Luận văn tiến hành phân tích một số yếu tố liên quan đến sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh; mô tả thực trạng sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh của người dân tại hai trạm y tế xã, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh năm 2019.
Trang 1NGUYỄN VĂN KỲ
THỰC TRẠNG SỬ DỤNG DỊCH VỤ
KHÁM CHỮA BỆNH TẠI HAI TRẠM Y TẾ XÃ, HUYỆN YÊN PHONG, BẮC NINH NĂM 2019 VÀ
MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
Hà Nội - 2019
Trang 2KHOA KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN Y TẾ CÔNG CỘNG
NGUYỄN VĂN KỲ
THỰC TRẠNG SỬ DỤNG DỊCH VỤ
KHÁM CHỮA BỆNH TẠI HAI TRẠM Y TẾ XÃ, HUYỆN YÊN PHONG, BẮC NINH NĂM 2019
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN
Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG
Mã số: 8.72.07.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN BẠCH NGỌC
Hà Nội - 2019
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ từ nhiều phía, đó là các thầy cô giáo, gia đình và bạn bè
Đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc tới PGS
TS Nguyễn Bạch Ngọc, người đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình
học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn
Em xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau đại học và các thầy cô giáo Bộ môn Y tế công cộng - Trường Đại học Thăng Long đã truyền thụ và giúp em trang bị kiến thức trong quá trình học tập
Sau cùng, xin gửi cảm ơn sâu sắc đến những người thân trong gia đình, bạn
bè, đồng nghiệp là những người luôn ở bên động viên chia sẻ và ủng hộ tôi để tôi
có thể hoàn thành luận văn một cách tốt nhất
Hà Nội, ngày 20 tháng 12 năm 2019
HỌC VIÊN
Nguyễn Văn Kỳ
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các
số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác
Tác giả
Nguyễn Văn Kỳ
Trang 5DANH MỤC VIẾT TẮT
DVYT : Dịch vụ y tế
NVYT : Nhân viên y tế
HGĐ : Hộ gia đình
CSSK : Chăm sóc sức khỏe
TYT : Trạm y tế
TYTX : Trạm y tế xã
CBYT : Cán bộ y tế
SKSS : Sức khỏe sinh sản
TTB : Trang thiết bị
YHCT : Y học cổ truyền
KHHGĐ : Kế hoạch hóa gia đình KCB : Khám chữa bệnh
BYT : Bộ y tế
UBND : Ủy ban nhân dân
TTYT : Trung tâm y tế
BHYT : Bảo hiểm y tế
WHO : World Health Organization
(Tổ chức Y tế Thế giới) PVS : Phỏng vấn sâu
TLN : Thảo luận nhóm
CB : Cán bộ
BV : Bệnh viện
CSSKTE : Chăm sóc sức khỏe trẻ em CSSKSS : Chăm sóc sức khỏe sinh sản
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ……… 1
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN ……… 3
1.1 Một số khái niệm 3
1.1.1 Nhu cầu y tế 3
1.1.2 Dịch vụ y tế 3
1.1.3 Sử dụng dịch vụ y tế 3
1.1.4 Mô hình cung ứng dịch vụ 5
1.2 Trạm y tế xã 5
1.2.1 Khái niệm 5
1.2.2 Chức năng, nhiệm vụ 5
1.3 Thực trạng sử dụng dịch vụ y tế của người dân 7
1.3.1 Một số nghiên cứu trên thế giới 7
1.3.2 Một số nghiên cứu trong nước 8
1.4 Các yếu tố liên quan đến dịch vụ KCB của người dân tại trạm y tế xã 9
1.5 Giới thiệu về huyện Yên Phong 13
1.6 Cây vấn đề 16
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……….17
2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 17
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 17
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 18
2.1.3 Thời gian nghiên cứu: 18
2.2 Phương pháp nghiên cứu 18
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 18
2.2.2 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 18
2.3 Các biến số và chỉ số nghiên cứu và tiêu chuẩn đánh giá 19
2.3.1 Biến số và chỉ số nghiên cứu 19
2.3.2 Tiêu chí đánh giá 20
2.4 Phương pháp thu thập thông tin 21
2.4.1 Công cụ thu thập số liệu 21
Trang 72.4.2 Kỹ thuật thu thập thông tin 21
2.4.3 Tổ chức thực hiện thu thập số liệu 21
2.5 Xử lý số liệu 22
2.6 Sai số và biện pháp khống chế 23
2.6.1 Các sai số có thể gặp phải trong quá trình nghiên cứu 23
2.6.2 Biện pháp hạn chế sai số 23
2.7 Hạn chế của đề tài 23
2.8 Đạo đức nghiên cứu 24
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨ U ……… 25
3.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu 25
3.2 Thực trạng sử dụng dịch vụ y tế của hộ gia đình 28
3.2.1 Thực trạng mắc bệnh 28
3.2.2 Sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh 29
3.2.3 Nhận xét của người ốm về chất lượng dịch vụ KCB các cơ sở y tế 33
3.3 Một số yếu tố liên quan đến sử dụng dịch vụ y tế tại TYT của người dân 35
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN ……… 45
4.1 Thực trạng về sử dụng dịch vụ KCB tại trạm y tế xã của người dân 45
4.2 Mối liên quan của một số yếu tố đến sử dụng dịch vụ KCB tại TYT của người dân 48
KẾT LUẬN ……… 54
TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 56
PHỤ LỤC ……… 61
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Tổng hợp KCB của trạm y tế xã năm 2017-2018 15
Bảng 3.1 Trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu 26
Bảng 3.2 Nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 26
Bảng 3 3 Thu nhập của các hộ gia đình tham gia nghiên cứu 27
Bảng 3.4 Tham gia bảo hiểm y tế của đối tượng nghiên cứu 27
Bảng 3.5 Tình hình ốm đau trong 4 tuần trước điều tra 28
Bảng 3.6 Tình hình ốm đau trong 4 tuần theo nhóm tuổi 28
Bảng 3.7 Cách xử trí ban đầu của người ốm trong 4 tuần qua 29
Biểu đồ 3 3 Lý do chọn trạm y tế xã khám chữa bệnh 29
Biểu đồ 3 4 Lý do không chọn trạm y tế xã khám chữa bệnh 30
Bảng 3 8 Nơi mua thuốc của người ốm 30
Biểu đồ 3 5 Tỷ lệ sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại TYT theo tuổi 31
Biểu đồ 3 6 Tỷ lệ sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh theo giới 31
Bảng 3.9 Tỷ lệ sử dụng dịch vụ KCB theo trình độ học vấn, nghề nghiệp, thu nhập của đối tượng 32
Bảng 3.10 Kết qủa điều trị đợt ốm đó 32
Bảng 3 11 Nhận xét về trình độ chuyên môn cán bộ y tế nơi KCB 33
Bảng 3.12 Nhận xét về thái độ phục vụ nơi đến khám chữa bệnh 33
Bảng 3.13 Nhận xét về trang thiết bị, dụng cụ y tế nơi đến KCB 34
Bảng 3.14 Nhận xét về mức sẵn có của thuốc nơi đến KCB 34
Bảng 3.16 Nhận xét về nhà cửa cơ sở hạ tầng nơi KCB 35
Bảng 3.17 Mối liên quan giữa nhóm tuổi với sử dụng dịch vụ KCB tại TYT 35
Trang 9Bảng 3.18 Mối liên quan giữa giới tính đến sử dụng dịch vụ KCB tại TYT 36 Bảng 3.19 Mối liên quan giữa trình độ HV đến sử dụng dịch vụ KCB tại TYT 36 Bảng 3.20 Mối liên quan giữa nghề nghiệp đến sử dụng dịch vụ KCB tại TYT 37 Bảng 3.21 Mối liên quan giữa thu nhập đến sử dụng dịch vụ tại trạm y tế xã 37 Bảng 3.22 Mối liên quan giữa bảo hiểm y tế với sử dụng dịch vụ KCB tại TYT 38 Bảng 3.23 Mối liên quan giữa khoảng cách từ nhà đến TYT với sử dụng dịch vụ KCB tại TYT xã 38 Bảng 3.24 Phân bố tỷ lệ sử dụng dịch vụ KCB tại TYT theo mức độ tin tưởng dịch vụ 39 Bảng 3.25 Phân bố tỷ lệ sử dụng dịch vụ KCB tại TYT theo đánh giá mức sẵn
có của thuốc điều trị 39 Bảng 3.26 Phân bố tỷ lệ sử dụng dịch vụ KCB tại TYT theo đánh giá trang thiết
bị, dụng cụ 40 Bảng 3.27 Phân bố tỷ lệ sử dụng dịch vụ KCB tại TYT theo đánh giá thái độ của cán bộ y tế 40 Bảng 3.28 Phân bố tỷ lệ sử dụng dịch vụ KCB tại TYT theo đánh giá giá DV 41 Bảng 3.29 Phân bố tỷ lệ sử dụng dịch vụ KCB tại TYT theo đánh giá bệnh nhẹ 41 Bảng 3.30 Phân bố tỷ lệ sử dụng dịch vụ KCB tại TYT theo đánh giá sự chờ đợi 42
Trang 10DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Tỷ lệ giới tính của người dân tham gia nghiên cứu 25
Biểu đồ 3 2 Tỷ lệ nhóm tuổi của người dân tham gia nghiên cứu 25
Biểu đồ 3 3 Lý do chọn trạm y tế xã khám chữa bệnh 29
Biểu đồ 3 4 Lý do không chọn trạm y tế xã khám chữa bệnh 30
Biểu đồ 3 5 Tỷ lệ sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại TYT theo tuổi 31
Biểu đồ 3 6 Tỷ lệ sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh theo giới 31
Trang 11Trạm Y tế là cơ sở y tế đầu tiên tiếp xúc với nhân dân, nằm trong hệ thống y tế Nhà nước, có nhiệm vụ cung cấp, thực hiện các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ ban đầu cho nhân dân trên địa bàn xã, phát hiện dịch sớm và phòng chống dịch bệnh, chăm sóc sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình, cung ứng thuốc thiết yếu, truyền thông vận động nhân dân thực hiện các biện pháp nhằm nâng cao sức khỏe
Khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân đến các cơ sở y tế nói chung và trạm y tế xã nói riêng chủ yếu liên quan đến các yếu tố về địa lý, văn hóa, kinh tế (khả năng chi trả), xã hội Tuy nhiên, quyết định của người bệnh lựa chọn cơ sở cung cấp dịch vụ y tế phụ thuộc khá nhiều vào chất lượng dịch vụ y tế, giá thành, mức thu nhập, loại bệnh và mức độ bệnh cũng như khoảng cách từ nhà tới cơ sở
y tế và khả năng tiếp cận với các dịch vụ y tế của người dân
Chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh là vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến
sử dụng dịch vụ, bao gồm trình độ cán bộ y tế, trang thiết bị, thuốc, quy trình khám và điều trị, thái độ phục vụ, tư vấn chăm sóc… Hiện nay nhiều trạm y tế còn chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân địa phương và có trạm y tế còn chưa thực sự đạt hiệu quả Hậu quả là người dân ít đến trạm y tế, dồn lên tuyến trên gây ra tình trạng quá tải tại bệnh viện tuyến huyện, tuyến tỉnh và trung ương, ảnh hưởng đến hiệu quả trong công tác bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân
Tại tỉnh Bắc Ninh, ngành y tế đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tại trạm y tế như: đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đào tạo chuyển giao kỹ thuật, luân chuyển cán bộ từ tuyến trên về tuyến dưới, triển khai khám bảo hiểm y tế tại 100% trạm, chuyển bệnh nhân mắc các bệnh mạn tính đã điều trị ổn định về trạm y tế quản lý, đổi mới tác phong, thái độ phục vụ của nhân viên y tế …
Trang 12chính sách cho hoạt động trạm y tế Song, việc sử dụng các dịch vụ y tế ở trạm
y tế xã ở các xã nhìn chung còn thấp Có xã có nhiều người đến khám hơn ở trạm y tế, nhưng có xã lại rất ít Trong khi đó, các phòng khám tuyến trên vẫn luôn quá tải Vậy thực trạng sử dụng dịch vụ tại trạm y tế trên địa bàn huyện Yên Phong hiện nay ra sao? Điều gì cản trở người dân khiến họ không chọn trạm y tế là nơi khám chữa bệnh đầu tiên khi có nhu cầu? Hiện chưa có nghiên cứu nào trên địa bàn huyện Yên Phong mô tả cụ thể bằng số liệu khoa học về tình trạng sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh ở tuyến xã và để có thể trả lời cho các câu hỏi trên Để mô tả được bức tranh tổng thể này, góp phần đề xuất các giải pháp phù hợp khuyến khích người dân đến trạm y tế khám chữa bệnh,
nghiên cứu “Thực trạng sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại hai trạm y tế
xã, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh năm 2019 và một số yếu tố liên quan”
nhằm mục tiêu:
1 Mô tả thực trạng sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh của người dân tại hai trạm y tế xã, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh năm 2019
2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh của người dân tại hai xã nghiên cứu