Vai trò của các công cụ kinh tế trong quản lý môi trường ở Việt Nam

1.3 Tình hình nghiên cứu và một số vấn đề liên quan đến kinh nghiệm sử dụng các công cụ kinh tế trong bảo vệ môi trƣờng của một số quốc gia trên thế giới .... Tình hình nghiên[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN DIỆU LINH

VAI TRÒ CỦA CÁC CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN DIỆU LINH

VAI TRÒ CỦA CÁC CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN LƯƠNG THANH

VIỆN NGHIÊN CỨU THƯƠNG MẠI – BỘ CÔNG THƯƠNG

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ nªu trong luËn v¨n lµ trung thùc Nh÷ng kÕt luËn khoa häc cña luËn v¨n ch-a tõng ®-îc c«ng bè trong bÊt cø c«ng tr×nh nµo

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình cao học và viết luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn , giúp đỡ và góp ý nhiệt tình của quý thầy cô Trường Đại học Kinh tế - Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn đến quý thầy cô trường Đại học Kinh tế, đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ cho tôi trong quá trình ho ̣c tâ ̣p

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Lương Thanh đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng nỗ lực, tìm tòi, nghiên cứu để hoàn thiện luận văn, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp tận tình của quý thầy cô và các bạn

MỤC LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT i DANH MỤC CÁC BẢNG ii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ iv

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆUError! Bookmark

not defined

1.1 Cơ sở lý luận về tổng quan vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.1.1 Môi trường và phát triển bền vững Error! Bookmark not defined 1.1.2 Các công cụ quản lý nhà nước về môi trườngError! Bookmark not defined

1.1.3 Nâng cao vai trò của CCKT và nó trong quản lý nhà nước về môi trường

Error! Bookmark not defined 1.2 Một số công cụ kinh tế và vai trò của nó trong quản lý môi trường Error!

Bookmark not defined

1.2.1 Thuế và phí môi trường Error! Bookmark not defined 1.2.2 Giấy phép xả thải Error! Bookmark not defined 1.2.3 Ký quỹ môi trường: Error! Bookmark not defined 1.2.4 Bồi thường thiệt hại cho môi trường: Error! Bookmark not defined 1.2.5 Nhãn sinh thái Error! Bookmark not defined 1.2.6 Các công cụ kinh tế khác Error! Bookmark not defined

1.3 Tình hình nghiên cứu và một số vấn đề liên quan đến kinh nghiệm sử dụng các công cụ kinh tế trong bảo vệ môi trường của một số quốc gia trên thế giới

Error! Bookmark not defined 1.3.1 Tình hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined

1.3.2 Kinh nghiệm về sử dụng các công cụ kinh tế trong bảo vệ môi trường

của một số nước trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.3.3 Tiểu kết chương Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.1 Cách tiếp cận nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.3 Kỹ thuật sử dụng Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC CÔNG CỤ KINH TẾ VÀ VAI TRÕ

CỦA NÓ TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAMError! Bookmark not defined

3.1 Thực trạng các công công kinh tế và việc áp dụng trong quản lý môi trường ở

Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.1.1 Thực trạng chính sách sử dụng các công cụ kinh tế áp dụng trong quản lý

môi trường ở nước ta Error! Bookmark not defined

3.1.2 Thực trạng áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trường tại một

số địa phương ở nước ta Error! Bookmark not defined 3.2 Đánh giá thực trạng vai trò của các công cụ kinh tế ở nước ta Error!

Bookmark not defined

3.2.1 Các thành tựu đã đạt được Error! Bookmark not defined 3.2.2 Các mặt còn hạn chế Error! Bookmark not defined

3.3 Một số nguyên nhân làm hạn chế vai trò của các công công kinh tế trong

quản lý môi trường ở nước ta Error! Bookmark not defined 3.3.1 Những nguyên nhân chủ yếu Error! Bookmark not defined

3.3.2 Những vấn đề đặt ra đối với việc áp dụng các công cụ kinh tế trong quản

lý môi trường nước ta trong thời gian tới Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4 QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÕ CỦA CÁC CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG Ở

VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

4.1 Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động tới việc áp dụng các công cụ kinh tế

trong quản lý môi trường Error! Bookmark not defined 4.1.1 Bối cảnh quốc tế Error! Bookmark not defined 4.1.2 Bối cảnh trong nước Error! Bookmark not defined

4.2 Quan điểm của việc áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trường

Error! Bookmark not defined

4.3 Các Giải pháp nhằm nâng cao vai trò của các công cụ kinh tế trong quản lý

môi trường Error! Bookmark not defined 4.3.1 Nhóm các giải pháp chung Error! Bookmark not defined

4.3.2 Nhóm các giải pháp cụ thể Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 5

i

DANH MỤC VIẾT TẮT

1 BVMT Bảo vệ môi trường

2 BOD Biological Oxygen Demand: Nhu cầu oxy tối thiểu

3 BPP Beneficiary Pay Principle: Nguyên tắc “Người hưởng

thụ phải trả tiền”

4 BLHS Bộ luật hình sự

5 CAC Command and control – Mệnh lệnh và kiểm soát

6 CCKT EIs - Economic instruments – công cụ kinh tế

7 CNH – HĐH Công nghiệp hóa – hiện đại hóa

8 COD Chemical Oxygen Demand: Nhu cầu oxy hóa học

11 GDP Thu nhập bình quân của Quốc gia

12 KCN – KCX Khu công nghiệp – Khu chế xuất

13 KT – XH Kinh tế - xã hội

14 KTTT Kinh tế thị trường

15 LEFASO Hiệp hội Da giày Việt Nam

17 MTST Môi trường sinh thái

18 OECD Organization of Economic Cooperation and

Development: Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế

19 PPP Pollution Pay Principle: Nguyên tắc “Người gây ô

nhiễm phải trả tiền

ii

20 PTBV Phái triển bền vững

23 TN&MT Tài nguyên và Môi trường

24 TTKT Tăng trưởng kinh tế

27 VASEP Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu Thủy sản Việt Nam

28 VITAS Hiệt hội Dệt may Việt Nam

29 VPHC Vi phạm hành chính

30 WHO Tổ chức y tế thế giới

32 WTO Tổ chức Thương mại Thế giới

iii

DANH MỤC CÁC BẢNG

1 Bảng 1.1 Các loại cơ chế chi trả cho dịch vụ môi trường 24

2 Bảng 1.2 Các công cụ kinh tế được áp dụng ở các nước

3 Bảng 3.1 Mức thuế áp dụng đối với từng nhóm hàng hóa 43

4 Bảng 3.2 Mức phí BVMT đối với nước thải công nghiệp 46

5 Bảng 3.3

Tình hình thu phí nước thải tại một vài địa

6 Bảng 3.4

Tổng nguồn thu từ phí nước thải được chuyển

7 Bảng 3.5

Danh sách các PoA ở Việt Nam được EB công

8 Bảng 3.6

Tình hình nộp phí của các DN trên địa bàn Hà

9 Bảng 3.7

Tình hình nộp phí của các DN tại Tp Hồ Chí

iv

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

1 Hình 1.1 Mối quan hệ giữa môi trường và hệ thống

2 Hình 1.2

Sự phát triển về số lượng nhãn sinh thái Châu Âu được cấp từ năm 1992 đến 2010 (tính đến 30/7/2010) [124]

35

3 Hình 3.1

Số dự án được đăng kí tính theo nước chủ

Hình 3.2

Tình hình thu phí nước thải công nghiệp trên địa bàn Tp.Hồ Chí Minh (Từ 12/2004 – 06/2006)

62

Hình 3.3

Kết quả thu phí BVMT đối với nước thải công nghiệp trên địa bàn TP.HCM từ tháng 1/2010 đến tháng 9/2010

63

Hình 3.4

Kết quả thu phí BVMT đối với nước thải công nghiệp trên địa bàn TP.HCM từ năm

2004 đến năm 2010

63

5

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường, Trung tâm kinh tế môi trường và phát

triển vùng , ĐHKTQD, 1999 Báo cáo tổng hợp đề tài "Cơ sở khoa học và thực

tiễn xây dựng các quy định về đặt cọc - hoàn trả, ký quĩ và bảo hiểm môi trường

Hà Nội;

2 Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường, Cục môi trường , 2000 Các quy định

pháp luật về môi trường Hà Nội: Nhà xuất bản chính trị quốc gia

3 Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường, Cục môi trường, 2000 200 câu hỏi đáp

về môi trường Hà Nội;

4 Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường, Cục môi trường, 2001 Giới thiệu về công cụ

kinh tế và khả năng áp dụng trong quản lý môi trường ở Việt Nam Hà Nội

5 Chương trình đào tạo kinh tế fulbright, 1998 Tập bài giảng "Kinh tế học môi

trường và chính sách" TP Hồ Chí Minh;

6 Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNEP); Bộ kế hoạch và Đầu tư (MPI);

Trung tâm kinh tế môi trường và phát triển vùng (ceerd), 2001 Khoá tập huấn

CP3 – Sinh lời từ sản xuất sạch hơn – Hà Nội, Thái Nguyên, Hải Phòng, Việt

Trì, Thanh Hoá, Thừa Thiên Huế;

7 Chính phủ, 1994 Nghị định 175/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường Hà Nội

8 Cục Môi trường; CEETIA, NORAD, UNEP, 2001 Báo cáo hiện trạng môi trường Việt Nam;

9 Cục Môi trường, 2002 Hành trình vì sự phát triển bền vững 1972-1992-2002

Hà Nội: Nhà xuất bản chính trị quốc gia

10 Cục Môi trường, 2000 Xây dựng, phát triển, Hà Nội;

11 Cục Môi trường, 2002 Phát triển bền vững ở Việt Nam mười năm nhìn lại và

con đường phía trước, Báo cáo quốc gia tại Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển bền vững, Hà Nội;

12 Dự án kinh tế chất thải, waste – econ, 2001 Kinh tế chất thải trong Phát triển

bền vững Hà Nội: Nhà xuất bản chính trị quốc gia

13 Dự án VIE/97/007, tháng 5/2011 Sổ tay hướng dẫn sử dụng các công cụ cho các mục tiêu môi trường trong kế hoạch phát triển, Hà Nội;

14 David W.Pearce, Tổng biên tập 1999 Từ điển Kinh tế học hiện đại Hà Nội:

Nhà xuất bản chính trị quốc gia

6

15 Joseph E.Stiglitz, 1995 Kinh tế học công cộng Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học

và kỹ thuật

16 Đặng Như Toàn và Nguyễn Thế Chinh, 1997 Một số vấn đề cơ bản về kinh tế và

Quản lý môi trường Hà Nội: Nhà xuất bản Xây dựng

17 Lê Thu Hoa, 1999 Bàn thêm về sử dụng các công cụ kinh tế và cơ chế đặt cọc –

hoàn trả trong quản lý môi trường ở Việt Nam, Hà Nội;

18 Lê Thạc Cán, 1995 Cơ sở khoa học môi trường Giáo trình Đại học Mở, Hà Nội

19 Lê Thị Hường, 1999 Kinh tế môi trường TP.Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản thống kê

20 Lê Văn Khoa, 1997 Môi trường và ô nhiễm Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục

21 Nguyễn Thế Chinh, 1999 Áp dụng các công cụ kinh tế đề nâng cao năng lực

quản lý môi trường ở Hà Nội Hà Nội: Nhà xuất bản chính trị quốc gia

22 Quốc hội Khoá X, 2005 Luật Bảo vệ môi trường Hà Nôi

23 Robert S.Pindyck & Daniel L.Rubinfeld, 1999 Kinh tế học vi mô Hà Nội: Nhà

xuất bản thống kê

24 E Kerry Turner, David Pearce & Ian Bajeman, 2005 Kinh tế môi trường Tài

liệu dùng cho lớp huấn luyện ngắn hạn kinh tế tài nguyên và môi trường tổ chức tại Trường Đại học nông lâm TP.Hồ Chí Minh từ 24/7/1995 đến 1/9/1995

25 Trần Văn Học, Tổng cục tiêu chuẩn đo lường chất lượng, 1999 Bộ Tiêu chuẩn

ISO 14000 và vấn đề áp dụng tại Việt Nam, kỷ yếu Hội thảo ngày 6/3/1999 –

diễn đàn các nhà quản lý về trách nhiệm ngăn ngừa ô nhiễm công nghiệp, Bộ khoa học công nghệ và môi trường, Cục Môi trường, Hà Nội;

26 Trần Võ Hùng Sơn, 2001 Nhập môn phân tích lợi ích chi phí TP.Hồ Chí Minh:

Nhà xuất bản Đại học Quốc gia

27 Trương Thu Trang, 2009 Viện Thông tin Khoa học xã hội, Pháp luật về bảo vệ môi

trường: kinh nghiệm một số nước châu Á và bài học đối với Việt Nam, Hà Nội;

28 Viện phát triển kinh tế, Ngân hàng thế giới và Cục Môi trường, Bộ Khoa học và Môi

trường, tháng 9/1997 Kỷ yếu Hội thảo ngăn ngừa ô nhiễm công nghiệp, Đà Lạt;

Tiếng Anh

29 Ahmed M Hussen, Principles of Environmental Economics, 2000 Economics, ecology and public policy, T.J Internatinal Ltd., Padstow, Great Britain;

30 Barry C Field, 1994 The Economics of Environmental Quality, Environmental Economis Mc Graw Hill Publishers, New York;

31 David O'Connor, 1994 Managing the Environment with Rapid Industrialization Lessons from the East Asian Experience, OECD, Development Centre, Paris;

32 Environmentall issues in investment planning for sustainable development Proceedings of a Seminar for Planning Experts from Vietnam; Germany, Tune;

7

33 E Kula, 1997 Economics of Natural Resources, the Environment and Policies, Second Edition, Chapman and Hall, St Edmundsbury Press, Great Britain;

34 Hans B Opschoor, Kenneth Button and Pieter Nijkamp, 1999 Environmental Economics and Development, Edward Elgar Publishing Limited, UK;

35 Jan Bojo, Karl Goran Maler and Lena Unemo, 1990 Environment and Development: An Ecomomics Approach, Kluer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands;

36 Michael Common, 1996 Environmental and Resource Ecomomics: An Introduction, Second Edition, Addision Wesley Longman Ltd., New York;

37 OECD - Organization for Economic Co-operation and Development, 1994 Managing the Environment: The role of Economic Instruments, Paris;

38 Oberheitmann, A 2007 “Energiewirtschaftliche und ökologische Rahmenbedingungen ökonomischer Modernisierung in Ostasien im Spannungsfeld der Umweltund Energiesicherheit.” Paper presented at the Asian congress, “Prekäre Macht, Fragiler Wohlstand? Globalisierung und Politik in Ostasien,” on October 25, 2007 in Otzenhausen, Germany

39 R Kerry Turner, David Pearce & Ian Bateman, 1994 Environmental Economics

- An Elementary Introduction, Harvester Wheatsheaf, T J Press, Padstow) Ltd, Great Britain;

40 Tom Tietenberg, 1992 Environmental and Natural Resource Economics, Third Edition, Harper Collins Publishers Inc New York;

41 UNCTAD, World Investment Report 2010

42 Zvi Adar and James M Griffin, 3/1976 Uncertainty and the Choice of Pollution Control Instruments, Journal of Environmental Economics and Management

43 World Bank 2009: State and trends of the Carbon Market 2009, Washington,

DC World Bank

44 Worrell, Ernst, Price, Lynn, Neelis, Maarten, Galitsky, Christina, and Zhou Nan 2007: World Best Practice

Website

1 http://www.claytonutz.com

4 http://www.encorp.ca/ar2009