Tóm tắt luận văn Thạc sĩ Y tế công cộng: Kiến thức, thực hành phòng chống bệnh tay chân miệng của người chăm sóc trẻ tại Bệnh viện Vinmec năm 2019 và một số yếu tố liên quan

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG NGUYỄN THỊ NỮ KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG CHỐNG BỆNH TAY CHÂN MIỆNG CỦA NGƯỜI CHĂM SÓC TRẺ TẠI BỆNH VIỆN VINMEC NĂM 2019 VÀ MỘT SỐ YẾU T

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

NGUYỄN THỊ NỮ

KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG CHỐNG BỆNH TAY CHÂN MIỆNG CỦA NGƯỜI CHĂM SÓC TRẺ TẠI BỆNH VIỆN VINMEC NĂM 2019 VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG KHOA: KHOA HỌC SỨC KHỎE

BỘ MÔN: Y TẾ CÔNG CỘNG

NGUYỄN THỊ NỮ

KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG CHỐNG BỆNH TAY CHÂN MIỆNG CỦA NGƯỜI CHĂM SÓC TRẺ TẠI BỆNH VIỆN VINMEC NĂM 2019 VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN

Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG

Mã số: 8720701

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

TS Nguyễn Xuân Tùng

Hà Nội – 2020

LỜI CẢM ƠN

Hoàn thành được luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến:

Thăng long

Về sự quan tâm và giúp đỡ tận tình cho tôi trong thời gian học tập và thực hiện luận văn này

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Xuân Tùng

đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ cho tôi để luận văn này được hoàn thành Xin chân thành cảm ơn

Đã chia sẻ kinh nghiệm và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn Tôi xin được cảm ơn tất cả các bệnh nhi cùng các bà mẹ đã đồng ý hợp tác trong quá trình thực hiện luận văn

Tôi vô cùng biết ơn đến những người thân trong gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ và chia sẻ những khó khăn trong quá trình học tập để tôi có thể hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cám ơn!

Hà Nội ngày 20 tháng 08 năm 2020

Nguyễn Thị Nữ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, do chính bản thân tôi thực hiện, tất cả số liệu trong luận văn này là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Nếu có gì sai trái tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội ngày 20 tháng 08 năm 2020 Người cam đoan

Nguyễn Thị Nữ

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt

(hand – foot – and mouth)

YTCC : Y tế công cộng

Tiếng Anh

Practice

Kiến thức, thái độ, thực hành

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3

1.1 Khái niệm và nguyên nhân gây bệnh 3

1.2 Đường lây truyền và cơ chế gây bệnh TCM 5

1.3 Đặc điểm dịch tễ học 6

1.4 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, chẩn đoán và điều trị bệnh TCM 8

1.4.1 Triệu chứng lâm sàng 8

1.4.2 Triệu chứng cận lâm sàng 8

1.4.3 Chẩn đoán 9

1.4.4 Điều trị 10

1.4.5 Phòng bệnh 11

1.4.5.1 Nguyên tắc phòng bệnh: 11

1.4.5.2 Phòng bệnh tại các cơ sở y tế: 11

1.4.5.3 Phòng bệnh ở cộng đồng: 11

1.5 Những nghiên cứu về bệnh chân tay miệng 11

1.5.1 Các nghiên cứu về kiến thức, thực hành với bệnh tay chân miệng trên thế giới 12

1.5.1.1 Kiến thức về bệnh tay chân miệng 12

1.5.1.2 Thực hành về bệnh tay chân miệng 19

1.5.1.3 Xác định mối liên quan với bệnh tay chân miệng 21

1.5.2 Các nghiên cứu về kiến thức, thực hành với bệnh TCM tại Việt Nam 23

1.6 Tổng quan địa điểm nghiên cứu 25

1.6.1 Một số nét về bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City 25

1.6.2 Một số nét về Đơn nguyên Nhi 2- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City 26

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27

2.1 Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu 27

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 27

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 27

2.1.3 Thời gian nghiên cứu: 27

2.2 Phương pháp nghiên cứu 27

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 27

2.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 27

2.3 Các biến số, chỉ số nghiên cứu 28

2.4 Phương pháp thu thập số liệu 30

2.4.1 Công cụ thu thập thông tin 30

2.4.2 Kỹ thuật thu thập thông tin 30

2.4.3 Quy trình thu thập thông tin và sơ đồ nghiên cứu 30

2.5 Xử lý số liệu 31

2.6 Sai số và biện pháp khắc phục 31

2.7 Đạo đức trong nghiên cứu 31

2.8 Hạn chế của nghiên cứu 31

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 33

3.1 Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu 33

3.2 Kiến thức, thực hành của NCS trẻ với bệnh TCM 35

3.2.1 Kiến thức của NCS về bệnh TCM 35

3.2.2 Thực hành của NCS về bệnh TCM 38

3.3 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành của NCS bệnh nhi 43

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 51

4.1 Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu 51

4.2 Kiến thức và thực hành của NCS về bệnh TCM 52

4.2.1 Kiến thức của NCS về bệnh TCM 52

4.2.2 Thực hành của NCS về phòng chống bệnh TCM 58

4.3 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành phòng bệnh TCM của đối tượng nghiên cứu 63

4.3.1 Mối liên quan về kiến thức bệnh TCM của đối tượng nghiên cứu 63 4.3.2 Mối liên quan đến thực hành phòng bệnh TCM của đối tượng nghiên cứu 65

KẾT LUẬN 67

1 Kiến thức, thực hành phòng chống bệnh tay chân miệng của người chăm sóc trẻ tại Khoa Nhi 2, Bệnh viện Vinmec năm 2019 67 1.1 Kiến thức phòng chống bệnh TCM của NCS trẻ 67 1.2 Thực hành về phòng chống bệnh TCM của NCS trẻ 67

2 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành phòng chống bệnh tay chân miệng của đối tượng nghiên cứu 68 2.1 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức phòng chống bệnh TCM của NCS trẻ 68 2.2 Một số yếu tố liên quan đến thực hành phòng chống bệnh TCM của NCS trẻ 68

KHUYẾN NGHỊ 69 TÀI LIỆU THAM KHẢO 70

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH

Danh mục bảng

Bảng 2.1 Bảng biến số và chỉ số nghiên cứu 28

Bảng 3.1 Quan hệ với bệnh nhi của người chăm sóc (n= 380) 33

Bảng 3.2 Đặc điểm nhóm tuổi của người chăm sóc (n= 380) 33

Nhận xét: 33

Bảng 3.3 Đặc điểm giới của người chăm sóc (n= 380) 33

Bảng 3.4 Đặc điểm dân tộc của người chăm sóc (n= 380) 34

Nhận xét: 34

Bảng 3.5 Đặc điểm người có con dưới 5 tuổi (n= 380) 34

Nhận xét: 34

Bảng 3.6 Đặc điểm thu nhập bình quân đầu người của người chăm sóc (n= 380) 34

Bảng 3.7 Đặc điểm tiếp cận phương tiện truyền thông của người chăm sóc (n= 380) 35

Bảng 3.8 Bảng thể hiện những NCS đã từng nghe nói về bệnh TCM(n=380) 35

Bảng 3.9 Tiếp cận nguồn thông tin của những NCS về bệnh TCM 36

Bảng 3.10 Kiến thức về khả năng lây bệnh, đường lây truyền, biểu hiện bệnh và kiến thức chăm sóc trẻ khi trẻ mắc bệnh TCM của NCS (n=380) 36

Bảng 3.11 Kiến thức về phòng bệnh TCM của NCS 37

Bảng 3.12 Mức độ kiến thức về bệnh TCM của NCS( n=380) 38

Bảng 3.13 Thực hành phòng bệnh TCM của NCS (n=380) 38

Bảng 3.14 Thực hành rửa tay cho trẻ của NCS( n=380) 39

Bảng 3.15 Thực hành rửa tay của NCS( n=380) 40

Bảng 3.16 Thực hành vệ sinh đồ đạc trong nhà của NCS 40

Bảng 3.17 Cách xử trí của NCS khi có trẻ mắc TCM (n= 96) 42

Bảng 3.18 Điểm quan sát thực hành của NCS có trẻ mắc TCM(n=47) 42

Bảng 3.19 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về bệnh TCM 43

Bảng 3.20 Một số yếu tố liên quan đến thực hành rửa tay cho trẻ của NCS về bệnh TCM 45 Bảng 3.21 Một số yếu tố liên quan đến thực hành rửa tay của NCS 46 Bảng 3.22 Một số yếu tố liên quan đến thực hành vệ sinh môi trường của NCS 48 Bảng 3.23 Một số yếu tố liên quan đến thực hành xử trí khi trẻ mắc TCM của NCS 49

Danh mục hình ảnh

Hình 1 Một số hình ảnh về hình thể và cấu trúc của vi rút Coxsackie gây bệnh TCM 4 Hình 2 Lý do hay gặp ở trẻ vì trẻ mút tay, dùng chung đồ chơi 7

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm lây từ người sang người, dễ gây thành dịch do các vi rút đường ruột (enterovirus) gây ra Bệnh thường gặp

ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi Các triệu chứng điển hình của bệnh tay chân miệng bao gồm sốt, lở miệng và phát ban [21] Hầu hết các ca bệnh đều diễn biến nhẹ Tuy nhiên ở một số trường hợp, bệnh có thể diễn biến nặng và gây biến chứng nguy hiểm như viêm não - màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp dẫn đến tử vong nên cần được phát hiện sớm, điều trị kịp thời Bệnh xảy ra quanh năm và lây truyền theo đường tiêu hóa, nguyên nhân là do vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường yếu kém, đặc biệt là kỹ năng vệ sinh cho trẻ, chưa thực hiện rửa tay với xà phòng thường xuyên [10]

Theo Tổ chức Y tế thế giới, bệnh tay chân miệng gặp ở các quốc gia khu vực Tây Thái Bình Dương như: Trung Quốc, Nhật Bản, Ma Cao (Trung Quốc)

và phổ biến tại nhiều nước châu Á Đặc biệt tại Malaysia: Ngày 23/8/2018, Bộ trưởng Bộ Y tế Malaysia thông báo từ đầu năm 2018 đến ngày 14/8/2018, Malaysia đã ghi nhận 51.147 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng, trong đó

có 02 trường hợp tử vong Trong số các trường hợp mắc, có 90% số mắc ở trẻ dưới 6 tuổi Đã có 701 cơ sở bao gồm trường học, trung tâm chăm sóc trẻ và trường mầm non đã bị đóng cửa do căn bệnh này và một số trường trong số đó cũng đã được mở trở lại theo từng giai đoạn Bộ Y tế Malaysia đã thực hiện các biện pháp y tế công cộng, bao gồm tăng cường giám sát, tổ chức các chiến dịch truyền thông và tăng cường các biện pháp khử trùng, đặc biệt là đồ chơi, bề mặt sàn, bàn tại các trường học… để ngăn ngừa sự lây lan của dịch bệnh [4]

Tại Việt Nam, bệnh lưu hành và gặp tại hầu hết 63 tỉnh, thành phố, thường ghi nhận cao vào tháng 9 đến tháng 11 hàng năm, đặc biệt là mùa đầu năm học mới Theo báo cáo của hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, trong 9

2

trong đó có 25.845 trường hợp nhập viện và đã có 06 trường hợp tử vong tại 5 tỉnh, thành phố khu vực phía Nam So với cùng kỳ năm 2017, số mắc cả nước giảm 25,3%, số trường hợp nhập viện giảm 20,1%, tuy nhiên một số tỉnh, thành phố ghi nhận số mắc tích lũy cao và gia tăng nhanh như TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Đồng Tháp, Bà Rịa - Vũng Tàu, Long An, Đà Nẵng, Ninh Thuận, Quảng Ngãi, Tây Ninh, Hà Nội Số mắc tay chân miệng chủ yếu ghi nhận ở khu vực miền Nam 41.218 trường hợp (chiếm 77%), miền Bắc 5.984 trường hợp (chiếm 11,2%), miền Trung 5.392 trường hợp (chiếm 10,1%) và Tây Nguyên 935 trường hợp (chiếm 1,7%) Số mắc tay chân miệng chủ yếu gặp ở trẻ dưới 10 tuổi (chiếm 99,5%), trong đó hay gặp ở nhóm từ 1-5 tuổi, tuổi trẻ đi nhà trẻ và mẫu giáo (chiếm 79%) và dưới 1 tuổi (chiếm 17%) Dự báo dịch bệnh tay chân miệng có nguy cơ gia tăng trong thời gian tới đây do tính chất lây truyền, đặc biệt trong mùa tựu trường, trẻ tập trung vào năm học mới, điều kiện thời tiết thuận lợi, điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo là yếu tố thuận lợi cho sự lây lan và phát triển của dịch bệnh [4]

Tạị bệnh viện Vinmec 6 tháng cuối năm 2018 ghi nhận 449 trường hợp khám và nhập viện vì tay chân miệng Cho đến nay vẫn chưa có bất cứ một nghiên cứu nào về kiến thức, thực hành phòng chống bệnh của những người

chăm sóc trẻ được triển khai tại đây Do đó, chúng tôi tiến hành đề tài “Kiến

thức, thực hành phòng chống bệnh tay chân miệng của người chăm sóc trẻ tại Bệnh viện Vinmec năm 2019 và một số yếu tố liên quan” với những mục tiêu

sau:

1 Đánh giá kiến thức, thực hành phòng chống bệnh tay chân miệng của người chăm sóc trẻ tại Khoa Nhi 2, Bệnh viên Vinmec năm 2019

2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành phòng chống bệnh tay chân miệng của đối tượng nghiên cứu