Thiết kế bài giảng ngữ văn 10 nâng cao tập 2 part 3

Tham khảo tài liệu ''thiết kế bài giảng ngữ văn 10 nâng cao tập 2 part 3'', tài liệu phổ thông, ngữ văn - tiếng việt phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Hoạt động 5 HƯỚNG DẪN TỔNG KẾT VÀ LUYỆN TẬP

1 HS trả lời 4 câu hỏi Hướng dẫn học bài (GV chốt những điểm chính)

2 HS đọc Tr¡ thức đọc — hiểu về thể loại Tựa (phân biệt với Bạt — lời viết sau cuốn sách), SGK tr 543

3 HS làm bài tập nâng cao (ở nhà)

4 Soạn bài Thái phó Tô Hiến 1 hành

Tiết 86 — 87 VĂN HỌC

THÁI PHÓ TÔ HIẾN THÀNH

(Trích Đại Việt sử lược)

A Két qua cGn dat

Gitp HS :

— Thay được nhân cách chí công vô tư, uy vũ không khuất phục, danh lợi

không đối lòng, suốt đời vì nước của nhân vật lịch sử Tô Hiến Thanh

— Hiéu cách viết sử của tác giả là khắc hoạ tính cách nhân vật lịch sử qua việc lựa chọn hoàn cảnh, sự kiện, lời nói, việc làm

Trọng tâm bài học : Nhân vật Tô Hiến Thành với sự kiện thứ nhất (phế lập Long Cán trong mối quan hệ với nhân vật Thái hau ho D6)

B Chuan bị của thay va tro

- Tác phẩm Đại Việt sử kí toàn thụ

- HS đọc trước các bài ?hái sự Trần Thủ Độ và Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn

C Thiết kế bài dạy học

- Giới thiệu tác phẩm Đại Việt sử lược, một tác phẩm lịch sử (tác giả khuyết danh sống vào cuối thế kỉ XIV), thất truyền ở Việt Nam ; in lan dau 6 Trung Quốc, cuối thế kỉ XVII, thời Thanh Tác phẩm ghi chép sơ lược lịch sử Việt Nam

từ đời Triệu Đà đến năm 1225 (Lí Chiêu Hoàng), phụ lục chép các đời nhà Trần

—_ Hoạt động 3

HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIẾU KHÁI QUÁT

1 Giới thiệu thể loại

Tác phẩm sử học, vừa kết hợp sử biên niên (ghi chép theo năm tháng) vừa theo lối kỉ sự, liệt truyện (ghi chép sự việc và con người, như kiều Sử kí của Tư Mã Thiên (Trung Quốc) tương tự lối viết của Đại Việt sử kí và Đại Việt sử kí toàn thu

2 Đọc, tóm tắt sự kiện

- GV nêu yêu cầu đọc, tóm tắt

- 4— 6H§ thực hiện Chú ý giọng đọc chậm rãi, khúc chiết, thể hiện tính cách qua ngôn ngữ trực tiếp của các nhân vật Tô Hiến Thành và Thái hậu GV nhận xét cách đọc, kể

+ Tóm tắt 2 sự kiện chính : (1) năm 1175, phế lập Long Cán ; (2) năm 1179, chọn người nối chức tế tướng — thái uý Cả hai sự kiện trọng đại đều liên quan đến

2 nhân vật chính Tô Hiến Thành và Thái hậu

_ Hoạt động 4

HƯỚNG DẦN ĐỌC - HIỂU CHI TIẾT

1 Sự kiện năm 1175 : phế lập Long Cán (Lí Cao Tông)

Vì vậy, mới xảy ra cuộc đấu tranh giữa hai người Thái hậu và Hiến Thành b) Cuộc tranh đấu trong triều :

+ Dùng danh vọng và quyền lực trực tiếp

mua chuộc Tô Hiến Thành (lời nói trực

tiếp đánh vào tâm lí tuổi già thích an

nhàn, hưởng lạc, phân tích có lí có tình,

thật là mánh khoé tinh vi) —> thất bại

+ Vượt qua pháp luật, chà đạp kỉ cương,

triệu gấp bảo Quốc vương Long Sưởng

vào cung (hành động chuyên quyền, càn

bậy) —> thất bại

+ Trong cuộc đấu tranh giành quyền lực,

phế Long Cán, giành ngôi cho Long

Sưởng, dù Thái hậu thất bại nhưng vẫn

chứng tỏ bà ta là một người xảo trá,

nhiều thủ đoạn, bất chấp đạo lí và luật

pháp, chỉ nghĩ đến mưu đồ và quyền lợi

cá nhân của mình

+ Tô Hiến Thành ở chức vị thấp hơn Thái hậu nhưng

có trách nhiệm quan trọng bậc nhất trong triều đình

hiện tại nếu Tô đồng ý, việc phế lập mới thành

+ Nhưng Tô đã một lòng trung thành với vua trước,

hết sức tôn phò ấu chúa, khôn khéo chống lại âm mưu của vị Thái hậu

+ Thuyết phục vợ nhân danh trách nhiệm Tể tướng —

quan đầu triều, nhân danh trách nhiệm với thiên hạ

và lời hứa với Tiên vương —> thắng lợi

+ Trực tiếp, cương quyết và khéo léo khước từ lời

mua chuộc của Thái hậu bằng lời thánh hiền Khổng

Tử trong sách Luận ngữ, nhắc lời di chúc của vua cũ (chồng của Thái hậu) —> thắng lợi

+ Kiên quyết dùng luật pháp để ngăn chặn và quyết

trừng trị kẻ phạm pháp, dù đó là Bảo Quốc vương

Vừa thuyết phục, động viên vừa ra nghiêm lệnh với

thuộc hạ (các Đô quan chức) —> thắng lợi

+ Rõ ràng, qua sự kiện, đã chứng tỏ lòng trung thành

vì vua vì nước vừa kiên quyết vừa khôn khéo, sáng

suốt đánh bại âm mưu phế lập của Thái hậu, vừa giữ được hoà khí, không gây đồ máu trong triều

95

- GV hỏi gợi mở, dẫn dắt :

+ Vì sao Thái hậu tìm mọi cách mua chuộc Tô Hiến Thành 2

+ Việc bà sai triệu gấp Long Sưởng chứng tỏ điều gì ?

+ Vì sao mọi âm mưu của Thái hậu đều thất bại ?

+ Em có thể khái quát như thế nào tính cách của bà Thái hậu ?

+ Trước các thủ đoạn của Thái hậu, Tô Hiến thành xử trí như thế nào 2

+ Phân tích hai câu nói của Tô với vợ và trả lời Thái hau ?

+ Thái độ và hành động của Tô khi biết hành động của Thái hậu ?

+ Vì sao Tô chiến thang ?

+ Tô Hiến Thành là một vị đại quan có những phẩm chất gì ?

+ Những phẩm chất, tính cách của cả hai nhân vật đều được nổi rõ bằng cách nào ?

— HS lần lượt trả lời, thảo luận

- GV định hướng theo bảng so sánh trên

(Hết tiết 87, chuyển tiết 88)

2 Sự kiện năm 1179 : Chọn người kế vị Tô Hiến Thành

— HS doc đoạn 2, tr 53 - 54

- GV hỏi : Em hiểu thế nào về các chức vụ : TẾ tướng, Thái uý, Tham tri

chính sự, Cián nghị đại phu ?

— HS trả lời

Định hướng :

+ Tế tướng (Thừa tướng, thái sư) : chức quan đầu triều, dưới vua, trông coi mọi việc triều đình (văn — v6)

+ Thai uy : phụ trách việc quân sự trong cả nước (Lí Thường Kiệt, Trần Thủ

Độ, Trần Quốc Tuấn, từng giữ chức vụ này)

+ Tham tri chính sự : quan giúp việc TẾ tướng

+ Gián nghị đại phu : chức quan có nhiệm vụ phát hiện, chất vấn, can gián vua

— GV hoi : Theo tinh, lí thường tình, em hình dung Tô Hiến Thành sẽ trả lời như thế nào trước câu hỏi của Thái hậu ? Vì sao ?

— HS suy luận, trả lời, giải thích

Định hướng : Theo lẽ thường, Tô Hiến Thành sẽ nói : Người thay thế ông là Tham tri chính sự Vũ Tán Đường, chứ không phải là gián nghị đại phu Trần Trung

Ta; vi:

- HS bàn luận, phát biểu

Định hướng :

+ Việc Thái hậu hỏi và dự đoán chắc chắn Tô Tể tướng sẽ đề cử người kế nhiệm mình là Vũ Tán Đường vì bà căn cứ vào quan hệ tình cảm thông thường g1ữa các cá nhân

+ Ngược lại, Tô Hiến Thành, lại căn cứ vào năng lực làm việc của người sẽ kế cận cho nên ông đề cử Trần Trung Tá, mặc dù, Trần sơ hơn Vũ Đó là điều khác thường, chứng tỏ phẩm chất chí công vô tư biết người biết việc, sáng suốt của Tô, ngay trong lúc ốm nặng, gần đất xa trời, vẫn không quên việc nuớc

Tuy nhiên, Tô không phải là người vô tình, vô ơn bạc nghĩa, khi ông vẫn nhận

ra tấm lòng và cử chỉ tận tuy vì mình của Vũ Câu trả lời thứ hai của Tô với Thái hậu thật dí dỏm, bất ngờ và lí thú Có sự chơi chữ ở đây : hỏi người thay thần chứ không hỏi người chăm sóc, phụng dưỡng thần ! Đó là hai vấn đề khác nhau, cần phân biệt, minh định rạch ròi, công tư, tình lí không được phép lẫn lộn ; nhất là khi quyết định sẽ ảnh hưởng đến tương lai của triều đình và đất nước

Việc Thái hậu, tuy khen Tô nhưng không làm theo lời ông mà vẫn cử em trai mình làm Tể tướng càng chứng tỏ nhân cách, phẩm chất và tầm nhìn hạn hẹp của bà

- Hoạt dong 5 HUONG DAN TONG KET VA LUYEN TAP

1 Đánh giá của em về các nhân vật Tô Hiến Thành và Thái hậu, Vũ Tán Đường và Trần Trung Tá

2 Nhân vật Tô Hiến Thành có xứng đáng với các phẩm chất : phú quý bất năng đâm, bần tiện bất năng đi, uy vũ bất năng khuất của nhà nho, người quân tử xưa theo tiêu chuẩn của đạo Khổng — Mạnh ? Ngoài những phẩm chất ấy, họ Tô còn có những phẩm chất nào nữa cũng rất đáng quý ? (khéo léo, mềm mỏng mà kiên quyết, rất hóm hinh)

3 Nhân vật Tô Hiến Thành hiện lên nhờ những biện pháp nghệ thuật nào 2 (cử chỉ, lời nói, hành động chủ yếu là lời nói)

4 Nhận xét về cách viết liệt truyện, kỉ sự (cô đọng, chọn lọc sử liệu quan trọng, tiêu biểu, không hư cấu, khách quan mà hấp dẫn)

5, Có thể đọc tham khảo một, hai /¿f truyện trong Sử kí của Tư Mã Thiên

6 Soạn bài Thái sư Trần Thủ Độ ; đọc thêm bài Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn

Tiết 88 LAM VAN

LUYEN TAP VAN DUNG CAC HINH THỨC KẾT CẤU

VAN BAN THUYET MINH

A Két qua cGn dat

Giúp HS :

- Ôn tập, củng cố các kiến thức về hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh

— Tích hợp với các kiến thức về văn và tiếng Việt đã học

- Rèn luyện kĩ năng phân tích hình thức kết cấu văn bản thuyết minh về tác gia và tác phẩm

B Thiết kế bòi dạy học

Hoạt động 1 TÌM HIỂU HÌNH THỨC KẾT CẤU VĂN BẢN

"CHU VAN AN — NHA SU PHAM MAU MUC"

— GV yêu cầu HS đọc kĩ văn bản trong SGK va trả lời các câu hỏi :

1 Đối tượng của văn bản thuyết minh là gì ?

2 Nhận xét về bố cục của văn bản thuyết minh ?

3 Hình thức kết cấu của văn bản là gì 2

- HS trao đối, thảo luận và trả lời :

1 Đối tượng thuyết minh của văn bản là một nhân vật lịch sử, cụ thể là nhà giáo Chu Văn An

2 a Bố cục của văn bản này gồm ba phần :

+ Doan 1 từ đầu đến "và mất năm Canh Tuất (1370)" : giới thiệu nhân thân của Chu Văn An

+ Đoạn 2 từ tiếp theo đến "như Phan Huy Chú đã ngợi ca" : giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của Chu Văn An

+ Đoạn 3 là phần còn lại : giới thiệu ảnh hưởng của nhà giáo Chu Văn An tới đời sau

b Bố cục này là hợp lí, có thể làm mẫu để thuyết minh về các danh nhân

nói chung

3 Văn bản này có hình thức kết cấu theo trình tự thời gian

Hoạt động 2 TIM HIEU HINH THUC KET CAU VAN BAN "RA-MA-YA-NA"

— GV yêu cầu HS đọc kĩ văn bản trong SGK và trả lời các câu hoi :

1 Đối tượng thuyết minh của văn bản là gi ?

2 Nhận xét về bố cục của văn bản ?

3 Hình thức kết cấu của văn bản là gì ?

- HS trao đối, thảo luận và trả lời :

1 Đối tượng thuyết minh của văn bản là một tác phẩm văn học, cụ thể là tác

phẩm "Ra-ma-ya-na"

2.a Văn bản gồm ba phần :

+ Phần mở bài từ đầu đến "và gây xúc động cho người đọc" : giới thiệu nguồn

øốc và quy mô của tác phẩm

+ Phần thân bài từ tiếp theo đến "Thần Bảo vệ của vũ trụ” : giới thiệu nội dung tác phẩm

+ Phần kết bài là phần còn lại : nêu giá trị và ảnh hưởng của tác phẩm

b Bố cục này là phù hợp với một văn bản thuyết minh về một tác phẩm văn học

3 Văn bản có hình thức kết cấu theo thời gian và theo 16-gic

Hoạt động 3 XÁC ĐỊNH HÌNH THỨC KẾT CẤU CHO BÀI VĂN THUYẾT MINH VỀ

MỘT TÁC GIA VĂN HỌC VÀ MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC

- GV nêu vấn đề để HS cùng trao đổi, thảo luận : Muốn thuyết minh về một tác gia văn học và một tác phẩm văn học thì chúng ta có thể tổ chức bài viết như thé nao ?

- GV gợi dẫn Hồ trả lời :

(1) Thuyết minh về một tác gia văn học :

a Mở bài : Giới thiệu chung và nhận định về giá trị, ảnh hưởng của tác gia ấy

c Kết bài : Khang định vị trí của tác gia ấy trong lịch sử văn học của dân tộc

(2) Thuyết minh về tác phẩm văn học :

a Mở bài : Giới thiệu khái quát tác phẩm : nhan đề, năm xuất bản, ấn tượng ban đầu

b Thân bài :

— VỊ trí của tác phẩm trong toàn bộ sáng tác của tác giả

- Tóm tắt tác phẩm : đề tài, chủ đề, thể loại, nội dung, nghệ thuật

ra một chân lí là : "Chỉ có làm cách mạng, lật đồ toàn bộ chế độ nô lệ này, dân tộc

ta mới thoát khỏi lầm than”

Tốt nghiệp Trường Cao đẳng MI thuật vào lúc cả nước dang sục sôi tinh thần đấu tranh giành độc lập, ông về quê tham gia cách mạng Là một hoạ sĩ — chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, ông đã có điều kiện nặn tượng, sáng tác hàng trăm bức tranh ngợi ca cách mạng và lãnh tụ Hồ Chí Minh kính yêu Năm 1950, Diệp Minh Châu ra Bắc Ở Việt Bắc, ông đã có thời gian được sống gần Bác Hồ Đây là giai đoạn quan trọng mà nhờ nó, ông đã thực hiện được tâm nguyện của mình Ông đã

vẽ nhiều tác phẩm với đủ loại chất liệu khác nhau về Bác như : "Chân dung Bác",

"Quang cảnh khu Bác ở”, "Bác Hồ câu cá bên suối Tân Trào"

Nhưng sự nghiệp chính của Diệp Minh Châu lại là điêu khắc Năm 1951, ông được cử sang Tiệp Khắc học tập Ở đây ông có điều kiện tiếp cận và học tập xu hướng phát triển của điêu khắc thế giới Về nước, ông đảm nhận nhiều công việc : giảng dạy, quản lí Song sáng tác vẫn là công việc cuốn hút ông Đề tài về Bác

Hồ, về miền Nam ruột thịt luôn thường trực trong trái tim ông

Suốt những năm tháng của cuộc đời mình, ông sáng tác nhiều tác phẩm về đủ mọi đề tài : "Lòng người miền Nam" (thạch cao, 1950), "Hương sen” (thạch cao, 1957), "Người mẹ Việt Nam" (thạch cao, 1958), "Phú Lợi căm thù” (thạch cao, 1958), "Võ Thị Sáu" (đồng, 1960), "Được sống" (thạch cao, 1960), "Miền Nam bất khuất" (thạch cao, 1967) Những tác phẩm của ông không những đã phản ánh, ca ngợi cách mạng và quần chúng cách mạng mà còn tạo lập một cách nhìn mới [ | mẫu mực và hàn lâm cho phương pháp tạo hình Việt Nam những năm 60

và 70

Gần sáu mươi năm hoạt động nghệ thuật, với tấm lòng yêu nghề tha thiết, Diệp Minh Châu đã có những cống hiến lớn lao cho việc xây dựng một nền điêu khắc nói riêng, nghệ thuật nước nhà nói chung Cùng với những đóng góp cho sự nghiệp đấu tranh cách mạng, ông xứng đáng là một nghệ sĩ tài ba và mẫu mực, một tấm gương cho đồng nghiệp lớp sau ngưỡng mộ và học tập

Giới thiệu tác phẩm điêu khắc

VÕ THỊ SÁU (tượng đồng của Diệp Minh Châu) Tác phẩm "Võ Thị Sáu" một lần nữa chứng minh sự thành công của nhà điêu khắc Diệp Minh Châu Tác phẩm đã mang về cho ông giải Nhất điêu khắc trong triển lãm toàn quốc năm 1968 và giải Đặc biệt tại triển lãm hằng năm của thành phố Hồ Chí Minh

Khi nhận xét về tác phẩm này, nhà điêu khắc Trần Tuy đã viết : "Diệp Minh Châu ghi lại luồng cảm xúc cháy bỏng trước gương hi sinh lẫm liệt của người nữ anh hùng miền Đất đỏ với những nét chấm phá, cào đập khi thể hiện bức tượng, thay vì dùng những mảng bằng bặn, nhắn nhụi được tính toán kĩ lưỡng Bóng tối của các hốc sâu trên tượng Võ Thị Sáu đã phụ hoạ cho tính quyết liệt của chủ đề” Chỉ bằng bấy nhiêu lời ngắn gọn, Trần Tuy đã khắc hoạ rõ nét hình ảnh chị

Võ Thị sáu qua sự thể hiện rất thành công của nhà điêu khắc Diệp Minh Châu với tác phẩm "Võ Thị Sáu" Ông thể hiện chị Sáu với thân hình nhỏ bé, dáng đứng hiên ngang, bất khuất trước kẻ thù, trước cái chết Chị Sáu đã hi sinh ở tuổi thanh xuân đẹp nhất, nhưng cùng với các anh hùng liệt sĩ khác, chị đã làm nên tuổi thanh xuân cho đất nước Bằng cách thể hiện của Diệp Minh Châu, ta thấy được vẻ đẹp, sức sống và sự dũng cảm của người nữ anh hùng

Toàn bộ sức nặng của cơ thể chuyển qua vai xuống cánh tay phải áp chặt bên hông làm cho dáng hơi vặn đi dồn sinh lực xuống chân phải, chân trụ trong tu thế

chống trả quyết liệt Đầu và vai trái hơi nhô ra phía trước, tay trái đưa về phía sau tạo cho ngực ưỡn cao trong tư thế hiên ngang, bất khuất Quần áo bám sát thân thể tạo ra nhiều nếp gấp như những nhát trượt dài cùng hướng, bề mặt thô nháp tạo cảm giác dồn nén và gợi quá khứ giam cầm, tra tấn tàn bạo của quân thù Chất liệu đồng với màu sắc như hun nóng, âm ỉ

Toàn bộ tượng là một khối hình được chắt lọc, biểu hiện qua dáng điệu và

hình thể trong một thế đứng vững vàng Phong cách thể hiện mang đậm dấu nét

của nghệ thuật Ấn tượng, gây xúc động cho người xem với vẻ đẹp của hình khối bên ngoài và khí chất dồn nén từ bên trong Bức tượng "Võ Thị Sáu" đánh dấu một

sự cách tân cho nghệ thuật điêu khắc lúc bấy giờ Một bức tượng đẹp và ấn tượng

(Theo Phạm Thị Chỉnh, Lịch sử mĩ thuật Việt Nam,

NXB Đại học sư phạm, Hà Nội, 2005)

TUẦN 23

Tiết 89 — 90 VĂN HỌC THÁI SƯ TRẤN THỦ ĐỘ (Trích Đại Việt sử kí toàn thư)

- Nắm được lối viết kết hợp sử biên niên và tự sự của Ngô Sĩ Liên

Những điểm cần lưu ý

- Cần giới thiệu khái quát về nhân vat lích sử Trần Thủ Độ Đối với đông đảo

HS lớp 10, đó là nhân vật ít quen biết hơn Trần Quốc Tuấn, trước khi hướng dẫn đọc thêm văn bản

- Trong quá trình hướng dẫn đọc - hiểu, cần so sánh với bài Hing Đạo vương Trần Quốc Tuấn

B Chuan bị của thay va tro

— Tập 1 Đại Việt sử kí todn thu cua Ngo Si Lién,

- Tập 1 Bão táp cung đình (tiểu thuyết lịch sử của Hoàng Quốc Hải)

C Thiết kế bài dạy học

2 So sánh, đánh giá các cặp nhân vật : Tô Hiến Thành — Thái hậu, Vũ Tán Đường — Trần Trung Tá

3 Nhận xét đặc điểm viết thể loại liệt truyện — kỉ sự

_ Hoạt dong 2

DAN VÀO BÀI MỚI

- GV hỏi : Các em có biết Trần Thủ Độ là ai ? So với Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, ông có vẻ xa lạ hơn Dưới đây là vài nét vắn tắt về ông

Trần Thủ Độ (1194 — 1264), trong quan hệ gia đình họ hàng, là chú họ của Trần Thái Tông (Cảnh), ông chú của Trần Thánh Tông (Hoảng), giữ chức Thái sư (Tế tướng - quan đầu triều, lo mọi việc chính sự) là một nhân vật lịch sử khá đặc biệt, từng có những ý kiến đánh giá khác nhau Ông từng được xem là nhà chính trị nhiều mưu mô, thủ đoạn, khá tàn nhẫn, khôn khéo bày đặt, dàn xếp để đoạt ngôi vua nhà Lí cho nhà Trần, bức tử vua Lí Huệ Tông, sát hại hàng trăm tôn thất nha Lí Nhưng xét một cách khách quan, công bằng, ta thấy, việc chuyển đối triều đại Lí — Trần là tất yếu lịch sử mà Trần Thủ Độ chỉ là người thúc đẩy quá trình đó diễn ra nhanh khéo và không kém phần quyết liệt Về phía nhà Trần, Trần Thủ Độ

là một trong những người có công đầu khai sáng, xây dựng Ông hết lòng, hết sức, tận tuy, trung thành giúp các vua Trần giữ gìn cơ nghiệp, bảo vệ đất nước, chống ngoại xâm Khi quân Nguyên — Mông tràn qua biên giới, vua Trần lo lắng, muốn nghe kế nghị hoà của Trần Nhật Hiệu, Trần Thủ Độ nói : Đầu tôi chưa rơi, xin bệ

hạ đừng lo !

Ngày nay, nhìn nhận đánh giá nhân vật lịch sử Trần Thủ Độ cần có sự công bằng, khách quan hơn để đánh giá đúng những mặt tốt cần khẳng định, đề cao, đặc biệt là phẩm chất một vị quan đầu triều nghiêm minh, chí công vô tư, liêm khiết và đầy bản lĩnh Điều này, không phải bây giờ, mà ngay từ thời Ngô Sĩ Liên đã nhận

ra và kể lại trong tác phẩm Đại Việt sử kí toàn thư

_ Hoạt động 3

HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

- 4 HS đọc 4 đoạn văn bản nối tiếp với giọng chậm, phù hợp, chú ý những câu nói và hành động của Trần Thủ Độ

1 Giải thích từ khó (theo các chú thích chân trang)

2 Bố cục

+ Đoạn mở đầu : thời gian và sự kiện trọng đại ; ở đây là sự kiện Trần Thủ Độ qua đời (tương tự như bài Hưng Đạo Vương)

+ 4 đoạn tiếp : 4 câu chuyện về Trần Thủ Độ

— HS nhận xét, so sánh với bài Trần Quốc Tuấn Có nét khác : bài Trần Quốc Tuấn có nhiều chỉ tiết, sự việc hơn, xen nhiều lời nhận xét, bình luận hơn

_ Hoạt động 4

HƯỚNG DẦN ĐỌC - HIỂU CHI TIẾT

- HS fóm tắt 4 câu chuyện, đặt tên cho từng chuyện

Định hướng :

+ Chuyện 1 : Xử người hặc tội mình

+ Chuyện 2 : Bắt tên quân hiệu

+ Chuyện 3 : Cái giá chức câu đương

+ Chuyện 4 : An Quốc hay là thần ?

- GV nêu vấn đề : Qua từng chuyện, thấy nổi rõ những phẩm chất gì của Trần Thủ Độ ? Nghệ thuật kể chuyện của tác giả có gì đặc sắc ?

- HS phân tích, trao đổi từng chuyện, trình bày ý kiến

Định hướng :

Để khắc hoạ phẩm chất thái sư Trần Thủ Độ, tác giả lựa chọn 4 chuyện có thật khác nhau, kể lại một cách ngắn gọn, đặc sắc, qua đó làm nổi bật 4 khía cạnh khác nhau trong tính cách của ông

1 Ở chuyện thứ nhất

— GV hoi: Thái độ của Trần Thủ Độ khi vua đưa người hặc tội đến đối chất như thế nào ? Tại sao ông lại xử lí như vậy ? Nhận xét cách kể chuyện, kết chuyện của tác g1ả

- HS luận giải, phát biểu

+ Hành động : khen thưởng cho anh ta

Ở tình huống này, bất ngờ gây kịch tính là cách xử lí trái với lẽ thường của Thủ Độ Bản lĩnh và tính cách trung thực, thẳng thắn nhận lỗi của vị Thái sư đã bộc lộ rõ ràng Cách ứng xử đó khiến nhà vua ngạc nhiên và khâm phục, người hặc tội thái sư vừa sợ hãi vừa khâm phục Vì cả hai, có khi chưa hiểu hết tấm lòng và ý chí của Thủ Độ Trong tình thế vua Trần còn nhỏ, triều đình mới lập, ông không thể không chuyên quyền ; nhưng ông tự biết mình ít học, chỉ giỏi võ biển, mưu mô quyền biến, chứ không hề có chí làm vua, chỉ có lòng, hết sức giúp vua mà thôi l

Cử chỉ này nhằm khích lệ cấp dưới trung thực, dũng cảm vạch tội lỗi, sai lầm của người khác, dù có thể là cấp trên của mình

Qua đây, ta thấy Thủ Độ là người công minh, phục thiện và rất bản lĩnh Cách kể chuyện rất gọn, kết thúc bất ngờ, gây hứng thú cao

2 Ở chuyện thứ hai

— HS đọc lại truyện

— GV hoi : Truyện 2 có liên quan đến những nhân vật nào 2 So với truyện đầu, Trần Thủ Độ bị đặt vào một tình huống như thế nào ? Có khó khăn, éo le hơn tình huống trên không ? Vi sao ? Ong đã giải quyết nó như thế nào ? Cách giải quyết

ấy chứng tỏ điều gì nơi nhân cách của vị Tế tướng ? Nhận xét cách kể chuyện, kết chuyện của tác gia ?

- HS lần lượt bàn luận, phát biểu

Định hướng -

- Hấp dẫn hơn, cũng vì bất ngờ, vì cách xử lí khác thường của Thủ Độ Nếu ở chuyện đầu, liên quan đến hai người : người hặc tội và vua Trần (Thái Tông là cháu họ Thủ Ðộ) thì ở chuyện này liên quan đến hai người : Linh Từ Quốc Mẫu — Công chúa — vợ Trần Thủ Độ và viên quân hiệu Lần trước, vua đem người đến chỉ

để đối chất và im lặng chờ ý kiến của Thủ Độ, còn lần này, bà vợ yêu bị tự ái, đã dùng nước mắt đàn bà để buộc chồng phải làm theo ý định của mình Khó hơn là

ở đó

+ Trước yêu cầu và lời nói khích của công chúa Linh Từ Quốc mẫu Trần Thị Dung, Thủ Độ cả giận, sai đi bắt ngay tên lính xấc láo phạm thượng đó Chi tiết này làm người đọc ngỡ là người lính sẽ bị trị tội Và đó cũng là cách xử lí thông thường trong gia đình các vị dai quan Vi nào chăng nể vợ ! Lệnh ông không bằng cồng bà !

Nhưng Thủ Độ sau khi nghe trình bày sự thật lại khen ngợi anh lính và thưởng vàng lụa cho anh ta

Thế là vị thái sư đã giải quyết vụ việc ven cả đôi bề : khiến bà vợ hài long va không thể tiếp tục lợi dụng địa vị của chồng để làm khó kẻ dưới

Mặt khác, chứng tỏ Trần Thủ Độ là người chí công vô tư, thực hiện đúng luật pháp, không thiên vị người thân, khuyến khích những người giữ nghiêm phép nước, dù có làm ảnh hướng đến người thân của mình

đòi chặt một ngón chân của người định xin làm câu đương 2? Câu cuối truyện (T đấy, không ai dám đên nhà thăm riêng nữa) có dụng ý gì ? Người lãnh đạo, cầm quyền lớn, nhỏ có thể rút ra bài học gì từ câu chyện này ?

- Các nhóm Hồ thảo luận, trình bày

Định hướng -

Có người cùng quê lợi dụng quan hệ họ hàng quen biết, chạy chọt với Công chúa — vợ Thủ Độ để xin làm chức cáu đương - một chức vụ nhỏ ở làng xã Điều thú vị là Thủ Độ gật đầu nhận lời, lại cần thận ghi tên và địa chỉ của người xin Đến khi xét duyệt, gọi người ấy đến, ta vẫn ngỡ là Thủ Độ cho anh ta làm câu đương thực Hai phần ba câu nói của Thủ Độ vẫn cho thấy anh ta sẽ được làm câu đương mà cồn có thể được ưu tiên hơn nữa

Nhưng cuối cùng thì là hình phạt chặt một ngón chân vì tội chạy chức, chạy quyền, dù nhỏ Hình phạt thật bất ngờ, bất ngờ với tất cả Nhưng nếu được thi hành thật thì có lẽ cũng hơi nặng ? Và người đọc cảm thấy lo lắng cho số phận của anh chàng câu đương tương lai Cái giá của chức vụ nhỏ nhoi này quả là đất ! ! Nhưng hoá ra đó chỉ là lời cảnh báo, răn đe để người kia hoảng vía mà xin tha, mà nhớ đời, mà bỏ hăn thói nhờ vả, chạy chọt Mặt khác, cũng là nhắc nhở bà vợ không được dựa quyền thế chồng để làm bậy, và từ đó chấm dứt tệ nạn này

Câu văn cuối cùng chứng tỏ hiệu quả và ý nghĩa hành động của Thủ Độ Một lần nữa, Trần Thủ Độ chứng tỏ sự chí công vô tư, kiên quyết trừng trị nạn chạy chức, chạy quyền, đút lót, hối lộ, dựa dẫm thân thích, giữ công bằng của luật pháp

4 Ở chuyện thứ tư

- HS đọc truyện

- GV hỏi : Chuyện này khác 3 chuyện trên ở những điểm nào ? Vì sao Thủ

Độ từ chối ân huệ của vua ban cho anh mình ? Cách từ chối của Thủ Độ có gì đặc biệt ? Vì sao Thủ Độ phải nói như vậy ? Câu hỏi cuối cùng của Thủ Độ có phải chỉ dành cho vua hay không ? Vì sao ?

— HS lần lượt trao đối, trả lời

Định hướng :

+ Lé thường, một người làm quan cả họ được nhờ Huống chi ở đây Thủ Độ không chủ động đề xuất mà là chủ ý của nhà vua Thủ Độ chỉ việc đồng ý là xong,

là có thêm anh em, bè cánh trong triều

+ Thế nhưng ông thang thắn nêu quan điểm của mình Không phải ông không quý mến, không lo lắng cho người thân ruột thịt mà trước hết, ông nghĩ đến công việc quốc gia trên hết, trước hết

+ Liên hệ đến việc tiến cử người thay thế mình của thái phó Tô Hiến Thành, một lần nữa chứng tó Trần Thủ Độ là người chí công vô tư

+ Câu hỏi, hay lời than : nếu anh em cùng là tướng thì việc trong triều sẽ ra sao thể hiện sự cảm khái và dứt khoát của Trần Thủ Độ, không chỉ dành cho vua

mà cho tất cả những kẻ cầm quyền cần phải chí công vô tư ngay với gia đình, họ hàng mình chứ không phải "nhất thân nhì thế”

_—— Hoạt động 5

HUONG DAN TONG KET VA LUYEN TAP

1 Qua cả 4 chuyện, tác giả kết luận như thế nào về Trần Thủ D6 ? (HS doc đoạn kết bài)

2 Tác giả, trong 4 truyện, có xen vào lời nhận xét, bình luận của mình không 2

Cách làm ấy có tác dụng gi ? (dé khách quan, để sự việc tự nó nói lên vấn đề)

3 Liên hệ đến tình hình một bộ phận quan chức, cán bộ tham nhũng hiện nay trong bộ máy nhà nước chúng ta và những biện pháp đấu tranh chống quốc nạn của Đảng và Nhà nước

4 Tìm hiểu, giải thích khẩu hiệu mà Bác Hồ đã nêu gương cho cán bộ, công

chức nước ta từ những ngày đầu cách mạng thành công : Cần, kiệm, liêm, chính,

chi cong vo tu

5 Soan bai doc thém : Hung Dao vuong Tran Quéc Tudn

6 Tham khao

BAT VI THAN

Trần Thủ Độ là nhân vật siêu việt, kiệt xuất, một chính khách có tài tế thế kinh bang, có công lớn xây dựng vương triều Trần và cũng là người quyết đoán mọi việc nước trong triều, ngoài lộ hơn 40 năm

Suốt đời tận tuy chăm lo việc nước phục vụ nghiệp đế họ Trần, ngoài bảy mươi tuổi, trước khi qua đời, ông còn đi tuần du vùng biên giới Lạng Sơn Khi quân Mông Cổ chiếm thành Thăng Long lần thứ nhất (1258), vua Trần Thái Tông phải bỏ kinh thành, xuống thuyền rút theo sông Hồng, thái uý Trần Nhật Hiệu (Kiểu), vạch gậy xuống thuyền viết hai chữ khuyên vua Nhdp Tống thì Thủ Độ khảng khái tâu : Đầu tôi chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo !

Người đời sau có những ý kiến khác nhau luận về ông Nhưng chỉ xét về sự công tâm trong việc dùng người thì ông xứng là một vĩ nhân

Chuyện Linh Từ quốc mẫu Trần Thị Dung xin cho người thân làm câu đương

và chuyện Trần Thái Tông định cất nhắc An Quốc là những minh chứng hùng hồn cho nhận định trên

Trước khi qua đời, ông dặn lại vua Thánh Tông : Người thay thế tôi, tuy phải dùng Nhật Hiệu là người có địa vị cao trong hoàng tộc, nhưng chỉ nên cho giữ hư

vị Chức vụ thực sự nắm giữ binh quyền trong nước cân giao cho Quốc Tuấn là

người có đủ tài năng sánh vác công việc nặng nề này và có thể chống lại được quân Mông Cổ, trước sau gì rồi sẽ lại sang xâm lược Còn con, cháu ruột của tôi tài đức tâm thường, không kham nổi việc lớn Nếu có dùng làm quan thì chỉ cho giữ chức vụ thấp mà thôi, phải nặng về quyền lợi của dân nước, của dòng họ mà nhẹ về tình cảm riêng tr

Phép dùng người của người xưa đủ để chúng ta suy ngẫm Bác Hồ đã nói : Dụng nhân như dụng mộc Người luôn nhắc nhở tuỳ tài bổ dụng Nhờ thế mà sự nghiệp của Đảng luôn giành từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Qua các kì đại hội Đảng, việc tuyển chọn cán bộ tuy cách nói có khác nhau, nhưng vẫn quy tụ ở mấy tiêu chuẩn : tài năng, đức độ, tư cách phẩm chất

Những năm gần đây, ở trung ương và một số địa phương có tình trạng một số người được đề bạt là vì người ấy là ruột thịt, họ hàng, người thân, vì mua quan bán tước, vì là cánh hấu với nhau nên đã xảy ra mất đoàn kết, bè cánh, lũng đoạn kinh

tế, che đậy tội lỗi cho nhau Người có tài trí nhưng tính cương trực không những không được bổ dụng, cất nhắc mà còn bị tìm mọi cách gạt bỏ Thủ trưởng mới không dùng người của thủ trưởng cũ dù người ấy thực sự có tài, có đức Cơ cấu cán bộ theo địa phương, theo giới tính mà ít quan tâm đến cái chung của đất nước Bởi thế, làm mất lòng dân, làm hại đến công cuộc xây dựng đất nước

Nhớ người xưa, chuyện xưa ; cách dùng người của thái sư Trần Thủ Độ mãi mãi là kinh nghiệm, bài học lớn cho hậu thế

(Trần Hiệp, báo Văn nghệ, số 34 (2432), ngày 26 - 8 - 2006)

ĐỌC THÊM

HUNG DAO DAI VUONG TRAN QUOC TUAN

(Trích Đại Việt sự kí toàn thư )

— Tính chất bất phân của văn học trung đại (văn — sử — triết)

- Có thể phân tích nhân vật lịch sử Trần Quốc Tuấn như phân tích nhân vật trong truyện kí văn học

B Chuổn bị của thấy vò trò

— Tranh, ảnh tượng Hưng Đạo vương

- Nếu có điều kiện, nên tổ chức cho HS tham quan di tích Kiếp Bạc — dền thờ Trần Quốc Tuấn

— Đọc lại bài H;ch tướng sĩ (Ngữ văn 8)

C Thiết kế bài dạy học

Hoạt động 1

TỔ CHỨC KIEM TRA BAI CU

(Hình thức : vấn đáp)

1 Thế nào là người hiền tài ? Vì sao hiển tài lại là nguyên khí quốc gia ?

2 Việc khắc bia tiến sĩ ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám có phải chỉ nhằm mục đích đề cao, vinh danh các vị tiến sĩ và chứng tỏ sự ái mộ của nhà nước phong kiến Việt Nam với kẻ sĩ hay không ?

3 Từ bài Hịch tướng sĩ và từ những hiểu biết về lịch sử nước nhà, có thể xem

Trần Quốc Tuấn là một trong những hiền tài của nước ta hay không ? Vì sao ?

Hoạt động Z

DAN VÀO BÀI

Thượng quốc công Tiết chế Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn (2 — 1300) không chỉ là hiền tài mà hơn thế, còn là một vị hiền tài đặc biệt, anh hùng dân tộc, một trong những danh tướng nổi tiếng toàn thế giới bởi hai lần chỉ huy quân đội nhà Trần chiến thắng quân Nguyên - Mông xâm lược Nhưng chân dung con người ông như thế nào ? Ngày nay, chúng ta đều phải dựa vào Ngô Sĩ Liên qua sách Đại Việt sử kí toàn thư

Hoạt động 3

HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIỂU KHÁI QUÁT

1 Về tác giả

- HS đọc mục T:ểu dẫn để hiểu ngắn gọn về Ngô Sĩ Liên

- GV nhấn mạnh : Tiến sĩ Ngô Sĩ Liên từng làm ⁄ nghiệp Quốc Tứ Giám (hiệu trưởng) — một trong những nhà sử học nổi danh của nước ta thời trung đại, tiếp tục sự nghiệp làm sử của Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên

2 Về sách Đại Việt sử kí toàn thư : Do Ngô Sĩ Liên vâng lệnh vua Lê Thánh Tông biên soạn, dựa trên các cuốn Dai Viét su kí của Lê Văn Hưu (thời Trần) và

Sử kí tục biên của Phan Phu Tiên (thời Lê) Đó là cuốn sử biên niên (ghi chép theo năm tháng) từ thời Hồng Bàng đến năm 1428 — Lé Loi lên ngôi vua Cuốn sử vừa

có giá trị sử học vừa có giá trị văn học, thể hiện mạnh mẽ tinh thần dân tộc Đại Việt

Đoạn trích học thuộc tập 2, quyền VI, phần Bản kỉ, Kỉ nhà Trần

Đoạn 2 : Trần Quốc Tuấn với lời trối của cha, trong các câu chuyện với gia nô

va hai con trai

Doan 3 : Nhac lai những công tích lớn, trước tác chính và lời đặn con của Trần Quốc Tuấn

Nhận xét : Là cuốn sử biên niên nhưng tác giả không hoàn toàn chỉ ghi chép các sự việc theo năm tháng khô khan mà bằng những chi tiết, câu chuyện chân thật, cụ thể

_ Hoạt động 4

HƯỚNG DẦN ĐỌC - HIẾU CHI TIẾT

Chân dung nhân vật lịch sử —- danh tướng anh hùng Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn

- GV hỏi : Đọc đoạn : 7 háng 6ó, ngày 24, sao sa Hung Dao Dai vuong 6m Ta

có thể rút ra nhận xét gì về một đặc điểm của sách sử biên niên trung đại ?

- HS tập nhận xét, phát biểu

Định hướng :

+ Đó là cách ghi chép theo trình tự thời gian năm tháng — một trong những đặc điểm hàng đầu của thể loại sứ biên niên

+ Điều đáng lưu ý hơn là mối quan hệ giữa hai sự việc : thiên nhiên : sao sa ;

và con người : Hưng Đạo Vương ốm nặng, sắp qua đời

+ Theo quan niệm duy tâm, có một mối liên quan thần bí giữa con người và

vũ trụ Mỗi vì sao trong thiên hà ứng với số phận của một con người trên trần thế Sao sa báo hiệu người sắp qua đời ! ?

— GV hoi : Qua lời dặn vua Trần của vị tướng già, em thấy ở Trần Quốc Tuấn

nổi bật lên phẩm chất gì ?

- HS khái quát, phân tích, phát biểu

Định hướng :

Đó là lòng trung quân ái quốc

Lồng trung thành với vua Trần, triều đại nhà Trần, thể hiện ở tinh thần yêu nước sâu sắc và ý thức trách nhiệm công dân rất cao với đất nước

Đó là lời ân cần đặn dò cặn kế, tỉ mi, khong chỉ thể hiện trí thông minh, uyên

bác, lịch lãm, vốn kinh nghiệm đồi dào mà còn tầm nhìn xa rộng, sâu sắc, tấm

lòng tận tuy với nước với dân cho đến tận giây phút cuối cùng của cuộc đời Những lời phân tích, dẫn chứng về cách thắng giặc của từng triều đại lịch sử trước, của chính nhà trần trong những năm qua và dự đoán trong tương lai của vị Quốc công minh chứng điều đó Cái mà Trần Quốc Tuấn nhấn mạnh là xây dựng đội quân tinh luyện, một lòng đoàn kết từ cơ sở nới sức dân làm kế sâu rễ bền gốc vẫn còn có ý nghĩa thời sự cho đến hôm nay

— HS doc lai đoạn tiếp theo (đến vào viếng)

- GV hỏi : Đoạn văn kể những chuyện gì ? Qua những câu chuyện tưởng chừng như nhỏ nhặt ấy, tác giả muốn tiếp tục làm rõ điều gì ở Trần Quốc Tuấn ? Tại sao tác giả không mở đầu bằng việc kể nguồn gốc lai lịch của nhân vật mà lại

mở đầu bằng lời dặn của nhân vật trước lúc đi xa 2

— HS phan tích, bàn luận, đưa ra ý kiến nhận xét, lí giải

Định hướng :

Tác giả mở đầu như vậy để tạo sự hấp dẫn của lời kể buộc người đọc phải tiếp

tục tìm hiểu xem nhân vật là người thế nào mà lại có đoạn kết thúc tình cảm chân thành và sâu sắc như vậy

+ Ngược thời gian, tác giả chọn kể 3 câu chuyện khác nhau liên quan đến Trần Quốc Tuấn :

Thái độ và việc làm trước lời di huấn ghê gớm của An Sinh vương Trần Liễu (anh ruột vua Trần Thái Tông (Cảnh)) Trần Quốc Tuấn đã không cho lời cha dặn

là phải Ông đã đặt quyền lợi của đất nước, triều đình lên trên quyền lợi của gia

lòngvì chủ Mặt khác khẳng định tư tưởng của Trần Quốc Tuấn là hoàn toàn đúng, nên đã tìm được đồng cảm của mọi người, kể cả tầng lớp gia nhân Chi tiết ông cảm động đến khóc, khi nghe lời giãi bày của người gia nô là một chi tiết đắt giá cho thấy nhân cách cao cả của đại vương Trần

+ Câu chuyện thử thách với hai người con trai Quốc Hiến và Quốc Tảng với hai câu trả lời trái ngược nhau và hai thái độ khác nhau : ngâm cho là phải (với Quốc Hiến) và định giết, kể tội, đến chết không cho gặp mặt đã càng làm rõ tính cách thận trọng, trung nghĩa và lối giáo dục con cái trong nhà một cách rất công bằng và nghiêm khắc của Hưng Đạo vương

+ Tác dụng của lối kể này là tập trung làm rõ ý định tư tưởng của người viết một cách giản dị, thuyết phục mà hấp dẫn không phải bằng những nhận xét suông

mà bằng những bằng cứ cụ thể trong cuộc đời nhân vật, trên những khía cạnh khác nhau

- GV hỏi : Phẩm chất con người Trần Quốc Tuấn trong đoạn văn tiếp theo tiếp tục được bộc lộ bằng cách nào, như thế nào ? Câu nói : Bệ hạ chém đầu tôi trước rồi hãy hàng nói lên phẩm chất gì của Trần Quốc Tuấn ? Có liên hệ đến câu nói tương tự nào trước đó ? Cua ai ?

- HS tiếp tục khái quát, liên hệ, so sánh, nhận xét

Định hướng :

+ Đó là vị quan tướng có công lao và uy tín bậc nhất trong triều đình nhà Trần : Khi mất được nhà vua truy tặng tước lớn, được ví như Thượng phụ (cha vua), được hưởng những quyền hạn đặc biệt, có quyền phong tước cho người khác

Nhưng Trần Quốc Tuấn lại là người rất khiêm tốn, giản dị, luôn kính cẩn giữ

lễ vua tôi

Ông không chỉ là vị Quốc Công Tiết chế văn võ song toàn mà còn là chỗ dựa tinh thần cho hai vua những lúc vận nước lâm nguy Câu nói kháng khái của ông gợi nhớ đến câu nói của Trần Thủ Độ mấy chục năm trước đó : Đầu tôi chưa rơi, xin bé ha dung lo !

+ Tiến cử được nhiều người tài trong nghiệp bình Nguyên va xây dựng triều Trần

+ Không chỉ người trong nước khâm phục và kính yêu mà danh vọng và tài lược của Trần Quốc Tuấn còn khiến cho kẻ thù kính sợ đến mức không dám gol tén

+ La tác giả soạn nhiều sách huấn luyện quân sự, binh pháp và khích lệ tính thần chiến đấu của tướng sĩ dưới quyền

+ Lo lắng sâu xa cả việc sau khi chết, dặn con cái Kĩ càng

+ Cách kể linh hoạt, xen kế những chi tiết, lời nói, những việc làm, hành động

của nhân vật với những nhận xét của người viết : fhế là day dao trung đó ; giữ tiết làm tôi như vậy đấy ; lo nghĩ tới việc sau khi mất như thế đấy

- GV hỏi : Khi có giặc vào cướp, khi đến lễ đền ông, hể tráp đựng kiếm có tiếng kêu thì thế nào cũng thắng lớn Chỉ tiết này nói lên điều gi ?

— HS ban luận, giải thích

Định hướng :

_ Hinh anh Hung Dao vương dã được thần thánh hoá trong tâm thức dân gian Ông trở thành vị phúc thần, Đức Thánh Trần thiêng liêng, anh linh có thể báo trước hay phù hộ cho công cuộc chiến đấu bảo vệ đất nước của con cháu đời sau

_—— Hoạt động 5

HUONG DAN TONG KET VA LUYEN TAP

1 Vì sao Trần Quốc Tuấn được tôn vinh là Đức Thánh Trần và được các sử ø1a thế giới hiện đại chọn là một trong 10 vị tướng soái vi đại nhất thế giới 2

2 Chứng minh cách viết sử đậm văn của Ngô Si Liên trong bài dựng chân dung Trần Quốc Tuấn ?

(Kể chuyện bằng những chi tiết chọn lọc, chân thực, có tác dụng khái quát tư tưởng cao, đặt nhân vật trong những tìn huống khác nhau, xen kẽ lời nhận xét

A Tài năng siêu việt €C Công lao to lớn

B Trí tuệ hơn người D Nhân cách vi dai

(đáp án : D)

5 Hướng dẫn HS làm 2 bài tập sau :

Bài tập 1 : Tóm tắt, kể về Trần Quốc Tuấn

(có thể tóm tắt theo trình tự văn bản trong SGK, cũng có thể tóm tắt theo từng đặc điểm, phẩm chất của nhân vật.)

Bài tập 2 : Tìm đọc một số tài liệu, sách báo có liên quan đến nhân vật Trần Quốc Tuấn

(một số tài liệu có liên quan : Hà Ân (Ba lần đánh tan quân Nguyên — Mông, Trăng nước Chương Dương) Hà Văn Tấn — Phạm Thị Tâm (Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên — Mông thế kỉ XII Tiểu thuyết lịch sử (Thăng Long

nối giận) của Hoàng Quốc Hải

6 Soạn bài : Chuyện chức phán sự đên Tản Viên

Tiết 91 LAM VAN LUYỆN TẬP ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC

A Két qua cGn dat

Giúp HS :

- Nắm vững các yêu cầu đọc — hiểu văn bản văn học

- Tích hợp với các kiến thức về văn, tiếng Việt và vốn sống thực tế để đọc — hiểu văn bản văn học theo tỉnh thần "ý ở ngoài lời"

- Vận dụng các yêu cầu đọc — hiểu đã học vào việc học văn và đọc sách báo, tài liệu tham khảo

B Thiết kế bòi dạy học

Hoạt động 1 ĐỌC - HIỂU Ý NGHĨA CỦA TỪVÀ Ý NGHĨA

CỦA CÂU, ĐOẠN TRONG VĂN BẢN VĂN HỌC

Thao tac 1

- GV gợi dẫn HS trao đối, thảo luận để chọn câu trả lời xác đáng nhất về ý

nghĩa của hai câu thơ và giải thích lí do lựa chọn : Công danh nam tử còn vương

nợ — Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu (Tỏ lòng)

Đáp án định hướng :

A Biểu hiện nỗi hổ then của Phạm Ngũ Lão khi nghe chuyện Vũ hầu

B Thể hiện chí khí của vị tướng muốn noi gương Vũ hầu

C Nêu một giả thiết : nếu chưa xong nợ công danh thì sẽ thẹn với Vũ hầu