Tính đến nay, vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài đóng vai trò rất quan trọng đối với phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng trên rất nhiều lĩnh vực kinh tế và xã hội nhƣ: thúc đẩy t[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-o0o -
TRẦN ĐỨC PHÚC
VAI TRÒ CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ
VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-o0o -
TRẦN ĐỨC PHÚC
VAI TRÒ CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ
VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN BÍCH
Hà Nội - 2015
Trang 3MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT i
DANH MỤC BẢNG ii
DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ iii
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÕ CỦA FDI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG 5
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu và khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu 5
1.1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 5
1.1.2 Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.2 Những vấn đề chung về FDI và kinh tế vùng Error! Bookmark not defined
1.2.1.Tính tất yếu khách quan của vốn đầu tư nước ngoài Error! Bookmark not defined
1.2.2 Khái niệm, đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài Error! Bookmark not defined
1.2.3 Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài Error! Bookmark not defined
1.2.4 Khái niệm vùng kinh tế Error! Bookmark not defined 1.3 Vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế vùng Error! Bookmark not defined
1.3.1 Tác động tích cực của FDI với phát triển kinh tế vùng Error! Bookmark not defined
1.3.2 Tác động tiêu cực của FDI với phát triển kinh tế vùng Error! Bookmark not defined
Trang 41.3.3 Các tiêu chí đánh giá hiệu quả của FDI với phát triển kinh tế vùng
Error! Bookmark not defined
1.3.4 Các yếu tố tác động đến vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế vùng
Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED
2.1 Phương pháp thu thập thông tin Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp xử lý thông tin Error! Bookmark not defined 2.3 Phương pháp phân tích Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THU HÚT FDI VÀO VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA FDI VỚI PHÁT TRIỂN
KINH TẾ TOÀN VÙNG ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 3.1 Khái quát chung về FDI ở vùng đồng bằng sông Hồng Error! Bookmark not defined
3.1.1 Khái quát chung về kinh tế - xã hội vùng đồng bằng sông Hồng Error! Bookmark not defined
3.1.2 Khái quát chung về FDI ở vùng đồng bằng sông Hồng Error! Bookmark not defined
3.2 Vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng
Error! Bookmark not defined
3.2.1 Đóng góp của FDI vào tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh
tế toàn vùng Error! Bookmark not defined 3.2.2 Đóng góp của FDI vào thu ngân sách toàn vùng Error! Bookmark not defined
3.2.3 Đóng góp vào tăng trưởng xuất khẩu toàn vùng Error! Bookmark not defined
3.2.4 Đóng góp vào tạo việc làm cho lao động toàn vùng Error! Bookmark not defined
Trang 53.3 Đánh giá chung về vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế vùng đồng
bằng sông Hồng Error! Bookmark not defined 3.3.1 Những hạn chế: Error! Bookmark not defined 3.3.2 Nguyên nhân: Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG NÂNG CAO VAI TRÕ CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG ĐỒNG BẰNG
SÔNG HỒNG TRONG THỜI GIAN TỚI ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED
4.1 Định hướng phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2020
Error! Bookmark not defined 4.1.1 Thuận lợi và thách thức Error! Bookmark not defined
4.1.2 Định hướng phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bằng sông Hồng
Error! Bookmark not defined
4.1.3 Định hướng thu hút đầu tư nước ngoài vào vùng đồng bằng sông Hồng
đến năm 2020 Error! Bookmark not defined
4.2 Giải pháp nhằm nâng cao vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế vùng
đồng bằng sông Hồng trong thời gian tới Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED
TÀI LIỆU THAM KHẢO 7
Trang 61
MỞ ĐẦU
1 Sư ̣ cần thiết của đề tài:
Trong quá trình phát triển kinh tế hiện nay, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một bộ phận quan trọng trong cơ cấu nguồn vốn đầu tư của bất
kì một quốc gia hay địa phương nào Việt Nam là một nước đang phát triển, trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nên nhu cầu về vốn là rất lớn,
do đó vấn đề thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là hết sức cần thiết Theo các nghị quyết của đại hội Đảng, từ đại hội Đảng lần thứ VI đến nay, kinh tế
có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, được khuyến khích phát triển lâu dài, bình đẳng với các thành phần kinh tế khác Do đó, sử dụng hiệu quả nguồn vốn FDI là chủ trương quan trọng của các địa phương trên cả nước
để mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế, làm đòn bẩy khai thác có hiệu quả nguồn lực trong nước, thúc đẩy phát triển bền vững về kinh tế của các địa phương nói riêng và kinh tế cả nước nói chung Điều này được biểu hiện qua
nỗ lực của chính quyền các địa phương trong việc tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, nâng cao chất lượng điều hành kinh tế và thúc đẩy mạnh mẽ cải cách hành chính,…
Vùng Đồng bằng Sông Hồng (ĐBSH) có vị trí, vai trò đặc biệt quan
trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của cả nước Đồng bằng sông
Hồng (ĐBSH) gồm 11 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, bao gồm: Hà Nội, Bắc Ninh, Hà Nam, Hải Dương, Hải Phòng, Hưng Yên, Nam Định, Ninh
Bình, Quảng Ninh, Thái Bình, Vĩnh Phúc Vùng ĐBSH hội tụ rất nhiều các
điều kiện và lợi thế để phát triển công nghiệp, dịch vụ, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá; đặc biệt phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp điện tử, tin học, công nghiệp dầu khí và sản phẩm hoá dầu; phát triển dịch vụ cao cấp, dịch vụ du lịch, dịch vụ viễn thông, tài chính, ngân
Trang 72
hàng; nghiên cứu, ứng dụng và triển khai khoa học và công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao
Theo số liệu thống kê, tính đến tháng 5/2015 đã có khoảng 59 quốc gia
và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư vào Vùng ĐBSH Lũy kế các dự án còn hiệu lực đến hết tháng 5/2015, toàn vùng đã thu hút được 5.536 dự án đầu tư trực
tiếp nước ngoài, với tổng số vốn đăng ký đạt hơn 66 tỷ USD Tính đến nay,
vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đóng vai trò rất quan trọng đối với phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng trên rất nhiều lĩnh vực kinh tế và xã hội như: thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế; thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá, đóng góp vào thu ngân sách của toàn vùng, tạo việc làm và phát
triển thị trường lao động, chuyển giao công nghệ
Mặc dù đầu tư trực tiếp nước ngoài đã đạt được những kết quả quan trọng nêu trên, song việc sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại các tỉnh
đồng bằng sông Hồng thời gian qua còn nhiều bất cập, bộc lộ một số hạn chế như sau: (1) Tỷ lệ dự án sử dụng công nghệ cao còn thấp, chưa thu hút được
công nghệ nguồn; (2) Chưa chú ý đến hiệu quả sử dụng tài nguyên đất đai,
khoáng sản còn diễn ra ở nhiều địa phương Nhiều dự án chưa được thẩm tra, xem xét kỹ các khía cạnh công nghệ, lao động, môi trường lao động dẫn đến
chất lượng dự án chưa cao; (3) Những hạn chế vốn có của hoạt động đầu tư như
chuyển giá; không đảm bảo quyền lợi chính đáng của người lao động về giờ làm việc, tiền lương, phúc lợi, dẫn đến việc đình công, bãi công; vi phạm pháp luật
về môi trường; (4) Việc quản lý vốn thiếu chặt chẽ, giải ngân chậm so với thời
hạn quy định; đặc biệt tại nhiều dự án xuất hiện tình trạng tham ô làm thất thoát,
rò rỉ vốn…
Do đó, có thể thấy rằng việc tìm hiểu, nghiên cứu về những kết quả đã đạt được; tìm ra những hạn chế cần khắc phục nhằm nâng cao vai trò của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại vùng đồng bằng sông Hồng trong thời gian tới
Trang 83
là thực sự cần thiết Trên cơ sở đó, tác giả chọn đề tài: “Vai trò của đầu tư
trực tiếp nước ngoài với phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng”
Luận văn được thực hiện nhằm trả lời cho câu hỏi nghiên cứu tổng quát sau đây: Những kết quả (thành tựu và hạn chế) và giải pháp nhằm nâng cao vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài với phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông?
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
2.1 Mục đích nghiên cứu
Phân tích làm rõ kết quả, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế; trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng trong thời gian tới
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tổng quan một số vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài
- Phân tích , đánh giá vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng , đặc biệt là trong giai đoạn 2009-2014, chỉ ra những thành tựu và hạn chế của FDI đối với phát triển kinh tế của vù ng
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế vùng trong thời gian tới
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
3.1 Đối tượng nghiên cứu:
Nghiên cứu v ai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với phát triển kinh tế các tỉnh đồng bằng sông Hồng trong giai đoạn 2009-2014
3.2 Phạm vi nghiên cứu:
- Về nội dung: Những kết quả (thành tựu và hạn chế) của FDI đối vớ i phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng trong giai đoạn 2009 - 2014 và các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế toàn
Trang 94
vùng trong thời gian tới
+ Về không gian: Giới hạn trong phạm vi các tỉnh, thành trong vùng
đồng bằng sông Hồng
+ Về thời gian: Đề tài tập trung nghiên cứu khoảng thời gian từ 2009
đến 2014
4 Những đóng góp của luận văn:
- Làm rõ những đóng góp của FDI ở vùng đồng bằng sông Hồng; đánh giá các biện pháp, chính sách đã thực hiện tại các địa phương nhằm nâng cao vai trò của FDI tại vùng đồng bằng sông Hồng
- Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường vai trò của FDI trong việc phát triển kinh tế của vùng đồng bằng sông Hồng trong thời gian tới
Trang 105
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA FDI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu và khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu
1.1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Có rất nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã được thực hiện theo các cách tiếp cận khác nhau về FDI Một số công trình tập trung vào những vấn đề lý luận chung về FDI như bản chất, đặc điểm, vai trò, các hình thức, tác động của FDI; một số nghiên cứu thực trạng FDI vào và ra một nước, một khu vực cũng như trên quy mô toàn cầu; một số khác bàn sâu về môi trường thu hút FDI nói chung cũng như tập trung phân tích một số yếu tố riêng biệt của môi trường thu hút FDI nói riêng (môi trường luật pháp, môi trường chính sách, thậm chí chỉ bàn riêng về chính sách tài chính trong thu hút FDI,…)
a Các công trình nghiên cứu trong nước
Hiện nay, có thể liệt kê một số công trình tiêu biểu nghiên cứu về FDI
trong nước như sau:
- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) năm
2012 “Liên kết giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài với đầu tư trong nước tại
Việt Nam”, Ths Lê Thị Hải Vân làm chủ nhiệm đề tài được đánh giá nghiệm
thu là xuất sắc Đề tài đã đánh giá thực trạng liên kết giữa khu vực FDI với khu vực trong nước từ đó rút ra những tồn tại và hạn chế về liên kết giữa hai khu vực, đề xuất một số cơ chế chính sách tăng cường mối liên kết giữa hai khu vực đầu tư trong nước và nước ngoài nhằm hỗ trợ cho cơ quan lập chính sách về chính sách nâng cao vai trò của FDI tại Việt Nam
- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) “Đầu tư
trực tiếp nước ngoài trong quá trình đổi mới kinh tế tại Việt Nam”, TS Đỗ
Trang 116
Nhất Hoàng làm chủ nhiệm đề tài Đề tài đã đánh giá và khẳng định vai trò to lớn của khu vực FDI trong quá trình đổi mới kinh tế của Việt Nam
- Kỷ yếu hội thảo tổng kết 25 năm đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, Cục
Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) Kỷ yếu đã đề cập đến những đánh giá của các cơ quan quản lý nhà nước và nhận định của các chuyên gia kinh tế về tình hình thu hút và sử dụng vốn FDI trong thời gian qua, kiến nghị một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn FDI trong việc phát triển kinh tế tại các địa phương trong thời gian tới
Về nghiên cứu của các Tổ chức, Viện nghiên cứu trong nước, các Trường Đại học:
- Bài tham luận “Mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài với
tăng trưởng kinh tế của Việt Nam” của Nguyễn Phú Tụ và Huỳnh Công Minh
tại Hội nghị Khoa học và Công nghệ lần thứ nhất (15/4/2010) đã đánh giá mối quan hệ tương tác giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tăng trưởng kinh
tế Việt Nam thời gian 1988 - 2009
- Bài viết “Các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội về sử dụng
vốn đầu tư nước ngoài tại thành phố Hồ Chí Minh” của GS.TS Dương Thị
Bình Minh và Phùng Thị Cẩm Tú đăng trên tạp chí Phát triển kinh tế số tháng
8 năm 2009 đã đánh giá tình hình thu hút FDI và tác động của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ 2001-2008, từ
đó đưa ra những giải pháp kiến nghị về cơ chế chính sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn FDI tại thành phố Hồ Chí Minh
“Báo cáo đầu tư công nghiệp Việt Nam (VIIR)”, Bộ Kế hoạch và Đầu
tư kết hợp với Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), 2011 Báo cáo dựa trên kết quả khảo sát đầu tư công nghiệp Việt Nam thực hiện trong năm 2011 Báo cáo đề cập đến các vấn đề chính sách quan trọng là vai trò và tác động của FDI trong nền kinh tế trong bối cảnh Việt Nam đang đứng
Trang 127
TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu tiếng việt
1 Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Cục Đầu tư nước ngoài, 2013 Kỷ yếu hội nghị
25 năm Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam Hà Nội
2 Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Cục Đầu tư nước ngoài, 2015 Số liệu FDI
tháng 5 năm 2015 Hà Nội
3 Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng Cục Thống Kê Niên giám Thống kê cả
nước các năm 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 Cục Thống Kê các
tỉnh trong vùng đồng bằng sông Hồng Niên giám thống kê các tỉnh các
năm 2009 2010, 2011, 2012, 2013, 2014
4 Lê Xuân Bá, 2006 Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài tới tăng
trưởng kinh tế ở Việt Nam Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học kỹ thuật
5 Cục Đầu tư nước ngoài, 2012 Dự thảo Đề án “Định hướng nâng cao
hiệu quả, sử dụng và quản lý đầu tư trực tiếp nước ngoài đến năm 2020”
6 Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ,
2001 Hiệp định thương mại Việt - Mỹ Hà Nội
7 Nguyễn Việt Cường, 2013 Chính sách thu hút đầu tư nước ngoài của
một số thị trường cạnh tranh và bài học với Việt Nam Đề tài khoa học
cấp Bộ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư
8 Đại học Kinh tế quốc dân, 2005 Đầu tư của các công ty xuyên quốc
gia (TNCs) tại Việt Nam Hà Nội: NXB Chính trị Quốc Gia
9 Đảng cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ
VIII, IX, X, XI