtạithờiđiểmchàobántráiphiếu.Lãisuấtthườngđượccôngbốtheotỷlệphầntrămsovớimệnhgiácủatráiphiếu.Lãitráiphiếucóthểđượcquyđịnht r ả hàngnăm,haythanhtoánnửanămmộtlần
Sốtiềnnhàđầutưnhậnđượchàngnămbằnglãisuấtcoupon,haycòngọilàlãisuấtcuốngphiếunhânvớimệnhgiá tráiphiếu