Sáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân số

Sáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân sốSáng kiến kinh nghiệm, SKKN, Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân số

TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH XUÂN TRUNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 4 HỌC TỐT

PHÂN SỐ

Lĩnh vực : Toán

Cấp học : Tiểu học

Tên Tác giả : Trịnh Thị Kim Phú

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thanh Xuân Trung

Chức vụ : Giáo viên cơ bản

NĂM HỌC 2019 -2020

1 PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài:

Phân số được đưa vào chương trình toán phổ thông như một công cụ biểu diễn số đo các đại lượng Phép toán phân số xuất hiện nhằm giải quyết (tính đóng kín đối với phép chia)

Trong tập hợp số tự nhiên, phép chia không phải lúc nào cũng thực hiện được Để phép chia luôn luôn thực hiện được, cần mở rộng tập hợp số tự nhiên bằng cách thu nhận thêm những số có dạng

b

a

, trong đó a và b là những số tự

nhiên với b  0 Số có dạng

b

a

như thế gọi là phân số

Song, trước tình hình học sinh đã học lớp 4 mà khi ôn tập đến phần phân

số các em không chú ý và học một cách máy móc, bản chất và kỹ thuật tính chưa hiểu, đặc biệt là các quy tắc thực hiện phép tính mang yếu tố cơ bản mà học sinh không hiểu sâu sắc, thường mắc nhiều sai lầm, đó là mối quan tâm lo

ngại của giáo viên chủ nhiệm Từ thực tế trên, tôi đi sâu nghiên cứu đề tài: “Một

số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phần phân số ”.

2 PHẦN THỨ HAI : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2.1 Cơ sở lí luận về một số biện pháp giúp học sinh học tốt phần phân số

Giúp học sinh hiểu sâu hơn về phân số, nhất là học sinh lớp 4 phải đạt yêu cầu về nắm bắt tính chất cơ bản của phân số, phải thành thạo khi thực hiện bốn phép tính trên phân số trong tập hợp số tự nhiên mang tính khép kín Từ đó, học sinh hiểu được bản chất của phân số trên cơ sở sách giáo khoa hiện hành mà các

em đã được học từ lớp 4

Qua nghiên cứu các tài liệu, tôi thấy đề tài này cũng đã được đề cập đến ít nhiều trong các giáo trình về phương pháp giảng dạy môn toán ở trường sư phạm Tuy nhiên, các phương pháp nêu trong giáo trình là những giải pháp giúp học sinh thực hiện tốt bốn phép tính trên phân số cho cấp tiểu học nói chung Ở đây, tôi đi sâu thống kê thực trạng, tìm nguyên nhân, thử nghiệm những giải pháp cụ thể đối với học sinh lớp 4, nhằm giúp học sinh hiểu rõ tính chất cơ bản

và thuật toán theo yêu cầu chuẩn kiến thức của chương trình tiểu học

Đề tài này bao gồm các biện pháp giúp học sinh học tốt về phân số mà tôi

đã thực hiện trong năm học trước ở lớp tôi và năm học này, các em chỉ ôn tập về phân số Nhưng qua khảo sát đầu năm, tôi nhận thấy còn không ít em học chưa tốt về phân số Được sự cho phép của Ban giám hiệu, được sự đồng ý của giáo viên giảng dạy khối lớp 4, tôi thực hiện đề tài này cho đối tượng học sinh khối lớp 4, nhất là đối với học sinh chưa học tốt môn Toán

2.2 Thực trạng dạy và học phần phân số lớp 4.

Tâm lý hiện nay, việc học về phân số, các em rất ngại hay nói đúng hơn là chưa chăm giải toán về phân số Thời gian tập trung cho việc học phần phân số còn ít

Do vậy, học sinh không phát triển được năng lực tư duy, tìm tòi sáng tạo trong khi học phần phân số, không hình thành được kĩ năng khái quát hóa, trừu tượng hóa của trí lực học sinh

Năm học trước , tôi áp dụng đề tài này cho lớp tôi và thấy có kết quả rất khả quan nên đến đầu năm học 2018- 2019, được sự đồng ý của HĐKH trường, tôi đăng ký thực hiện đề tài này cho cả khối lớp 4 Do đó, vào đầu năm học tôi thống kê các sai lầm của học sinh trong khối lớp 4 để tìm ra nguyên nhân và các biện pháp để khắc phục ngay ở phần ôn tập về phân số (cho cả những năm học sau Nếu được, tôi đăng ký thực hiện đề tài này cho cả khối lớp 4 ở những năm học sau)

Đầu năm học 2018 - 2019, tôi ra đề kiểm tra tổng hợp các kiến thức về phân số Kết quả : khối lớp 4 khảo sát 100 học sinh thống kê đánh giá ở các mặt như sau:

- Khái niệm về phân số:

+ Chưa đạt yêu cầu: 15/100 bài (15%)

+ Đạt yêu cầu: 85/ 100bài (85%)

- Về so sánh phân số:

+ Chưa đạt yêu cầu: 20/100 bài (20%)

+ Đạt yêu cầu: 80/100 bài (80%)

- Quy tắc thực hiện phép tính:

+ Chưa đạt yêu cầu: 25/100 bài (25%)

+ Đạt yêu cầu: 75/100 bài (75%)

Qua thống kê nêu trên, tôi nhận thấy học sinh của khối lớp 4 trường tôi học chưa tốt về phân số do những nguyên nhân sau:

- Chưa hiểu đầy đủ khái niệm phân số

Ví dụ: Đánh dấu (X) vào ô trống kết quả nào đúng:

+ Phân số

3

2

là một số

+ Phân số

3

2

là hai số

- Có em không biết đây là một số

- Chưa nắm vững quy tắc so sánh phân số:

Ví dụ 1:

So sánh hai phân số

3

1

và 3

2 , có em thực hiện như sau:

9

3 3 3

3

1 3

1 



 ;

9

6 3 3

3 2 3

2







 9

3

và 9

6

vì 3<6 nên

9

6

93  vậy

3

2 3

1  (Trường hợp này không sai nhưng cho thấy các em chưa nắm vững quy tắc so sánh mà chỉ lạm dụng quy tắc quy đồng mẫu số hai phân số.)

Ví dụ 2:

So sánh hai phân số

9

5

và 4

3 , có em làm như sau:

9

5

và 4

3

vì 5>3 nên

4

3 9

5  (Các em không quy đồng mẫu số hai phân số)

Ví dụ 3 :

Sắp xếp các phân số sau theo thứ tự lớn dần:

2

5 ; 3

7 ; 3

8 ; 2

3 ; 5 6

Do không hiểu bản chất của phân số nên các em xếp như sau: (Các em chỉ nhận xét riêng tử số hoặc mẫu số, số nào lớn hơn thì cho phân số đó lớn hơn mà không nhận xét về cả tử số và mẫu số)

2

3 ; 2

5 ; 3

7 ; 3

8 ; 5 6

- Lẫn lộn quy tắc về thực hiện các phép tính:

Ví dụ:

Thực hiện các phép tính sau:

8

7

6

5  ;

2

1 4

3  ;

3

1 3

2  ;

12

15 : 4 3

Có em thực hiện như sau:

7

6 14

12 8 6

7 5 8

7

6

5













4

1 8

2 2 4

1 3 2

1

4

3













3

2 3

1 2 3

1

3

2









3

5 4 : 12

3 : 15 4

3

:

12

15  

2.3 Nội dung cần giải quyết

Từ thực trạng của học sinh ở khối lớp 4 và tìm ra được nguyên nhân, tôi xin phép họp tổ khối để triển khai và cùng giải quyết những vấn đề sau:

- Giúp học sinh nắm vững về khái niệm phân số

- Giúp học sinh nắm vững quy tắc khi so sánh phân số

- Giúp học sinh nắm vững các quy tắc để không lẫn lộn khi thực hiện các phép tính trên phân số

- Giúp học sinh phân biệt dạng toán tìm phân số của một số và tìm một số khi biết giá trị phân số của số đó

2.4 Biện pháp giải quyết:

a/ Rèn luyện cho học sinh nắm vững khái niệm về phân số:

Khi ôn phần khái niệm về phân số, giáo viên cần cho học sinh hiểu rõ thêm: Số biểu thị một cặp số tự nhiên (a,b), trong đó b chỉ số phần bằng nhau của một đơn vị và a chỉ số phần bằng nhau lấy ra, được gọi là phân số Số đó

được biểu diễn dưới dạng

b

a

Nếu học sinh hiểu được như vậy thì các em sẽ biết

ngay phân số

b

a

là một số

Mặt khác, giáo viên cần giúp cho học sinh khắc sâu: Tất cả các phép chia hai số tự nhiên, kết quả có thể biểu diễn dưới dạng phân số hoặc hỗn số Như:

7 : 8 =

8

7

; hoặc: 8 : 7 =

7

1 1 7

8  ;

Tất cả các số tự nhiên đều có thể biểu diễn dưới dạng phân số, có mẫu số

là 1, như: 7 =

1

7

; … Điều quan trọng nữa là: Giáo viên cần sử dụng phương tiện trực quan sinh động để học sinh tiếp thu nhanh, nhớ lâu

Ví dụ: Hình thành phân số

5

3 : Giáo viên dùng 1 băng giấy và chia làm 5 phần bằng nhau, cho học sinh tìm hiểu và nêu 5 phần của băng giấy là số phần bằng nhau được chia đều và làm mẫu số

Sau đó, giáo viên lấy đi 3 phần, đưa cho 3 học sinh, giáo viên cho học sinh tự tìm hiểu 3 phần của băng giấy là số phần bằng nhau được lấy ra và làm

tử số Ta có:

5

3 băng giấy

Từ đó, giáo viên khắc sâu cho học sinh cách đọc, viết phân số

5

3

b/ Giáo viên cần giúp học sinh nắm vững quy tắc so sánh phân số:

Để học sinh nắm vững quy tắc này, giáo viên cần khắc sâu cho học sinh: Khi so sánh, ta nhận xét trước 2 mẫu số xem có cùng mẫu không Nếu cùng mẫu số thì ta mới so sánh 2 tử số ( vì có một số trường hợp khi làm bài học sinh thấy phân số cùng mẫu rồi, vẫn quy đồng mẫu số rồi mới so sánh)

Ví dụ 1:

So sánh 2 phân số:

3

1

và 3 2

(Các em sẽ thực hiện ngoài nháp so sánh 2 mẫu số: 3 = 3 Rồi sau đó mới thực hiện so sánh 2 tử số vào vở )

3

1

và 3

2

vì 1 < 2 nên

3

2 3

1 

Ví dụ 2:

So sánh 2 phân số:

4

3

và 3 2

( Các em sẽ thực hiện ngoài nháp, so sánh 2 mẫu số: 4 > 3 )

Trường hợp này các em phải quy đồng mẫu số 2 phân số (vì khác mẫu số)

12

8 4 3

4 2

3

2

12

9 3 4

3 3

4

3

















12

9

và

12

8

vì 9 > 8 nên

12

9

>

12

8 vậy

3

2 4

3  Trường hợp cho nhiều phân số rồi yêu cầu học sinh sắp xếp theo thứ tự nhỏ dần hoặc lớn dần Giáo viên cần giúp cho học sinh biết chia dãy phân số đó thành 3 nhóm: nhóm có tử bé hơn mẫu, nhóm có tử bằng mẫu, nhóm có tử lớn hơn mẫu

Ví dụ:

Em hãy sắp xếp các phân số sau theo thứ tự lớn dần:

2

3

;

3

2

; 3

3 ; 5

4 ; 4 5

+ Nhóm có tử bé hơn mẫu:

3

2 ; 5 4

+ Nhóm có tử bằng mẫu:

3

3

+ Nhóm có tử lớn hơn mẫu:

2

3 ; 4 5

Từ đó, học sinh dễ dàng xếp phân số

3

3

ở giữa ( vì bằng 1) Nhóm có tử

bé hơn mẫu đứng trước ( vì bé hơn 1) Nhóm có tử lớn hơn mẫu đứng sau (vì lớn hơn 1)

3

2 ; 5

4 ; 3

3 ; 2

3 ; 4 5

Sau đó, chỉ cần so sánh 2 cặp phân số(

3

2

và 5

4 ; 2

3

và 4

5 ) để biết phân số nào đứng trước, phân số nào đứng sau

Và kết quả là:

3

2 ; 5

4 ; 3

3 ; 4

5 ; 2 3

c/ Giáo viên giúp học sinh nắm vững các quy tắc tính để không lẫn lôn trong thực hiện phép tính trên phân số:

Giáo viên cần phân tích để học sinh hiểu ý nghĩa qui tắc mà vận dụng vào thực hành Đặc biệt phải giúp cho học sinh phân biệt rõ các phép tính, để từ đó biết cách áp dụng riêng cho từng phép tính Chẳng hạn, để giúp học sinh không mắc sai lầm khi cộng hoặc trừ hai phân số cùng mẫu số:

? 6

2 6

3



 Giáo viên phải sử dụng đồ dùng trực quan: Cho học sinh đếm trên băng giấy (đã đính sẵn trên bảng lớp) và xác định đây là

6

5 băng giấy Vậy:

6

3 băng

giấy cộng

6

2

băng giấy bằng

6

5 băng giấy Giáo viên cho học sinh nhận xét mẫu

số của các phân số là số hạng và phân số là tổng ( đều bằng 6 ) Vậy mẫu số không thay đổi Tiếp tục cho học sinh nhận xét tử số của các phân số là số hạng

và phân số là tổng (Tử số ở tổng bằng tử số của hai phân số là số hạng cộng lại)

6

5 6

2 3 6

2 6

3







 Vậy học sinh sẽ biết ngay khi cộng hoặc trừ 2 phân số cùng mẫu số Chỉ cộng hoặc trừ 2 tử số và giữ nguyên mẫu số

Có thể cho học sinh nhớ theo dạng tổng quát sau:

b

c a b

c b





Còn trường hợp cộng hoặc trừ 2 phân số khác mẫu số Giáo viên cần khắc sâu cho các em là phải quy đồng mẫu số rồi mới thực hiện phép tính

Có thể hướng dẫn học sinh nhớ theo dạng tổng quát sau:

d b

d c d a d b

b c d b

d a d

c

b

a























 ( ) ( )

d b

d c d a d b

b c d b

d a d

c

b

a























 ( ) ( )

Về phép nhân giáo viên cần khắc sâu quy tắc cho học sinh bằng cách: + So sánh đối chiếu:

Để so sánh đối chiếu được giáo viên cho học sinh nhớ lại quy tắc cộng các

số hạng bằng nhau (Ta lấy số hạng nhân với số các số hạng)

Ví dụ:

3 5

1 1 1 5

1 5

1 5

1













Từ phép cộng này, giáo viên hướng dẫn học sinh đi đến phép nhân:

5

3 3 5

1 5

1 5

1 5

1









 Sau đó, giáo viên cho học sinh biểu diễn số tự nhiên (3) dưới dạng phân

số Ta có:

5

3 1

3 5

1 3 5

1







 Lúc này có phép nhân 2 phân số, giáo viên bắt đầu cho học sinh so sánh đối chiếu: Tử số của phân số ở tích với tử số của 2 phân số làm thừa số (tử số ở tích bằng 2 tử số ở thừa số nhân với nhau) Mẫu số của phân số ở tích với mẫu

số của 2 phân số làm thừa số (Mẫu số ở tích bằng 2 mẫu số ở thừa số nhân với nhau) Từ đó học sinh rút ra kết luận: “Muốn nhân hai phân số ta chỉ việc lấy tử

số nhân tử số, mẫu số nhân với mẫu số ”

Có thể cho học sinh nhớ theo dạng tổng quát sau:

d b

c a d

c b

a









Về phép chia, có thể cho học sinh ghi nhớ qui tắc ngắn gọn, dễ hiểu:

“Muốn chia hai phân số ta lấy phân số bị chia nhân với phân số chia đảo ngược”

Có thể cho học sinh nhớ theo dạng tổng quát sau:

c b

d a c

d b

a d

c b

a









 :

d Phân biệt 2 dạng toán về phân số học sinh hay nhầm lẫn.

- Tìm phân số của một số

- Tìm một số khi biết gi trị phân số của nó

- Giáo viên cần đưa ra những bài toán cụ thể sau đó khắc sâu bằng công thức tổng quát

- Ví dụ 1: Tìm 2

5 của 10?

2

5 của 10 là :

2

5

 

- Ví dụ 2: Tìm một số khi biết 1

3 của số đó bằng 3

Số đó là : 3 : 1

3 = 9

- Giáo viên có thể gắn vào những bài toán có lời văn hai dạng toán này

để khắc sâu, rồi đưa ra công thức tổng quát

- Tìm a

b của c : Vậy

a

b của c là :

a c b



- Tìm số c biết a

b của nó bằng d : :

a

c d

b



2.5 Kết quả đạt được:

Để nắm được sự chuyển biến của học sinh, khi ôn tập xong phần phân số, sau khi áp dụng đề tài này Tôi cho cả khối lớp 4 làm kiểm tra (có sự hỗ trợ của giáo viên khối lớp 4), đề có dạng tổng hợp kiến thức ở phần phân số và kết quả đạt được như sau:

- Khái niệm về phân số:

+ Đạt yêu cầu: 100%

+ Chưa đạt yêu cầu: Không

- Về so sánh phân số:

+ Đạt yêu cầu: 100%

+ Chưa đạt yêu cầu: Không

- Quy tắc thực hiện phép tính:

+ Đạt yêu cầu: 97%

+ Chưa đạt yêu cầu: 3%

3.PHẦN THỨ BA: KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ

I Kết luận.

1 Tóm lược giải pháp:

Từ kết quả thu được, qua sự chuyển biến của học sinh, cho phép tôi khẳng định rằng:

Muốn giúp học sinh học tốt phần phân số, giúp cho tiết toán đạt kết quả tốt, đòi hỏi người giáo viên phải thật sự kiên trì, phải thật sự có tâm huyết với nghề và áp dụng qua các bước sau:

-Bước 1: Tìm ra, thống kê các sai lầm của học sinh thường mắc phải khi học phần phân số

-Bước 2: Tìm biện pháp khắc phục, tức là biết áp dụng các phương pháp dạy khoa học, phù hợp với những sai lầm mà học sinh thường mắc phải khi học phần phân số Củng cố khái niệm, qui tắc: so sánh, cộng, trừ, nhân, chia Tăng cường luyện tập tạo thành kĩ năng trong giải toán cho học sinh, nhất là những học sinh yếu kém môn toán

Ban đầu đối với giáo viên và học sinh là rất khó khăn do còn mới lạ Nhưng từ cái mới lạ có cơ sở khoa học sẽ tạo cho học sinh có thói quen tốt và có

kĩ năng học toán

-Bước 3: Tiếp tục rút kinh nghiệm cho năm học tới

2 Phạm vi, đối tượng áp dụng:

Tôi thiết nghĩ rằng những sai lầm thường mắc phải khi học phần phân số của học sinh khối lớp Bốn ở trường tôi, qua khảo sát, thống kê cũng là những lỗi phổ biến ở bậc tiểu học hiện nay trong nhà trường Mặc dù kết quả của kinh nghiệm này còn hạn chế, nhưng cũng mang lại rất nhiều khả quan trong quá trình thực hiện, đã khắc phục, hạn chế nhiều sai lầm của học sinh khi học phần phân số Do đó, tôi nghĩ rằng đề tài này có thể áp dụng ở nhà trường, ở Quận, vì

nó phù hợp với các đối tượng học sinh

II Kiến nghị.

- Các cấp quan tâm tạo điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học

để nhà trường cùng giáo viên thực hiện tốt công tác dạy và học

- Tăng cường việc bồi dưỡng chuyên môn để nâng cao chất lượng chuyên môn đội ngũ nhà giáo

- Về phía ngành, chỉ đạo tốt, kịp thời các hoạt động dạy và học Thực hiện tốt công tác nội bộ trong nhà trường

Trên đây là sáng kiến kinh nghiệm “Một số biện pháp giúp học sinh lớp

4 học tốt phần phân số” của tôi Do thời gian và kinh nghiệm có hạn nên sáng

kiến còn hạn chế, rất mong được sự đóng góp của các cấp

Tôi xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày 06 tháng 3 năm 2020

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của tôi viết, không sao chép nội dung của người khác

Người viết

Trịnh Thị Kim Phú