Bài giảng Ngữ văn 11 tuần 4: Bài ca ngất ngưởng

Một tấm gương luôn phấn đấu để khẳng định mình. Đỗ đạt muộn 42 tuổi  Lí tưởng giúp đời lập công danh “Đã mang tiếng ở trong trời đất Phải có danh gì với núi sông” Đi thi tự vịnh “T

Bài giảng Ngữ văn 10:

BÀI CA NGẤT NGƯỞNG

Nguyễn Công Trứ

Kiểm tra bài cũ

1 Đọc thuộc lòng bài thơ Thương vợ của

Trần Tế Xương.

2 Hãy lựa chọn các cụm từ sau đây để nhận xét về phẩm chất của bà Tú và thái độ của ông Tú dành cho

vợ trong bài thơ “Thương vợ” (Trần Tế Xương)

Trần Tế Xương

Nguyễn Công Trứ (1778-1858)

Hồ Xuân Hương

I/ Tìm hiểu chung

*Tóm tắt những nét chính về tiểu sử của Nguyễn Công Trứ?

- Nguyễn Công Trứ (1778-1858)

- Biệt hiệu: Hi Văn

- Quê: Nghi Xuân-Hà Tĩnh

- Gia đình: Nho học

- 30 năm làm quan: gách vác

nhiều trọng trách, thăng giáng

thất thường

Một tấm gương luôn phấn đấu để khẳng định mình.

 Đỗ đạt muộn (42 tuổi)

 Lí tưởng giúp đời lập công danh

“Đã mang tiếng ở trong trời đất

Phải có danh gì với núi sông”

(Đi thi tự vịnh)

“Trong cuộc trần ai ai dễ biết

Rồi ra mới rõ mặt anh hùng”

(Chí nam nhi)

* Nêu những ấn tượng của em về cuộc đời của Nguyễn

Công Trứ.

Có tài năng và có đóng góp trên nhiều lĩnh vực hoạt động xã hội.

Nguyễn Công Trứ - một cuộc đời đẹp

- Một tấm gương phấn đấu để khẳng định

mình giữa cuộc đời.

- Cuộc đời không bằng phẳng nhưng vẫn sống tích cực.

- Tấm lòng dành cho nền văn hóa dân tộc.

I/ Tìm hiểu chung

1 Tác giả

2 Tác phẩm

*Vài nét đặc trưng của thể hát nói? Theo em vì sao Nguyễn

Công Trứ đặc biệt yêu thích thể loại này?

- Thể thơ: hát nói

+ Đủ khổ, dôi khổ, thiếu khổ

+ Khá tự do về gieo vần, số câu, số chữ+ Là một điệu của ca trù

Hồng Hồng Tuyết Tuyết Dương Khuê

Hồng Hồng Tuyết Tuyết Mới ngày nào còn chưa biết chi chi

Mười lăm năm thấm thoát có xa gì

Ngoảnh mặt lại đã tới kỳ tơ liễu

Ngã lãng du thời khanh thượng thiếu

Khanh kim hứa giá, ngã thành ông

Cười cười nói nói sượng sùng,

Mà bạch phát với hồng nhan chừng ái ngại

Riêng một thú Thanh Sơn đi lại Khéo ngây ngây dại dại với tình Đàn ai một tiếng dương tranh?

- Hoàn cảnh sáng tác: Tác giả đã cáo quan về hưu.

- Ý nghĩa: Bài ca có tính chất như một bài tổng kết cuộc đời và bày tỏ thái độ sống của Nguyễn Công Trứ

I/ Tìm hiểu chung

II/ Đọc - hiểu văn bản

Ngoài nhan đề, từ “ngất ngưởng” được NCT sử dụng

mấy lần? Mỗi từ “ngất ngưởng” gắn liền với

quãng đời nào của ông?

Vũ trụ nội mạc phi phận sự

Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng

Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông

Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng

Lúc Bình Tây cờ Đại tướng

Có khi về Phủ Doãn Thừa Thiên

Đô môn giải tổ chi niên

Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng

Kìa núi nọ phau phau mây trắng

Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi

Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì

Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng

Được mất dương dương người thái thượng

Khen chê phơi phới ngọn đông phong

Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng

Không Phật, không tiên, không vướng tục

Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú

Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung

Trong triều ai ngất ngưởng như ông

Ngất ngưởng khi

hưu quan

Ngất ngưởng khi tự

đánh giá tổng kết cuộc đời

Ngất ngưởng khi

làm quan

I/ Tìm hiểu chung

II/ Đọc - hiểu văn bản

: ngồi cao hơn so với bình thường, không vững chắc, ngả nghiêng chực đổ mà không đổ

I/ Tìm hiểu chung

II/ Đọc - hiểu văn bản

1 Bố cục

2 Ý nghĩa của từ “ngất ngưởng”

3 Bản tự thuật về cuộc đời “ngất ngưởng”

3.1 Khi làm quan

3.2 Khi hưu quan

3.3 Khi tự đánh giá tổng kết cuộc đời

3 Bản tự thuật về cuộc đời “ngất ngưởng”

3.1 Khi làm quan

“Vũ trụ nội mạc phi phận sự Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng

Lúc bình Tây, cờ đại tướng

Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên”

3 Bản tự thuật về cuộc đời “ngất ngưởng”

3.1 Khi làm quan

“Vũ trụ nội mạc phi phận sự”

* Trong câu 1, Nguyễn Công Trứ khẳng định điều gì?

=> Tự đề cao vai trò của mình trong cõi trời đất

=> Ý thức trách nhiệm với cuộc đời

3 Bản tự thuật về cuộc đời “ngất ngưởng”

3.1 Khi làm quan

“Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng”

* Biết chốn quan trường là cái lồng gò bó, tại sao

Nguyễn Công Trứ lại tự nguyện dấn thân?

* Cách xưng danh “Ông Hi Văn tài bộ” thể hiện thái độ

gì của Nguyễn Công Trứ?

+ Cách xưng tên “Ông Hi Văn” thể hiện thái độ tự tôn, ngạo nghễ của tác giả. Môi trường thử thách tài năng và bản lĩnh.

Môi trường để cống hiến, để khẳng định

3 Bản tự thuật về cuộc đời “ngất ngưởng”

3.1 Khi làm quan

“Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng

Lúc bình Tây, cờ đại tướng

Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên”

* NCT đã sử dụng thủ pháp nghệ thuật gì nổi bật để tái hiện lại quãng đời làm quan của mình? Tác dụng?

 Thủ pháp điệp từ, liệt kê

3 Bản tự thuật về cuộc đời “ngất ngưởng”

3.1 Khi làm quan

Khi

Thủ khoaTham tánTổng đốcĐại tướngPhủ doãn

Khoe tài năng hơn người

(văn võ song toàn)

Khoe danh vị xã hội hơn người

* Cảm nhận của em về giọng điệu của đoạn thơ?

=> Giọng khoe khoang, phô trương, tự hào ngạo nghễ

3 Bản tự thuật về cuộc đời

 Ông đang tự khoe cái cốt cách tài tử phóng túng của mình.

Câu hỏi thảo luận

Tổ 1+2: Nguyễn Công Trứ khoe tài, khoe danh vị nhưng không khiến cho người ta cảm thấy khó chịu Vì sao?

Tổ 3+4: Từ bản tự thuật về cuộc đời “ngất ngưởng” ở chốn quan trường của Nguyễn Công Trứ, em rút ra bài học gì cho thanh niên hiện nay?

3 Bản tự thuật về cuộc đời

3.1 Khi làm quan

- Ý thức trách nhiệm với cuộc đời.

- Khẳng định tài năng, bản lĩnh.

- Có nhiều cống hiến và được vinh hiển.

- Giọng điệu tự hào, ngạo nghễ.

=> Nguyễn Công Trứ là một nhà nho tài tử chân chính, dám khẳng định bản lĩnh cá nhân

3 Bản tự thuật về cuộc đời “ngất ngưởng”

3.1 Khi làm quan

“Ngất ngưởng” ở chốn quan trường chính

là dám khẳng định tài năng bản lĩnh cá nhân và khát vọng cống hiến của nhà Nho tài tử Nguyễn Công Trứ.

Củng cố:

Chuẩn bị cho tiết 2

 Đương chức thì Nguyễn Công Trứ ngất ngưởng như

thế, vậy lúc cáo quan ông còn ngông nữa không?

 Anh chị suy nghĩ gì về quan niệm sống của Nguyễn

Công Trứ ?

Chân thành cám ơn quý thầy cô và các em học sinh

II Đọc hiểu văn bản

1 Ngất ngưởng khi làm quan

2 Ngất ngưởng khi hưu quan

Quan niệm sống khác người: nhập thế mà khôn vướng tục, rong chơi mà vẫn vẹn trọn nghĩa vua tôi

-Cưỡi bò cái về hưu

-Đeo đạc ngựa cho bò cái

- Vào chùa mang theo cô

vừa thanh cao vừa nghệ sĩ của lớp nhà nho tài

cảnh đặc biệt của thời đại

- Một cái tôi đầy bản lĩnh, tự tin

-Cái tôi ý thức sâu sắc về lối

sống, cách hành

xử trong cuộc đời

II Đọc hiểu văn bản

1 Ngất ngưởng khi làm quan

2 Ngất ngưởng khi hưu quan

3 Ngất ngưởng khi tổng kết cuộc đời

Có thể coi câu kết là một tuyên ngôn khẳng định cá tính được không? Vì sao?

- Nhà thơ tự coi mình là duy nhất, không ai sánh được về cốt cách, đồng thời là sự ý thức về giá trị của cá nhân>< bọn nho sĩ đương thời, dám vượt ra khỏi vòng cương tỏa của nho gia

- Tự khẳng định con người cá nhân trong một xã hội thủ tiêu con người cá nhân-> đó phải là con người có bản lĩnh, có cá tính riêng mạnh mẽ

- Một cái tôi tự do,ngạo đời nhưng tấm lòng vẫn sau trước như một với đất nước

III Tổng kết

-Ngất ngưởng là một phong cách sống đẹp của những

người có tài năng, có bản lĩnh, có phẩm chất cao đẹp và là

con người tự tri.

-NCT là con người có bản lĩnh, tài năng, có quan niệm sống

tích cực, nhập thế, biết sống và dám sống cho mình.

-Nghệ thuật:

+ Bài hát nói theo lối tự thuật, có hình thức tự do, đặc biệt là

tự do về vần điệu-> giọng điệu sinh động vừa triết lí, vừa trữ tình vừa trào lộng

+Sự kết hợp hài hòa giữa hệ thống từ ngữ Hán Việt với số lượng lớn từ ngữ Nôm, trong đó khá nhiều ngôn ngữ thông tục hàng ngày

1 Suy nghĩ của bản thân về quan niệm sống của Nguyễn Công Trứ Liên hệ với lối sống của thanh niên ngày nay.

2 Chuẩn bị bài Sa hành đoản ca- Cao Bá Quát

IV Hướng dẫn học bài ở nhà