- Lí giải, mà không lí giải được bởi tình yêu muôn đời bí ẩn, bởi tình yêu là một hiện tượng tâm lý khác thường: So sánh với câu thơ của Xuân Diệu: "Tình yêu đến tình yêu đi ai biết" h
Trang 1SÓNG Xuân Quỳnh
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
2 Tác phẩm
2.1 Vị trí, xuất xứ, hoàn cảnh ra đời
Sóng là bài thơ tình tiêu biểu cho hồn thơ Xuân Quỳnh, rút từ tập Hoa dọc chiến hào (1967)
2.2 Những nét đặc sắc chính của bài thơ
- Hình tượng sóng bao trùm, nổi bật lên trong toàn bài, nó biến hoá đa dạng, xuyên suốt bài thơ từ nhan đề cho đến phút cuối của bài thơ
- Hình tượng này được khắc hoạ trên hai bình diện: ngữ nghĩa và ngữ âm Sóng hiện lên từ âm hưởng của nó: thể loại và nhịp điệu của bài thơ
+ Thể thơ ngũ ngôn: Khá cơ động Nó vừa giàu về vần điệu vừa đa dạng về nhịp điệu được Xuân Quỳnh khai thác triệt để và cũng rất thành công Nhịp điệu của bài thơ vì thế mà biến hoá đa dạng
+ Cách ngắt nhịp góp phần tạo ra nhịp điệu của sóng: hai câu đầu tác giả viết theo nhịp 2/3, hai câu sau chuyển sang nhịp 3/2 Thậm chí nếu ngắt cầu kì nó có thể là 1/2/2 Cách ngắt nhịp như thế góp phần tạo ra hình tượng sóng
* Cách tổ chức ngôn ngữ: theo nguyên tắc tương xứng, các hình ảnh, câu chữ được tác giả tạo ra thành những cặp đi song song với nhau Về mặt hình thức thì nó tương xứng, còn về mặt ý nghĩa có khi là
sự tương đồng, có khi lại tương phản Sự tương xứng này đắp đổi cho nhau tạo ra được nhịp sóng miên man, vô hạn, vô hồi
II Đọc hiểu văn bản
1 Nhận xét chung
2 Phân tích khổ thơ đầu : TÍNH CÁCH VÀ KHÁT VỌNG
"Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ Sông không hiểu nổi mình Sóng tìm ra tận bể"
- Hình tượng sóng mang khát vọng lớn Sóng là hình ảnh của khát vọng:
"Sông không hiểu nổi mình Sóng tìm ra tận bể"
=> Hoá ra mỗi một con sóng nhỏ lại mang một khát vọng lớn Nó không chỉ là khát vọng sôi nổi mà còn là khát vọng hướng về sự lớn lao Cho nên tính cách của sóng ở đây trở nên rất quyết liệt
=> Và cũng chính từ đây bài thơ hé mở một trình tự, cấu tứ Đó là trình tự, hành trình của sóng từ sông
ra bể với những khát vọng lớn.
3 Phân tích khổ thơ 2: KHÁT VỌNG MÃNH LIỆT
" Ôi con sóng ngày xưa
Và ngày sau vẫn thế
Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong ngực trẻ"
Trang 2phiếm chỉ: Ngày xưa và ngày sau Khoảng cách của ngày xưa và ngày sau có thể đã mấy triệu năm rồi
nhưng con sóng thì muôn đời vẫn vậy Dẫu cho vật đổi sao rời, vạn vật vần vũ đổi thay nhưng con sóng muôn đời vẫn không hề thay đổi Khi ta chưa có trên mảnh đất này con sóng đã tồn tại như thế và ngay cả khi ta đã tan biến khỏi mảnh đất này thì con sóng vẫn không hề đổi thay Dường như có một sự tương đồng: chừng nào còn dại dương chừng ấy còn sóng vỗ Xuân Quỳnh đã khám phá và phát hiện ra một khía cạnh khác: chừng nào còn tuổi trẻ thì chừng ấy tuổi trẻ còn khao khát về hạnh phúc Khát vọng chân chính mãnh liệt tự ngàn đời nay vẫn thế cũng như con sóng tự ngàn xưa Câu thơ bộc lộ như một phát hiện đầy ngỡ ngàng của Xuân Quỳnh Nỗi khát vọng về tình yêu luôn xôn xao, rạo rực trong trái tim con người Trong quan niệm của Xuân Quỳnh, đó là khát vọng muôn đời của nhân loại mà mãnh liệt nhất là của tuổi trẻ
4 Phân tích khổ thơ 3 và 4: BÍ ẨN CỦA TÌNH YÊU
- Những tình yêu chân chính xưa nay thường có xu hướng huyền thoại hoá tình yêu của chính mình Cho nên "khi nào ta yêu nhau" có thể là băn khoăn của rất nhiều cặp tình nhân.
- Lí giải, mà không lí giải được bởi tình yêu muôn đời bí ẩn, bởi tình yêu là một hiện tượng tâm lý khác thường:
So sánh với câu thơ của Xuân Diệu:
"Tình yêu đến tình yêu đi ai biết"
hoặc: "Làm sao cắt nghĩa được tình yêu
Có nghĩa gì đâu một buổi chiều
Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt
Bằng mây nhè nhẹ, gió hiu hiu"
Làm sao có thể giải đáp được câu hỏi về sự khởi nguồn của tình yêu, về thời điểm bắt đầu hay lịch
sử của một mối tình? Cái điều mà trước đó Xuân Diệu từng băn khoăn "Làm sao cắt nghĩa được tình yêu", truy tìm lời giải đáp nhưng không thể nào lý giải được bởi tình yêu muôn đời bí ẩn, nay một lần nữa
được Xuân Quỳnh bộc bạch một cách hồn nhiên như một lời thú nhận thành thực:
Em cũng không biết nữa Khi nào ta yêu nhau
Tình yêu cũng giống như sóng biển, gió trời vậy thôi, làm sao hiểu được, làm sao có thể lí giải được một cách rạch ròi Sóng biểu trưng cho cội nguồn bí ẩn của tình yêu
TIẾT 2- SÓNG
5 Phân tích khổ 5: SÓNG - BIỂU TRƯNG CHO NỖI NHỚ
- Đây là đoạn thơ hay nhất của toàn bài Nhìn sóng biển, nhân vật trữ tình phát hiện ra vừa có những con sóng nổi trên mặt nước, vừa có những con sóng ngầm trong lòng đại dương Chính vì thế nó làm cho biển lúc nào cũng sôi động, lúc nào cũng thức, cồn cào Những con sóng được khởi lên giữa lòng đại dương rồi mải miết ngày đêm nối đuôi nhau chạy vào bờ vì nó mang trong mình nỗi nhớ bến bờ Vì thế,
Xuân Quỳnh liên tưởng đến nỗi nhớ
Nỗi nhớ của trái tim người phụ nữ đang yêu được Xuân Quỳnh diễn tả thật đặc sắc, mãnh liệt Nỗi nhớ thường trực cả khi thức, cả khi ngủ, nó bao trùm lên mọi không gian và khắc khoải ở mọi khoảnh khắc của thời gian Nỗi nhớ cồn cào da diết không thể nào yên, cuồn cuộn dào dạt như những đợt sóng triền miên vô hạn vô hồi Cả bài thơ là nhịp sóng nhưng rõ nhất dào dạt, hăm hở sôi nổi nhất là đoạn thơ này
Khổ thơ có sự song hành giữa hình tượng sóng và em bổ sung, đắp đổi cho nhau nhằm diễn tả một
cách sâu sắc, ám ảnh hơn Tình yêu và nỗi nhớ cùng lòng thuỷ chung vô hạn vô hồi của một trái tim khao khát yêu đương
Trang 36 Phân tích khổ thơ 6 : SÓNG - BIỂU TRƯNG CỦA LÒNG CHUNG THUỶ
- Liên tưởng của tác giả mở rộng thêm để có được những khám phá khác làm cho hình tượng sóng cũng biến hoá toàn diện hơn Đó là sóng tượng trưng cho lòng chung thuỷ của người phụ nữ khi yêu:
"Dẫu xuôi về phương Bắc Dẫu ngược về phương Nam Nơi nào em cũng nghĩ Hướng về anh một phương"
Cuộc đời của con người không tránh khỏi phải ra đi Phương Bắc và phương Nam gợi về hai đầu mút của không gian xa xôi Giữa phương Bắc và phương Nam có cả một khoảng không gian vời vợi Nhưng cho dù ở miền không gian nào thì khi đã yêu trong trái tim của người phụ nữ chỉ có một nơi duy nhất để vọng về, để gửi gắm trọn vẹn tấm tình của mình, đó là phương anh Dẫu không gian cách trở, dẫu vật đổi sao rời ở bất cứ nơi nào trong trái tim của người phụ nữ vẫn còn yêu, vẫn hướng về một tình yêu duy nhất, dù ở một nơi nào, trái tim vẫn còn yêu!
Phát hiện này, phải chăng sự cảm nhận và phát hiện về sóng để tác giả tiếp tục liên tưởng đến hành trình của con người đi đến hạnh phúc
7 Phân tích khổ 7: SÓNG - BIỂU TRƯNG CỦA NIỀM TIN
Khổ thơ thể hiện một niềm tin nồng nàn nhưng đồng thời cũng rất nông nổi của một trái tim thời
tuổi trẻ Bởi lẽ chỉ cần một chút từng trải thôi, ta có thể thấy niềm tin ấy không ít ảo tưởng Trên thực tế
con sóng nào rồi cũng đến được bến bờ "dù muôn vời cách trở", nhưng không phải tình yêu nào cũng có
thể đến được với hạnh phúc Tuy nhiên, ở bình diện tổng quát và đặt vào hoàn cảnh ra đời của bài thơ khi
ấy Xuân Quỳnh mới 25 tuổi đời thì hình tượng sóng cũng trở thành phổ quát Lúc này trong trái tim Xuân Quỳnh chưa một lần phải nếm trải những đắng đót trong cuộc đời, thất vọng trong tình yêu, chị đặt toàn
bộ niềm tin của mình vào tình yêu đầu đời Với chị tất cả cuộc đời còn là phía trước Chị trao gửi mọi hy vọng của mình vào tình yêu ấy nên niềm tin này dẫu có ảo tưởng cũng là điều dễ chấp nhận
8 Phân tích khổ 8
Mở đầu là hành trình của sóng đang rời dòng sông nhỏ hẹp ra biển khơi Ra biển khơi tưởng rằng đã
đủ rộng cho những khao khát của con sóng này nhưng hoá ra cũng không phải Khao khát ấy vẫn không
hề dừng lại qua hình tượng của những đám mây, những đám mây vẫn cứ mải miết bay đi Phải chăng Xuân Quỳnh đã khái quát được một quy luật trong cuộc sống, những khát khao, ước mơ của con người vẫn không hề dừng lại, không bao giờ có giới hạn Và đấy là lý do để con người không ngừng vươn lên trong cuộc sống này
9 Phân tích khổ cuối
Vừa hoà nhập vừa tách rời, khi phân thân lúc lại là hiện thân, sóng thực chất là cái tôi thứ hai của
thi sĩ Xuân Quỳnh Một cái tôi luôn phấp phỏng, âu lo, chất chứa nhiều khao khát Sóng và "em" đồng
hiện trong bài thơ tuy hai mà một, tuy một mà hai Sóng từ giã cái chật chội nhỏ hẹp để tìm đến sự cao cả bao la và cuối cùng muốn vĩnh viễn nhập mình vào biển lớn Đó là mạch vận động ngầm kín của tứ thơ trong bài thơ này
Kết luận: Sóng là hình tượng đa nghĩa: là sóng biển nhưng cao hơn là hiện thân của người phụ nữ
khi yêu ở đây, sóng là hiện thân, là cái tôi của Xuân Quỳnh Băng việc khắc hoạ sóng bằng nhiều yếu tố thuộc về hình thức: thể loại, nhịp điệu cách tổ chức ngôn ngữ, tỏc giả đó thể hiện tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữ luôn khao khát tình yêu, nâng niu hạnh phúc hết sức bình dị của cuộc đời thường Dường như đến Xuân Quỳnh thơ hiện đại mới có được tiếng nói bầy tỏ trực tiếp những khát khao tình yêu hạnh phúc vừa hồn nhiên chân thật vừa mãnh liệt sôi nổi của một trái tim phụ nữ đến như thế trong thơ
Yêu cầu về nhà: cảm nhận được một tâm hồn phụ nữ luôn khao khát, chân thành, nồng hậu và dám
bày tỏ khát vọng của mình trong tình yêu
Trang 4- Thấy được những thành công của nghệ thuật bài thơ trong cấu tứ và hình ảnh, nhịp điệu, cảm nhận được cái hay của thơ Xuân Quỳnh: hồn nhiên, dễ dàng như không dụng công gì mà lại không phải không sâu sắc
- Hình tượng sóng biến hoá đa dạng:
+ Khi tượng trưng cho khí chất của người phụ nữ
+ Khi tượng trưng cho khát vọng
+ Khi tượng trưng cho nguồn gốc bí ẩn của tình yêu
+ Khi tượng trưng là hình ảnh của nỗi nhớ
+ Khi tượng trưng cho hành trình đi tới hạnh phúc
+ Khi tượng trưng cho khao khát bất tử hoá trong tình yêu
TIẾT 3
LUYỆN TẬP
PHÂN TÍCH HÌNH TƯỢNG SÓNG TRONG BÀI THƠ SÓNG CỦA XUÂN QUỲNH
1 Giới thiệu chung
2 Phân tích hình tượng sóng để cảm nhận vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu
a Hình tượng "sóng" và "em"
b Hình tượng "sóng" và "em" bộc lộ vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ
c Nét đặc sắc về nghệ thuật
- Sự liên tưởng hợp lí, tự nhiên giữa đặc điểm của sóng và đặc điểm của người con gái đang yêu Sự liên tưởng này tạo nên hai hình tượng song song, nhưng hai mà một
- Câu thơ năm chữ với những câu ngắn, đều nhau, tạo nên một ý niệm về hình thể của các con sóng, như con sóng dâng trào nhưng có khi chậm rãi nhẹ nhàng như lúc sóng êm biển lặng
- Nhịp điệu của các câu thơ thật đa dạng, mô phỏng cái đa dạng của nhịp sóng : 2/3 0 1/2/2 0, 3/1/1 (Em nghĩ về anh, em), 3/2 0,v.v
- Các cặp câu đối xứng xuất hiện liên tiếp, câu sau thừa tiếp câu trước, tựa như những đợt sóng xô bờ, sóng tiếp sóng dào dạt
- Âm điệu của bài thơ với nhiều sắc điệu đa dạng, phong phú, tạo nên vẻ tự nhiên cho bài thơ
- Ngoài ra còn phải kể đến tính chất nữ tính trong cách diễn đạt của Xuân Quỳnh, trong cách nhìn sóng của chị: thật dịu dàng đằm thắm nhưng cũng thật dữ dội
3 Sóng là hình ảnh ẩn dụ của tâm trạng người con gái đang yêu, là sự hóa thân, phân thân của cái
"tôi" trữ tình của nhà thơ Cùng với hình tượng "Sóng", không thể không xem xét nó trong mối tương quan với "Em"
- Hình tượng sóng trước hết được gợi ra từ âm hưởng dào dạt, nhịp nhàng của bài thơ Đó là nhịp của những con sóng trên biển cả liên tiếp, triền miên, vô hồi, vô hạn Đó là âm điệu của một nỗi lòng đang tràn ngập, đang khát khao tình yêu vô hạn, đang rung lên đồng điệu, hòa nhập với sóng biển
- Qua hình tượng sóng, Xuân Quỳnh đã diễn tả vừa cụ thể vừa sinh động nhiều trạng thái, tâm trạng với những cung bậc tình cảm khác nhau trong trái tim của người phụ nữ đang rạo rực khao khát yêu đương Mỗi trạng thái tâm hồn cụ thể của người con gái đang yêu đều có thể tìm thấy sự tương đồng của nó với một khía cạnh, một đặc tính nào đó của sóng
Qua bài thơ Sóng, ta có thể cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu Người phụ
nữ ấy mạnh bạo, chủ động bày tỏ những khát khao yêu đương mãnh liệt và những rung động rạo rực trong lòng mình Người phụ nữ ấy thủy chung, nhưng không còn nhẫn nhục cam chịu nữa Nếu "sóng không hiểu nổi mình" thì sóng dứt khoát từ bỏ nơi chật hẹp đó để "tìm ra tận bể", đến cái cao rộng, bao dung Đó là những nét mới mẻ " hiện đại" trong tình yêu
Tâm hồn người phụ nữ đó khao khát, không yên lặng "Vì tình yêu muôn thuở - có bao giờ đứng yên" (Thuyền và Biển) Nhưng đó cũng là một tâm hồn thật trong sáng, thủy chung vô hạn Quan niệm tình yêu như vậy rất gần gũi với mọi người và có gốc rễ trong tâm thức dân tộc