Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn giáo dục công dân lớp 11 tại một số trường trung học phổ thông ở thành phố đà nẵng

Môn học GDCD với những đặc trưng riêng, hình thành và phát triển năng lực chuyên biệt của học sinh cần được nghiên cứu, tiếp cận theo những đặc trưng riêng biệt… Mặc dù, chưa có tài liệu

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ - -

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ - -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi trên cơ sở tham khảo tài liệu có chọn lọc và đầu tư cẩn thận, dưới sự hướng dẫn của ThS Nguyễn Thị Hương và chưa từng công bố trong bất kì công trình nào khác

Tôi xin chịu mọi trách nhiệm về nội dung khoa học của công trình này

Đà Nẵng, tháng 01 năm 2019

Tác giả

Bùi Thị Tường Vi

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến quý thầy, cô giáo, các bạn trong khoa giáo dục chính trị - trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình tìm kiếm thông tin và nghiên cứu đề tài Bên cạnh đó tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Thạc sĩ Nguyễn Thị Hương, người đã tận tình hướng dẫn, động viên, khích lệ, dành thời gian trao đổi về nội dung, hình thức của đề tài, định hướng toàn bộ quá trình nghiên cứu cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến quý thầy, cô giáo và các em học sinh ở trường THPT Phan Châu Trinh, THPT Nguyễn Thượng Hiền, THPT Nguyễn Trãi, THPT Thanh Khê, Đà Nẵng đã hợp tác, tạo điều kiện để tôi thực hiện được quá trình thực nghiệm sư phạm và có thể hoàn thành được đề tài này đúng thời hạn Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng tri ân tới gia đình, người thân, bạn bè của tôi là nguồn động viên lớn giúp tôi hoàn thành

Đề tài chắc chắn sẽ không thể tránh khỏi những sai sót và hạn chế Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ quý thầy cô, các anh chị, em và những người có kinh nghiệm để đề tài được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC VIẾT TẮT

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 01

1 Lí do chọn đề tài 01

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 03

2.1 Mục đích nghiên cứu 03

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 03

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 03

3.1 Đối tượng nghiên cứu 03

3.2 Phạm vi nghiên cứu 03

4 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu 04

4.1 Về cơ sở lí luận: 04

4.2 Phương pháp nghiên cứu 04

5 Bố cục của đề tài 04

6 Tổng quan đề tài nghiên cứu 04

6.1 Tài liệu nước ngoài 04

6.2 Tài liệu trong nước 06

B NỘI DUNG 09

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11 09

1.1 Cơ sở lí luận 09

1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ liên quan 09

1.1.2 Đặc điểm và các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông 11

1.1.2.1 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm 11

1.1.2.2 Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông 13

1.1.3 Vai trò của hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông 18

1.1.4 Sự cần thiết của việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 11 hiện nay 20

1.2 Cơ sở thực tiễn 23

1.2.1 Đặc thù tri thức môn Giáo dục công dân lớp 11 23

1.2.2 Cấu trúc, mục tiêu, nội dung chương trình GDCD 11 25

1.2.2.1 Cấu trúc chương trình GDCD 11 25

1.2.2.2 Mục tiêu chương trình GDCD 11 26

1.2.2.3 Nội dung chương trình GDCD 11 27

1.2.3 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD lớp 11 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 30

1.2.4 Những thuận lợi và khó khăn khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD lớp 11 35

1.2.5 Đánh giá chung 38

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ HÌNH THỨC VÀ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 11 38

2.1 Những yêu cầu khi tổ chức hoạt động trải nghiệm 38

2.2 Một số định hướng chung khi tổ chức hoạt động dạy học trải nghiệm môn GDCD 40

2.3 Đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD lớp 11 44

2.3.1 Phân tích chương trình, sách giáo khoa GDCD lớp 11, xác định kiến thức cốt lõi, mạch nội dung gần nhau để xây dựng các chủ đề dạy học trải nghiệm 44

2.3.2 Xây dựng nhóm chủ đề dạy học trải nghiệm 46

2.3.3 Lựa chọn các hình thức phù hợp để sử dụng dạy học trải nghiệm 51

2.3.3.1 Chủ đề “Thanh niên học tập, rèn luyện vì sự nghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” 56

2.3.3.2 Chủ đề “Thanh niên với ý tưởng kinh doanh” 59

2.3.3.3 Chủ đề “Lập kế hoạch tài chính cá nhân” 60

2.3.3.4 Chủ đề “Thanh niên với tiêu dùng và văn hoá tiêu dùng ở Việt Nam” 61

2.3.3.5 Chủ đề “Tìm hiểu thực tế một số trường Đại học (hoặc Cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề) tại địa phương.” 63

2.3.3.6 Chủ đề “Thanh niên với vấn đề lập thân, lập nghiệp” 63

2.3.3.7 Chủ đề “Thế hệ trẻ vì một hành tinh xanh” 65

2.3.4 Lựa chọn hình thức kiểm tra, đánh giá chủ đề dạy học trải nghiệm trong chương trình GDCD lớp 11 66

Tiểu kết chương 2 69

CHƯƠNG 3 THIẾT KỀ GIÁO ÁN VÀ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 69

3.1 Thiết kế giáo án 69

3.1.1 Mục đích của việc thiết kế giáo án 69

3.1.2 Giáo án của chủ đề dạy học trải nghiệm trong chương trình GDCD lớp 11 sử

dụng để thực nghiệm sư phạm tại một số trường THPT trên địa bàn Đà Nẵng 71

3.2 Thực nghiệm sư phạm 75

3.2.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 75

3.2.2 Đặc điểm của đối tượng thực nghiệm và đối tượng đối chứng 76

3.2.3 Tiến hành thực nghiệm 77

3.3 Nhận xét và đánh giá kết quả dạy học thực nghiệm 78

3.3.1 Thái độ của học sinh khi được dạy học trải nghiệm chủ đề “Thanh niên với tiêu dùng và văn hóa tiêu dùng ở Việt Nam” 78

3.3.2 Kết quả lĩnh hội tri thức của học sinh 79

C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 83

1 Kết luận 83

2 Kiến nghị 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHẦN PHỤ LỤC 87

PHỤ LỤC 1 87

PHỤ LỤC 2 90

PHỤ LỤC 3 94

PHỤ LỤC 4 98

PHỤ LỤC 5 99

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thế kỷ XXI là thế kỷ của kinh tế tri thức, của khoa học công nghệ hiện đại, của

xã hội thông tin gắn liền với thời đại toàn cầu hóa Bối cảnh đó đã làm thay đổi tất cả các lĩnh vực, trong đó đặc biệt là khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo…dẫn đến sự chuyển biến nhanh chóng về cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực của nhiều quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng Điều này đòi hỏi giáo dục và đào tạo phải

có những đường lối thay đổi một cách căn bản, toàn diện từ triết lí, mục tiêu đến nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy – học, phải xây dựng nguồn nhân lực vừa hồng, vừa chuyên về mọi mặt nhằm phát triển cho người học hệ thống năng lực cần thiết để có thể tham gia hiệu quả vào thị trường lao động trong nước và quốc tế Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương lớn góp phần tạo ra những chuyển biến tích cực của ngành giáo dục và đào tạo nước ta, trong đó có Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” Đây là một chủ trương lớn của Đảng, vừa mang tính cấp bách trong bối cảnh tình hình hiện nay, vừa có ý nghĩa lâu dài đối với sự nghiệp phát triển của đất nước Trường phổ thông ở các địa phương cũng cần đặt ra những chuyển biến tích cực đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới toàn diện Giáo dục Việt Nam hiện nay Vì vậy, phát triển chương trình giáo dục phổ thông dựa trên tiếp cận năng lực là một lựa chọn tất yếu khách quan và phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội Theo đó, việc dạy học không phải là “tạo ra kiến thức”, “truyền đạt kiến thức” hay

“chuyển giao kiến thức” mà phải làm cho người học học cách đáp ứng hiệu quả các đòi hỏi cơ bản liên quan đến môn học và có khả năng vượt ra ngoài phạm vi môn học

để chủ động thích ứng với cuộc sống lao động sau này

Trong giai đoạn hiện nay, đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học là nhiệm vụ chung, trọng tâm của toàn ngành giáo dục Nghị quyết 88/2014/QH13 của

Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông đã xác định tiếp

tục đổi mới phương pháp giáo dục phổ thông “theo hướng phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, làm việc nhóm và khả năng tư duy độc lập: đa dạng hóa hình thức tổ chức học tập, tăng cường hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông” Vì vậy, việc

đổi mới phương pháp dạy học là vô cùng cần thiết, bởi nếu không có một cách dạy sinh động, hấp dẫn thì tiết dạy sẽ vô cùng nặng nề cho cả người học và người dạy Một trong những hình thức dạy học nhằm phát triển năng lực, tư duy sáng tạo cho người học cần phải chú ý đến dạy học trải nghiệm Hoạt động trải nghiệm là một trong những hoạt động được đề cập đến trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể Đây là hoạt động giáo dục bắt buộc, trong đó học sinh được kinh qua thực tế, tham gia hoặc tiếp xúc trực tiếp vào một sự kiện cụ thể và qua đó tạo nên những giá trị mới

về vật chất, tinh thần, lĩnh hội cái mới, cách tiếp cận mới để giải quyết vấn đề không phụ thuộc vào những khuôn mẫu đã tồn tại trước đó Đồng thời, học sinh dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống gia đình, nhà trường, xã hội, tham gia hoạt động hướng nghiệp và hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục ua đó, người học hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một

số năng lực thành phần đặc thù của hoạt động này như: năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp, năng lực thích ứng với những biến động trong cuộc sống và các kỹ năng sống khác Điều này có nghĩa là chính học sinh sẽ tự học qua trải nghiệm của bản thân để hình thành năng lực cho chính mình Ngoài ra, học sinh học tập qua sự trải nghiệm sẽ gắn kết nhà trường với cuộc sống hi môi trường học tập không tách khỏi xã hội thực tế thì sẽ tạo cơ hội học tập suốt đời cho học sinh và thông qua hoạt động trải nghiệm học sinh sẽ có cơ hội khám phá cuộc sống ngoài nhà trường, giải quyết các tình huống thực tiễn bằng chính kinh nghiệm cá nhân của mình và hiểu được bản chất hoạt động của những đối tượng xung quanh cuộc sống của mình

Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay và trong hệ thống các môn học, môn GDCD giữ vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục học sinh ý thức và hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người Ngoài mục tiêu trang bị cho học sinh về kiến thức, môn GDCD truyền tải cho người học những giá trị, chuẩn mực của xã hội để họ trở thành những con người toàn diện, biết sống và biết tôn trọng người khác, thành công dân có ích cho cộng đồng và xã hội Trong bối cảnh hiện nay khi đất nước ta còn nghèo, còn tụt hậu so với các nước trong khu vực và trên thế giới, việc giáo dục ý thức cho con người trong lao động, trong quan hệ giao tiếp, ứng

xử hàng ngày của mỗi người, ý thức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là việc làm cần thiết Điều đó khẳng định tầm quan trọng của môn GDCD góp phần hình thành và phát triển ở các em những phẩm chất và năng lực cần thiết của công dân, góp

phần xây dựng và phát triển nguồn nhân lực cho sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức của nước ta Mặt khác, với đặc thù tri thức mang tính tổng hợp các kiến thức liên quan đến nhiều lĩnh vực như văn học, lịch

sử, sinh học,… việc dạy học môn GDCD theo hình thức trải nghiệm là một việc làm cần thiết, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện Giáo dục Việt Nam

Qua tìm hiểu thực tế giảng dạy ở trường phổ thông, tôi nhận thấy nếu vận dụng phương pháp dạy học truyền thống trong môn GDCD sẽ không gây hứng thú từ phía học sinh, các em hiểu biết về kiến thức rất hời hợt mang tính lí thuyết, thiếu thực tế Vì vậy, để học sinh hiểu rõ hơn vấn đề trong chương trình môn học, tôi đã tổ chức một số hoạt động trải nghiệm trong quá thực tập dạy học nhằm nâng cao hứng thú của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức Với tất cả những lí do trên, tôi đã chọn đề tài:

Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 11 tại một

số trường Trung học phổ thông ở thành phố Đà Nẵng

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số hình thức và biện pháp cơ bản để tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD lớp 11

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD ở trường phổ thông

+ Đề xuất một số hình thức và biện pháp cơ bản để tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD lớp 11

+ Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi của đề tài

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD lớp 11

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Đề tài được tiến hành tại 4 trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, gồm:

+ Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền

+ Trường THPT Nguyễn Trãi

+ Trường THPT Phan Châu Trinh

+ Trường THPT Thanh Khê

- Phạm vi thời gian: Từ tháng 8 – 12/2018

4 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Về cơ sở lí luận:

Nghị quyết số 29 NQ/TW của Bộ Giáo dục và Đào tạo về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu của Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” là cơ sở

lý luận chính của đề tài Ngoài ra, đề tài còn dựa vào cơ sở lý luận của Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông và môn giáo dục học

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá, hệ thống hoá,…

- Phương pháp thực tiễn: điều tra xã hội học, phương pháp chuyên gia, phương pháp thống kê và xử lý số liệu,…

5 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 11

- Chương 2: Một số hình thức và biện pháp cơ bản tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 11

- Chương 3: Thiết kế giáo án và thực nghiệm sư phạm

6 Tổng quan đề tài nghiên cứu

Vấn đề hoạt động học tập qua trải nghiệm không phải là vấn đề mới với nhiều nước trên thế giới, nhưng với Việt Nam vấn đề này còn khá mới mẻ Đặc biệt chưa có tài liệu nghiên cứu, tác phẩm, luận văn, luận án nào trình bày cụ thể chi tiết đến tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm trong dạy học môn GDCD Vì vậy trong quá trình nghiên cứu tôi đã tham khảo, tiếp cận các loại tài liệu đề cập đến những vấn đề chung của hoạt động trải nghiệm như sau:

6.1 Tài liệu nước ngoài

Lý luận về giáo dục đã được nhiều các nhà tâm lí học, giáo dục học quan tâm nghiên cứu và hoàn thiện từ khá sớm Hệ thống lý luận về hoạt động trải nghiệm tuy

có nhiều nghiên cứu khác nhau song được trình bày thống nhất với hệ thống lý luận về hoạt động dạy học

Đầu tiên phải kể đến Lý thuyết Hoạt động nghiên cứu về bản chất quá trình hình thành con người Luận điểm cơ bản của Lý thuyết Hoạt động, đã trở thành nguyên tắc nghiên cứu bản chất người và quá trình hình thành con người, đó là “Tâm lí hình thành thông qua hoạt động” Điều này có nghĩa là, chỉ thông qua hoạt động của chính bản thân con người, thì bản chất người, nhân cách người đó mới được hình thành và phát triển Hoạt động là phương thức tồn tại của con người Không có hoạt động, không có con người, do vậy cũng không có xã hội loài người Nguyên tắc “Tâm lí hình thành thông qua hoạt động” có ý nghĩa chỉ đạo, tổ chức các hoạt động giáo dục con người trong nhà trường trong học tập và giáo dục, rèn luyện, việc lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ xảo…là hoạt động của chính người học Con người có tự lực hoạt động mới biến kiến thức, kinh nghiệm mà xã hội tích lũy được thành tri thức của bản thân

Cùng với Lý thuyết Hoạt động, Lý thuyết tương tác xã hội đã chỉ ra rằng môi trường xã hội – lịch sử không chỉ là đối tượng, là điều kiện, phương tiện mà còn là môi trường hình thành tâm lý mỗi cá nhân Con người tương tác với những người xung quanh, tương tác trong môi trường xã hội, đã giúp hình thành tâm lý người Vận dụng nguyên lý trên trong giáo dục, L.X Vưgôtxki, nhà Tâm lí học Hoạt động nổi tiếng trong nghiên cứu của mình đã chỉ ra rằng: “trong giáo dục, trong một lớp học, cần coi trọng sự khám phá có trợ giúp (assisted discovery) hơn là sự tự khám phá Ông cho rằng sự khuyến khích bằng ngôn ngữ của giáo viên và sự cộng tác của các bạn cùng tuổi trong học tập là rất quan trọng” Điều này cho thấy để hình thành tri thức, kỹ năng,

kĩ xảo có hiệu quả cao, không chỉ coi trọng sự chỉ dẫn, hướng dẫn của giáo viên mà phải coi trọng hoạt động cùng nhau, coi trọng sự hợp tác, làm việc cùng nhau giữa những người học

Mô hình học tập trải nghiệm của Kurt Lewin (1890-1947) về nghiên cứu hành động và đào tạo trong phòng thí nghiệm Đóng góp trong nghiên cứu của Lewin về học tập trải nghiệm là đưa ra mô hình trải nghiệm gồm 4 giai đoạn Theo ông, trong nghiên cứu hành động và đào tạo trong phòng thí nghiệm, học tập là một quá trình tích hợp, được bắt đầu với kinh nghiệm cụ thể/kinh nghiệm rời rạc; tiếp theo người học sẽ thu thập dữ liệu, quan sát và phản ánh về kinh nghiệm đó; các dữ liệu này sau đó được phân tích, khái quát để hình thành các khái niệm trừu tượng và khái quát; cuối cùng là thử nghiệm các ý nghĩa của khái niệm trong tình hình mới

Mô hình học tập qua kinh nghiệm của John Dewey (1859-1952) J Dewey là người đưa ra quan điểm “học qua làm, học bắt đầu từ làm” Theo ông, quá trình sống

và quá trình giáo dục không phải là hai quá trình mà là một Giáo dục tốt nhất phải là

sự học tập trong cuộc sống Trong quá trình sống, con người không ngừng thu lượm kinh nghiệm và cải tổ kinh nghiệm nên trẻ em phải học tập trong chính cuộc sống xã hội Theo tư tưởng này, dạy học phải giao việc cho học sinh làm, chứ không phải giao vấn đề cho học sinh học Những tri thức đạt được thông qua làm mới là tri thức thật

Vì vậy, ông chủ trương đưa các loại bài tập hoạt động như: nghề làm vườn, dệt, nghề mộc vào nhà trường Đây là loại bài tập này có khả năng phát triển hứng thú và năng lực của học sinh, vừa phản ánh được thực tiễn xã hội Phân tích vai trò của kinh nghiệm, ông đã chỉ ra: Đối với người học - trẻ em, khả năng học hỏi từ kinh nghiệm hết sức có ý nghĩa, khả năng lưu giữ kinh nghiệm sẽ giúp giải quyết khó khăn trong các tình huống mà trẻ sẽ gặp trong cuộc sống sau này; nghĩa là khả năng điều chỉnh hành vi trên cơ sở các kinh nghiệm trước đó và hình thành kinh nghiệm mới của trẻ là rất quan trọng

Như vậy, các lý thuyết trên đều khẳng định vai trò, tầm quan trọng của hoạt động, của sự tương tác, của kinh nghiệm đối với sự hình thành nhân cách con người Năng lực chỉ được hình thành khi chủ thể được hoạt động, được trải nghiệm Những quan điểm này chính là cơ sở lý thuyết cho việc xây dựng hoạt động trải nghiệm trong giáo dục

6.2 Tài liệu trong nước

Xác định tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm trong dạy học, Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo có

đề cập đến vấn đề tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh như là một phương pháp dạy học tích cực trong quá trình dạy học Hoạt động trải nghiệm bản chất là những hoạt động giáo dục nhằm hình thành và phát triển cho học sinh phẩm chất tư tưởng, ý chí tình cảm, giá trị và kĩ năng sống và những năng lực cần có của con người trong xã hội hiện đại Nội dung của hoạt động trải nghiệm được thiết kế theo hướng tích nhiều lĩnh vực, môn học thành các chủ điểm mang tính chất mở Hình thức và phương pháp

tổ chức đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian thời gian, quy mô, đối tượng và số lượng…để học sinh có nhiều cơ hội tự trải nghiệm và phát huy tối đa khả năng sáng tạo của các em

Ở Việt Nam, một số công trình nghiên cứu về lí luận dạy học cũng đề cập đến vấn đề tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm Người đầu tiên nghiên cứu phát triển ứng dụng Lý thuyết Hoạt động vào nhà trường chính là GS.VS Phạm Minh Hạc Theo ông, thông qua hoạt động của chính cá nhân, bản thân mới được hình thành và phát triển Như vậy, trong học tập và giáo dục, rèn luyện, việc lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ

xảo, lĩnh hội các giá trị xã hội là hoạt động của người học Con người có tự hoạt động mới biến kiến thức, kinh nghiệm mà xã hội tích lũy được thành tri thức của bản thân

“Hoạt động không chỉ rèn luyện trí thông minh bằng hoạt động, mà còn thu hẹp sự cưỡng bức của nhà giáo thành sự hợp tác bậc cao” Trong nước, thời gian qua cũng có nhiều bài báo, bài nghiên cứu khoa học về tình hình học tập trải nghiệm sáng tạo như:

Kỉ yếu hội thảo: “Tổ chức hoạt đông trải nghiệm sáng tạo cho học sinh phổ thông và mô hình phổ thông gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương” của Bộ Giáo

dục và Đào tạo, đã thu hút rất nhiều bài viết của các tác giả trong cả nước Đã có 19 bài của 21 tác giả gửi đến hội thảo, trong số đó có một số bài viết hay, đã đề cập ở mức

độ nóng vấn đề tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh như: tham quan, thực địa, câu lạc bộ, hoạt động xã hội/tình nguyện, diễn đàn, giao lưu, hội thảo, trò chơi, cắm trại, thực hành lao động Điều này cho thấy tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm sáng tạo cũng như định hướng đổi mới mạnh mẽ hoạt động này ở trường phổ thông trong giai đoạn tới [10]

ThS Bùi Ngọc Diệp trong bài viết “Hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông”, cũng đưa ra quan niệm về hoạt động trải

nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông Theo đó “Các em được chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân; các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng; được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định bản thân, được tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và của bạn bè,…” Hoạt động trải nghiệm diễn ra với nhiều hình thức như: hoạt động câu lạc bộ,

tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, hội thi, tổ chức sự kiện, hoạt động giao lưu hay hoạt động chiến dịch, hoạt động nhân đạo [13]

Bài viết của PGS.TS Đinh Thị im Thoa, ĐHGD - ĐH GHN “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo góc nhìn từ lí thuyết và học từ trải nghiệm” có đề cập đến sự khác

biệt giữa học đi đôi với hành, học thông qua làm và học từ trải nghiệm Trong đó, “học

từ trải nghiệm gần giống với học thông qua làm nhưng khác ở chỗ là nó gắn với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân” Tác giả cũng đưa ra mô hình và chu trình học từ trải nghiệm của David Kolb và vận dụng lý thuyết “Học từ trải nghiệm” của Kolb vào việc dạy học và giáo dục trong trường học Theo tác giả, để phát triển sự hiểu biết khoa học, chúng ta có thể tác động vào nhận thức của người học; nhưng để phát triển và hình thành năng lực (phẩm chất) thì người học phải trải nghiệm Hoạt động trải nghiệm

sáng tạo là hoạt động giáo dục thông qua sự trải nghiệm và sáng tạo của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường với thực tiễn cuộc sống, nhờ đó các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dần chuyển hóa thành năng lực [10]

Trong tài liệu tập huấn mới nhất của bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2015, “Kĩ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường trung học”, đã

tập hợp đầy đủ và hệ thống những nghiên cứu của các nhà giáo dục đầu ngành về hoạt động trải nghiệm sáng tạo như: PGS TS Nguyễn Thúy Hồng, PGS.TS Đinh Thị Kim Thoa, TS Ngô Thị Thu Dung, ThS Bùi Ngọc Diệp, ThS Nguyễn Thị Thu Anh Tài liệu đề cập những vấn đề chung của hoạt động trải nghiệm như khái niệm, đặc điểm; xác định mục tiêu, yêu cầu, xây dựng nội dung và cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường phổ thông; đánh giá hoạt động trải nghiệm với phương pháp và công cụ cụ thể [9]

Ở Việt Nam, trong những năm qua hầu hết các nhà trường đã triển khai các Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động,

tự học, phát triển năng lực học sinh Trong đó, nhiều trường đã triển khai các mô hình trường học gắn với cộng đồng, tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm

Như vây, các nguồn tài liệu trong nước và thế giới đều đề cập đến vai trò của hoạt động trải nghiệm trong dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh Các tài liệu này cũng làm rõ khái niệm, nội dung, hình thức tổ chức, …của hoạt động trải nghiệm nhưng chưa có tài liệu nào đề cập cụ thể đến hoạt động học tập trải nghiệm trong môn GDCD Vì vậy, đây là lý do để tôi lựa chọn và cũng là động lực thúc đẩy tôi hoàn thành đề tài khóa luận này Môn học GDCD với những đặc trưng riêng, hình thành và phát triển năng lực chuyên biệt của học sinh cần được nghiên cứu, tiếp cận theo những đặc trưng riêng biệt… Mặc dù, chưa có tài liệu nào đề cập cụ thể đến việc tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo trong dạy học GDCD các công trình nghiên cứu trên

là nguồn tài liệu tham khảo quí giá cho đề tài nghiên cứu của tôi

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11 1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ liên quan

* Trải nghiệm

Trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trải nghiệm là một trong những thuật ngữ sử dụng khá phổ biến Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về thuật ngữ này Theo nhà Triết học vĩ đại người Nga Solovyev V.S quan niệm rằng Trải nghiệm

là kiến thức kinh nghiệm thực tế; là thể thống nhất bao gồm kiến thức và kĩ năng Trải nghiệm là kết quả của sự tương tác giữa con người và thế giới, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác

Từ điển tiếng Việt định nghĩa: Trải có nghĩa là “đã từng qua, từng biết, từng chịu đựng”, còn nghiệm có nghĩa là “kinh qua thực tế nhận thấy điều đó đúng” Như vậy, trải nghiệm có nghĩa là quá trình chủ thể được trực tiếp tham gia hoạt động và rút ra những kinh nghiệm cho bản thân

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia định nghĩa Trải nghiệm hay kinh nghiệm là tổng quan khái niệm bao gồm tri thức, kĩ năng trong quan sát sự vật hoặc sự kiện đạt được thông qua tham gia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện đó Lịch sử của từ

“trải nghiệm” gần nghĩa với khái niệm “thử nghiệm” Thực tiễn cho thấy trải nghiệm đạt được thường thông qua thử nghiệm Trải nghiệm thường đi đến một tri thức về sự hiểu biết đến sự vật, hiện tượng, sự kiện

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam “trải nghiệm” được diễn dải theo hai nghĩa Trải nghiệm theo nghĩa chung nhất “là bất kì một trạng thái có màu sắc xúc cảm nào được chủ thể cảm nhận, trải qua, đọng lại thành bộ phận (cùng với tri thức, ý thức…) trong đời sống tâm lí của từng người” Theo nghĩa hẹp trải nghiệm “ là những tín hiệu bên trong, nhờ đó các sự kiện đang diễn ra đối với cá nhân được ý thức chuyển thành ý kiến cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các động cơ cần thiết, điều chỉnh hành vi của

cá nhân”

Về cơ bản, các khái niệm trải nghiệm đều có thể đưa đến một cách hiểu như sau:

Trải nghiệm là tự mình trải qua để có được hiểu biết, kinh nghiệm; tích lũy được nhiều kiến thức và vốn sống

* Hoạt động dạy học và hoạt động trải nghiệm

Theo quan điểm lý thuyết về dạy học hiện đại, hoạt động dạy học bao gồm hoạt động của thầy và trò Nhà tâm lý học Mentriskaia viết: “Hai hoạt động của thầy và trò là hai mặt của một hoạt động” 1

Trong cuốn Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm, các tác giả đã định nghĩa hoạt động dạy học như sau: “Hoạt động dạy là hoạt động của người lớn tổ chức điều khiển hoạt động của trẻ nhằm giúp chúng lĩnh hội nền văn hóa xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách của chúng” 14

Theo Dự thảo chương trình giáo dục tổng thể phổ thông, 2015, hoạt động dạy học là quá trình người dạy tổ chức và hướng dẫn hoạt động học của người học nhằm giúp học sinh lĩnh hội tri thức khoa học, kinh nghiệm của xã hội loài người để phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách người học Như vậy, hoạt động dạy học chủ yếu nhằm phát triển mặt trí tuệ, hoạt động giáo dục theo nghĩa hẹp chủ yếu nhằm phát triển mặt phẩm chất đạo đức, đời sống tình cảm Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, hoạt động giáo dục (nghĩa hẹp) thực hiện các mục tiêu giáo dục thông qua một loạt các hoạt động như hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động tập thể [7]

Về cơ bản, các khái niệm về hoạt động dạy học đều có thể đưa đến một cách hiểu

như sau: Hoạt động dạy học là hoạt động phối hợp tương tác và thống nhất giữa hoạt động chủ đạo của giáo viên và hoạt động tự giác tích cực, chủ động của học sinh nhắm thực hiện mục tiêu dạy học

Hoạt động học tập trải nghiệm là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường Hoạt động trải nghiệm là một bộ phận của quá trình giáo dục được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp và

có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học nên có nhiều quan điểm khác nhau về hoạt động trải nghiệm:

Theo Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể, hoạt động trải nghiệm là hoạt động mà trong đó “học sinh dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức

và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội; tham gia hoạt động hướng nghiệp và hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục; qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặc thù của hoạt động này như: năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp, năng lực thích ứng với những biến động trong cuộc sống và các kĩ năng sống khác” 6

Từ khái niệm này cho thấy, so với các hoạt động ngoài giờ lên lớp đang được tiến hành hiện nay trong trường phổ thông thì hoạt động trải nghiệm sẽ phong phú hơn

cả về nội dung, phương pháp và hình thức hoạt động Đặc biệt, mỗi hoạt động phải phù hợp với mục tiêu phát triển những phẩm chất, năng lực nhất định của học sinh Hiệp hội “Giáo dục trải nghiệm” quốc tế định nghĩa về học qua trải nghiệm “là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích người học tham gia các trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển các năng lực bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội”

Các khái niệm này đều khẳng định vai trò định hướng, hướng dẫn của nhà giáo dục (không phải là hoạt động trải nghiệm tự phát) Nhà giáo dục không tổ chức, phân công học sinh một cách trực tiếp mà chỉ hỗ trợ, giám sát Học sinh được trực tiếp, chủ động tham gia các hoạt động Phạm vi các chủ đề hay nội dung hoạt động và kết quả đầu ra là năng lực thực tiễn, phẩm chất và tiềm năng sáng tạo; và hoạt động là phương thức cơ bản của sự hình thành và phát triển nhân cách con người

Bản chất của hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục được tổ chức theo con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, hình thành và phát triển cho HS niềm tin, tình cảm, những năng lực cần có của người công dân trong tương lai Chính vì vậy, trong nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức của hoạt động có thể mang dáng dấp của hoạt động theo nghĩa hẹp Tuy nhiên, điểm khác biệt giữa chúng chính là cách làm, cách triển khai hoạt động

Từ những kết quả nghiên cứu các lí thuyết trên, tôi rút ra: Hoạt động trải nghiệm

là là hoạt động giáo dục trong trường phổ thông, tạo cơ hội cho học sinh huy động, tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học, các lĩnh vực giáo dục để trải nghiệm thực tiễn trong nhà trường, gia đình và xã hội Dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên, học sinh được chủ động khám phá, chiếm lĩnh kiến thức; qua đó, hình thành những phẩm chất tốt đẹp và phát triển năng lực chung cũng như năng lực chuyên biệt cho học sinh

1.1.2 Đặc điểm và các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông

1.1.2.1 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm là một loại hình hoạt động giáo dục nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh và mang những đặc điểm sau:

Thứ nhất, nội dung hoạt động trải nghiệm rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng

hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo

dục thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống ma túy, giáo dục phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội, giáo dục các phẩm chất người lao động, nhà nghiên cứu… Điều này giúp cho các nội dung giáo dục thiết thực hơn, gần gũi với cuộc sống thực tế hơn, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng vào trong thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi hơn

Thứ hai, hoạt động trải nghiệm tạo cơ hội cho học sinh: huy động tổng hợp kiến

thức, kĩ năng của các môn học và lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống gia đình, nhà trường và xã hội; tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động, từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động; trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, ý tưởng sáng tạo, lựa chọn ý tưởng hoạt động; thể hiện

và tự khẳng định bản thân, đánh giá và tự đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm và của các bạn dưới sự hướng dẫn, tổ chức của nhà giáo dục, qua đó hình thành và phát triển những phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi được tuyên bố trong chương trình tổng thể và các năng lực đặc thù của hoạt động trải nghiệm [4]

Thứ ba, chương trình hoạt động trải nghiệm mang tính linh hoạt, mềm dẻo Các

cơ sở giáo dục có thể căn cứ vào bốn nội dung hoạt động chính là Hoạt động phát triển

cá nhân, Hoạt động lao động, Hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng, Hoạt động giáo dục hướng nghiệp để thiết kế thành các chủ đề hoạt động phù hợp với nhu cầu, đặc điểm học sinh, điều kiện của nhà trường, địa phương Một số nội dung sinh hoạt Sao Nhi đồng, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam được tích hợp trong nội dung các hoạt động trên

Thứ tư, hoạt động trải nghiệm được thực hiện dưới bốn loại hoạt động chủ yếu:

Sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động giáo dục theo chủ đề và hoạt động câu lạc

bộ và thông qua bốn nhóm hình thức tổ chức: Hình thức có tính khám phá; hình thức

có tính thể nghiệm, tương tác; hình thức có tính cống hiến; hình thức có tính nghiên cứu, phân hoá Hoạt động trải nghiệm có thể được tổ chức trong và ngoài lớp học, trong và ngoài trường học theo quy mô cá nhân, nhóm, lớp học, khối lớp hoặc quy mô trường

Thứ năm, hoạt động trải nghiệm huy động sự tham gia, phối hợp, liên kết của

nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: Giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên bộ môn, Cán bộ Đoàn, Tổng phụ trách Đội, Ban Giám hiệu nhà trường, cha

mẹ học sinh, chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân và đoàn thể trong xã hội

Thứ sáu, hoạt động trải nghiệm trong chương trình giáo dục phổ thông được phân

chia theo hai giai đoạn:

– Giai đoạn giáo dục cơ bản:

Hoạt động trải nghiệm thực hiện mục tiêu hình thành các phẩm chất, thói quen,

kĩ năng sống, thông qua việc tham gia sinh hoạt tập thể, câu lạc bộ, dự án học tập, hoạt động lao động, hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng, Bằng hoạt động trải nghiệm của bản thân, mỗi học sinh vừa tham gia vừa thiết kế và tổ chức các hoạt động cho chính mình, qua đó tự khám phá, điều chỉnh bản thân, điều chỉnh cách tổ chức hoạt động để sống và làm việc hiệu quả Ở giai đoạn này, mỗi học sinh bước đầu xác định được sở trường và hình thành một số phẩm chất, năng lực của người lao động và người công dân có trách nhiệm

– Giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp:

Đối với giáo dục trung học phổ thông, chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp tiếp tục phát triển những phẩm chất và năng lực đã hình thành từ giai đoạn giáo dục cơ bản thông qua hoạt động phát triển cá nhân, hoạt động lao động, hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng và hoạt động giáo dục hướng nghiệp nhưng tập trung cao hơn vào việc phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp Thông qua các chủ đề sinh hoạt tập thể, hoạt động lao động sản xuất, câu lạc bộ hướng nghiệp và các hoạt động định hướng nghề nghiệp khác, học sinh được đánh giá và tự đánh giá về năng lực, sở trường, hứng thú liên quan đến nghề nghiệp; có thể tự chọn cho mình ngành nghề phù hợp; được rèn luyện phẩm chất và năng lực để thích ứng với nghề nghiệp tương lai

1.1.2.2 Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông

Hoạt động trải nghiệm được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa (kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm, kịch tham gia,…), thể dục thể thao, tổ chức các ngày hội,… Mỗi hình thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáo dục nhất định Dưới đây là một số hình thức tổ chức của hoạt động trải nghiệm trong nhà trường phổ thông:

* Hoạt động câu lạc bộ

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu,… dưới sự định hướng của những nhà giáo dục nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh

với thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của câu lạc bộ tạo cơ hội để học sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các em quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề,… câu lạc bộ là nơi để học sinh được thực hành các quyền trẻ em của mình như quyền được học tập, quyền được vui chơi giải trí và tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận và phổ biến thông tin,… Thông qua hoạt động của các câu lạc bộ, nhà giáo dục hiểu và quan tâm hơn đến nhu cầu, nguyện vọng mục đích chính đáng của các em Câu lạc bộ hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, thống nhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thể được tổ chức với nhiều lĩnh vực khác nhau như: câu lạc bộ học thuật, thể dục thể thao, văn hóa nghệ thuật, võ thuật, hoạt động thực tế, trò chơi dân gian…

* Tổ chức trò chơi

Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thần nhiều

bổ ích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người nói chung, đối với học sinh nói riêng Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục “chơi mà học, học mà chơi” Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau của hoạt động trải nghiệm như làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đã được tiếp nhận,… Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn,…

* Tổ chức diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớn khác có liên quan Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan niệm hay những câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của các em Đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điều kiện để học sinh được biểu đạt ý

kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè và những người khác Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt, phong phú và đa dạng với những hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổi học sinh

Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo cơ hội, môi trường cho học sinh được bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các em khẳng định vai trò

và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định vai trò

và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định mình Qua các diễn đàn, thầy cô giáo, cha mẹ học sinh và những người lớn có liên quan nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng và mong đợi của các em về bạn bè, thầy cô, nhà trường và gia đình,… tăng cường cơ hội giao lưu giữa người lớn và trẻ em, giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trong trường học Giúp học sinh thực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền được lắng nghe và quyền được tham gia,… đồng thời giúp các nhà quản lí giáo dục và hoạch định chính sách nắm bắt, nhận biết được những vấn

đề mà học sinh quan tâm từ đó có những biện pháp giáo dục và xây dựng chính sách phù hợp hơn với các em

* Sân khấu tương tác

Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả Mục đích của hoạt động này là nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lí tình huống thực tế gặp phải trong bất kì nội dung nào của cuộc sống Thông qua sân khấu tương tác, sự tham gia của học sinh được tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện những kĩ năng như: kĩ năng phát hiện vấn đề, kĩ năng phân tích vấn đề,

kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tình huống

và khả năng ứng phó với những thay đổi của cuộc sống,…

* Tham quan, dã ngoại

Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhà máy… ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em

Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinh như: giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng, của Đoàn, của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh Các lĩnh vực tham quan, dã ngoại có thể được tổ chức ở nhà trường phổ thông là: Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa; Tham quan các công trình công cộng, nhà máy, xí nghiệp; Tham quan các cơ sở sản xuất, làng nghề; Tham quan các Viện bảo tàng; Dã ngoại theo các chủ đề học tập; Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạọ

* Hội thi - cuộc thi

Hội thi - cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân, nhóm hoặc tập thể luôn hoạt động tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn thông qua việc tìm ra người/đội thắng cuộc Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm

Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhu cầu về vui chơi giải trí cho học sinh; thu hút tài năng và sự sáng tạo của học sinh; phát triển khả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức Hội thi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Thi vẽ, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ, thi tiểu phẩm, thi thời trang, thi kể chuyện, thi chụp ảnh, thi kể chuyện theo tranh, thi sáng tác bài hát, hội thi học tập, hội thi thời trang, hội thi học sinh thanh lịch,… có nội dung giáo dục về một chủ đề nào đó Nội dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng có thể được tổ chức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổ chức hội thi là phải linh hoạt, sáng tạo khi

tổ chức thực hiện, tránh máy móc thì cuộc thi mới hấp dẫn

* Tổ chức sự kiện

Tổ chức sự kiện trong nhà trường phổ thông là một hoạt động tạo cơ hội cho học sinh được thể hiện những ý tưởng, khả năng sáng tạo của mình, thể hiện năng lực tổ chức hoạt động, thực hiện và kiểm tra giám sát hoạt động Thông qua hoạt động tổ chức sự kiện học sinh được rèn luyện tính tỉ mỉ, chi tiết, đầu óc tổ chức, tính năng động, nhanh nhẹn, kiên nhẫn, có khả năng thiết lập mối quan hệ tốt, có khả năng làm

việc theo nhóm, có sức khỏe và niềm đam mê hi tham gia tổ chức sự kiện học sinh

sẽ thể hiện được sức bền cũng như khả năng chịu được áp lực cao của mình Ngoài ra, các em còn phải biết cách xoay xở và ứng phó trong mọi tình huống bất kì xảy đến Các sự kiện học sinh có thể tổ chức trong nhà trường như: Lễ khai mạc, lễ nhập học, lễ tốt nghiệp, lễ kỉ niệm, lễ chúc mừng,…; Các buổi triển lãm, buổi giới thiệu, hội thảo khoa học, hội diễn nghệ thuật; Các hoạt động đánh giá thể lực, kiểm tra thể hình, thể chất của học sinh; Đại hội thể dục thể thao, hội thi đấu giao hữu; Hoạt động học tập thực tế, du lịch khảo sát thực tế, điều tra học thuật; Hoạt động tìm hiểu về di sản văn hóa, về phong tục tập quán; Chuyến đi khám phá đất nước, trải nghiệm văn hóa nước ngoài…

* Hoạt động giao lưu

Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cần thiết để cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với những nhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó ua đó, giúp các em có tình cảm và thái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách Hoạt động giao lưu có một số đặc trưng sau:

Phải có đối tượng giao lưu Đối tượng giao lưu là những người điển hình, có những thành tích xuất sắc, thành đạt trong các lĩnh vực nào đó, thực sự là tấm gương sáng để học sinh noi theo, phù hợp với nhu cầu hứng thú của học sinh

Thu hút sự tham gia đông đảo và tự nguyện của học sinh, được học sinh quan tâm và hào hứng

Phải có sự trao đổi thông tin, tình cảm hết sức trung thực, chân thành và sôi nổi giữa học sinh với người được giao lưu Những vấn đề trao đổi phải thiết thực, liên quan đến lợi ích và hứng thú của học sinh, đáp ứng nhu cầu của các em

Với những đặc trưng trên, hoạt động giao lưu rất phù hợp với các hoạt động trải nghiệm theo chủ đề Hoạt động giao lưu dễ dàng được tổ chức trong mọi điều kiện của lớp, của trường

* Hoạt động chiến dịch

Hoạt động chiến dịch là hình thức tổ chức không chỉ tác động đến học sinh mà tới cả các thành viên cộng đồng Nhờ các hoạt động này, học sinh có cơ hội khẳng định mình trong cộng đồng, qua đó hình thành và phát triển ý thức “mình vì mọi người, mọi người vì mình” Việc học sinh tham gia các hoạt động chiến dịch nhằm tăng cường sự hiểu biết và sự quan tâm của học sinh đối với các vấn đề xã hội như vấn đề môi trường, an toàn giao thông, an toàn xã hội,… giúp học sinh có ý thức hành động vì

cộng đồng; tập dượt cho học sinh tham gia giải quyết những vấn đề xã hội; phát triển ở học sinh một số kĩ năng cần thiết như kĩ năng hợp tác, kĩ năng thu thập thông tin, kĩ năng đánh giá và kĩ năng ra quyết định

Mỗi chiến dịch nên mang một chủ đề để định hướng cho các hoạt động như: Chiến dịch giờ trái đất; Chiến dịch làm sạch môi trường xung quanh trường học; Chiến dịch ứng phó vơi biến đổi khí hậu; Chiến dịch bảo vệ môi trường, bảo vệ rừng ngập mặn; Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn; Chiến dịch tình nguyện hè, Chiến dịch ngày thứ 7 tình nguyện… Để thực hiện hoạt động chiến dịch được tốt cần xây dựng kế hoạch để triển khai chiến dịch cụ thể, khả thi với các nguồn lực huy động được và học sinh phải được trang bị trước một số kiến thức, kĩ năng cần thiết để tham gia vào chiến dịch

* Hoạt động nhân đạo

Hoạt động nhân đạo là hoạt động tác động đến trái tim, tình cảm, sự đồng cảm của học sinh trước những con người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn Thông qua hoạt động nhân đạo, học sinh biết thêm những hoàn cảnh khó khăn của người nghèo, người nhiễm chất độc da cam, trẻ em mồ côi, người tàn tật, khuyết tật, người già cô đơn không nơi nương tựa, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, những đối tượng dễ bị tổn thương trong cuộc sống,… để kịp thời giúp đỡ, giúp họ từng bước khắc phục khó khăn, ổn định cuộc sống, vươn lên hòa nhập với cộng đồng Hoạt động nhân đạo giúp các em học sinh được chia sẻ những suy nghĩ, tình cảm và giá trị vật chất của mình với những thành viên trong cộng đồng, giúp các em biết quan tâm hơn đến những người xung quanh từ đó giáo dục các giá trị cho học sinh như: tiết kiệm, tôn trọng, chia sẻ, cảm thông, yêu thương, trách nhiệm, hạnh phúc,… Hoạt động nhân đạo trong trường phổ thông được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Hiến máu nhân đạo; Xây dựng quỹ ủng hộ các bạn thuộc gia đình nghèo, có hoàn cảnh khó khăn; Tết vì người nghèo và nạn nhân chất độc da cam; Quyên góp cho trẻ em mổ tim trong chương trình “Trái tim cho em”; uyên góp đồ dùng học tập cho các bạn học sinh vùng cao; Tổ chức trung thu cho học sinh nghèo vùng sâu, vùng xa…

1.1.3 Vai trò của hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông

Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giữ vai trò rất quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới Hoạt động này giúp cho học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm

để vận dụng những kiến thức học được vào thực tiễn từ đó hình thành năng lực thực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của bản thân

Trải nghiệm có vai trò đặc biệt quan trọng đối với cuộc sống của mỗi con người, đem lại hiểu biết và kinh nghiệm thực tế; giúp chúng ta mau chóng trưởng thành về cách nghĩ, cách sống, bồi đắp tình cảm, tâm hồn, giúp mỗi người gắn bó và góp phần cống hiến cho cuộc đời, cho đất nước; giúp mỗi người khám phá chính mình để có những lựa chọn đúng đắn và sáng suốt cho tương lai; thử nghiệm để sáng tạo; biết cách vượt qua những trở ngại khó khăn, tôi luyện bản lĩnh, ý chí để thành công

Học tập trải nghiệm làm tăng tính hấp dẫn trong học tập Hình thức dạy học trải nghiệm là hình thức giáo dục học sinh theo hình thức dạy học ngoài thực tế, trên các vật thật có vị trí, vai trò rất quan trọng, là cầu nối giữa hoạt động giảng dạy và học tập trên lớp với giáo dục học sinh ngoài lớp Học sinh vận dụng kiến thức học được vào cuộc sống một cách linh hoạt, tránh nhàm chán Phát huy được tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh Khai thác tiềm năng của học sinh bằng sự nỗ lực của chính bản thân mình Học tập trải nghiệm chú trọng vào việc giúp học sinh khai thác những tiềm năng sẵn có, định hình những thói quen, tính cách tốt ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường để tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển tiếp theo Phương pháp học này không áp đặt học sinh mà giáo viên chỉ quan sát và đưa ra các gợi ý, trợ giúp các em, khuyến khích tối đa sự sáng tạo của học sinh

Học tập trải nghiệm tạo điều kiện kết nối các kiến thức khoa học liên ngành Nội dung học tập trải nghiệm rất phong phú và đa dạng mang tính tổng hợp kiến thức kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ và thể chất,…Chính nhờ đặc trưng này mà học tập trải nghiệm trở nên gần gũi, thiết thực với cuộc sống, giúp các

em vận dụng vào trong cuộc sống một cách dễ dàng và thuận lợi hơn Học tập trải nghiệm trong môn GDCD có thể tích hợp với mộn Lịch sử, Địa lí, Ngữ văn, …

Học tập trải nghiệm là mô hình học tập tiên tiến nhằm giúp học sinh hoàn thiện bản thân mình Học tập trải nghiệm, tạo ra sự tự tin cho học sinh trong học tập, hình thành năng lực học tập cho học sinh: lập kế hoạch, tổ chức làm việc nhóm, thu thập và

xử lí thông tin, lập báo cáo, thuyết trình, đánh giá và tự đánh giá ua các giờ học đó, học sinh sẽ cảm thấy yêu thích môn học và hiểu kiến thức một cách sâu sắc hơn Ngoài

ra, học tập trải nghiệm là điều kiện học hỏi lẫn nhau, giúp học sinh phát huy tính tích cực tự học, sáng tạo, tính tự giác, giúp các em phát huy tốt các kỹ năng như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác…Các bài giảng gắn với thực tiễn đời sống, tăng thời gian thực hành đã giúp cho học sinh động não,trải nghiệm và giải quyết những vấn đề của cuộc sống linh hoạt, hiệu quả hơn

Với những vai trò hết sức quan trọng đã đề ra nói trên của hoạt động trải nghiệm, tôi nhận thấy cần phải áp dụng mô hình dạy học trải nghiệm trong môn GDCD tại trường phổ thông, Hoạt động này mang lại hiệu quả cao, tạo sự hứng thú cho nhà giáo dục và người học Bởi nội dung giáo dục của hoạt động trải nghiệm thiết thực và gần gũi với cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng những hiểu biết của mình vào trong thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi

1.1.4 Sự cần thiết của việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 11 hiện nay

Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Định hướng quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Để thực hiện điều đó đòi hỏi ngành Giáo dục và Đào tạo phải tạo ra được những con người không chỉ nắm vững về kiến thức khoa học của loài người đã tích lũy được mà còn phải có năng lực tự học, năng lực sáng tạo, khả năng tư duy, phân tích để lĩnh hội kiến thức Muốn có kết quả như vậy thì việc đổi mới phương pháp dạy học là rất cần thiết

Việc đổi mới giáo dục Trung học dựa trên những đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, đó là những định hướng quan trọng về chính sách và quan điểm trong phát triển và đổi mới giáo dục Trung học Nghị quyết Hội nghị Trung ương

8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ

áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích

tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 ban hành kèm theo quyết định 711/ Đ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng chính phủ ghi rõ: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập,

rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học” 5 Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông đã xác định tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục phổ thông “theo hướng phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, làm việc nhóm và khả năng tư duy độc lập: đa dạng hóa hình thức tổ chức học tập, tăng cường hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông” Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học là vô cùng cần thiết, bởi nếu không có một cách dạy sinh động, hấp dẫn thì tiết dạy sẽ vô cùng nặng nề cho cả người học và người dạy

Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay và trong hệ thống các môn học, môn GDCD giữ vị trí, vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc góp phần bồi dưỡng những phẩm chất chính trị, hình thành niềm tin và phẩm chất đạo đức, lối sống tốt đẹp cho học sinh Ngoài mục tiêu trang bị cho học sinh về kiến thức, môn GDCD truyền tải cho người học những giá trị, chuẩn mực của xã hội để họ trở thành những con người toàn diện, biết sống và biết tôn trọng người khác, thành công dân có ích cho cộng đồng và xã hội Điều đó khẳng định tầm quan trọng của môn GDCD trong quá trình xây dựng và phát triển nguồn nhân lực cho sự nghiệp đẩy mạnh Công nghiệm hóa, Hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức của nước ta Những năm gần đây,

bộ môn GDCD ở trường phổ thông đã có nhiều thay đổi tích cực về nội dung, phương pháp dạy học Nhiều phương pháp dạy học mới được giáo viên tiến hành trong quá trình giảng dạy như: dạy học dự án, thảo luận nhóm, dạy học nêu vấn đề…đã mang lại kết quả tốt, giúp học sinh có thể lĩnh hội kiến thức một cách tốt hơn

Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, hoạt động trải nghiệm trong môn GDCD là hoạt động giữ vai trò, ý nghĩa rất quan trọng Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn GDCD góp phần cụ thể hoá, làm sâu sắc, phong phú, sinh động kiến thức môn học; hình thành khái niệm, hiểu được bản chất, vai trò, ý nghĩa và những mối liên

hệ bên trong của vấn đề Gắn kiến thức trong sách vở với thực tiễn làm cho kiến thức môn học gần gũi, dễ nhớ, dễ hiểu, giúp học sinh khắc sâu, nhớ lâu kiến thức, hình thành các mối liên hệ với nhau Thông qua đó, giúp học sinh phát triền khả năng quan sát, tìm tòi suy nghĩ, đặc biệt là khả năng tư duy đến cao độ Tổ chức hoạt động trải nghiệm luôn luôn gắn liền với thực tiễn chính vì thế nó nâng cao tính cộng đồng, tập thể, có thể coi đây là hoạt động đời thường có ý nghĩa vượt ra khỏi phạm vi không gian lớp học Học sinh có điều kiện nghiên cứu khoa học, làm việc với tài liệu, rèn

luyện một số các kĩ năng, phát triển năng lực cho học sinh: năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực công nghệ thông tin và truyền thông Đồng thời, bồi dưỡng cho cho học sinh tinh thần chủ động, ý thức tự giác, trách nhiệm trong học tập và cuộc sống, say mê, hứng thú học tập bộ môn ua đó, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh, góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh, đó là lòng yêu quê hương, đất nước và con người, ý thức trách nhiệm trong xây dựng kinh tế và bảo vệ tổ quốc Hình thành cho học sinh lòng tự tin, ý chí quyết tâm đạt kết quả cao trong học tập, lòng trung thực, tinh thần tập thể, ý thức giúp

đỡ nhau trong học tập, khắc phục chủ quan, tự mãn, ỷ lại tạo ra tâm thế động lực tích cực cho người học, cho học sinh quen với việc làm có tính hệ thống Bên cạnh đó, còn hình thành những phẩm chất: sống yêu thương (thể hiện ở sự sẵn sàng tham gia các hoạt động giữ gìn, bảo vệ đất nước, phát huy truyền thống gia đình Việt Nam, các giá trị di sản văn hoá của quê hương, đất nước; tôn trọng các nền văn hoá trên thế giới, yêu thương con người, biết khoan dung và thể hiện yêu thiên nhiên, cuộc sống), sống

tự chủ, sống trách nhiệm Hoạt động trải nghiệm còn giúp cho học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm để vận dụng những kiến thức học được vào thực tiễn từ đó hình thành năng lực thực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của bản thân, đem lại cho học sinh những hiểu biết và kinh nghiệm thực tế; giúp chúng ta mau chóng trưởng thành về cách nghĩ, cách sống, bồi đắp tình cảm, tâm hồn, giúp mỗi người gắn bó và góp phần cống hiến cho cuộc đời, cho đất nước; giúp mỗi người khám phá chính mình để có những lựa chọn đúng đắn và sáng suốt cho tương lai; thử nghiệm để sáng tạo; biết cách vượt qua những trở ngại khó khăn, tôi luyện bản lĩnh, ý chí để thành công Học tập trải nghiệm còn tạo điều kiện kết nối các kiến thức khoa học liên ngành Nội dung học tập trải nghiệm rất phong phú và đa dạng mang tính tổng hợp kiến thức kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ và thể chất,…Chính nhờ đặc trưng này mà học tập trải nghiệm trở nên gần gũi, thiết thực với cuộc sống, giúp các em vận dụng vào trong cuộc sống một cách dễ dàng và thuận lợi hơn

Với những vai trò hết sức quan trọng đã đề ra nói trên của hoạt động trải nghiệm, tôi nhận thấy cần phải áp dụng mô hình dạy học trải nghiệm trong môn GDCD tại trường phổ thông Tuy nhiên, thực trạng học GDCD ở trường phổ thông hiện nay vẫn còn nhiều bất cập Theo khảo sát ở một số trường phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng thì đa số học sinh đều cảm thấy học GDCD khó nhớ và mau quên Và đặc biệt,

đa số học sinh không hiểu được bản chất của các vấn đề liên quan đến kinh tế, chính

trị Kiến thức GDCD chưa có tính liên hệ thực tiễn, kiến thức hàn lâm, nặng nề Vì vậy, cần phải thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm để học sinh có những kỹ năng, vận dụng kiến thức học được vào cuộc sống một cách linh hoạt, tránh nhàm chán, làm tăng tính hấp dẫn, hứng thú trong học tập Đồng thời, phát huy được tính tích cực,

tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh và giúp các em hoàn thiện bản thân mình

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Đặc thù tri thức môn Giáo dục công dân lớp 11

* Đặc thù tri thức môn Giáo dục công dân

Một là, hệ thống tri thức môn GDCD được tích hợp, tổng hợp từ nhiều môn khoa

học và lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Hệ thống tri thức của môn GDCD ở bậc THPT là tổng hợp kiến thức của Triết học, Đạo đức học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Đường lối, quan điểm của Đảng, Pháp luật học Bên cạnh

đó, mỗi phần, mỗi bài học, mỗi đơn vị kiến thức lại có những nội dung liên quan đến các lĩnh vực, các môn khoa học khác nhau như: Dân số, Môi trường, Y tế, Ngoại giao, Quốc phòng, Giới tính và sức khỏe sinh sản, Vật lý học, Sinh học, Hóa học, Lịch sử, Địa lý, Văn học

Hai là, hệ thống tri thức môn GDCD mang tính khái quát, trừu tượng Tính khái

quát, trừu tượng của môn học GDCD được thể hiện thông qua một số hệ thống khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật hết sức đặc thù, đặc biệt là phần kiến thức liên quan đến Triết học với nhiều khái niệm, phạm trù trừu tượng trong chương trình GDCD lớp 10 như: “Thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng”, “Thế giới vật chất tồn tại khách quan”, “Sự vận động của thế giới vật chất”, những phạm trù

cơ bản của đạo đức học,… Bên cạnh đó, những nguyên lý, quy luật của Triết học, Kinh tế chính trị học trong môn GDCD được trình bày một cách ngắn gọn, nên trong khuôn khổ thời lượng 1- 2 tiết/ 1 bài học thì học sinh khó có thể hiểu rõ được nội dung các kiến thức trên

Ba là, hệ thống tri thức môn GDCD mang tính thời sự Tri thức của tất cả các

môn học đều gắn liền với thực tiễn cuộc sống ở những góc độ và lĩnh vực khác nhau Đối với môn GDCD, bên cạnh tính thực tiễn thì tri thức của môn học luôn mang tính thời sự sâu sắc Những tri thức của môn học dù trừu tượng, khái quát hay cụ thể đều tập trung phản ánh những vấn đề, những hiện tượng đang nảy sinh trong cuộc sống hằng ngày Môn học cung cấp nội dung kiến thức liên quan đến những vấn đề thách thức của toàn cầu như bùng nổ dân số, dịch bệnh hay ô nhiễm môi trường, những vấn

đề của từng quốc gia phải giải quyết như chính sách giải quyết việc làm, chính sách

giáo dục, chính sách bảo vệ môi trường Đồng thời, GDCD cũng cung cấp kiến thức liên quan đến các vấn đề kinh tế - xã hội, như hàng hóa, giá cả, các quy luật kinh tế, tình hình dân số, việc làm,…

Bốn là, hệ thống tri thức môn GDCD mang tính định hướng chính trị sâu sắc

Đối với môn GDCD ở trường THPT, mục tiêu dạy người - giáo dục để học sinh trở thành một công dân có ích cho xã hội luôn được xác định là quan trọng nhất Quá trình giáo dục để học sinh trở thành công dân có ích cho xã hội trước hết phải bắt đầu từ việc giáo dục ý thức công dân, ý thức chính trị cho học sinh Ở nhà trường THPT hiện nay, nhiệm vụ này trước hết thuộc về môn GDCD Do đó, hệ thống tri thức của môn học này luôn hướng vào việc giúp học sinh hình thành được những thái độ, tình cảm công dân lành mạnh, có lập trường, quan điểm chính trị rõ ràng Nội dung của mỗi bài học, tiết học môn GDCD luôn định hướng cho học sinh về trách nhiệm của các em đối với bản thân, gia đình và xã hội, cũng như xác định thái độ, trách nhiệm của các em trước những vấn đề lớn lao của dân tộc và thời đại; giáo dục, bồi dưỡng và vun đắp cho các em để giúp các em từng bước hình thành nhân cách trong sáng, biết lựa chọn

lý tưởng, lẽ sống đúng đắn

Năm là, hệ thống tri thức môn GDCD gắn liền với hệ thống kiến thức pháp luật

và các quyền cơ bản của công dân Bên cạnh một số hệ thống kiến thức liên quan đến nhiều lĩnh vực như: Đạo đức, Kinh tế, Triết học, thì một trong những nội dung được đề cập xuyên suốt trong chương trình và gắn liền với nhiệm vụ của môn GDCD là kiến thức về các quyền con người, quyền công dân Một hệ thống các quyền cơ bản của công dân được đưa vào chương trình môn học từ Trung học cơ sở đến Trung học phổ thông như quyền bình đẳng, các quyền tự do cơ bản, quyền dân chủ,… Hiện nay, giáo dục về các quyền con người, quyền công dân trong nhà trường là một xu thế tất yếu không chỉ ở nước ta mà còn phổ biến trên toàn thế giới Không có môn học nào có thể thay thế môn GDCD trong việc trang bị những tri thức về quyền công dân cho học sinh Pháp luật chính làm công cụ để mỗi công dân dựa vào đó xác định được quyền

và nghĩa vụ của mình

Sáu là, hệ thống tri thức môn GDCD ở trường THPT gắn liền với việc hình thành

kỹ năng sống của học sinh Do đặc thù về nhiệm vụ, vị trí của môn học nên môn GDCD chủ yếu hướng vào việc rèn luyện cho học sinh những kỹ năng sống hết sức cần thiết cho các em Những kỹ năng trong bài học GDCD như: Giao tiếp và ứng xử,

tổ chức quản lý, hoạt động chính trị - xã hội, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh, định hướng lao động nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp, thích ứng với những điều kiện và hoàn

cảnh cụ thể trước những biến động không ngừng của đời sống xã hội Gắn liền với nội dung mỗi bài học GDCD luôn có một loạt những kỹ năng tương ứng, có thể là những

kỹ năng tiếp cận, nhận diện, xử lý thông tin, giải quyết những thách thức, những hiện tượng hoặc những vấn đề đang không ngừng nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày của chính bản thân học sinh Nhiều kỹ năng rất cần thiết và sẽ đi theo các em trong suốt cuộc đời như cách ứng xử, cư xử với chính bản thân các em, trong quan hệ với bạn bè, trong tình yêu, hôn nhân và gia đình, trong quan hệ cộng đồng… Một bài học GDCD thực sự bổ ích là bài học mà ở đó học sinh không chỉ học được những trí thức, tình cảm cần thiết, mà ở đó các em còn học được cả những trải nghiệm và kỹ năng sống của người dạy

Những đặc thù tri thức của môn GDCD nói trên yêu cầu người giáo viên bộ môn trước khi dạy học cần nghiên cứu kĩ nội dung, mục tiêu, đặc thù của từng bài học, từng tiết dạy, từng đơn vị kiến thức để lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, nội dung thông tin, tài liệu và phương tiện dạy học sao cho phù hợp và hiệu quả

* Đặc thù tri thức môn GDCD lớp 11

Nội dung chương trình môn GDCD lớp 11 ở bậc THPT được cấu trúc thành 2 phần: “Công dân với kinh tế” và “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội” với thời lượng tổng cộng là 35 tiết (37 tuần) Trong đó, phần “Công dân với kinh tế” gồm 18 tiết lý thuyết Phần này, cung cấp cho HS những hiểu biết cơ bản về một số phạm trù như: Sản xuất của cải vật chất, hàng hóa, thị trường, cung, cầu, quy luật lưu thông tiền

tệ, quy luật giá trị, Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa, thành phần kinh tế, phương hướng phát triển kinh tế ở nước ta Từ đó, phần nội dung này giúp học sinh có thể xác định được phương hướng học tập, lựa chọn ngành nghề hoặc các lĩnh vực hoạt động cho bản thân sau khi các em tốt nghiệp THPT Phần “Công dân với các vấn đề chính trị -

xã hội” sẽ được giảng dạy trong 17 tiết lý thuyết Phần này giúp học sinh có những hiểu biết cơ bản về chủ nghĩa xã hội và một số chính sách quan trọng của Nhà nước như: Chính sách dân số và giải quyết việc làm, chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường, chính sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn hóa, chính sách đối ngoại, chính sách quốc phòng an ninh, để học sinh có thể xác định được trách nhiệm của mình trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay

1.2.2 Cấu trúc, mục tiêu, nội dung chương trình GDCD 11

1.2.2.1 Cấu trúc chương trình GDCD 11

Nội dung chương trình GDCD lớp 11 ở trường THPT được cấu trúc thành hai phần:

- Phần một: Công dân với kinh tế

- Phần hai: Công dân với các vấn đề chính trị- xã hội

Chương trình được thực hiện với thời lượng như sau: Cả năm: 37 tuần (35 tiết) + Học kì I: 19 tuần (18 tiết): Dạy từ bài 1 đến hết bài 8

+ Học kì II: 18 tuần (17 tiết): Dạy từ bài 9 đến hết bài 15

- Về kĩ năng:

+ Vận dụng kiến thức đã học để lí giải một số vấn đề xây dựng và phát triển kinh

tế trong đời sống xã hội

+ Có kĩ năng nhận xét, đề xuất và tham gia giải quyết những hiện tượng kinh tế gần gũi, phù hợp với lứa tuổi Có kĩ năng định hướng nghề nghiệp phù hợp với bản thân và yêu cầu phát triển của xã hôi

+ Hiểu được tính tất yếu khách quan và những đặc trưng cơ bản của thời kì quá

độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

+ Hiểu được bản chất của Nhà nước xã hội chủ nghĩa và nội dung cơ bản của nền Dân chủ xã hội chủ nghĩa trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

+ Nắm được một số nội dung cơ bản của một số chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

- Về kĩ năng

+ Biết vận dụng kiến thức để phân biệt sự khác nhau về bản chất giữa Nhà Nước

xã hội chủ nghĩa với các nhà nước trước đó của chúng ta; biết thực hiện các quyền dân

chủ xã hội chủ nghĩa và tham gia tuyên truyền các chính sách lớn của Đảng và Nhà nước

+ Biết tìm hiểu, phân tích, đánh giá một số vấn đề gần gũi trong cuộc sống chính trị - xã hội hiện nay

1.2.2.3 Nội dung chương trình GDCD 11

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học THPT, chương trình môn GDCD lớp 11 được phân phối như sau:

PHÂN PHỐI CHƯƠNG TRÌNH MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11

Áp dụng từ năm học 2011 – 2012

Cả năm: 37 tuần (35 tiết)

Học kỳ I: 19 tuần (18 tiết) - Học kỳ II: 18 tuần (17 tiết)

HỌC KỲ I

Hướng dẫn thực hiện

1, 2 Bài 1 Công dân với sự

phát triển kinh tế

Điểm a mục 3: Nội dung thứ 2 của phát triển kinh tế: Cơ cấu kinh tế

Không dạy

3, 4, 5 Bài 2 Hàng hóa - Tiền tệ

- Thị trường

- Điểm b mục 1: Từ “Lượng giá trị hàng hóa…” đến hết mục 1

- Điểm a mục 2: Bốn hình thái giá trị

- Điểm c mục 2: Quy luật lưu thông tiền tệ

- Câu hỏi 6 trong phần Câu hỏi

6, 7 Bài 3 Quy luật giá trị

trong sản xuất và lưu

Câu hỏi 5 và câu hỏi 10 trong phần Câu hỏi và bài tập

Không yêu cầu HS trả lời

thông hàng hóa

8 Bài 4 Cạnh tranh trong

sản xuất và lưu thông

hàng hóa

- Điểm b mục 2: Các loại cạnh tranh

- Câu hỏi 3 và câu hỏi 6 trong phần Câu hỏi và bài tập

- Không dạy

- Không yêu cầu HS trả lời

9 Bài 5 Cung - cầu trong

sản xuất và lưu thông

10 Kiểm tra viết 1 tiết

11, 12 Bài 6 Công nghiệp hóa,

Hiện đại hóa đất nước

- Điểm c mục 2: Củng cố và tăng cường địa vị chủ đạo của quan hệ sản xuất XHCN trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân

- Câu hỏi 5, 6, 7, 8 trong phần Câu hỏi và bài tập

- Đọc thêm

- Không yêu cầu HS trả lời

13, 14 Bài 7 Thực hiện nền kinh

tế nhiều thành phần và

tăng cường vai trò quản lí

kinh tế của Nhà nước

- Mục 2: Vai trò quản lí kinh tế của Nhà nước

- Câu hỏi 9 và câu hỏi 10 trong phần Câu hỏi và bài tập

- Không dạy

- Không yêu cầu HS trả lời

15, 16 Bài 8 Chủ nghĩa xã hội - Điểm a mục 1: Chủ nghĩa xã

hội là giai đoạn đầu của xã hội cộng sản chủ nghĩa

- Điểm b mục 2: Đặc điểm thời

kì quá độ lên CNXH ở nước ta

- Điểm b mục 1: Bản chất của Nhà nước

- Không phân tích chỉ nêu kết luận

- Đọc thêm

- Điểm d mục 2: Vai trò của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Câu hỏi 2 và câu hỏi 5 trong phần Câu hỏi và bài tập

- Đọc thêm

- Không yêu cầu HS trả lời

22, 23 Bài 10 Nền dân chủ xã

hội chủ nghĩa

- Mục 1: Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

- Điểm a mục 2: Nội dung cơ bản của dân chủ trong lĩnh vực kinh tế

- Điểm d mục 2: Đoạn từ “Để quyền lực hoàn toàn thuộc về nhân dân …” đến hết mục 2

- Mục 3: Từ “dân chủ trực tiếp mang tính quần chúng rộng rãi nhưng lại phụ thuộc vào…” đến hết bài

- Chỉ cần tập trung làm rõ: Nền dân chủ

xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ của nhân dân lao động, được thực hiện chủ yếu bằng nhà nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

25 Bài 12 Chính sách tài

nguyên và bảo vệ môi

trường

Mục 1: Tình hình tài nguyên, môi trường ở nước ta hiện nay

dục và đào tạo, khoa học

và công nghệ, văn hóa

Theo Công văn số 5842/BGDĐT/VP

Sau khi học xong chương trình GDCD lớp 11, HS cần có thái độ và kỹ năng:

Về kỹ năng: Biết phân tích, đánh giá các hiện tượng, các sự kiện trong thực tiễn

cuộc sống phù hợp với lứa tuổi, có hành vi ứng xử phù hợp với các giá trị xã hội Biết bảo vệ cái đúng, cái tốt, cái đẹp và đấu tranh, phê phán đối với các hành vi, hiện tượng tiêu cực trong cuộc sống phù hợp với khả năng của bản thân

Về thái độ: Yêu cái đúng, cái tốt, cái đẹp; không đồng tình với các hành vi, việc

làm tiêu cực; yêu quê hương, đất nước; trân trọng và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc; tin tưởng vào đường lối, chính sách của Đảng; tôn trọng pháp luật, chính sách của Nhà nước và các quy định chung của cộng đồng, tập thể

1.2.3 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD lớp 11 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay và trong hệ thống các môn học, môn GDCD giữ vị trí, vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc góp phần bồi dưỡng những phẩm chất chính trị, hình thành niềm tin và phẩm chất đạo đức, lối sống tốt đẹp cho học sinh Ngoài mục tiêu trang bị cho học sinh về kiến thức, môn GDCD truyền tải cho người học những giá trị, chuẩn mực của xã hội để họ trở thành những con người toàn diện, biết sống và biết tôn trọng người khác, thành công dân có ích cho

cộng đồng và xã hội

Để có những đánh giá chính xác, khách quan về hoạt động dạy học trải nghiệm trong chương trình GDCD lớp 11, tôi đã tiến hành khảo sát bằng phiếu câu hỏi (Phụ lục 1) đối với 16 giáo viên hiện đang dạy học môn học này tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng (Trường THPT Phan Châu Trinh, THPT Nguyễn Trãi, THPT Nguyễn Thượng Hiền, THPT Thanh Khê) về vấn đề trên Qua việc thống kê 16 phiếu nhận lại, kết quả thu được như sau:

Tất cả các giáo viên dạy môn GDCD ở Đà Nẵng đều nhận thức được vai trò, vị trí của môn học mà mình đang đảm nhận trong việc giáo dục ý thức cho con người trong lao động, trong quan hệ giao tiếp, ứng xử hàng ngày của mỗi người, góp phần bồi dưỡng những phẩm chất chính trị, hình thành niềm tin và phẩm chất đạo đức, lối sống tốt đẹp cho học sinh Thông qua việc gặp gỡ, trao đổi với các giáo viên, tôi nhận thấy đội ngũ các thầy cô bộ môn GDCD trên địa bàn Đà Nẵng là những người có năng lực, có chuyên môn, tràn đầy nhiệt huyết với nghề Điều này đã tạo ra một thuận lợi lớn đối với việc nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD bởi, đội ngũ giáo viên này

đã nhận thức được tầm quan trọng của bản thân cũng như của môn học Từ đó, họ có ý thức trau dồi kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ để đầu tư trong việc soạn giáo án, chuẩn bị bài lên lớp, cố gắng sử dụng cách truyền thụ hiệu quả nội dung kiến thức của môn GDCD để học sinh thấy sự hấp dẫn của môn học, làm cho học sinh yêu thích môn học, giáo viên đưa ra những dẫn chứng cụ thể để người học có thể tự nhận thức trách nhiệm của bản thân đối với gia đình, nhà trường và quê hương Do đó, tất cả các giáo viên tham gia khảo sát đều cho rằng cần thiết phải nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD trong giai đoạn hiện nay Đồng thời, khi chúng tôi yêu cầu các giáo viên đánh giá mức độ nhận thức đầy đủ và chính xác về vị trí, vai trò của môn GDCD ở trường THPT đang công tác, các thầy cô giáo có câu trả lời là Tốt (50%), Khá (31,3%) và Đạt (18,7%) Đây là tín hiệu đáng mừng cho thấy ở hầu hết các trường THPT trên địa bàn thành phố, đội ngũ cán bộ quản lý, các nhà lãnh đạo, các thầy cô giáo rất quan tâm đến môn GDCD, luôn tạo điều kiện để nâng cao chất lượng dạy và học môn học này Trên cơ sở những thuận lợi nêu trên, các thầy cô giáo dạy môn GDCD ở Đà Nẵng đã thực hiện chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo về dạy học trải nghiệm như sau:

(Nguồn: Thống kê từ phiếu khảo sát)

Biểu đồ 1.1 GV đánh giá mức độ thực hiện dạy học trải nghiệm trong môn

GDCD ở trường THPT đang công tác

Qua khảo sát cho thấy, việc áp dụng phương pháp dạy học trải nghiệm đã được một số giáo viên ở các trường THPT tiếp cận và thực hiện ở một số nội dung kiến thức, song trong quá trình dạy học, các thầy cô chỉ mới dừng lại ở chỗ dạy học trải nghiệm mới dừng lại ở chỗ liên hệ, lồng ghép các nội dung với nhau, chưa thực sự đúng với bản chất và yêu cầu trong dạy học trải nghiệm Bên cạnh đó, do phân phối chương trình chưa thật sự hợp lí, một năm chỉ có 2 tiết ngoại khóa mà thường ở cuối kì

2, chương trình không cho phép dành riêng một số tiết độc lập cho nội dung này nên chỉ có một số giáo viên dạy GDCD ở các trường như THPT Nguyễn Hiền, THPT Phan Châu Trinh, THPT Thanh Khê, đã xây dựng thành các chủ đề hoạt động trải nghiệm, hoạt động ngoại khóa thu hút rất nhiều học sinh tham gia theo sự hướng dẫn của Bộ và

Sở Giáo dục và Đào tạo Mặt khác, các chủ đề dạy học trải nghiệm hiện nay được các giáo viên triển khai thực hiện chỉ mới dừng lại ở nội dung do Bộ và Sở định hướng, trong hung Chương trình ngoại khóa, tổ chức ngoại khóa chính trị theo đủ đề từng

tháng của cả ba khối như: Thanh niên học tập, rèn luyện vì sự nghiệp Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước; Thanh niên với vấn đề lập thân, lập nghiệp; Thanh niên với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; Thanh niên với tình bạn, tình yêu và gia đình; Thanh niên với lý tưởng cách mạng; hoặc chủ yếu dạy học trải nghiệm theo các chủ đề thuộc phần Công dân với các vấn đề kinh tế, xã hội như: Bảo vệ môi trường; Thanh niên với vấn đề việc làm, nhưng chủ yếu thông qua các hình thức

như: sinh hoạt dưới cờ, phối hợp với các môn học khác để giáo dục kĩ năng sống, thông qua phần củng cố bài học để tổ chức các trò chơi,