Đối với giáo viên, người trực tiếp thực hiện việc đổi mới kiểm tra đánh giá từ đó thúc đẩy phương pháp dạy học cần căn cứ vào chuẩn kiến thức kĩ năng cảu từng vấn đề, từng mảng kiến thức[r]
Trang 1THAM LUẬN
ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
Người thực hiện: Nguyễn Vĩnh Lộc
Đơn vị: Trường THCS Thành Minh, Thạch Thành, Thanh Hoá
Môn: GDCD
I Cơ sở pháp lí.
Về đổi mới phương pháp dạy học: Nghị quyết TW Đảng khoá VII đã xác định “phải khuyến khích tự học, áp dụng phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề
Nghị quyết TW Đảng 2 khoá VIII tiếp tục khẳng định: “phải đổi mới phương pháp đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học”
Nghị quyết 40 năm 2000 của Quốc hội về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông
đã khẳng định: “phải đổi mới chương trình sách giáo khoa, phương pháp dạy và học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ”
Định hướng đó đã được thể chế hoá trong văn bản pháp luật Năm 2002 Bộ giáo dục
đã thực hiện việc thay sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng của pháp luật
II Thực trạng.
Từ năm học 2002 – 2003, cả nước đồng loạt triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới, cùng với việc ban hành chương trình giáo dục, sách giáo khoa ở tất cả các môn học đều được biên soạn lại, trong đó có môn giáo dục công dân Bên cạnh những đổi mới khá triệt để về nội dung môn học, về phương pháp dạy học thì việc “đổi mới kiểm tra đánh giá” thúc đẩy việc đổi mới phương pháp dạy học cũng được chú trọng và điều chỉnh cho phù hợp Trong quá trình thực hiện kiểm tra, đánh giá môn học giáo dục công dân đơn vị trường THCS Thành Minh nói riêng và huyện Thạch Thành nói chung đã có những ưu điểm và còn những tồn tại:
1 Về ưu điểm:
- Công tác chỉ đạo của Ban giám hiệu, tổ chuyên môn:
BGH, tổ chuyên môn nhà trường đã bán sát đổi mới về chương trình SGK, nội dung
và phương pháp dạy học bộ môn giáo dục công dân của Bộ giáo dục và đạo tạo, hướng dẫn của Sở giáo dục và Phòng giáo dục để chỉ đạo tới giáo viên và học sinh thông qua phân phối chương trình, thông qua việc kí duyệt giáo án, đăng kí giảng dạy của giáo viên
Ban giám hiệu, tổ trưởng thường xuyên kiểm tra, theo dõi việc thực hiện của giáo viên và học sinh thông qua các điểm kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kì, chế độ cho điểm, nội dung các đề kiểm tra và nội dung bài làm của học sinh
- Sở giáo dục và phòng giáo dục đã tổ chức các đợt học chuyên đề nhằm nâng cao
kĩ năng cho giáo viên
- Việc thực hiện của giáo viên và học sinh:
Giáo viên và học sinh tực hiện nghiêm túc chương trình sách giáo khoa và phương
Trang 2pháp dạy - học bộ môn theo sự đổi mới của Bộ giáo dục và đạo tạo, hướng dẫn của Sở giáo dục, phòng giáo dục và sự chỉ đạo của Ban giám hiệu, tổ chuyên môn
Việc thực hiện kiểm tra đánh giá diễn ra nghiêm túc theo đúng quy chế và sự chỉ đạo của cấp trên
2 Tồn tại.
Công tác chỉ đạo của Ban giám hiệu, tổ chuyên môn đôi lúc chưa được chú trọng
vì đây là môn phụ
Giáo viên kiêm nghiệm 2 môn hoặc dạy trái ban, chưa có giáo viên được đào tạo chuyên sâu của bộ môn nên chưa phát huy được hết tính tích cực của đổi mới phương pháp dạy học
Việc thực hiện của giáo viên và học sinh và học sinh đôi lúc còn xem nhẹ, không đầu tư thời gian, trí tuệ cho môn học này Nhất là đối với học sinh, các em còn học mang tính đối phó, lấy điểm số
Đa số phụ huynh học sinh coi thường môn học vì nghĩ rằng không phục vụ cho con cái họ thi vào đại học sau này
Giáo viên kiểm tra, đánh giá kiến thức, nhận thức còn nhẹ nhàng, bài kiểm tra chỉ
đo được những kiến thức học sinh nhớ trong sách giáo khoa, chưa chú trọng đến kết quả hoạt động học tập quan trọng khác như: vận dụng vào thực tế đời sống, thể hiện qua hành
vi ngôn ngữ và hành vi ứng xử hằng ngày
Bài kiểm tra chưa thể hiện được tất cả những kiến thức mà học sinh đã học trong nhà trường và cuộc sống
Học sinh không phải lo lắng về những kết quả quan trọng khác vì những kết quả này không được kiểm tra, học sinh chỉ học những gì sẽ kiểm tra Nếu các em biết chỉ kiểm tra một lượng kiến thức nhất định thì các em sẽ không quan tâm đến những nội dung khác mà chúng ta mong muốn các em học, học sinh được đánh giá năng lực học tập theo điểm số của giáo viên cho (đề thi chủ yếu là yêu cầu học sinh học thuộc lòng) Vì vậy không thấy được tầm nhìn về hành vi tương lai
Hơn nữa, hình thức trắc nghiệm khác quan còn một số hạn chế như: chỉ có lợi thế với một số học sinh; khó quan tâm được nhiều đến môi trường học tập của học sinh; học sinh khó có thể thực hiện được tính thống nhất trong quá trình học tập và khó đánh giá hết các năng lực học tập, các kĩ năng mà chỉ đánh giá được một mảng kiến thức
Từ năm học 2002 – 2003 đến năm học 2008 – 2009 việc kiểm tra đánh giá môn học của các bài kiểm tra từ 45 phút trở lên được cấu tạo 2 phần (phần I- trắc nghiệm khách quan, chiến khoảng 30% đến 40% Phần II- tự luận, chiếm khoảng 60% đến 70%)
Quan điểm của dạy học và kiểm tra đánh giá của môn giáo dục công dân cũng không nằm ngoài quy đinh trên và con phải dựa trên các nguyên tắc:
- Việc dạy học và kiểm tra đánh giá môn GDCD không được mang tính giáo lí khô khan mà cần phải có “chất văn”
- Việc kiểm tra đánh giá cần mang tính thực tiễn, tránh máy móc ghi nhớ nội dung bài học
3 Tác dụng của việc kiểm tra, đánh giá.
- Đối với giáo viên:
Trang 3+ Trắc nghiệm và tự luận giúp người dạy kiểm tra được việc nhận thức một khối lượng kiến thức rộng của học sinh, việc chấm bài nhanh hơn, nhất là phần trắc nghiệm Tuy nhiêm khâu ra đề sẽ mất nhiều thời gian hơn
- Đối với học sinh:
+ Giúp người học nắm kiếm thức rộng và nhiều hơn, học sinh làm bài dễ hơn vì đã
có gợi ý (thậm chí với một số học sinh lười học thì việc nhìn trộm bài và trao đổi bài dễ dàng hơn)
Tuy nhiêm năm học 2008 – 2009 việc thực hiện kiểm tra đánh giá có sự đổi mới, đó
là các bài kiểm tra học kì ở tất cả các môn học đối với các trường THCS trong đó có môn GDCD là 100% tự luận, không có phần trắc nghiệm khác quan Điều này tác động không nhỏ tới cả người dạy và người học
- Đối với người dạy:
+ Việc thiết kế 100% tự luận sẽ ngắn hơn, nhanh hơn, thiết kế câu hỏi sẽ nhanh hơn nhưng việc thiết kế đáp án và biểu điểm lại dài hơn, mất nhiều thời gian hơn, khâu chấm bài sẽ lâu hơn
- Đối với người học:
+ Hình thức kiểm tra lự luận khối lượng câu hỏi ít hơn, mỗi câu hỏi, bài tập có thể rơi vào một một vấn đề, một mảng kiến thức nào đó Đề bài có tổng hợp đi chăng nữa vẫn có thể xác suất trúng tủ, do vậy khi làm bài kiểm tra theo hình thức tự luận học sinh
có thể thành công khi học tủ
+ Với phạm vi bao quát hẹp của đề kiểm tra, thí sinh có thể sử dụng tài liệu khi thi Tuy nhiên với bài kiểm tra tự luận không chỉ kiểm tra được mức độ nhận biết của học sinh mà đòi hỏi ở học sinh phải thông hiểu, biết vận dụng, biết phan tích tổng hợp…từ đó giáo viên có thể đánh giá được mức độ nhận thức về kiến thức, thái độ, hành vi và kĩ năng làm bài của học sinh Và so với bài thi theo hình thức trắc nghiệm, tự luận kết quả bài thi theo hình thức tự luận thường thấp hơn vì đòi hỏi về yêu cầu cao hơn
+ Việc phân loại học sinh thường khó vì em nào học thuộc lòng thì điểm số lại cao hơn
III Những kinh nghiệm trong việc đổi mới kiểm tra đánh giá, đổi mới phương pháp dạy học
Hiện nay chúng ta đang hết sức quan tâm đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra,
đánh giá Có thể khẳng định đổi mới phương pháp là điều kiện quan trọng nhất để đổi mới đánh giá và ngược lại Đổi mới kiểm tra đánh giá tạo động lực để đổi mới phương pháp dạy học hình thức ra đề kiểm tra cũng phải thực sự đổi mới, cần kết hợp cả trắc nghiệm khách quan và tự luận, có yêu cầu cao hơn về khả năng vận dụng và kĩ năng thực hành và quan trọng là quan tâm đến khả năng độc lập tư duy, sáng tạo của học sinh, khả năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn Có thể nói, kiểm tra đánh giá là công cụ quan trọng chủ yếu điều chỉnh hoạt động dạy và học góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng đào tạo con người theo mục tiêu giáo dục
Đối với giáo viên, người trực tiếp thực hiện việc đổi mới kiểm tra đánh giá từ đó thúc đẩy phương pháp dạy học cần căn cứ vào chuẩn kiến thức kĩ năng cảu từng vấn đề, từng mảng kiến thức của từng khối lớp: yêu cầu cơ bản cần đạt về kiến thức kĩ năng, thái
Trang 4độ của học sinh sau mỗi giai đoạn học tập, mỗi kì, mỗi lớp để thiết kế bài kiểm tra, đánh giá cho phù hợp
Giáo viên cần phối hợp đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, đánh giá giữa việc học kiến thức lí thuyết với việc vận dụng vào thực tế đời sống được thể hiện qua thái
độ, cử chỉ, hành vi của học sinh Từ đó giáo viên đánh giá chính xác, khách quan, công bằng, kịp thời và không bỏ sót để có tác dụng giáo dục và động viên học sinh, giúp học sinh sửa chữa thiếu sót kịp thời
Khi đánh giá, giáo viên không chỉ đánh giá thành tích học tập của học sinh mà còn bao gồm cả quá trình học Chú trọng kiểm tra đánh giá hoạt động, tình cảm của học sinh ( nghĩ và làm), cần lấy thông tin phản hồi từ học sinh để đánh giá quá trình dạy học
Giáo viên khi đánh giá kết quả học tập của học sinh, thành tích học tập của học sinh không chỉ đánh giá kết quả cuối cùng mà còn bao gồm cả quá trình học tập Nội dung đánh giá có thể hơi cao so với trình độ học sinh nhưng không được quá khó, để kích thích
sự tìm tòi, sáng tạo và hứng thú…
Đối với học sinh: trong quá trình học tập, đặc biệt trong việc thực hiện việc kiểm tra đánh giá, học sinh cùng tham gia xác định tiêu chí đánh giá kết quả học tập Trong đó học sinh cần chú ý: “không tập trung vào khả năng tái hiện tri thức mà chú trọng khả năng vận dụng tri thức để thể hiện trong việc nghĩ và làm, đồng thời đòi hỏi học sinh phải hiểu nội dung, hiểu bản chất, không chỉ thuộc nội dung bài học một cách máy móc
Việc ra đề kiểm tra cũng phải chú ý tới những vấn đề mang tính xã hội ( Nghị luận
về một vấn đề trong đời sống)
IV Những kiến nghị và đề xuất.
Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo con người năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội thì việc kiểm tra đánh giá không chì dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học mà còn phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế Qua thực tế giảng dạy, trực tiếp thực hiện việc đổi mới kiểm tra, đánh giá để từ đó thúc đẩy phương pháp dạy học, tôi xin có một số ý kiến đề xuất:
- Cần sử dụng phối hợp các hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá khác nhau, kết hợp giữa hình thức trắc nghiệm khách quan và tự luận
- Hệ thống câu hỏi cũng cần thể hiện sự phân hoá, đảm bảo 60% đến 70% câu hỏi đạt được trình độ chuẩn, 30% đến 40% còn lại phản ánh mức độ nâng cao dành cho học sinh có năng lực trí tuệ và thực hành cao
- Tăng cường các phương pháp đánh giá trong giờ, ngoài giờ, chính thức và không chính thức đặc biệt là môn GDCD, cần chú trọng đánh giá kĩ năng thực hành, thái độ và hành vi của các em
- Khi kiểm tra, đánh giá cần đảm bảo đúng, đủ các tiêu chí như đánh giá được toàn diện kiến thức, kĩ năng, năng lực, thái độ, hành vi của học sinh, đảm bảo độ tin cậy khả thi, đảm bảo yêu cầu phân hoá, đảm bảo giá trị, hiệu quả cao
- Thiết kế đề kiểm tra để đánh giá học sinh theo định hướng đổi mới đánh giá Trên đây là những bài học kinh nghiệm cũng như suy nghĩ của bản thân tôi về quá trình áp dụng đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiển tra, đánh giá mà tôi rút ra
Trang 5trong quá trình thực hiện rất mong HĐ khoa học đóng góp và xây dựng để bản tham luận của tôi được hoàn thiện hơn
Thành minh, ngày 5/10/2010
Người viết bản tham luận
Nguyễn Vĩnh Lộc