MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp HS: - Củng cố và nâng cao những kiến thức về hàm ý, về cách thức tạo lập và lĩnh hội hàm ý.. - Biết lĩnh hội và phân tích được hàm ý trong văn bản nghệ thuật và
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
Giúp HS:
- Củng cố và nâng cao những kiến thức về hàm ý, về cách thức tạo lập và lĩnh hội hàm ý
- Biết lĩnh hội và phân tích được hàm ý (trong văn bản nghệ thuật và trong giao tiếp hằng ngày) Biết dùng câu có hàm ý khi cần thiết
II.PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
SGK, giáo án, bài giảng điện tử, tư liệu có liên quan, máy tính, máy chiếu…
III/CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
Phát vấn, nêu vấn đề, thảo luận nhóm…
IV.TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 ỔN ĐỊNH LỚP:
2 KIỂM TRA BÀI CŨ:
- Giải thích ý nghĩa nhan đề của tác phẩm.
- Nhân vật nào để lại ấn tượng trong em nhiều nhất sau khi học “Chiếc thuyền ngoài xa”?
- Nếu chứng kiến những nạn bạo hành trong gia đình (xung quanh ta hoặc ngay chính người thân chúng ta), em sẽ làm thế nào?
Trang 2- Trình bày nét độc đáo trong xây dựng cốt truyện của nhà văn Nguyễn Minh Châu
3 DẠY BÀI MỚI:
Vào bài: Trong giao tiếp, không phải lúc nào người ta cũng sử dụng nghĩa
tường minh Nhiều lúc vì lý do nào người ta chọn cách nói có hàm ý Vì thế việc nâng cao kiến thức về hàm ý và cách tạo lập và lĩnh hội hàm ý là việc làm cần thiết
Trang 3Hoạt động của GV + HS NỘI DUNG BÀI HỌC
HOẠT ĐỘNG 1 : Hướng dẫn học
sinh giải bài tập 1:
- GV: Yêu cầu học sinh đọc đoạn trích,
phân tích câu trả lời của A Phủ
- Cả lớp góp ý
- GV: Nhận xét đánh giá phân tích của
học sinh và kết luận
1 Bài tập 1:
Phân tích: câu trả lời của A Phủ :
“Tôi về lấy súng, thế nào cũng bắn được con hổ nầy to lắm”.
a Nếu căn cứ vào nghĩa tường minh trong lời đáp của A Phủ thì:
Nghĩa tường minh
Hàm ẩn
- Thiếu thông tin
về số lượng bò bị mất
- Thừa thông tin
về việc lấy súng
đi bắt con hổ
- Công nhận bò bị mất,
bị hổ ăn thịt, công nhận mình có lỗi
- Khôn khéo lồng vào
đó ý định lấy công chuộc tội, hơn nữa còn hé mở hi vọng con hổ có giá trị nhiều hơn so với con
bò bị mất
- GV: Cách trả lời của A Phủ có hàm ý
gì?
b)Cách trả lời của A Phủ là có hàm ý
Trang 4- HS: Phát biểu.
- GV: Chốt lại.
- GV: Cách trả lời này thể hiện sự khôn
khéo gì của A Phủ?
- HS: Phát biểu.
- GV: Từ việc phân tích câu trả lời của A
Phủ, và kiến thức đã học em thử trình bày
thế nào là hàm ý ?
- HS: Trả lời.
- GV: Nhận xét và chốt lại vấn đề.
c Hàm ý :
Những nội dung, ý nghĩ mà người nói muốn truyền báo đến người nghe, nhưng không nói ra trực tiếp, tường minh qua câu chữ, mà chỉ ngụ ý để người nghe suy ra
- GV: Trong đoạn trích trên, A Phủ đã
chủ ý vi phạm phương châm về lượng khi
giao tiếp như thế nào?
- HS: Trả lời.
- GV: Nhận xét và chốt lại vấn đề.
Þ A Phủ chủ ý vi phạm phương châm về lượng tin để tạo ra hàm ý: công nhận việc mất bò, muốn lấy công chuộc tội
HOẠT ĐỘNG 2 : Hướng dẫn học
sinh giải bài tập 2:
- GV: Yêu cầu học sinh đọc đoạn trích
và phân tích theo các ý
- HS: Lần lượt trả lời Cả lớp góp ý
- GV: Nhận xét, đánh giá phân tích của
học sinh và kết luận
2 Bài tập 2:
Trang 5b Tại lượt lời thứ nhất và thứ hai của
Bá Kiến có dùng những câu hỏi:
-''Chí Phèo đấy hở?''
à Không nhằm ý định hỏi, thực hiện hành động hỏi mà mục đích hô gọi, hướng lời nói đến người nghe
- "Rồi làm mà ăn chứ, cứ báo người ta mãi
à?"
à Nhằm mục đích cảnh báo, sai khiến, thúc giục: Chí Phèo làm mà ăn chứ không thể luôn đến xin tiền
c Lượt lời 1, 2 Chí Phèo không nói hết ý:
đến để làm gì?
- Hàm ý được tường minh ở lượt lời thứ 3 của hắn
HOẠT ĐỘNG 3 : Hướng dẫn học
sinh giải bài tập 3:
- GV: Yêu cầu học sinh đọc đoạn trích,
phân tích theo các câu hỏi
HS: Lần lượt trả lời Cả lớp góp ý
- GV: Nhận xét đánh giá phân tích của
học sinh và kết luận
3 Bài tập 3 :
a L ư ợt lời thứ nhất :
- “Ông lấy giấy khổ to mà viết có hơn
không?”
Trang 6- GV: Vì sao bà đồ không nói thẳng ý
mình?
- HS: Trả lời.
- GV: Nhận xét và chốt lại.
b Bà đồ không nói thẳng ý mình vì :
- Muốn giữ thể diện cho ông đồ
- Không muốn phải chịu trách nhiệm về cái hàm ý của câu nói
HOẠT ĐỘNG 4: Hướng dẫn học
sinh giải bài tập trắc nghiệm (SGK
trang 81)
- GV gọi học sinh chọn 1 đáp án mà em
cho là đúng và lý giải vì sao chọn đáp án
ấy
- HS: Phát biểu.
4 Làm bài tập trắc nghiệm :
Chọn câu D: Tùy ngữ cảnh mà sử dụng một hay phối hợp các cách thức trên
HOẠT ĐỘNG 4: Hướng dẫn học
sinh tóm tắt kiến thức đã học.
- GV: Theo em điều kiện nào để việc sử
dụng hàm ý có hiệu quả ?
5 Tóm tắt :
- Điều kiện để việc sử dụng hàm ý có hiệu quả:
+ Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói Nắm được năng lực giải đoán hàm ý của người nghe
+ Người nghe (người đọc) có năng lực
giải đoán hàm ý Có thái độ cộng tác
- GV : Em hãy nêu hàm ý được sử dụng - Sử dụng :
Trang 7như thế nào trong đời sống và trong văn
học ?
- Nếu còn thời gian sẽ cho học sinh nêu
ví dụ trong văn học có sử dụng hàm ý
+ Trong đời sống : giao tiếp có văn hóa
+ Trong văn học : “ý tại ngôn ngoại”
V CỦNG CỐ VÀ DẶN DÒ:
1 Hướng dẫn học bài:
- Tác dụng cách nói hàm ý : Tạo ra hiệu quả mạnh mẽ hơn cách nói thông thường, giữ được tính lịch sự và thể diện tốt đẹp của người nói hoặc người nghe, làm cho lời nói ý vị, hàm súc…
- Để tạo ra cách nói có hàm ý tùy thuộc vào ngữ cảnh mà người nói sử dụng một cách thức hay phối hợp nhiều cách thức với nhau
2 Hướng dẫn chuẩn bị bài:
- Tìm 2 dẫn chứng trong văn học có sử dụng hàm ý
- Tự đặt một đoạn hội thoại có sử dụng hàm ý
- Chuẩn bị bài mới: Đọc thêm : Mùa lá rụng trong vườn
+ Đọc đoạn trích
+ Phân tích tâm lý nhân vật ông Bằng và chị Hoài