Dao duc tu hoc va sang tao cua nguoi thay

Sinh thêi NguyÔn KhuyÕn cã häc trß lµm v¨n ý t ëng kh«ng chuÈn, thµy NguyÔn KhuyÕn chª anh häc trß bÞ bÏ tr íc b¹n nªn o¸n thµy.[r]

đạo đức tự học sáng tạo

của ng ời thày những góc nhìn từ truyền thống đến hiện đại

Đặng Quốc Bảo

CÁC YẾU MỤC

I Những góc nhìn truyền thống

II Những góc nhìn hiện đại

III Năng lực của người thầy

IV Phẩm chất của người thầy

V Việc học của người thầy

VI Các mô hình về việc học mà người thày cần lĩnh hội

VII Người thầy với việc rèn luyện tư duy

VIII Đạo thày trò

IX Các nhà chính trị văn hoá nói về người thày

X Xin thày hãy dạy cho con tôi

XI Câu chuyện về Lý Trần Quán

XII Bài thơ cảm ơn người tặng hoa trà của Nguyễn Khuyến

I/ những góc nhìn truyền thống về

ng ời thày - nghề thày

1 Quan điểm của Khổng Tử (511 - 479 TCN)

Nhân hữu tam ân tình, khả sự nh nhất.

Phi phụ bất sinh

Phi s bất thành

Phi quân bất vinh

Quân - S - Phụ

Quân thần - S đệ - Phụ tử

2 C©u chuyÖn vÒ ng êi thµy ë n íc Israen.

3 Câu chuyện cứu Vua - Thày - Cha

Học trò chở thuyền có cả vua, thày, cha đi chơi trên sông Cuồng phong nổi lên thuyền lật, cả bốn ng ời chơi vơi trên dòng n ớc xoáy Học trò trẻ khoẻ nhất có thể bơi vào bờ và dìu một ng ời vào bờ.

Tình huống đặt ra: Dìu ai bây giờ (?)

I.4 Việt Nam

(i) Muốn sang phải bắc cầu kiều

Muốn con hay chữ phải yêu kính thày (ii) Để cho con đầy hòm vàng

Không bằng dạy cho con một cuốn sách Nuôi con mà biết dạy con đọc sách tức là trong sách có gọc.

I.5 ý kiến của Platon

Đất n ớc có những ng ời thợ giày tồi, dân chúng chỉ phải đi những đôi giày xấu.

Đất n ớc có ng ời thày vô luân thì đi tới sự diệt vong

iI/ một số góc nhìn hiện đại về công việc

dạy học của ng ời thày

1 Sự gắn kết ba nhân tố - T - trong công việc dạy học của ng ời thày

1 Sù g¾n kÕt ba nh©n tè - T - trong c«ng viÖc d¹y häc cña ng êi thµy

tác-II.2 Các kiểu dạy học và sứ mệnh của ng ời thày

Kiểu dạy học

Đặc thù

Truyền thống Lặp đi lặp lại Cháp hành Chỉ huy quyền uy Sôcrát Tái hiện Thi công, thực hiện Điều phối viên

Tích cực Tái tạo Chủ động Chỉ đạo (Leader) Hợp tác Sáng tạo Khám phá Trọng tài, cố vấn

iI/ một số góc nhìn hiện đại về công

việc dạy học của ng ời thày

II.3 Hai chữ I, hai chữ R của ng ời thày trong một giờ học

(i) Một giờ học phải có thông tin phong phú Information I 1

(ii) Một giờ học phải gây đ ợc ấn t ợng tốt Impression I 2

(iii) Một giờ học ng ời học, tập thể ng ời học đ ợc

ng ời thày kịp thời đ a ra các nhận xét

(iv) Một giờ học phải đ ợc ng ời thày tổng kết xúc

tích

II.3 Hai ch÷ I, hai ch÷ R cña ng êi thµy trong mét giê häc

R 1

Bµi häc Thµy

iiI/ năng lực của ng ời thày

1/ Nắm vững môn học/ (theo đặc tr ng của khoa học) mình phụ trách

2/ Có nghiệp vụ s phạm, dạy học giáo dục

3/ Bao quát tri thức cuộc sống chung có liên quan đến môn học, bài học

4/ Hoà vào học sinh, phân tích SWOT với từng học sinh và tỡm ra cỏch dạy thớch hợp (dạy học phõn hoỏ)

5/ T học, tự đổi mới

6/ Làm việc cùng nhau với đồng nghiệp

7/ Tổng kết kinh nghiệm dạy học

8/ Đánh giá đ ợc trò và đánh giá đ ợc mình qua nhiệm vụ dạy học

iv/ phÈm chÊt cña ng êi thµy

1/ S hinh = Ng êi thµy cao quÝ (B¸c Hå)

2/ TÊt c¶ v× häc sinh th©n yªu (cµng yªu ng êi bao nhiªu cµng yªu nghÒ bÊy nhiªu - Lª DuÈn)

3/ Thi ©n m¹c niÖm, thô ©n m¹c vong

4/ Hµi hoµ IQ vµ EQ (Th«ng minh trÝ tuÖ, th«ng minh xóc c¶m)

5/ BiÕt sî h·i, biÕt xÊu hæ, biÕt chÞu khã chÞu khæ (ý cña Lª QuÝ §«n)

v/ viÖc häc cña ng êi thµy

1a Khæng Tö: MÆc nhi thøc chi

Häc nhi bÊt yÕm Gi¸o nh©n bÊt quyÖn

(ThÇm lÆng mµ suy nghÜ Häc kh«ng biÕt chán

D¹y kh«ng biÕt mỏi)

V/ việc học của ng ời thày

1b Khổng Tử

Hiếu nhân bất hiếu học kỳ tế dã ngu

Hiếu trí bất hiếu học kỳ tế dã đãng

Hiếu dũng bất hiếu học kỳ tế dã loạn

Hiếu tín bất hiếu học kỳ tế dã tặc

Hiếu trực bất hiếu học kỳ tế dã giảo

Hiếu c ơng bất hiếu học kỳ tế dã cuồng

v/ viÖc häc cña ng êi thµy

2 Hồ chí Minh:

- Học để làm việc

- Học để làm người

- Học suốt đời

- Lấy tự học làm cốt, có chỉ đạo và thảo

luận thêm vào

3 Th îng Chi:

C¸i nî kh¸c cã thÓ tr¶ ® îc C¸i nî häc lµ c¸i nî chung th©n

3 M« h×nh cña Anvin Toffler (B¾c)

BiÕt c¸ch nhËn thøc

Häc

BiÕt c¸ch

thÝch øng

BiÕt c¸ch liªn hÖ

4 Mô hình của Việt Nam (Nam)

Nói (cách diễn đạt)

5 Học thế nào: Mô hình 2 nhân tố

Ta hiểu biết chăng? Ta không biết đâu

Khi một ng ời bình th ờng hỏi ta, óc ta trống rỗng

Ta nắm lấy hai đầu mối của vấn đề, vắt kiệt

do đó mà biết

(Khổng Tử)

7 Häc thÕ nµo: M« h×nh 4 nh©n tè

- Häc (Häc réng)

- Hái (Hái s©u)

- HiÓu (Suy nghÜ cÈn thËn ph©n biÖt

8 Học thế nào: Mô hình 5 nhân tố

P - Planning - Kế hoạch hoá

việc học chu đáo

power

Häc b»ng mäi c¸ch (häc b»ng mäi gi¸c quan)

Häc trong mäi hoµn c¶nh

Theo ý t ëng cña GS.NguyÔn C¶nh Toµn

vii/ ng êi thµy víi viÖc rÌn luyÖn t

duy

1 Vai trß cña t duy

Ng êi kh«ng thÝch t duy lµ kÎ d¹i khê

Ng êi kh«ng biÕt t duy m¾c thãi cè chÊp

Ng êi kh«ng chÞu t duy chÞu kiÕp n« lÖ

(Th - Tr)

2 Các bậc đại hiền nói về t duy

Pascan:

Con ng ời cây sậy biết t duyKhổng Tử:

Học nhi bất t tắc vong

T nhi bất học tắc đãii

3 Mô hình gắn kết ý t ởng các bậc đại hiền về t duy

Hành

P

Pascan TD

1/ T duy lôgích 2/ T duy hình t ợng 3/ T duy biện chứng 4/ T duy ngôn ngữ

5/ T duy Angôrit 6/ T duy kỹ thuật 7/ T duy công nghệ (know - how) 8/ T duy chính trị

9/ T duy kinh tế 10/ T duy quản lý

4 10 loại t duy ng ời thày cần rèn luyện trong

bối cảnh dạy học hiện đại

viii/ đạo thày trò

1 Khổng Tử:

Đ ơng nhân bất nh ợng s (làm điều nhân không nh ờng thày) 2/ Aristoste:

- Quan hệ thày tròlà quan hệ tình bạn đạo đức

- Platon thày ta thật đáng quý song chân lý còn quý hơn 3/ Hồ Chí Minh:

Thày quý trò, trò kính thày có việc gì bàn bạc dân chủ với nhau không đ ợc cá đối bằng đầu.

4/ Phạm Văn Đồng:

Tr ờng ra tr ờng, lớp ra lớp, thày ra thày, trò ra trò, dạy ra dạy, học ra học.

ix/ c¸c nhµ chÝnh trÞ v¨n ho¸ nãi vÒ ng

- H÷u gi¸o v« lo¹i (kh«ng ai kh«ng d¹y ® îc)

2 B¸c Hå:

* "Lµm thµy th× ph¶i hiÓu trß c¸c chó lªn líp mµ cø thao thao bÊt tuyÖt chuyÖn trong n íc vµ trªn thÕ giíi th× kh«ng ai hiÓu cÆn kÏ ®©u ë ®©y giµ cã, trÎ cã, ta ph¶i t×m ra néi dung ph ¬ng ph¸p thÝch hîp, d¹y c¸i g× cho thiÕt thùc dÔ hiÓu" (lêi khuyªn nhãm gi¸o viªn P¾c Bã - 1941, t liÖu cña cô Cao Hång LÜnh).

3 Adonph Disterverg (1790 - 1866)

Ng ời thày bình th ờng dạy cho học sinh biết chân lý

Ng ời thày giỏi là ng ời biết dạy cho học sinh tìm ra chân lý".

4 Thomas Man

Thày giáo không khơi lên cho học sinh sự ham muốn học hỏi thì chỉ là đập búa trên sắt nguội mà thôi.

5 Carl Jung (1875 - 1961)

"Chúng ta bày tỏ lòng kính trọng với những ng ời thày lỗi lạc,

song ta phải bày tỏ lòng biết ơn vô hạn với những ng ời thày đã s ởi

ấm lòng ta Sự ấm áp của tâm hồn là yếu tố sóng còn đối với tâm hồn trẻ thơ".

*/ "Hãy chú ý đến địa vị t ơng lai của ng ời học.

Dạy học là khai sáng cho học sinh, kích thích tình cảm tốt đẹp của học sinh, củng cố sức mạnh ý chí của học sinh".

**/ Lòng tôi vui s ớng xiết bao khi nghĩ tới việc thành lập những nhà tr ờng cho trẻ

em nghèo trong vùng và khi hình dung đến một ph ơng pháp phát triển trẻ em tốt nhất và phù hợp với tự nhiên hơn cả để làm cơ sở cho việc lãnh đạo công tác giáo dục trong các nhà trẻ đó Đó là ph ơng pháp không chỉ đem lại cho quần chúng nhân dân một học vấn phổ thông tốt đẹp mà còn cải thiện việc chuẩn bị cho họ b

ớc vào cuộc sống lao động.

9 John Home

"Kẻ thù của học trò là ng ời thày nói dài và nói nhiều"

10 Carl Rogers

1- Hãy quan tâm th ờng xuyên đến tình cảm của ng ời học.

2-  Th ờng xuyên tận dụng hơn nữa mục đích của ng ời học trong tác động qua lại của giờ học.

3-  Đối thoại nhiều hơn với ng ời học.

4-  Khen ngợi ng ời học th ờng xuyên 5-  Giao tiếp thích hợp

6-  Th ờng xuyên gắn nội dung học tập với kinh nghiệm

cụ thể của từng ng ời học (lời giảng làm thỏa mãn các nhu cầu trực tiếp của ng ời học).

7-  Hãy c ời nhiều hơn với ng ời học.

x/ xin thày h y dạy cho con tôi ã

(thưưcuaưlincônưgửiưchoưthàyưgiáoưdayưconưông)*

Vài nét về Lincôn (1809 - 1865):

Tổng thống thứ 16 của Hoa Kỳ ở c ơng vị này nhiệm kỳ 1860 – 1864 và tái cử nhiệm kỳ tiếp Ông là ng ời kiên quyết chống bọn chủ nô ở miền Nam đ ợc công nhận là Tổng thống vĩ đại nhất trong lịch sử n ớc Mỹ, bị điệp viên của giới chủ nô ám sát ngày 14/4/1865.

Mác từng đánh giá cao t t ởng, hành động tích cực của Lincôn.

D ới thời Lincôn, danh sĩ Bùi Viện (1841 - 1878) đ ợc vua Tự Đức cử sang Mỹ nhằm thiết lập quan hệ ngoại giao.

Đến Mỹ lần 1, Bùi Viện không mang theo quốc th nên phải trở về.

Đến Mỹ lần 2 có quốc th , nh ng rất tiếc lúc này Lincôn bị ám sát Bùi Viện không hoàn thành đ ợc sứ mệnh.

quảng bá Của ai thiết nghĩ không quan trọng mà điều quan trọng là tính nhân văn và trí tuệ của văn bản này

Kính th a thày:

* Con tôi sẽ phải học tất cả những điều này, rằng không

phải tất cả mọi ng ời đều công bằng, tất cả mọi ng ời đều chân thật Nh ng xin thầy hãy dạy cho cháu biết cứ mỗi một kẻ vô lại

ta gặp trên đ ờng phố thì ở đâu đó sẽ có một con ng ời chính

trực; cứ mỗi một chính trị gia ích kỷ, sẽ xuất hiện một nhà lãnh

trên hè phố

* Xin hãy dạy cho cháu biết cách chấp nhận thất bại và cách tận h ởng niềm vui chiến thắng Xin hãy dạy cháu tránh xa

sự đố kỵ Xin dạy cháu biết đ ợc bí quyết của niềm vui

chiến thắng thầm lặng Dạy cho cháu biết đ ợc rằng những

kẻ hay bắt nạt ng ời khác nhất lại là những kẻ dễ bị đánh bại nhất…

* Xin hãy giúp cháu nhìn thấy thế giới kỳ diệu của sách… nh

ng cũng cho cháu có đủ thời gian để lặng lẽ suy t về sự bí

ẩn muôn thuở của cuộc sống: đàn chim tung cánh trên

bầu trời, đàn ong bay l ợn trong ánh nắng và những bông hoa nở ngát bên đồi xanh.

* ở tr ờng xin thầy hãy dạy cho cháu chấp nhận thi tr ợt còn vinh

dự hơn gian lận trong khi thi Xin giúp cháu có niềm tin vào ý kiến riêng của bản thân, dù tất cả mọi ng ời xung quanh đều cho rằng ý kiến đó hoàn toàn sai lầm…

Xin hãy dạy cho cháu đối xử dịu dàng với những ng ời hòa nhã và cứng rắn với những kẻ thô bạo Xin tạo cho cháu sức mạnh để không chạy theo đám đông khi tất cả mọi ng ời đều chỉ biết

chạy theo thời thế.

* Xin hãy dạy cho cháu biết phải lắng nghe tất cả mọi ng ời nh ng cũng xin thầy dạy cháu biết cần phải sàng lọc những gì nghe đ

ợc qua tấm l ới chân lý để cháu chỉ đón nhận những gì tốt đẹp

mà thôi.

* Xin hãy dạy cho cháu biết cách mỉm c ời khi buồn bã… Xin hãy dạy cháu biết rằng không có sự xấu hổ trong những

giọt n ớc mắt Xin hãy dạy cho cháu biết chế giễu những

kẻ yếm thế và cẩn trọng tr ớc sự ngọt ngào đầy cạm bẫy.

* Xin hãy dạy cho cháu rằng: Cháu có thể bán cơ bắp và trí

tuệ cho ng ời ra giá cao nhất, nh ng không bao giờ cho

phép ai ra giá mua trái tim và tâm hồn mình.

* Xin hãy dạy cho cháu biết ngoảnh mặt làm ngơ tr ớc một

đám đông gào thét và đứng thẳng ng ời bảo vệ lẽ phải.

* Xin hãy đối xử dịu dàng với cháu nh ng đừng vuốt ve nuông

chiều cháu bởi vì chỉ có sự thử thách của lửa mới tôi luyện nên những thanh thép cứng rắn Hãy giúp cho cháu có can đảm

biểu lộ sự thiếu kiên nhẫn và có đủ kiên nhẫn để biểu lộ sự can

đảm.

* Xin hãy dạy cho cháu biết rằng cháu phải luôn có niềm tin tuyệt

đối vào bản thân, bởi vì khi đó cháu sẽ luôn có niềm tin tuyệt

đối vào nhân loại.

* Đây quả là một yêu cầu quá lớn, tôi biết, th a thầy, nh ng xin thầy

cố gắng hết sức mình… Con trai tôi là một cậu bé tuyệt vời.

Xi/ tiết tháo lý trần quán

Lý Trần Quán (1735 - 1786) là văn thần đời Lê mạt, đỗ tiến sĩ năm 31 tuổi Chịu tang cha ông ở nhà c tang dạy học Khi Đoan nam v ơng Trịnh Khải thua Tây Sơn trốn sang vùng Đông Anh nơi ông đang ở, ông sai học trò Nguyễn Trang lúc này làm tuần huyện địa ph ơng bảo vệ Trịnh Khải lánh nạn Tuần huyện Trang tr ớc mặt thày và Chúa ra vẻ trung thành, tận tâm nh ng ngầm liên hệ với Tây Sơn đem Trịnh Khải nộp cho Tây Sơn Trịnh Khải tự sát Nghe tin học trò phản bội, Chúa băng hà, Lý Trần Quán tự qui tội đó cho mình nên đào huyệt tự chôn mình để tỏ lòng hối hận Ng ời địa ph ơng không nỡ lấp đất chôn sống ông, khuyên ông đừng hủy hoại thân mình Ông c ơng quyết xin làm theo ý mình Ông nằm vào quan tài và yêu cầu đóng nắp quan tài Khi vừa đóng nắp, ông lại đạp nắp xin ra, mọi ng ời c ời rộ cho là rút cục ông vẫn tham sống sợ chết Ông đứng dậy và xin đọc hai câu l u bút sau:

"Tam niên chi hiếu dĩ hoàn Thập phần chi trung vị tận"

M ời phần lòng trung ch a trọn

Đọc xong Ông lại nằm vào quan tài và yêu cầu mọi ng ời

đóng nắp đặt vào huyệt Ông quyên sinh lúc 51 tuổi Học trò

ông, tuần huyện Trang biết tin Chúa chết, thày chết thản nhiên phát biểu:

Sợ thày không bằng sợ Tây Sơn Yêu Chúa không bằng yêu thân mình

Lý Trần Quán đ ợc ng ời đ ơng thời coi là tiết nghĩa, cộng

đồng nơi ông dạy học xin truy phong ông làm Phúc thần ở Sài Gòn tr ớc đây có đ ờng từng mang tên phố Lý Trần Quán.

Xii/ bài thơ cảm ơn ng ời tặng hoa

trà của thày nguyễn khuyến

Sinh thời Nguyễn Khuyến có học trò làm văn ý t ởng không chuẩn, thày Nguyễn Khuyến chê anh học trò bị bẽ tr ớc bạn nên oán thày Sau này anh học trò làm quan to Ngày tết, anh ta tặng thày một chậu hoa trà có hàm ý "Thày mù rồi làm sao ngắm đ ợc hoa trà Nguyễn Khuyến làm bài thơ gửi lại cho anh học trò này".

Tết đến ng ời cho một chậu Trà

ng say ta ch ng biết rằng hoa

Cụ Nguyễn Khuyến đã lấy câu thơ cổ: Tầm th ờng tế vũ kinh xuyên diệp

Tiêu sắt thời phong khủng lạc già