Bài giảng Ngữ văn 10: Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

I.NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT :1.Khái niệm: + Khảo sát ví dụ : Văn bản 1 Cho anh hỏi : Em đã có người yêu chưa đấy?. Nội dung Hỏi về chuỵên đã có người yêu chưa Cách thức Ngôn ngữ hàm ẩn,ẩn d

TRƯỜNG THPT SÔNG CÔNG

TIẾT 84

PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT

GIÁO VIÊN : NGUYỄN THỊ THU HÀ TỔ: VĂN –CÔNG DÂN

I.NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT :

1.Khái niệm:

+ Khảo sát ví dụ :

Văn bản 1

Cho anh hỏi :

Em đã có người yêu chưa đấy ?

Văn bản 2

Bây giờ mận mới hỏi đào

Vườn hồng có lối ai vào hay chưa ?

Nội dung Hỏi về chuỵên đã có người yêu chưa

Cách thức Ngôn ngữ hàm ẩn,ẩn dụ,có tổ chức

Ngôn ngữ nghệ thuật

Cách thức Lời ăn tiếng nói hằng ngày Ngôn ngữ sinhhoạt

+ Khái niệm

Ngôn ngữ nghệ thuật là ngôn ngữ gợi hình,gợi cảm được dùng trong các văn bản nghệ thuật.

(Ngôn ngữ văn chương ,ngôn ngữ văn học )

KÍNH CHÀO QUÝ THẦY CÔ GIÁO

CÙNG CÁC EM HỌC SINH

2 Phạm vi sử dung :

Lời nói hằng ngày

Văn bảncác phong cách ngôn ngữ khác

Văn bản nghệ thuật

Chúng lập nhà tù nhiều hơn trường học ,Chúng thẳng tay chém giết ,những người yêu nước…Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của

ta trong bể máu

Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông Một người chín nhớ mười mong một người Hương ơi! đi nhanh lên,

Gớm gì mà chậm như rùa thế

3.Phân loại :

Phi nghe xong, chẳng nói chẳng rằng,

mặc áo giáp, vác mâu lên ngựa, dẫn một nghìn quân

đi tắt ra cửa bắc”

( Trích “Tam quốc chí”- La Quán Trung)

Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh Giật mình mình lại thương mình xót xa”

(Trích “Truyện Kiều” – Nguyễn Du)

Ánh sáng nào vừa lóe lên cửa sổ kia?

Đấy là phương Đông và nàng Juyliet là mặt trời!

Vẻ rực rỡ của đôi gò má nàng sẽ làm

cho các vị tinh tú ấy phải hổ ngươi,

như ánh sáng ban ngày làm cho đèn nến

phải thẹn thùng”

( Trích “ Romeo và Juyliet”- Sech-xpia)

Ngôn ngữ tự sự

Ngôn ngữ thơ

Ngôn ngữ sân khấu

Bảng phân loại ngôn ngữ trong văn bản nghệ thuật.

Loại ngôn ngữ Thể loại Đặc điểm

Ngôn ngữ thơ Các thể thơ, ca dao, hò,

vè Giầu hình ảnh, nhạc điệu …

Ngôn ngữ tự sự Truyện ký, tiểu thuyết… Miêu tả, trần thuật…

Ngôn ngữ sân

khấu Kịch, chèo, tuồng Cá thể hoá (nhân vật nói thể hiện tâm

trạng, cá tính,)…

4.Chức năng :

Trong đầm gì đẹp bằng sen

Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng

Nhị vàng bông trắng lá xanh Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn

Nơi sinh sống cấu tạo

Hương vị và sự trong sạch

của cây sen

Khẳng định và nuôi dưỡng một tư tưởng,cảm xúc : cái đẹp có thể hiện hữu và bảo tồn trong môi trường có nhiều cái xấu

Đặc điểm tính chất của

sự vật sự việc,hiện tượng

Biểu hiện cái đẹp

Và khơi gợi nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ

CHỨC NĂNG THÔNG TIN CHỨC NĂNG THẨM MĨ

II.PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT ; 1.Tính hình tượng :

+ Ví dụ : Tả cây liễu

Thơ Xuân Diệu

Lá liễu dài như một nét mi…

Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang

Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng

Từ điển

Cây liễu: loài cây nhỡ,cành mềm rủ xuống Lá hình ngọn giáo

có răng cưa nhỏ Thường trồng làm cảnh ở ven hồ

Gợi tả cây liêu như một sinh thể sống

Khi mang dáng hình thanh xuân xinh đẹp

Của người thiếu nữ

,lúc mang dáng hình một thiếu phụ u sầu

Gợi tả đặc điểm sinh học đơn thuần

Gợi hình ảnh cây liễu

Gọi dáng vẻ ,tâm trang con người Hình ảnh cây liễu

VB 2

Bánh trôi nước có màu trắng ,

hình tròn.Bánh được làm bằng bột nếp Nhân bánh được làm

từ đường phên Bánh khô hay ướt phụ thuộc vào người làm bánh.Sau khi nặn bánh xong cho vào nồi nước luộc , khi nào bánh nổi lên là chín , có thể vớt

ra được.

VB1

“Thân em vừa trắng lại vừa

tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Hồ Xuân Hương

Tính hình tượng: Là khả năng ngôn ngữ có thể tái hiện hiện thực, làm xuất hiện ở người đọc những hình ảnh, màu sắc, biểu tượng…được nói đến trong văn bản để người đọc dùng vốn tri thức, vốn sống của mình liên tưởng, suy nghĩ, rút ra bài học nhân

sinh.

“ Thuyền về cú nhớ bến chăng.

Bến thỡ một dạ khăng khăng đợi thuyền” (Ca dao)

“ Áo chàm đưa buổi

phõn ly

Cầm tay nhau biết núi

gỡ hụm nay ”

(Tố Hữu)

SO SÁNH

Để tạo ra tính hình tượng, người viết sử dụng nhiều biện pháp tu

từ như: so sánh, nhân hóa, hoán dụ, ẩn dụ, điệp từ, phối

thanh ; tạo nên tính đa nghĩa cho ngôn ngữ nghệ thuật

“Làn cây ven hồ gươm như làn mi, như ai

dướn đôi lông mày.Không thể nghĩ cái đầm

nước tuyệt vời ấy lại vắng hàng mi những rèm

cây” (Tô Hoài)

Qua đình ngả nón trông đình

Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu

(Ca dao)

VD1

Tôi rất thương mình

2.Tính cảm xúc

Tính truyền cảm của ngụn ngữ nghệ thuật là làm cho người đọc, người nghe cùng vui, buồn, yêu thích như chính người viết ; tạo nên sự đồng cảm sâu sắc giữa người đọc và người viết.

Vớ dụ

Hồ Chủ Tịch kớnh yờu của chỳng ta khụng cũn nữa Tổn thất này thật lớn lao! Đau thương này thật là vụ hạn!

Dõn tộc ta và Đảng ta mất đi một vị lónh tụ thiờn tài, một người thầy vĩ đại”

(Trớch: Điếu văn của BCH TƯ Đảng Lao Động VN do ĐC

Lờ Duẩn đọc ngày 9-9-1969)

Lẳng lặng mà nghe nú chỳc nhau

Chỳc nhau trăm tuổi bạc đầu rõu.

Phen này ụng quyết đi buụn cối

Thiờn hạ bao nhiờu đứa gió trầu

TÚ XƯƠNG

Tụi nghe kẻ cướp nú lốn

ụng

Nú lại lụi ụng đến giữa

đồng

Lấy của đỏnh người quõn

tệ nhỉ

Thõn già da cúc cú đau

khụng

NGUYỄN KHUYẾN

3.Tính cá thể hóa :

+ Khảo sát ví dụ :

Nguyễn Bính

Xuân Diệu

Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông

Một người chín nhớ mười mong một người

Gió mưa là bệnh của giời Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng.

Hai thôn chung lại một làng

Có sao bên ấy chẳng sang bên này

(Tương tư )

Anh nhớ tiếng Anh nhớ hình Anh nhớ ảnh.

Anh nhớ em, anh nhớ lắm! Em ơi!

Anh nhớ anh của ngày tháng xa khơi,

Nhớ đôi môi đang cười ở phương trời.

Nhớ đôi mắt đang nhìn anh đăm đắm!

Em! Xích lại! Và đưa tay anh nắm!

(Tương tư chiều )

Ngôn ngữ là phương tiện diễn đạt chung của cộng đồng.

Khi các nhà văn sử dụng

mỗi người lại có khả năng

thể hiện một giọng

riêng ,một phong cách

riêng bắt nguồn từ cá tính

sáng tạo của người

viết.Tạo ra phong cách

nghệ thuật riêng.

Tính cá thể hoá + Nhận xét :

Tính cá thể hoá còn thể hiện vẻ riêng trong lời nói của từng nhân vật , hoặc ở nét riêng trong cách diễn đạt từng sự việc hình ảnh , tình huống trong tác phẩm Vầng trăng ai xẻ làm đôi

Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm

trường

Tuần trăng khuyết, đĩa dầu hao

Mặt ngơ ngẩn mặt, lòng ngao

ngán lòng.

Vầng trăng vằng vặc giữa trời

Đinh ninh hai miệng một lời song song

Câu 3:

Khi nói : “Đây là giọng thơ Tố Hữu, Kia giọng Chế Lan Viên; Đây ngôn ngữ

Nguyễn Tuân, Còn kia văn Vũ Trong Phụng ” người ta muốn nói tới:

A- Tính hình tượng của ngôn ngữ nghệ thuật

B- Tính cá thể hoá

C- Tính truyền cảm của ngôn ngữ văn học

D- Tính đa nghĩa của ngôn ngữ văn chương

Câu1:

Ngôn ngữ nghệ thuật còn gọi là:

A- Ngôn ngữ văn chương

B- Ngôn ngữ văn học

C- Ngôn ngữ thơ

D- Cả A và B

Câu 2:

Chức năng chính của ngôn ngữ nghệ thuật là gì?

A- Giải trí và tuyên truyền B- Thông tin và thẩm mĩ C- Nhận thức và giao tiếp D- Giáo dục và tuyên truyền

Bài tập củng cố

B

So sánh cách viết của tác giả vể đề tài quê hương?

Quê hương tôi có con sông xanh

biếc

Nước gương trong soi tóc những

hàng tre

Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè

Tỏa nắng xuống dòng sông lấp

loáng

( Giang Nam)

Quê hương là con diều biếc

Tuổi thơ con thả trên đồng

Quê hương là con đò nhỏ

(Đỗ Trung Quân)

Quờ tụi cú giú bốn mựa

Cú giăng giữa thỏng,

cú chựa quanh năm Chuụng hụm, giú sớm, giăng rằm:

Chỉ thanh đạm thế, õm thầm thế thụi

( Nguyễn Bớnh)