Là một trợ lý kiểm toán trực tiếp tham gia công tác kiểm toán BCTC tại các DN tôi đã nhận thấy tầm quan trọng của giai đoạn lập KHKT trong một cuộc kiểm toán BCTC mà đặc biệt việc đánh g
Trang 1TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ
CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Trong chương 1 tác giả giới thiệu chung về đề tài nghiên cứu Đánh giá tính cấp thiết của đề tài, xác định mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu từ đó đưa ra phương pháp nghiên cứu phù hợp với mục tiêu đạt được kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn
Hoạt động kiểm toán dần khẳng định vị thế quan trọng của mình trong nền kinh tế, những đòi hỏi từ thực tiễn quản lý đã đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng dịch vụ cung cấp của các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam Là một trợ lý kiểm toán trực tiếp tham gia công tác kiểm toán BCTC tại các DN tôi đã nhận thấy tầm quan trọng của giai đoạn lập KHKT trong một cuộc kiểm toán BCTC mà đặc biệt việc đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập KHKT là khâu vô cùng quan trọng để giúp cho các công ty kiểm toán xây dựng một KHKT hợp lý góp phần nâng cao chất lượng cũng như hiệu quả của cuộc kiểm toán
Tuy nhiên, thực tế hiện nay việc đánh giá trọng yếu và rủi ro mang tính xét đoán chuyên môn và phụ thuộc vào nhận
các Công ty kiểm toán còn nhiều điểm chưa hoàn thiện và chưa thực
sự hiệu quả trong công tác kiểm toán Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn tôi đã lựa chọn đề
tài nghiên cứu: “Hoàn thiện quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán Báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Hãng kiểm tóan AASC” với mong muốn đạt được những phân tích, n
Công ty AASC
Từ tính cấp thiết của đề tài tác giả xác định mục tiêu nghiên cứu của đề tài bao gồm mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể:
Trang 2Mục tiêu tổng quát của luận văn là đánh giá thực trạng quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập KHKT BCTC tại Công ty AASC Trên cơ sở phân tích, đánh giá những vấn đề cấp bách đặt ra, luận văn nêu ra phương hướng và giải pháp mang tính ổn định, lâu dài nhằm hoàn thiện quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập KHKT BCTC tại Công ty
Để đạt được mục tiêu nêu trên luận văn cần thực hiện các mục tiêu cụ thể sau:
- Xác định các Chuẩn mực kiểm toán và các quy định pháp lý có liên quan, các nhân tố tác động đến quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập KHKT BCTC tại Công ty AASC;
- Thực trạng quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập KHKT BCTC tại Công ty AASC Đánh giá ưu, nhược điểm của quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập KHKT BCTC tại Công ty AASC;
- Đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập KHKT BCTC tại Công ty AASC
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đề ra tác giả xác định đối tượng nghiên cứu cụ thể của đề tài là: Quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập KHKT BCTC tại Công ty AASC với phạm vi nghiên cứu của đề tài sẽ chỉ giới hạn trong việc thu thập thông tin về quy trình đánh giá trọng yếu và RRKT trong giai đoạn lập KHKT BCTC tại Công ty AASC, không bao gồm đánh giá các loại rủi ro khác, không bao gồm công tác lập kế hoạch trong kiểm toán quyết toán vốn đầu tư và không bao gồm quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn thực hiện và kết thúc kiểm toán
Phương pháp nghiên cứu: Tác giả thực hiện điều tra, thống kê mô tả và tổng hợp lý luận, phân tích thực tiễn nhằm đưa ra các giải pháp hoàn thiện quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro trong giai đoạn lập KHKT
Trang 3CHƯƠNG 2
LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUY TRÌNH ĐÁNH GIÁ TRỌNG YẾU
VÀ RỦI RO TRONG GIAI ĐOẠN LẬP KẾ HOẠCH KIỂM TOÁN
BÁO CÁO TÀI CHÍNH
Trong chương 2 tác giả hệ thống hóa các vấn đề lý luận chung về quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán trong giai đoạn lập KHKT BCTC Bao gồm các vấn đề
cơ bản về khái niệm, đặc điểm của trọng yếu và rủi ro kiểm toán cũng như khái quát các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán từ đó đưa ra quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán cũng như mối quan hệ mật thiết của quá trình
đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán
Trọng yếu là khái niệm chỉ tầm cỡ (hay độ lớn) và bản chất của các sai phạm (kể
cả bỏ sót) của các thông tin tài chính hoặc là đơn lẻ, hoặc là từng nhóm mà trong bối cảnh
cụ thể nếu dựa vào các thông tin này để xét đoán thì không thể chính xác hoặc là sẽ rút ra những kết luận sai lầm
Đặc điểm của trọng yếu
Về mặt định lượng (quy mô): Yếu tố này thể hiện ở quy mô hay tầm cỡ của nghiệp
Về mặt định tính (tính chất): Yếu tố này thể hiện ở tính hệ trọng, bản chất của
nghiệp vụ, khoản mục
Theo nguyên tắc chỉ đạo kiểm toán quốc tế IAG 25 – Trọng yếu và rủi ro kiểm toán thì:
“Rủi ro kiểm toán là rủi ro mà kiểm toán viên có thể mắc phải khi đưa ra những nhận xét không xác đáng về các thông tin tài chính và đó là các sai sót nghiêm trọng”
RRKT bao gồm: RRTT, RRKS và RRPH
“RRTT là sự nghi ngờ một số dư tài khoản nào đó trong một khoản nghiệp vụ nào
đó mà sai sót có thể xảy ra giả sử rằng không có một bước kiểm soát nội bộ liên quan nào Rủi ro này liên quan đến hoạt động và ngành nghề kinh doanh của khách hàng.”
(GS.TS Nguyễn Quang Quynh (2013), Giáo trình Kiểm toán tài chính – NXB ĐH Kinh tế quốc dân, Tr 133)
Trang 4“Rủi ro kiể ả năng xảy ra các sai phạm trọng yếu do hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị khách hàng không hoạt động hoặc hoạt động không hiệu quả Do đó, đã
không phát hiện và ngăn chặn các sai phạm này.” (GS.TS Nguyễn Quang Quynh (2013) -
Giáo trình Kiểm toán tài chính – NXB ĐH Kinh tế quốc dân tr.134)
“Rủi ro phát hiện là khả năng xảy ra các sai sót hoặc gian lận mà không được ngăn chặn hay phát hiện bởi hệ thống kiểm soát nội bộ và cũng không được kiểm toán viên
phát hiện thông qua các phương pháp kiểm toán.” (GS.TS Nguyễn Quang Quynh (2013) -
Giáo trình Kiểm toán tài chính– NXB ĐH Kinh tế quốc dân, tr.135) RRPH được xác
định từ ba loại rủi ro: RRKT mong muốn, RRTT và RRKS
Sau khi khái quát các lý luận cơ bản về trọng yếu và RRKT tác giả đưa ra quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán trong giai đoạn lập KHKT BCTC bao gồm:
Thứ nhất, đánh giá rủi ro tiềm tàng
Việc đánh giá RRTT thường được bắt đầu với việc xem xét xem KTV đã biết những gì về công việc kinh doanh và bản chất kinh doanh của một đơn vị
Thứ hai, đánh giá trọng yếu
Bảng 2.2: Quy trình đánh giá trọng yếu trong quá trình kiểm toán
Bước 1 Ước lượng ban đầu về tính trọng yếu: Mức
trọng yếu ước tính ban đầu cho toàn bộ BCTC Lập kế hoạch phạm vi
của các thử nghiệm kiểm toán
Bước 2 Phân bổ ước lượng ban đầu về tính trọng yếu
cho các khoản mục Mức sai sót chấp nhận được của từng khoản mục
Bước 3 Ước tính tổng số sai sót cho từng khoản mục
Đánh giá các kết quả
Bước 4 Ước tính sai số kết hợp của toàn bộ BCTC
Bước 5 So sánh sai số tổng hợp ước tính với ước
lượng ban đầu (hoặc đã điều chỉnh) về tính trọng yếu
Thứ ba, đánh giá rủi ro kiểm soát
RRKS là rủi ro liên quan đến sự yếu kém của hệ thống KSNB của DN Đánh giá RRKS chính là đánh giá tính hiệu quả của hệ thống KSNB đối với việc phát hiện và ngăn ngừa các gian lận, sai sót quan trọng trong BCTC Đánh giá RRKS bao gồm các
Trang 5bước sau:
Bước 1: Thu thập hiểu biết về hệ thống KSNB và mô tả chi tiết hệ thống KSNB trên GLV
Về môi trường kiểm soát;
Về quy trình đánh giá rủi ro của đơn vị:
Về hệ thống thông tin liên quan đến việc lập và trình bày BCTC;
Các hoạt động kiểm soát liên quan đến cuộc kiểm toán;
Giám sát các kiểm soát
Bước 2: Đánh giá ban đầu về RRKS để lập kế hoạch cho từng khoản mục
Mục đích của việc đánh giá này là nhằm lập KHKT chi tiết cho từng khoản mục
và loại nghiệp vụ trên BCTC dựa trên RRKS được đánh giá Nếu HTKSNB được thiết kế
và vận hành hữu hiệu thì RRKS được đánh giá thấp và ngược lại
Bước 3 thực hiện thử nghiệm kiểm soát và Bước 4 đánh giá lại RRKS được thực
hiện trong giai đoạn thực hiện kiểm toán
Thứ tư, đánh giá rủi ro phát hiện
Khác với RRTT và RRKS, RRPH là rủi ro mang tính chủ quan của KTV Tùy theo
sự đánh giá của mình về RRTT và RRKS kết hợp với mức RRKT chấp nhận được mà KTV sẽ điều chỉnh RRPH sao cho đảm bảo RRKT vẫn nằm trong giới hạn cho phép
Mối quan hệ giữa RRPH, RRTT và RRKS được thể hiện qua mô hình rủi ro kiểm toán như sau:
Mối quan hệ giữa RRPH, RRTT và RRKS
Đánh giá của KTV về RRKS Cao Trung bình Thấp
Đánh giá của KTV về
RRTT
Cao Tối thiểu Thấp Trung bình
Trung bình Thấp Trung bình Cao
Thấp Trung bình Cao Tối đa
(Nguồn: Trích giáo trình Lý thuyết kiểm toán trường Đại học Kinh tế quốc dân)
Mô hình định lượng
Bên cạnh phương pháp định tính như ma trận ở trên, người ta còn sử dụng tỷ lệ
Trang 6% cụ thể, gọi là mô hình định lượng mức RRKT
Từ đó, RRPH được xác định như sau
DR =
AAR
IR * CR
Như vậy, mức trọng yếu và RRKT có mối quan hệ tỉ lệ nghịch, việc xác định mức trọng yếu có ý nghĩa rất lớn đối với việc đánh giá RRKT Nếu mức trọng yếu (mức sai
sót có thể chấp nhận được) càng cao thì RRKT càng thấp
CHƯƠNG 3
ỂM TOÁN AASC
Trong chương 3 tác giả khái quát đặc điểm chung của Công ty AASC, từ các nghiên cứu của mình tác giả đưa ra thực trạng quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán trong giai đoạn lập KHKT BCTC tại Công ty AASC
Công ty AASC, chuyển đổi và đổi tên từ Công ty Dịch vụ Tư vấn Tài chính Kế toán và Kiểm toán (AASC) - Bộ Tài chính, là một trong hai tổ chức hợp pháp được thành lập đầu tiên và lớn nhất ở Việt Nam AASC hoạt động trong lĩnh vực kiểm toán, kế toán,
tư vấn tài chính, thuế và xác định giá trị DN với trụ sở chính tại Hà Nội, chi nhánh TP
Hồ Chí Minh và Quảng Ninh
ểm toán AASC được thể hiện qua các bước sau:
Bước 1: Đánh giá rủi ro trong giai đoạn tiền kiểm toán
AAR = IR x CR x DR
Trang 7Trong giai đoạn này, KTV tiến hành thu thập thông tin cơ bản về khách hàng để đánh giá rủi ro và quyết định có nên chấp nhận một khách hàng mới hoặc tiếp tục kiểm toán cho một khách hàng cũ
Kết quả khảo sát bằng Bảng hỏi cho thấy dù Công ty AASC có đưa ra hướng dẫn
và yêu cầu KTV thực hiện đánh giá rủi ro chấp nhận khách hàng mới hay duy trì khách hàng cũ trước khi ký kết hợp đồng kiểm toán nhưng không phải KTV nào cũng tuân thủ quy trình này
Việc đánh giá rủi ro để quyết định chấp nhận hợp đồng kiểm toán chưa được quan
tâm đúng mức tại Công ty AASC Vì lý do chạy theo doanh số (18/22 phiếu trả lời – Phụ lục số 05), vì duy trì quan hệ khách hàng mà công ty có thể chấp nhận mức rủi ro cao (4/22 phiếu trả lời – Phụ lục số 05) và có sự khác biệt đáng kể trong quan điểm của
KTV trực tiếp đánh giá rủi ro chấp nhận hợp đồng và người quản lý
Bước 2: Đánh giá rủi ro tiềm tàng
Phần lớn các KTV, chủ nhiệm kiểm toán đều cho rằng việc tìm hiểu chi tiết về đơn
vị để đánh giá RRTT phụ thuộc vào quy mô và loại hình DN được kiểm toán (17/22 phiếu trả lời – Phụ lục số 05) 5/22 phiếu trả lời – Phụ lục số 05 cho biết KTV chỉ thực
hiện thu thập BCTC và phỏng vấn sơ bộ về đặc điểm hoạt động của Công ty để đánh giá RRTT đối với các đơn vị có quy mô nhỏ
Công ty AASC đã đưa ra hướng dẫn cụ thể cho KTV có căn cứ để đánh giá sơ bộ RRTT để đưa ra ba mức độ khác nhau: cao, trung bình và thấp trong quá trình đánh giá RRTT của khách hàng
Bước 3: Đánh giá trọng yếu trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán
Công ty AASC đã thực hiện xây dựng biểu hướng dẫn xác định cơ sở xác lập mức trọng yếu trong giai đoạn lập KHKT làm căn cứ để KTV xác định mức trọng yếu tổng thể phù hợp
Tại Công ty AASC KTV không thực hiện phân bổ mức trọng yếu tổng thể cho
từng khoản mục trên BCTC (22/22 phiếu trả lời – Phụ lục số 05) mà để đảm bảo
nguyên tắc thận trọng sau khi xác định được mức trọng yếu cho cả cuộc kiểm toán, giá
Trang 8trị này được ký hiệu là PM (Planning Material) mức trọng yếu này sẽ được KTV điều chỉnh giảm xuống còn 50% - 80% mức độ trọng yếu ban đầu PM
Sau khi phân bổ mức trọng yếu tổng thể KTV xác định Ngưỡng sai sót không đáng kể/ sai sót có thể bỏ qua: Mức tối đa của ngưỡng sai sót có thể bỏ qua là 4% của mức trọng yếu thực hiện
Cuối cùng, KTV xem xét mức trọng yếu của năm trước: Nếu mức trọng yếu có biến động lớn so với năm trước (thấp hơn đáng kể), KTV cần cân nhắc xem mức trọng yếu năm nay có hợp lý không so với tình hình hoạt động kinh doanh năm nay của DN
Bước 4: Đánh giá rủi ro kiểm toán mong muốn
Kết quả điều tra cho thấy Công ty AASC thực hiện xác định mức RRKT mong muốn trong giai đoạn lập KHKT Hầu hết các cuộc kiểm toán Công ty AASC đều xác định mức RRKT mong muốn ở mức có thể chấp nhận được và mức rủi ro này thường được ấn định ở mức thấp để đạt được độ tin cậy kiểm toán ở mức độ tối đa khoảng trên 90%
Bước 5: Đánh giá rủi ro kiểm soát
Việc thực hiện các thử nghiệm kiểm soát được KTV thực hiện theo đúng hướng dẫn của chuẩn mực kiểm toán
Công ty AASC đang dựa vào bảng câu hỏi để đánh giá các yếu tố của hệ thống KSNB, việc đánh giá RRKS trên phương diện toàn bộ BCTC thường tập trung chủ yếu là đánh giá môi trường kiểm soát
KTV tiếp tục sử dụng Bảng câu hỏi để đánh giá phạm vi sự tin tưởng mà có thể dựa vào các kiểm soát nội bộ như là một phần của đánh giá sơ bộ về rủi ro và cũng giúp đưa ra các cải tiến trong kiểm soát nội bộ cho khách hàng
Khi đánh giá RRKS, công ty mới chỉ dừng lại ở bước thu thập thông tin về hệ thống KSNB, mô tả chúng trên GLV, sau đó đưa ra đánh giá ban đầu về hệ thống KSNB
và RRKS Việc đánh giá RRKS được tập trung chủ yếu ở các đơn vị đại chúng, niêm yết,
các ngân hàng và các dự án có vốn đầu tư nước ngoài (20/22 phiếu trả lời – Phụ lục số
05)
Trang 9Đánh giá RRKS trên số dư tài khoản và loại nghiệp vụ
RRKS trên số dư tài khoản và loại nghiệp vụ được KTV đưa ra sau khi đánh giá hệ thống KSNB đối với từng phần hành kiểm toán
Đánh giá rủi ro phát hiện
Để đánh giá rủi ro kiểm toán cho từng số dư tài khoản và loại nghiệp vụ, KTV cũng thực hiện phân tích biến động của các chỉ tiêu trên BCTC và tính toán tỷ trọng của
số dư tài khoản so với tổng tài sản Khoản mục có biến động lớn và chiếm tỷ trọng lớn được đánh giá có rủi ro kiểm toán cao hơn
CHƯƠNG 4: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ QUY T
TẠI CÔNG TY AASC
Trong chương 4 từ kết quả nghiên cứu thực trạng công tác đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán trong giai đoạn lập KHKT BCTC tác giá rút ra các ưu, nhược điểm trong quy trình đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán tại Công ty AASC Từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện
Ưu điểm đánh giá trọng yếu
Thứ nhất, về quy trình đánh giá: chặt chẽ, khoa học, phù hợp với trình độ và vị trí của KTV thực hiện
Thứ hai, về phương pháp đánh giá
Thứ ba, trình bày kết quả đánh giá
Nhược điểm đánh giá trọng yếu
Thứ nhất, về phương pháp đánh giá: Chỉ tiêu lựa chọn làm căn cứ xác định mức trọng yếu tổng thể của BCTC chưa đa dạng
Thứ hai, về đối tượng thực hiện đánh giá trọng yếu
Thứ ba, về quy trình đánh giá trọng yếu
Thứ tư, chưa thể hiện rõ được mối quan hệ giữa mức trọng yếu thực hiện dự kiến, ngưỡng sai sót có thể bỏ qua với mức trọng yếu của từng khoản mục;
Trang 10Thứ năm, một số KTV chưa tuân thủ quy trình đánh giá trọng yếu
Ưu điể
Thứ nhất, về
Thứ hai, về phương pháp đánh giá rủi ro: Để đánh giá rủi ro tại khách hàng kiểm toán
Công ty sử dụng c ỏi
Thứ ba, về trình bày và lưu trữ kết quả đánh giá rủi ro: Kết quả đánh giá rủi ro được lưu rõ ràng để phục vụ cho quy trình đánh giá rủi ro và được lưu trữ cẩn thận trong
hồ sơ kiểm toán nhằm chứng minh cho ý kiến của KTV
Nhược điểm đánh giá rủi ro kiểm toán
Thứ nhất, về phương pháp đánh giá:
Thứ hai, về quy trình đánh giá
Thứ ba, về việc quản lý, lưu trữ và sử dụng tư liệu chuyên gia còn chưa hiệu quả
Nguyên nhân của những hạn chế
Về hệ thống văn bản hướng dẫn chưa đầy đủ;
Vấn đề chất lượng của đội ngũ KTV
Việc luân chuyển nhân sự trong Công ty AASC diễn ra thường xuyên
Về mức phí kiểm toán
Về trách nhiệm của các chủ sở hữu công ty kiểm toán
Một số giải pháp nhằm hoàn thiệ
Công ty TNHH Hãng kiểm toán AASC
Ban hành quy chế yêu cầu bắt buộc đối với công tác lập KHKT đối với toàn bộ các cuộc kiểm toán
Một số biện pháp hoàn thiệ