Bài giảng Ngữ văn 10 - Đọc văn: Tam đại con gà và nhưng nó phải bằng hai mày

-Truyện cười là những tác phẩm tự sự dân gian ngắn, có kết cấu chặt chẽ, kết thúc bất ngờ, kể về những sự việc xấu, trái tự nhiên trong cuộc sống, có tác dụng gây cười nhằm mục đích giải

Giáo viên :Bùi Thị Oanh

Trường THPL éồi Ngô

Lục Nam –Bắc Giang

TIẾT 25 - ĐỌC VĂN

TAM ĐẠI CON GÀ

và NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG HAI MÀY

I/Tìm hiểu chung:

1/ Khái nịêm về truyện cười:

*Trên cơ sở phần phân loại của VHDG, em hãy nhắc lại một cách ngắn gọn về khái niệm của Truyện cười?

-Truyện cười là những tác phẩm tự sự dân gian ngắn, có kết cấu chặt chẽ, kết thúc bất ngờ, kể về những sự việc xấu, trái tự nhiên trong cuộc sống, có tác dụng gây cười nhằm mục đích giải trí và phê phán xã hội

2/Phân lọai truyện cười:

*Căn cứ vào tiểu dẫn sgk và những hiểu biết về truyện cười, em hãy cho biết có mấy loại

-Có 2 loại truyện cười:

+Truyện khôi hài : chủ yếu nhằm mục đích giải trí ( tuy vẫn có ý nghĩa giáo dục).

+Truyện trào phúng : có mục đích phê phán mà đối tượng phê phán chủ yếu là các nhân vật

thuộc tầng lớp trên trong xã hội nông thôn

Việt Nam xưa.Ngoài ra cũng có khá nhiều

truyện phê phán thói hư, tật xấu của nhân dân lao động.

*Hai truyện cười “Tam đại con gà” và

“Nhưng nó phải bằng hai mày” thuộc loại

truyện cười nào?Nội dung phê phán của hai truyện cười này là gì?

- “Tam đại con gà” và “Nhưng nó phải bằng hai mày” thuộc loại truyện cười trào phúng.

- Nội dung của hai câu chuyện: phê phán

thầy đồ dốt chữ và quan lại quan nhũng.

2/ Tìm hiểu nội dung – nghệ thuật:

a.Đối tượng và các tình huống gây cười:

*Đối tượng của truyện cười là ai? Cái gây cười của đối tượng ấy được kể lại như thế nào?

- Đối tựơng gây cười: là thầy đồ dốt nhưng lại khoe mình giỏi

-Cái cười được thể hiện nhiều lần với nhiều tình huống gây cười khác nhau:

+ Lần thứ nhất :Thầy không nhận ra mặt chữ “kê” Học trò hỏi gấp, thầy nói liều…

**Có ý kiến cho rằng :ThÇy đồ khá thông minh,

nhanh trí trong việc “lấp liếm” sự dốt nát của

mình.Theo em, điều này có đúng không?

-Điều này hòan toàn không đúng Bởi lẽ, thầy càng

“lấp liếm” thì càng trở nên thảm hại, vì đó chỉ là “lý

sự cùn”.

* Như vậy, mâu thuẫn trái tự nhiên qua cách giải quyết các tình huống của thầy đồ đã được thể hiện như thế nào?

- Đó là mâu thuẫn giữa cái dốt với sự dấu dốt.

thì càng bị lộ tẩy

b/Ý nghĩa phê phán của truyện:

* Theo em, qua truyện “Tam đại con gà” nhân dân

ta muốn phê phán điều gì?

- Truyện phê phán một tật xấu trong nội bộ nhân dân :

+ Dốt mà còn sĩ diện hão để làm thầy người khác +Biết dốt mà còn che đậy sự dốt nát, không khiêm tốn học hỏi.

->D«t mµ lµm thÇy ,®i d¹y trỴ hËu qu¶ kh«n l êng

- Truyện còn nhắc nhở cảnh tỉnh những kẻ cũng mắc bệnh dốt- sĩ diện trong xã hội hôm nay

-Tác giả dân gian đã rất thành công trong

việc khai thác mâu thuẫn trái tự nhiên này

để làm bật lên tiếng cười phê phán một cách hóm hỉnh, sâu sắc, đậm chất bình dân

B/Truyện “Nhưng nó phải bằng hai mày” :

1/ Đọc và giải nghĩa từ khó:

- Đọc chính xác và sáng tạo đúng với giọng

các nhân vật.Đặc biệt phải nhấn mạnh các yếu tố khôi hài như “năm đồng”, “mười đồng” , “bằng hai mày”…

- Giải nghĩa từ khó : SGK

2/ Tìm hiểu nội dung- ý nghĩa của truyện:

a Nhân vật thầy Lý và việc xử kiện:

a1.Nhân vật thầy Lý :

*Đọc truyện, em thấy nhân vật thầy Lý là người như thế nào?

-Thầy Lý là một viên quan xử kiện, đại diện cho sự công bằng của luật pháp.

-Thầy được tiếng là xử kiện giỏi.

a2.Việc xử kiện của thầy Lý:

* Tình huống dẫn đến việc xử kiện của thầy Lý

được kể lại như thế nào?

-Kết quả xử kiện của thầy Lý căn cứ vào số tiền mà Cải và Ngô đút lót.

-Lẽ phải mà thầy xử thuộc về Ngô, vì Ngô đút lót tiền cho thầy “bằng hai” số tiền của Cải đút lót

quan.

a3.Nghệ thuật gây cười trong việc xử kiện của thầy Lý:

*Nét đặc sắc trong nghệ thuật gây cười của việc xử

**Đặc biệt là cách xử kiện của thầy lí trong tác phẩm đã thể hiện bản chất của tiếng cười như

thế nào ?

-Thầy lí xử kiện vừa bằng lời nói lại vừa bằng

cử chỉ ( “xòe năm ngón tay trái úp lên năm ngón tay mặt” và nói : “Tao biết mày phải… nhưng nó lại phải… bằng hai mày!” )

Lẽ phải = ngón tay = tiền

Từ đó có thể suy ra : Lẽ phải = tiền.

b.Nhân vật Cải và Ngô trong câu chuyện xử kiện:

* Xuất hiện trong câu chuyện này, Cải và

Ngô là những người thế nào?

*Theo em, nguyên nhân dẫn đến bi – hài

kịch của họ là do đâu?

- Trong câu chuyện này, Cải và Ngô là

những người đi kiện nhau chỉ vì một xích mích nhỏ.

-Họ đã dùng cách đút lót cho quan để rồi họ

tự biến mình thành nạn nhân và thủ phạm trong tấn bi-hài của việc xử kiện

=>Họ vừa đáng thương lại vừa đáng trách

c.Ý nghĩa phê phán của tác phẩm :

*Qua truyện “Nhưng nó phải bằng hai

mày”, tác giả dân gian muốn phê phán điều

gì ?

- Truyện phê phán một cách trào lộng mà thâm thúy nạn tham nhũng của những viên quan lại xử kiện trong xã hội phong kiến.

-Đồng thời câu chuyện cũng đưa ra bài học cho những người dân thường : đừng vì

quyền lợi riêng mà tự biến mình thành nạn nhân và thủ phạm bi kịch cho những viên quan tham nhũng.

3/Ghi nhớ :

*Qua truyện này, em cần ghi nhớ điều gì?

- Tác giả dân gian đã rất thành công trong việc kết hợp lời nói với cử chỉ cùng với lối chơi chữ độc đáo để vạch trần thói tham

nhũng của thầy Lý.

- Đồng thời cũng thể hiện được tình cảnh bi-hài, vừa đáng thương lại vừa đáng trách của người lao động trước tệ nạn tham

nhũng

III/ TỔNG KẾT VÀ LUYỆN TẬP:

1/ Những đặc sắc trong nghệ thuật gây

cười của hai truyện:

* Qua hai tác phẩm truyện cười dân gian, em

có nhận xét gì về nghệ thuật kể chuyện gây

cười của người bình dân xưa?

- Mỗi truyện đều tạo được những mâu

thuẫn gây cười riêng, độc đáo hóm hỉnh và

sâu sắc.

- Ngôn ngữ kể chuyện ngắn gọn, súc tích.

- Kết cấu, nhân vật, ngôn ngữ trong mỗi

truyện đều phục vụ mục đích gây cười

2/ Luyện tập :

- Sưu tầm trong câu chuyện cười có

ý nghĩa phê phán những thói hư tật xấu trong xã hội, sách báo, trong

cuộc sống

Hướng dẫn chuẩn bị bài “Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa”.

-Đọc tiểu dẫn và nêu khái niệm, nội dung – nghệ thuật của ca dao

- Đọc diễn cảm tất cả các bài ca dao và biết những bài ca dao ấy thể hiện những chủ đề tình cảm gì của người bình dân?

- Nhận xét và phân tích về nghệ thuật biểu

đạt nội dung ở từng bài, cụm bài.

-Sưu tầm thêm những bài ca dao có nội dung

và mô típ nghệ thụât tương đồng với các bài

ca dao trong bài học.