Đề cương ôn tập học kì 1 môn Ngữ văn lớp 12 năm 2020-2021 - Trường THPT Uông Bí

Đề cương ôn tập học kì 1 môn Ngữ văn lớp 12 năm 2020-2021 - Trường THPT Uông Bí cung cấp cho các bạn những câu hỏi bài tập được biên soạn theo chương trình Ngữ văn 12. Hi vọng tài liệu sẽ giúp các bạn đạt kết quả cao trong kì thi sắp tới. Chúc các bạn ôn tập kiểm tra đạt kết quả cao.

TRƯỜNG THPT UÔNG BÍ ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC KÌ I- LỚP 12

TỔ NGỮ VĂN MÔN NGỮ VĂN - NĂM HỌC 2020-2021

Uông Bí, ngày 5 tháng 12 năm 2020

A Mục đích yêu cầu

Giúp HS:

Củng cố kiến thức, kĩ năng trong chương trình môn Ngữ văn của học sinh lớp 12

học kì 1 (từ tiết 01 đến tiết 54)

Biết vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để đọc hiểu văn bản và viết bài văn nghị

luận

Cụ thể: Nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao các đơn vị kiến thức

sau:

+ Kiến thức về văn bản: vận dụng các kiến thức về văn bản để đọc hiểu một văn

bản ngoài sách giáo khoa

+ Kiến thức về văn học: Nội dung và hình thức nghệ thuật của một số văn bản

trong chương trình Ngữ văn lớp 12, kì I (Tây Tiến- Quang dũng, Việt Bắc- Tố Hữu, Đất

nước- Nguyễn Khoa Điềm, Sóng- Xuân Quỳnh, Đàn ghi ta của Lor-ca- Thanh Thảo,

Người lái đò sông Đà- Nguyễn Tuân, Ai đã đặt tên cho dòng sông- Hoàng Phủ Ngọc

Tường)

+ Kiến thức và kĩ năng làm văn: Vận dụng kiến thức, kĩ năng làm văn nghị luận để

viết đoạn văn nghị luận xã hội khoảng 200 chữ (tích hợp với văn bản đọc – hiểu) và nghị

luận văn học (tích hợp với phần kiến thức về văn học)

- Tiếp tục định hướng hình thành các phẩm chất của học sinh như: lòng yêu nước,

tinh thần nhân ái, trung thực, trách nhiệm…; các năng lực như: năng lực đọc hiểu, cảm

thụ tác phẩm, phân tích, bình giảng, tạo lập văn bản nghị luận văn học, văn bản nghị luận

xã hội; năng lực giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, thưởng thức

B Nội dung

I Phần đọc hiểu

1.Nhận biết đúng, chính xác về văn bản

- Nhận biết đúng thể thơ

- Nhận biết về các phương thức biểu đạt: tự sự; miêu tả; biểu cảm; nghị luận; thuyết minh; hành chính - công vụ

- Nhận biết về các phong cách chức năng ngôn ngữ: phong cách ngôn ngữ sinh hoạt; phong cách nghệ thuật; phong cách chính luận; phong cách báo chí; phong cách khoa học

- Nhận biết về các thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, bác bỏ, bình luận, so sánh

- Nhận biết về các biện pháp tu từ về ngữ âm, về từ vựng, về cú pháp

Thông hiểu văn bản

- Hiểu được nội dung văn bản

- Hiểu ý nghĩa của một từ ngữ, chi tiết, hình ảnh trong văn bản

- Phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ từ vựng

Vận dụng văn bản

- Trình bày được ý kiến, quan điểm, của bản thân về vấn đề nêu ra trong văn bản

- Rút ra được thông điệp từ nội dung của văn bản

1 Nghị luận xã hội

- Viết một đoạn văn nghị luận (200 chữ) trình bày suy nghĩ của bản thân về một

vấn đề được gợi ra từ văn bản đọc hiểu

- Dạng bài: nghị luận về một vấn đề thuộc tư tưởng, đạo lí hoặc nghị luận về một hiện tượng đời sống

- Yêu cầu:

+ Đảm bảo cấu trúc đoạn văn nghị luận 200 chữ: Có đủ các phần mở đoạn, phát

triển đoạn, kết đoạn Mở đoạn nêu được vấn đề, phát triển đoạn triển khai được vấn đề, kết đoạn kết luận được vấn đề

+ Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

+ Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ về vấn đề nghị luận

+ Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu

Lưu ý: để làm tốt dạng tập này, học sinh cần ôn lại kiến thức về cách làm bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí và nghị luận về một hiện tượng đời sống

2 Nghị luận văn học

2.1 Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

a Kiến thức chung:

Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ là nhằm tìm hiểu, phân tích từ ngữ, hình ảnh, nhịp điệu, cấu tứ, Từ phân tích trên để làm rõ được những đặc sắc về nội dung, nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ đó

b Cách làm

- Giới thiệu khái quát về bài thơ, đoạn thơ

- Bàn về những giá trị nội dung, nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ

- Đánh giá chung về bài thơ, đoạn thơ đó

c Dàn ý khái quát

*Mở bài

- Giới thiệu khái quát về tác giả, về bài thơ, đoạn thơ

- Giới thiệu khái quát yêu cầu của đề bài

* Thân bài

- Phân tích yêu cầu của đề bài (Cần phải xây dựng được luận điểm để triển khai ý theo luận điểm ấy và hướng người đọc theo luận điểm vừa xây dựng của mình)

- Cần chú ý khai thác từ ngữ, nhịp thơ, các biện pháp tu từ để làm rõ nội dung

- Diễn đạt phải rõ ràng, lời văn viết phải có cảm xúc

- Mở rộng so sánh để bài viết được phong phú, thuyết phục Tránh diễn xuôi ý thơ, viết lan man

* Kết bài

- Đánh giá khái quát nội dung, nghệ thuật bài thơ, đoạn thơ

- Tuỳ vào từng đề bài mở rộng, liên hệ với đời sống

2.2 Nghị luận về một ý kiến bàn về văn học

a Kiến thức chung

Nghị luận về một ý kiến bàn về văn học là một hình thức của bài nghị luận văn học

mà nội dung là bình luận, phân tích một ý kiến bàn về văn học như những giá trị nội dung, những đặc sắc nghệ thuật, những quy luật, khám phá, chiêm nghiệm từ đời sống toát lên từ tác phẩm, những nhận xét về các nhân vật…

b Cách làm

- Giải thích ý kiến

- Nêu ý nghĩa của ý kiến với văn học và đời sống

- Khái quát tác dụng của ý kiến với văn học và đời sống

c Dàn ý khái quát:

* Mở bài: Nêu vấn đề nghị luận (trích dẫn ý kiến)

* Thân bài:

- Giải thích ý kiến: các khía cạnh, vấn đề được nêu trong đề bài

- Phân tích, chứng minh: khía cạnh của vấn đề được nêu trong đề bài (dẫn chứng)

- Bình luận:

+Ý nghĩa (đối với văn học và đời sống)

+ Tác dụng (đối với văn học và đời sống)

* Kết bài:

- Thái độ, ý kiến của người viết về vấn đề

- Liên hệ rút ra bài học

III Ôn tập kiến thức cơ bản trong chương trình Ngữ văn lớp 12- Học kì I

III.1 KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX

I VHVN từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1975:

1 Những chặng đường phát triển:

+ 1945 – 1954: Văn học thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp;

+ 1955 – 1964: VH trong những năm xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước ở miền Nam;

+ 1965- 1975 : VH thời kì chống Mỹ cứu nước

2 Những thành tựu và hạn chế:

+ Thực hiện xuất sắc nhiệm vụ lịch sử giao phó; thể hiện hình ảnh con người Việt Nam trong chiến đấu và lao động

+ Tiếp nối và phát huy những truyền thống tư tưởng lớn của dân tộc: truyền thống yêu nước, truyền thống nhân đạo và chủ nghĩa anh hùng

+ Những thành tựu nghệ thuật lớn về thể loại, về khuynh hướng thẩm mỹ, về đội ngũ sáng tác, đặc biệt xuất hiện những tác phẩm lớn mang tính thời đại

+ Tuy vậy, văn học thời kỳ này vẫn có những hạn chế nhất định: giản đơn, phiến diện, công thức…

3 Những đặc điểm cơ bản

+ Văn học phục vụ cách mạng, cổ vũ chiến đấu;

+ Nền văn học hướng về đại chúng;

+ Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

II VHVN từ 1975 đến hết thế kỉ XX

1 Những chuyển biến ban đầu: Hai cuộc kháng chiến kết thúc, văn học của cái ta cộng đồng bắt đầu chuyển hướng về cái tôi muôn thuở

2 Thành tựu cơ bản nhất của văn học thời kì này chính là ý thức về sự đổi mới,

sáng tạo trong bối cảnh mới của đời sống

III.2 TÂY TIẾN (Quang Dũng)

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết văn, soạn nhạc

- Một hồn thơ lãng mạn, tài hoa: nhà thơ của “xứ Đoài mây trắng”, thơ giàu chất nhạc, chất họa

2 Tác phẩm

- Những hiểu biết về đoàn quân Tây Tiến ( quá trình thành lập, nhiệm vụ, thành phần, địa bàn hoạt động,…)

- Quang Dũng gia nhập Tây Tiến năm 1947, năm 1948 chuyển đơn vị; viết bài thơ

Tây Tiến tạo Phù Lưu Chanh năm 1948, nhan đề ban đầu là Nhớ Tây Tiến

II Nội dung, nghệ thuật

1 Nội dung

- Bức tranh thiên nhiên núi rừng miền Tây hùng vĩ, dữ dội nhưng vô cùng mĩ lệ, trữ tình và hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân trong cảm xúc “ nhớ chơi vơi”

về một thời Tây Tiến:

+ Vùng đất xa xôi hoang vắng, hùng vĩ, dữ dội, khắc nghiệt, đầy bí hiểm nhưng vô cùng thơ mộng trữ tình

+ Cảnh đêm liên hoan rực rỡ lung linh, chung vui với bản làng xứ lạ

+ Cảnh sông nước miền Tây một chiều sương giăng hư ảo

+ Hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân: gian khổ, hi sinh mà vẫn ngang tàng, tâm hồn vẫn trẻ trung, lãng mạn

- Bức chân dung về người lính Tây Tiến trong nỗi “nhớ chơi vơi” về một thời gian khổ mà hào hùng:

+ Vẻ đẹp lẫm liệt, kiêu hùng, hào hoa, lãng mạn;

+ Vẻ đẹp bi tráng

2 Nghệ thuật:

- Cảm hứng và bút pháp lãng mạn

- Cách sử dụng ngôn từ đặc sắc: các từ chỉ địa danh, từ tượng hình, từ Hán Việt,…

- Kết hợp chất nhạc và chất họa

3 Ý nghĩa văn bản

Bài thơ đã khắc họa thành công hình tượng người lính Tây Tiến trên nền cảnh núi rừng miền Tây hùng vĩ, dữ dội Hình tượng người lính Tây Tiến mang vẻ đẹp lãng mạn, đậm chất bi tráng sẽ luôn đồng hành trong trái tim và trí óc của mỗi chúng ta

III.2 VIỆT BẮC (Tố Hữu)

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả:

- Tố Hữu là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam hiện đại

- Thơ Tố Hữu thể hiện lẽ sống, lí tưởng, tình cảm cách mạng của con người Việt

Nam hiện đại nhưng mang đậm chất dân tộc, truyền thống

2 Tác phẩm

- Bài thơ ra đời vào tháng 10 năm 1954 (nhân sự kiện những người kháng chiến từ

căn cứ miền núi trở về xuôi, TƯ Đảng và Chính phủ rời chiến khu Việt Bắc trở về Thủ đô)

- Đoạn trích trong SGK là phần đầu của bài thơ, tái hiện những kỉ niệm về cách

mạng và kháng chiến

II Nội dung, nghệ thuật

1 Nội dung

- Tám câu thơ đầu: Khung cảnh chia tay và tâm trạng của con người

+ Bốn câu trên: Lời ướm hỏi, khơi gợi kỉ niệm về một giai đoạn đã qua, về không

gian nguồn cội, nghĩa tình; qua đó, thể hiện tâm trạng của người ở lại

+ Bốn câu thơ tiếp: Tiếng lòng người về xuôi bâng khuâng lưu luyến

- Tám mươi hai câu sau: Những kỉ niệm về Việt Bắc hiện lên trong hoài niệm

+ Mười hai câu hỏi: Gợi lên những kỉ niệm ở Việt Bắc trong những năm tháng đã

qua, khơi gợi, nhắc nhớ những kỉ niệm trong những năm cách mạng và kháng chiến VB từng là chiến khu an toàn, nhân dân ân tình, thủy chung, hết lòng với cách mạng và kháng chiến

+ Bảy mươi câu đáp: Mượn lới đáp của người về xuôi, nhà thơ bộc lộ nỗi nhớ da

diết với VB; qua đó, dựng lên hình ảnh chiến khu trong kháng chiến anh hùng và tình

nghĩa thủy chung Nội dung chủ đạo là nỗi nhớ VB, những kỉ niệm về VB ( bốn câu đầu

đoạn khẳng định tình nghĩa thủy chung son sắt; hai mươi tám câu tiếp nói về nỗi nhớ

thiên nhiên, núi rừng và con người, cuộc sống nơi đây; hai mươi hai câu tiếp theo nói về cuộc kháng chiến anh hùng; mười sáu câu cuối đoạn thể hiện nỗi nhớ cảnh và người

VB, những kỉ niệm về cuộc kháng chiến)

2 Nghệ thuật

Bài thơ đậm đà tính dân tộc, tiêu biểu cho phong cách thơ Tố Hữu : thể thơ lục bát,

lối đối đáp, cách xưng hô mình - ta , ngôn từ mộc mạc, giàu sức gợi,…

3 Ý nghĩa văn bản

Bản anh hùng ca về cuộc kháng chiến; bản tình ca về nghĩa tình cách mạng và

kháng chiến

III.3 ĐẤT NƯỚC (Trích trường ca Mặt đường khát vọng- Nguyễn Khoa

Điềm)

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Nguyễn Khoa Điềm thuộc thế hệ các nhà thơ trưởng thành trong khói lửa của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước

- Thơ ông giàu chất trí tuệ, suy tư; xúc cảm dồn nén

2 Tác phẩm

- Giới thiệu trường ca Mặt đường khát vọng (SGK)

- Đoạn trích Đất Nước là phần đầu của chương V, thể hiện tư tưởng:

“ Đất Nước của Nhân dân”

II Nội dung, nghệ thuật

1 Nội dung

- Phần 1: Nêu lên cách cảm nhận độc đáo về quá trình hình thành, phát triển của

đất nước; từ đó khơi dậy ý thức về trách nhiệm thiêng liêng với nhân dân, đất nước

+ Đất nước được hình thành từ những gì nhỏ bé, gần gũi, riêng tư trong cuộc sống của mỗi con người

+ Đất nước là sự hòa quyện không thể tách rời giữa cá nhân và cộng đồng dân tộc + Mỗi người phải có trách nhiệm với đất nước

- Phần 2: Tư tưởng “ Đất Nước của Nhân dân” được thể hiện qua ba chiều cảm

nhận về đất nước

+ Từ không gian địa lý;

+ Từ thời gian lịch sử;

+ Từ bản sắc văn hóa

Qua đó, nhà thơ khẳng định, ngợi ca công lao vĩ đại của nhân dân trên hành trình dựng nước và giữ nước

2 Nghệ thuật

- Sử dụng chất liệu văn hóa dân gian: ngôn từ, hěnh ảnh běnh dị, dân dă, giŕu sức gợi

- Giọng điệu thơ biến đổi linh hoạt

- Sức truyền cảm lớn từ sự hòa quyện của chất chính luận và chất trữ tình

3 Ý nghĩa văn bản

Một cách cảm nhận mới về đất nước, qua đó khơi dậy lòng yêu nước, tự hào dân tộc, tự hào về nền văn hóa đậm đà bản sắc Việt Nam

III.4 SÓNG (Xuân Quỳnh)

I.Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Cuộc đời bất hạnh: luôn khao khát tình yêu, mái ấm gia đình và tình mẫu tử

- Đặc điểm hồn thơ: tiếng nói của người phụ nữ giàu yêu thương, khao khát hạnh phúc đời thường, bình dị; nhiều lo âu, day dứt, trăn trở trong tình yêu

2 Tác phẩm

- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ được viết tại biển Diêm Điền ( Thái Bình) năm 1967

- Đề tài và chủ đề:

+ Đề tài : Tình yêu

+ Chủ đề: Mượn hình tượng sóng để diễn tả tình yêu của người phụ nữ Sóng là ẩn

dụ cho tâm hồn người phụ nữ đang yêu- một hình ảnh đẹp và xác đáng

II Nội dung, nghệ thuật

1 Nội dung

- Phần 1: Sóng và em- những nét tương đồng:

+ Cung bậc phong phú, trạng thái đối cực phức tạp, đầy bí ẩn, nghịch lí

+ Khát vọng vươn xa, thoát khỏi những gì nhỏ hẹp, chật chội, tầm thường

+ Đầy bí ẩn

+ Luôn trăn trở, nhớ nhung và bao giờ cũng thủy chung son sắt

- Phần 2: Những suy tư, lo âu, trăn trở trước cuộc đời và khát vọng tình yêu:

+ Những suy tư, lo âu, trăn trở trước cuộc đời: Ý thức được sự hữu hạn của đời người, sự mong manh của hạnh phúc

+ Khát vọng sống hết mình trong tình yêu: khát vọng hóa thân thành sóng để bất tử hóa tình yêu

2 Nghệ thuật

- Thể thơ năm chữ truyền thống; cách ngắt nhịp, gieo vần độc đáo, giàu sức liên tưởng

- Xây dựng hình tượng ẩn dụ, giọng thơ tha thiết

3 Ý nghĩa văn bản

Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu hiện lên qua hình tượng

“ sóng”: tình yêu thiết tha, nồng nàn, đầy khát vọng và sắt son chung thủy, vượt lên mọi giới hạn của đời người

III.5 ĐÀN GHI TA CỦA LOR-CA- (Thanh Thảo)

I.Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Thanh Thảo là một trong những gương mặt tiêu biểu cho thế hệ các nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước

- Ngòi bút hướng nội giàu suy tư, trăn trở về cuộc sống của nhân dân, đất nước và thời đại; luôn tìm tòi những hình thức biểu đạt mới

2 Tác phẩm

- Đàn ghi ta của Lor-ca in trong tập thơ Khối vuông ru-bắch (1985), là một trong những sáng tác tiêu biểu cho kiểu tư duy thơ tượng trưng

- Lor-ca (1898-1936): Nhà thơ thiên tài của Tây Ban Nha, người có khát vọng tự

do và khát vọng cách tân nghệ thuật mãnh liệt, đã bị chắnh quyền phản động thân phát xắt bắt giam và giết hại

II Nội dung, nghệ thuật

1 Nội dung

- Hình tượng Lor-ca được nhà thơ phác họa bằng những nét vẽ mang dấu ấn của siêu thực: Ộ tiếng đàn bọt nướcỢ, Ộáo choàng đỏ gắtỢ, Ộ vầng trăng chếch choáng Ợ, Ộ yên ngựa mỏi mònỢ Ầ Lor-ca hiện lên mạnh mẽ song cũng thật lẻ loi trên đường gập ghềnh ,

xa thẳm

- Bằng hệ thống hình ảnh vừa mang nghĩa thực vừa mang nghĩa ẩn dụ, týợng trýng, tác giả đã tái hiện cái chết bi thảm , dữ dội của Lor-ca Nhưng bất chấp tất cả, tiếng đàn Ờ linh hồn của người nghẹ sĩ Ờ vẫn sống Trong tiếng đàn ấy, nỗi đau và tình yêu, cái chết

và sự bất tử hòa quyện vào nhau Ầ Lời thơ di chúc của Lor-ca được nhắc lại, hàm ẩn cả tình yêu đất nước , tình yêu nghệ thuật và khát vọng cách tân nghệ thuật mãnh liệt

- Cái chết không thể tiêu diệt được tâm hồn và những sáng tạo nghệ thuật của

Lor-ca Nhà cách tân vĩ đại đất nước Tây Ban Nha đã trở thành bất tử trong chắnh cuộc giã từ này

2 Nghệ thuật