VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM VÀO DẠY HỌC MÔN TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 3

Hình thức và phương pháp tổchức đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian, thời gian, quy mô,đối tượng và số lượng…để học sinh có nhiều cơ hội tự trải nghiệm và phát huy t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA SƯ PHẠM

BỘ MÔN GIÁO DỤC TIỂU HỌC – MẦM NON

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM VÀO DẠY HỌC MÔN TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 3

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN: HỌ TÊN SINH VIÊN:

TS DƯƠNG HỮU TÒNG NGUYỄN THỊ MINH TÙNG MSSV: B1608487

Cần Thơ, tháng 7 năm 2020

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và rèn luyện dưới mái Trường Đại học Cần Thơ, Thầy

Cô là những người đã dành biết bao tâm huyết cho sự nghiệp trồng người, đã truyềnđạt cho chúng tôi biết bao điều quý báu để chúng tôi làm hành trang vững bước vàođời Với sự phấn đấu của bản thân và sự hỗ trợ nhiệt tình của thầy hướng dẫn, tôi đãhoàn thành luận văn tốt nghiệp Trong suốt quá trình học tập cũng như thời gian thựchiện luận văn, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của rất nhiều người Tôi không biết nói gìhơn ngoài lời biết ơn chân thành nhất gửi đến những người đã quan tâm lo lắng vàgiúp đỡ tôi suốt thời gian qua

Tôi xin cảm ơn quý Thầy Cô nói chung và các Thầy Cô trong Bộ môn Giáo dụcTiểu học – Mầm non nói riêng đã tận tình truyền đạt kiến thức cũng như những kinhnghiệm quý báu trong những năm qua

Để có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, tôi xin chân thành cảm ơn thầyDương Hữu Tòng đã nhiệt tình hướng dẫn tôi nghiên cứu đề tài và góp ý kiến để luậnvăn tôi được hoàn chỉnh hơn

Cảm ơn cô Phan Thị Bé Hậu giáo viên chủ nhiệm lớp 3D, trường Tiểu học MạcĐĩnh Chi đã chia sẻ kinh nghiệm, tạo điều kiện để tôi tiến hành tiết dạy thực nghiệm

và cho tôi nhiều ý kiến hay qua đợt thực tập tại trường

Tôi cảm ơn các bạn cùng lớp đã chia sẻ sách, các tài liệu khác giúp tôi có nhiềuthông tin bổ ích để tôi phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài của mình tốt hơn, giúp tôihoàn thành luận văn của mình

Ban đầu tôi còn bỡ ngỡ vì vốn kiến thức bản thân còn hạn hẹp Trong quá trìnhhoàn thành luận văn khó tránh khỏi sai sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp củaquý Thầy Cô và các bạn cùng khóa để luận văn của tôi được hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Cần Thơ, ngày 01 tháng 7 năm 2020

Người thực hiện

Nguyễn Thị Minh Tùng

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CTHĐTQ : Chủ tịch hội đồng tự quản

DANH SÁCH SƠ ĐỒ, BIỂU BẢNG

Hình 1.1: Kết quả học tập thông qua dạy học trải nghiệm dựa trên nghiên

cứu của Edgar……… 13

Hình 1.2: Mô hình dạy học trải nghiệm theo John Dewey……… 16

Hình 1.3: Mô hình học trải nghiệm của Piaget……… 18

Hình 1.4: Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của David Kolb……… 19

Hình 2.1: Sơ đồ chu trình học toán qua trải nghiệm……… 39

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 6

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 6

5 Phạm vi nghiên cứu 6

6 Giả thuyết khoa học 7

7 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

8 Phương pháp nghiên cứu 7

NỘI DUNG 9

CHƯƠNG 1: TRẢI NGHIỆM VÀ DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM 9

1.1 Khái niệm trải nghiệm 9

1.1.1 Trải nghiệm 9

1.1.2 Hoạt động giáo dục, dạy học và hoạt động trải nghiệm 9

1.1.3 Quan điểm về trải nghiệm 12

1.2 Dạy học trải nghiệm 13

1.2.1 Khái niệm dạy học trải nghiệm 13

1.2.2 Mô hình học trải nghiệm 15

1.3 Bản chất của một hoạt động trải nghiệm 20

1.4 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm 21

1.4.1 Nội dung của hoạt động trải nghiệm mang tính tích hợp và phân hóa cao .21 1.4.2 Hoạt động trải nghiệm 23

1.4.3 Hoạt động trải nghiệm mang tính sáng tạo 24

1.4.4 Hoạt động trải nghiệm đòi hỏi sự phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường 24

1.5 Vai trò của hoạt động trải nghiệm 25

1.6 Các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường 26

1.6.1 Các câu lạc bộ 26

1.6.2 Các hoạt động xã hội tình nguyện 27

1.6.3 Diễn đàn 27

1.6.4 Giao lưu 28

1.6.5 Hội thảo, sự kiện 28

1.6.6 Thực hành lao động việc nhà, việc trường, việc công ích 29

1.7 So sánh với các phương pháp khác 30

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM VÀO DẠY HỌC MÔN TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 3 31

2.1 Tổng quan về chương trình Toán lớp 3 31

2.1.1 Mục tiêu chương trình dạy học 31

2.1.2 Đặc điểm của học sinh lớp 3 34

2.2 Giải pháp phát triển phương pháp dạy học trải nghiệm trong toán lớp 3 36

2.3 Một số dạng toán vận dụng phương pháp dạy học trải nghiệm cho học sinh lớp 3 36

2.4 Những yêu cầu khi tổ chức hoạt động trải nghiệm 36

2.5 Các yêu cầu cần có trong một đề toán dành cho các tiết học trải nghiệm 37

2.6 Chu trình học qua trải nghiệm trong dạy học môn Toán cấp tiểu học 39

2.6.1 Sơ đồ chu trình học toán qua trải nghiệm 39

2.6.2 Các bước thiết kế bài dạy theo chu trình học trải nghiệm 39

2.7 Điểm tích cực của dạy học trải nghiệm trong toán để phát triển năng lực tư duy cho học sinh lớp 3 44

2.8 Những thách thức của phương pháp dạy học trải nghiệm trong môn toán ở lớp 3 45

2.9 Một số đề xuất cho dạy học môn toán ở lớp 3 bằng phương pháp dạy học thông qua trải nghiệm 45

2.9.1 Những bài toán về số và phép tính 45

2.9.2 Những bài toán về đại lượng và đo đại lượng 46

2.9.3 Những bài toán về các yếu tố hình học 49

2.9.4 Những bài toán về giải toán có lời văn 51

2.9.5 Những bài toán về yếu tố thống kê 52

2.10 Giáo án đề xuất 52

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 62

3.1 Thực nghiệm 62

3.1.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm 62

3.2 Tổ chức và nội dung thực nghiệm 62

3.2.1 Tổ chức thực nghiệm 62

3.2.2 Nội dung thực nghiệm 62

3.3 Quá trình thực nghiệm 63

3.3.1 Phân tích trước thực nghiệm 63

3.3.2 Tường thuật tiết dạy 63

3.3.3 Phân tích sau khi thực nghiệm 66

3.4 Những thuận lợi và khó khăn khi thực nghiệm 67

3.4.1 Thuận lợi 67

3.4.2 Khó khăn 67

3.5 Những điều đạt được từ thực nghiệm 68

3.5.1 Kiến thức của học sinh 68

3.5.2 Kỹ năng của học sinh 68

3.5.3 Thái độ của học sinh 68

3.6 Kết luận thực nghiệm 68

KẾT LUẬN 70

1 Kết luận 70

2 Kiến nghị 70

3 Hướng mở ra từ đề tài 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

PHỤ LỤC 74

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội, xu hướng hội nhập đã có nhữngảnh hưởng, tác động đến nền giáo dục của chúng ta Mọi hoạt động đều cần đến sángtạo trong giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng Điều này cho thấy songsong với việc dạy tri thức thì các hoạt động trải nghiệm, tư duy sáng tạo là vấn đề quantrọng trong giáo dục

Môn Toán là môn học có vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình tiểu học.Ngoài nhiệm vụ cơ bản là rèn luyện kĩ năng tính toán, tư duy, logic còn góp phần thúcđẩy học sinh sáng tạo và phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Trải nghiệm là quá trình nhận thức, khám phá đối tượng bằng việc tương tác vớiđối tượng thông qua các thao tác vật chất bên ngoài (nhìn, sờ, nếm, ngửi ) và các quátrình tâm lý bên trong (chú ý, ghi nhớ, tư duy, tưởng tượng) Thông qua đó,chủ thể cóthể học hỏi, tìm tòi, sáng tạo, tiếp thu, tích lũy được những kinh nghiệm cho bản thân

và hoàn thiện các kĩ năng trong cuộc sống

Dạy học thông qua trải nghiệm là một phương pháp kích thích được các tiềmnăng trí tuệ của trẻ, việc học được thực hiện thông qua các tương tác với môi trườngbằng sự kết hợp của nhận thức cảm tính và lý tính (sự phối hợp của đôi tay và trí óc)

và cho rằng đó là một phần không thể thiếu để trẻ phát triển và hoàn thiện Ngay từ xaxưa, con người đã có những hiểu biết nhất định về ý nghĩa và vai trò của trải nghiệmvới việc học tập của mỗi cá nhân Một trong những tư tưởng triết lý của Montessori làchúng ta "không nên coi trọng trí óc hơn là đôi tay, mà phải kết hợp cả hoạt động củatrí óc với đôi tay tạo thành một hoạt động sáng tạo song hành" Montessori gọi đôi tay

là công cụ của trí tuệ và nhận định “đôi tay phối hợp với bộ não để tạo nên trí thôngminh của trẻ” [21, tr59] Ở phương Đông, hơn 2000 năm trước, Khổng Tử (551- 479TCN) nói: “Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ Những gì tôilàm, tôi sẽ hiểu” Có nghĩa là những gì mà trẻ có được phải “thông qua hoàn cảnh sốngbên ngoài”, thông qua hoạt động tương tác trực tiếp của trẻ với môi trường

Trước tình hình đó, nên tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài: “Vận dụng phương pháp dạy học trải nghiệm vào dạy học môn Toán cho học sinh lớp 3”.

2 Lịch sử vấn đề

Vấn đề hoạt động học tập qua trải nghiệm không phải là vấn đề mới nhiều nướctrên thế giới, nhưng với Việt Nam vấn đề này còn khá mới mẻ Đặc biệt chưa có tàiliệu nghiên cứu, tác phẩm, luận văn, luận án nào trình bày cụ thể chi tiết đến hoạt độngtrải nghiệm trong dạy học môn Toán lớp 3 Vì vậy, trong quá trình nghiên cứu tôi đãtham khảo, tiếp cận các loại tài liệu đề cập đến những vấn đề chung của hoạt động trảinghiệm như sau:

2.1 Tài liệu nước ngoài

Lý luận về giáo dục đã được nhiều nhà tâm lý học, giáo dục quan tâm nghiêncứu và hoàn thiện khá sớm Hệ thống lý luận về hoạt động trải nghiệm tuy có nhiềunghiên cứu khác nhau song được trình bày thống nhất với hệ thống lý luận về hoạtđộng dạy học

L.X Vưgôxki, nhà tâm lí học hoạt động nổi tiếng trong nghiên cứu của mình đãchỉ ra rằng: “trong giáo dục, trong một lớp học, cần coi trọng sự khám phá có trợ giúp(assisted discovery) hơn là sự khám phá Ông cho rằng sự khuyến khích bằng ngônngữ của giáo viên và sự cộng tác của các bạn cùng tuổi trong học tập là rất quantrọng” Điều này cho thấy để hình thành tri thức, kỹ năng, kỹ xảo có hiệu quả cao,không chỉ coi trọng sự chỉ dẫn, hướng dẫn của giáo viên mà phải coi trọng hoạt độngcùng nhau, coi trọng sự hợp tác, làm việc cùng nhau giữa những người học

Một trong những lý luận nghiên cứu trực tiếp đến hoạt động trải nghiệm trongdạy học là Lý thuyết học từ trải nghiệm của David A Kolb (1984) Trong Lý thuyết học

từ trải nghiệm, Kolb cũng chỉ ra rằng “Học từ trải nghiệm là quá trình học theo đó kiếnthức, năng lực được tạo ra do vệc chuyển hóa kinh nghiệm Học từ trải nghiệm gầngiống với học thông qua làm nhưng khác ở chỗ là nó gắn với kinh nghiệm và cảm xúc

cá nhân”

Lý thuyết “Học từ trải nghiệm” là cách tiếp cận về phương pháp học đối với cáclĩnh vực nhận thức Để phát triển sự hiểu biết khoa học, chúng ta có thể tác động vàonhận thức của người học, nhưng để phát triển và hình thành phẩm chất thì người họcphải trải nghiệm Như vậy, trong lý thuyết của Kolb, trải nghiệm sẽ làm cho việc học

trở nên hiệu quả bởi trải nghiệm ở đây là sự trải nghiệm có định hướng, có dẫn dắt chứkhông phải sự trải nghiệm tự do, thiếu định hướng.

Như vậy, các lý thuyết trên đều khẳng định vai trò, tầm quan trọng của hoạtđộng, của sự tương tác, của kinh nghiệm đối với việc hình thành nhân cách con người.Năng lực chỉ được hình thành khi chủ thể được hoạt động, được trải nghiệm Nhữngquan điểm này chính là cơ sở lý thuyết cho việc xây dựng hoạt động trải nghiệm tronggiáo dục

Vận dụng quan điểm học tập trải nghiệm, rất nhiều các quốc gia trên thế giới đãđưa học tập trải nghiệm vào chương trình giáo dục từ rất sớm và đạt được hiệu quả caotrong giáo dục

Ở nước Anh, việc học được chia sẻ bởi nhà trường và nhiều tổ chức, cá nhân, xãhội cùng chung tay gánh vác Trong “Chương trình giáo dục phổ thông Anh quốc”(2013) Trung tâm Widehorizon thành lập năm 2004 (Chân trời rộng mở) như là niềm

hy vọng của giáo dục ngoài trời trong đó có dạy học phiêu lưu, mạo hiểm, một hìnhthức của hoạt động trải nghiệm Tầm nhìn sứ mạng của tổ chức này đơn giản là:

“Chúng tôi cho rằng mỗi đứa trẻ đều có cơ hội trải nghiệm những tri thức về phiêu lưumạo hiểm như là một phần được giáo dục trong cuộc đời chúng”

Tại Hàn Quốc (một trong những quốc gia có nền giáo dục phát triển nhất củakhu vực), trong cuốn “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo”- Bộ KH – KT và GD HànQuốc, 2009, đã nói tới một trong những chương trình đổi mới của giáo dục Hàn Quốc

là hoạt động trải nghiệm sáng tạo Hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại Hàn Quốc khôngtách tời hệ thống các môn học trong nhà trường mà có quan hệ tương tác, bổ trợ nhau

để hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, kĩ năng sống và năng lựccần có trong xã hội hiện đại Hoạt động này mang tính thực tiễn rất cao, gắn bó với đờisống và cộng đồng, có tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục

Tóm lại, nghiên cứu của các nhà tâm lí học, các nhà giáo dục học, cũng như môhình học tập trải nghiệm mà các nước trên thế giới đang tiến hành điều khẳng định rõvai trò, tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm trong việc hình thành và phát triểnnăng lực học sinh Đây chính là nội dung tôi tiếp cận vận dụng trong dạy học mônToán ở Việt Nam nhằm tiếp cận với nền giáo dục thế giới

2.2 Tài liệu trong nước

Xác định tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm trong dạy học, Nghị quyếtHội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện đào tạo có đề cập đếnvấn đề tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh như là một phương pháp dạy họctích cực trong quá trình dạy học Hoạt động trải nghiệm bản chất là những hoạt độnggiáo dục nhằm hình thành và phát triển cho học sinh phẩm chất, tư tưởng, ý chí tìnhcảm giá trị và kĩ năng sống và những năng lực cần có của con người trong xã hội hiệnđại Nội dung của hoạt động trải nghiệm được thiết kế theo hướng tích hợp nhiều lĩnhvực, môn học thành các chủ điểm mang tính chất mở Hình thức và phương pháp tổchức đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian, thời gian, quy mô,đối tượng và số lượng…để học sinh có nhiều cơ hội tự trải nghiệm và phát huy tối đakhả năng sáng tạo của các em.

Trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể Việt Nam cũng đề cập đến 8lĩnh vực học tập chủ chốt và hoạt động giáo dục với tên gọi hoạt động trải nghiệm.Trong đó, hoạt động trải nghiệm là hoạt động mới với cả 3 cấp học, được phát triển từcác hoạt động tập thể, hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa của chươngtrình hiện hành, được thiết kế thành các chuyên đề tự chọn nhằm giúp học sinh pháttriển các năng lực, kĩ năng, niềm tin, đạo đức… Điều này cho thấy tầm quan trọng củahoạt động trải nghiệm cũng như định hướng đổi mới mạnh mẽ hoạt động này ở trườngphổ thông trong giai đoạn tới

Ở Việt Nam, một số công trình nghiên cứu về lí luận dạy học cũng đề cập đếnvấn đề tổ chức hoạt động trải nghiệm Người đầu tiên nghiên cứu phát triển ứng dụng

Lý thuyết Hoạt động vào nhà trường chính là Phạm Minh Hạc Theo ông, thông quahoạt động của chính cá nhân, bản thân mới được hình thành và phát triển Như vậytrong học tập và giáo dục, rèn luyện việc lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, lĩnh hội cácgiá trị xã hội là hoạt động của người họ Con người có tự hoạt động mới biến kiếnthức, kinh nghiệm mà xã hội tích lũy được thành tri thức của bản thân “Hoạt độngkhông chỉ rèn luyện trí thông minh bằng hoạt động, mà còn thu hẹp sự cưỡng bức củanhà giáo thành sự hợp tác bậc cao”

Trong nước, thời gian qua cũng có nhiều bài báo, bài nghiên cứu khoa học vềtình hình học tập trải nghiệm như:

Kỉ yếu hội thảo: “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh phổthông và mô hình phổ thông gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương” của Bộ Giáodục và Đào tạo, đã thu hút rất nhiều bài viết của các tác giả trong cả nước Đã có 19bài của 21 tác giả gửi đến hội thảo, trong số đó có một số bài viết hay, đã đề cập đếnvấn đề tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh như:

Tác giả Bùi Ngọc Diệp trong bài viết “Hình thức tổ chức các hoạt động trảinghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông”, cũng đưa ra quan niệm về hoạt độngtrải nghiệm trong nhà trường phổ thông Theo đó “Các em được chủ động tham giavào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thựchiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bảnthân; các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng; tự đánh giá và đánhgiá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và của bạn bè,…”

Bài viết của tác giả Đinh Thị Kim Thoa, “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo gócnhìn từ lí thuyết và học từ trải nghiệm” có đề cập đến sự khác biệt giữa học đi đôi vớihành, học thông qua làm và học từ trải nghiệm Trong đó, “Học từ trải nghiệm gầngiống với học thông qua làm nhưng khác ở chỗ là nó gắn với kinh nghiệm và cảm xúc

cá nhân” Tác giả cũng đưa ra mô hình và chu trình học từ trải nghiệm của David Kolb

và vận dụng lý thuyết “ Học từ trải nghiệm” của Kolb vào việc dạy học và giáo dụctrong trường học Theo tác giả, để phát triển sự hiểu biết khoa học, chúng ta có thể tácđộng vào nhận thức của người học, nhưng để phát triển và hình thành năng lực (phẩmchất) thì người học phải trải nghiệm

Trong tài liệu tập huấn mới nhất của bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2015, “Kĩnăng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường trung học”,

đã tập hợp đầy đủ và hệ thống những nghiên cứu của các nhà giáo đứng đầu ngành vềhoạt động trải nghiệm sáng tạo như: Nguyễn Thúy Hồng, Đinh Thị Kim Thoa, NgôThị Thu Dung, Bùi Ngọc Diệp, Nguyễn Thị Thu Anh Tài liệu đề cập những vấn đềchung của hoạt động trải nghiệm như khái niệm, đặc điểm; xác định mục tiêu, yêu cầu,xây dựng nội dung và cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường phổthông; đánh giá hoạt động trải nghiệm với phương pháp và công cụ cụ thể

Nói tóm lại, qua quá trình tìm hiểu, ghi nhận tôi nhận thấy rằng việc dạy họctrải nghiệm hướng đến việc phát triển năng lực cho học sinh đã được đề cập đến trong

giảng dạy ở nhiều nước trên thế giới như Hàn Quốc, Anh,…Tuy nhiên, tại Việt Namvấn đề này vẫn còn khá mới mẻ Các nguồn tài liệu trong nước và thế giới đều đề cậpđến vai trò của hoạt động trải nghiệm trong dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh.Các tài liệu này cũng làm rõ khái niệm, nội dung, hình thức tổ chức,… của hoạt độngtrải nghiệm Mặc dù, chưa có tài liệu nào đề cập đến việc tổ chức hoạt động trảinghiệm trong dạy học môn Toán lớp 3 thông qua hoạt động trải nghiệm nhưng cáccông trình nghiên cứu trên là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho đề tài nghiên cứucủa tôi Trong nghiên cứu này, tôi tìm hiểu về hoạt động trải nghiệm, mô hình của họctrải nghiệm cho học sinh tiểu học.

3 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu việc vận dụng phương pháp dạy học trải nghiệm trong dạy họcToán lớp 3 nhằm đổi mới các hoạt động giáo dục trẻ theo quan điểm “Giáo dục lấy trẻlàm trung tâm”, nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường tiểu học

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Dạy học trải nghiệm môn Toán ở Tiểu học

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu đề tài chính là vấn đề vận dụng dạy học trải nghiệm vàomôn Toán ở lớp 3

5 Phạm vi nghiên cứu

5.1 Lĩnh vực khoa học

Phương pháp dạy học Toán ở tiểu học

5.2 Địa lí

Trường Tiểu học Mạc Đĩnh Chi, Quận Ninh Kiều, Thành phố Cần Thơ

5.3 Đối tượng nhân sự

Học sinh lớp 3

5.4 Môn thực nghiệm

Toán lớp 3 ở tiểu học.

6 Giả thuyết khoa học

Nếu giáo viên vận dụng phương pháp dạy học trải nghiệm trong dạy học mônToán ở lớp 3 một cách hợp lí sẽ nâng cao chất lượng dạy học và hiệu quả giờ học

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

7.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của phương pháp dạy học trải nghiệm 7.2 Thiết kế quy trình dạy học trải nghiệm ở môn Toán lớp 3

7.3 Tổ chức thực nghiệm, áp dụng dạy học trải nghiệm nhằm góp phần nâng cao kết quả dạy học môn Toán ở tiểu học

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Tiến hành thu thập dữ liệu và phân tích thông tin trong các tài liệu có sẵn, sáchgiáo khoa, sách giáo viên, tạp chí khoa học Đọc tài liệu về dạy học trải nghiệm, nănglực tính toán để có cơ sở lý thuyết vấn đề nghiên cứu, làm căn cứ để soạn giáo án thựcnghiệm, bài kiểm tra

8.2 Phương pháp quan sát

Đi dự giờ, quan sát hoạt động của giáo viên và học sinh trong các tiết Toán vậndụng dạy học trải nghiệm

8.3 Phương pháp điều tra viết

Điều tra và lấy ý kiến từ giáo viên, học sinh của lớp dạy thực nghiệm trong mộttrường tiểu học

8.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Dạy thử tiết Toán 3 trong một trường tiểu học

8.5 Phương pháp thống kê

Phương pháp thống kê được sử dụng nhằm thống kê lại kết quả thực nghiệm, từ

đó đánh giá hiệu quả các biện pháp đã đề xuất

Ngoài ra, trong đề tài nghiên cứu tôi còn sử dụng các kĩ thuật khác như: phântích, so sánh, đối chiếu tổng hợp Để hỗ trợ cho quá trình thực hiện đề tài chụp hình để

hỗ trợ cho việc nghiên cứu Các dữ liệu thu thập để phục vụ nghiên cứu gồm có: giáo

án giảng dạy, biên bản dự giờ, hình ảnh, băng ghi âm, bài kiểm tra của học sinh

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận Luận văn gồm 3 chương cụ thể như sau:Chương 1: Trải nghiệm và dạy học trải nghiệm

Chương 2: Vận dụng phương pháp dạy học trải nghiệm vào dạy học môn toáncho học sinh lớp 3

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: TRẢI NGHIỆM VÀ DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM

1.1 Khái niệm trải nghiệm

1.1.1 Trải nghiệm

Trong đời sống hằng ngày, chúng ta thường xuyên nhắc đến thuật ngữ trảinghiệm, chính vì mức độ phổ biến của thuật ngữ này nên cũng có nhiều quan niệmkhác nhau về trải nghiệm

Từ điển tiếng Việt định nghĩa: Trải có nghĩa là “đã từng qua, từng biết, từngchịu đựng”, còn nghiệm có nghĩa là “kinh nghiệm qua thực tế nhận thấy điều đó đúng”Như vậy, trải nghiệm có nghĩa là quá trình chủ thể được trực tiếp tham gia hoạt động

và rút ra những kinh nghiệm cho bản thân

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam “trải nghiệm” được diễn giải theo hai nghĩa.Trải nghiệm theo nghĩa chung nhất “là bất kì một trạng thái có màu sắc xúc cảm nàođược chủ thể cảm nhận, trải qua, đọng lại thành bộ phận (cùng với tri thức, ý thức…)trong đời sống tâm lí của từng người” Theo nghĩa hẹp trải nghiệm “là những tín hiệubên trong, nhờ đó các sự kiện đang diễn ra đối với các cá nhân được ý thức chuyểnthành ý kiến cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các hoạt động cần thiết, điều chỉnhhành vi cá nhân”

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia định nghĩa “trải nghiệm” hay kinh nghiệm làtổng quan khái niệm bao gồm tri thức, kĩ năng quan sát sự vật hoặc sự kiện đạt đượcthông qua tham gia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện đó Lịch sử của từ “trảinghiệm” gần nghĩa với khái niệm “thử nghiệm” Thực tiễn cho thấy trải nghiệm đạtđược thường thông qua thử nghiệm Trải nghiệm thường đi đến một tri thức về sự hiểubiết đến sự vật, hiện tượng, sự kiện

1.1.2 Hoạt động giáo dục, dạy học và hoạt động trải nghiệm

Theo nghĩa rộng hoạt động giáo dục là “những hoạt động có chủ đích, có kếhoạch hoặc có định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua những cáchthức phù hợp để chuyển tải nội dung giáo dục tới người học nhằm thực hiện mục tiêu

giáo dục” Hoạt động giáo dục này bao gồm: hoạt động dạy học và hoạt động giáo dụctheo nghĩa hẹp.

Hoạt động giáo dục theo nghĩa hẹp được hiểu là những hoạt động có chủ đích,

có kế hoạch, do nhà giáo dục định hướng, thiết kế, tổ chức trong và ngoài giờ học,trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục theo nghĩa hẹp, hìnhthành ý thức, phẩm chất, giá trị sống, hay các năng lực tâm lý xã hội,…

Hoạt động dạy học là quá trình người dạy tổ chức và hướng dẫn hoạt động họccủa người học nhằm giúp người học lĩnh hội tri thức khoa học, kinh nghiệm của xã hộiloài người để phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách người học

Như vậy, hoạt động dạy học chủ yếu nhằm phát triển mặt trí tuệ, hoạt động giáodục theo nghĩa hẹp chủ yếu nhằm phát triển mặt phẩm chất đạo đức, đời sống tìnhcảm Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, hoạt động giáo dục (nghĩahẹp) thực hiện các mục tiêu giáo dục thông qua một lọt các hoạt động như hoạt độnggiáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động tập thể…

Theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới, hoạt động giáo dục(theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và các mục tiêu của hoạt động giáo dục(nghĩa hẹp) nói trên sẽ được thực hiện chỉ trong một hoạt động có tên gọi là hoạt độngtrải nghiệm Như vậy, hoạt động trải nghiệm sẽ thực hiện tất cả mục tiêu và nhiệm vụcủa các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động tập thể,…và thêm vào đó lànhững mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục giai đoạn mới Vậy khái niệm hoạt động trảinghiệm trong nhà trường phổ thông có thể được hiểu là các hoạt động giáo dục thựctiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường Hoạt động trảinghiệm sáng tạo là một bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ họccác môn văn hóa trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học.Thông qua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của họcsinh, hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ khai thác kinh nghiệm của mỗi cá nhân, tạo cơhội cho các em vận dụng một cách tích cực những kiến thức đã học vào thực tế và đưa

ra những sáng kiến của mình, từ đó phát huy và nuôi dưỡng tính sáng tạo của mỗi cánhân của học sinh

Từ khái niệm này cho thấy, so với các hoạt động ngoài giờ lên lớp đang đượctiến hành hiện nay trong chương trình trường phổ thông thì hoạt động trải nghiệm sẽ

phong phú hơn cả về nội dung, phương pháp và hình thức hoạt động Đặc biệt mỗihoạt động phải phù hợp với mục tiêu phát triển những phẩm chất, năng lực nhất địnhcủa học sinh.

Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm quốc tế định nghĩa về học qua trải nghiệm “làmột phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích ngườihọc tham gia các trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểubiết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển các năng lực bản thân,tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội”

Hoạt động trải nghiệm được hiểu là “hoạt động giáo dục, trong đó, từng cá nhânhọc sinh trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môitrường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó pháttriển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực…từ đó tích lũy kinhnghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của các nhân mình” Hoạt độnggiáo dục trải nghiệm là một cách học thông qua thực hành, với quan niệm việc học làquá trình tạo ra tri thức mới trên cơ sở trải nghiệm thực tế, dựa trên những đánh giá,phân tích trên những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có Như vậy, thông qua các hoạt độnggiáo dục trải nghiệm, trẻ được cung cấp các kiến thức, kĩ năng từ đó hình thành nhữngnăng lực, phẩm chất và kinh nghiệm Hoạt động giáo dục trải nghiệm giúp trẻ tăng khảnăng khám phá, mang đến cho trẻ những bài học thực tiễn bổ ích và lý thú, tạo cho trẻ

có niềm say mê tìm hiểu

Hoạt động trải nghiệm trong môn học Toán nói riêng đã được hướng dẫn vàBan hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

“Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết

kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, trải nghiệm cáccảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức,

kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyếtnhững vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi;thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biếtmới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với

cuộc sống, môi trường” Như vậy, không phải học sinh được thực hành các công việcthực tế bên ngoài lớp học mới gọi là trải nghiệm [22]

Các khái niệm này điều khẳng định vai trò định hướng, hướng dẫn của nhà giáodục (không phải là hoạt động trải nghiệm tự phát) Nhà giáo dục không tổ chức, phâncông học sinh một cách trực tiếp mà chỉ hỗ trợ, giám sát Học sinh được trực tiếp, chủđộng tham gia các hoạt động Phạm vi các chủ đề hay nội dung hoạt động và kết quảđầu ra là năng lực thực tiễn, phẩm chất và tiềm năng sáng tạo; và hoạt động là phươngthức cơ bản của sự hình thành và phát triển nhân cách con người

Từ những kết quả các nghiên cứu các lí thuyết trên có thể thấy trải nghiệm làphương thức hoạt động chỉ sự tương tác, sự tác động của chủ thể đối với đối tượngxung quanh và ngược lại Hoạt động ở đây là hoạt động của chính bản thân chủ thể.Những hoạt động này vừa mang tính chất trải nghiệm, thử sai, vừa là cách thức nhậnthức, tác động của riêng mỗi chủ thể Qua hoạt động giải quyết vấn đề mà thu nhậnnhững giá trị cần thiết cho bản thân đó chính là quá trình mang tính trải nghiệm Hoạtđộng trải nghiệm nhấn mạnh đến sự trải nghiệm, thúc đẩy năng lực sáng tạo của ngườihọc

1.1.3 Quan điểm về trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành songsong với hoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông Hoạt động trải nghiệm là một

bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa ở trênlớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học Thông qua các hoạtđộng thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của học sinh, hoạt động trảinghiệm là các hoạt động giáo dục có mục đích, có tổ chức được thực hiện trong hoặcngoài nhà trường nhằm phát triển, nâng cao các tố chất và tiềm năng của bản thân họcsinh, nuôi dưỡng ý thức sống tự lập, đồng thời quan tâm, chia sẻ tới những người xungquanh Thông qua việc tham gia vào các hoạt động trải nghiệm, học sinh được pháthuy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân Các emđược chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạtđộng đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứatuổi và khả năng của bản thân Các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ýtưởng, được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định bản

thân, được tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình vàcủa bạn bè,… Từ đó, hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và cácnăng lực cần thiết Hoạt động trải nghiệm về cơ bản mang tính chất của hoạt động tậpthể trên tinh thần tự chủ, với sự nỗ lực giáo dục nhằm phát triển khả năng sáng tạo và

cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể Hoạt động trải nghiệm có nội dung rất đadạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnhvực học tập và giáo dục như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống,giáo dục giá trị sống, giáo dục nghệ thuật, thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục laođộng, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường Nội dung giáo dục của hoạtđộng trải nghiệm thiết thực và gần gũi với cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhu cầuhoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng những hiểu biết của mình vào trongthực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi Hoạt động trải nghiệm có thể tổ chứctheo các quy mô khác nhau như: theo nhóm, theo lớp, theo khối lớp, theo trường hoặcliên trường

Trải nghiệm trong dạy học nói chung và trong môn học toán nói riêng có thểđược tiến hành trên cả ba hoạt động: Trải nghiệm suy nghĩ, ý tưởng; Trải nghiệm lờinói; Trải nghiệm hành động

Trong mỗi tiết dạy nếu các em được trải nghiệm đầy đủ theo các hoạt động trên,các em không chỉ nắm vững kiến thức, năng động, sáng tạo mà còn góp phần hìnhthành, phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và các năng lực đặc thù

Thông qua các hoạt động trải nghiệm các em được khám phá bản thân, rènluyện bản thân, phát triển quan hệ với bạn bè, thầy cô và cả người thân trong gia đình.Đặc biệt ngôn ngữ toán học được chuẩn xác, khả năng lập luận trở nên logic, tư duyphát triển

1.2 Dạy học trải nghiệm

1.2.1 Khái niệm dạy học trải nghiệm

Dạy học trải nghiệm là hình thức dạy học cho học sinh tham gia quá trình nhậnthức, khám phá đối tượng bằng việc tương tác với đối tượng thông qua các thao tác vớiđối tượng thông qua các thao tác vật chất bên ngoài (nhìn, sờ, nếm, ngửi,…) và cácquá trình tâm lý bên trong (chú ý, ghi nhớ, tư duy, tưởng tượng) qua đó học sinh có thể

học hỏi, tìm tòi, sáng tạo, tiếp thu, tích lũy những kinh nghiệm cho bản thân và hoànthiện các kĩ năng trong cuộc sống.

Định nghĩa của Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm quốc tế: “Giáo dục trảinghiệm là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khíchngười học tham gia trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cườnghiểu biết, phát triển kỹ năng, định hình các giá trị sống và phát triển tiềm năng bảnthân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội”.[21]

Người dạy ở đây có thể là: giáo viên, tình nguyện viên, hướng dẫn viên, huấnluyện viên, bác sỹ tâm lý… Nó nói lên tính đơn giản, đa dạng, phổ biến và ứng dụngcủa giáo dục trải nghiệm

Người học sẽ huy động một cách toàn diện về trí tuệ, cảm xúc, thể chất, kỹnăng và các quan hệ xã hội của bản thân trong quá trình tham gia; yêu cầu người họcphải sáng tạo, tự chủ, tự ra quyết định và thỏa mãn với kết quả đạt được

Thông qua dạy học trải nghiệm, người học được tham gia tích cực vào việc: đặtcâu hỏi, tìm tòi, trải nghiệm, giải quyết vấn đề, tự chịu trách nhiệm Kết quả của trảinghiệm không quan trọng bằng quá trình thực hiện và những điều học được từ trảinghiệm đó, tạo cơ sở nền tảng cho việc học và trải nghiệm của cá nhân đó trong tươnglai

Dạy học trải nghiệm cũng có cơ sở lý thuyết dựa trên một nghiên cứu (Edgar Dale 1946) chỉ ra rằng:

Hình 1.1: Kết quả học tập thông qua dạy học trải nghiệm dựa trên nghiên cứu của

Edgar[21].

1.2.2 Mô hình học trải nghiệm

Nghiên cứu về học trải nghiệm, nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra những mô hìnhphù hợp với mục đích giáo dục Một số mô hình phổ biến của Lewinian, Piaget,Dewey, Kolb

1.2.2.1 Mô hình dạy học trải nghiệm theo Lewininan

Những hành động được xem là tạo điều kiện tốt nhất để quá trình chuyển đổikinh nghiệm thành kiến thức mới bắt đầu, sau đó là thu thập dữ liệu và quan sát về dữliệu đó Dữ liệu sẽ được đem đi phân tích và kết quả của những phân tích này đượccung cấp cho các tác nhân trong kinh nghiệm để sử dụng chúng Do đó, việc học trảinghiệm sẽ được trải qua chu kì 4 giai đoạn

Kinh nghiệm cụ thể ngay lập tức là cơ sở cho việc quan sát và hành động đượcđồng hóa trở thành lí thuyết mang tính chất gợi ý Những giả thuyết này được hướngđến hành động và từ đó tạo ra các kiến thức mới

Theo mô hình của Lewinian nhấn mạnh hai khía cạnh:

Thứ nhất, mỗi cá nhân đều sở đều sở hữu một vốn kinh nghiệm và đây là đầumối cho việc học tập, cho cuộc sống, các khái niệm trừu tượng, đồng thời cũng là điểmtham chiếu cụ thể để kiểm tra tính đúng sai, có ý nghĩa hay không có ý nghĩa của các ýtưởng được tạo ra trong quá trình học tập Khi con người chia sẻ kinh nghiệm sẽ được

bổ sung và hoàn thiện hơn nữa

Thứ hai, việc trải nghiệm thông qua hành động được dựa trên quy trình phảnhồi Phản hồi thông tin cung cấp cho cơ sở cho một quá trình liên tục về mục tiêu hànhđộng và đánh giá kết quả của hành động đó Theo Lewin hoạt động học tập chưa cóđược hiệu quả bởi vì thiếu sự phản hồi một cách đầy đủ Không hiệu quả dẫn đến mấtcân bằng giữa quan sát và hành động, các thông tin thu thập được dễ bị sai lệch

Như vậy mô hình của Lewinian hướng đến nghiên cứu hành động, xem hànhđộng thực hành như một yếu tố tiên quyết để tiến hành học trải nghiệm

1.2.2.2 Mô hình dạy học trải nghiệm theo John Dewey

Mô hình học trảinghiệm của Dewey khá giống với Lewin mặc dù rõ ràng ônghiểu khá sâu về bản chất của hoạt động học trải nghiệm Điều này làm quá trình họctari nghiệm trở thành quá trình phản hồi thông tin qua việc chuyển đổi cảm xúc xungquanh với ý thức muốn trải nghiệm Việc thực hiện trải nghiệm là một hoạt động trí tuệkhá phức tạp mà theo Dewey gồm 4 thành tố

H ình 1.2: Mô hình dạy học trải nghiệm theo John Dewey [15]

- Quan sát các điều kiện xung quanh

Thúc

đẩy

Thúc đẩy

Thúc đẩy

Phán

đoán

Phán đoánQuan

Quan sát

Mục đích

-Kiến thức từ những tình huống đã từng xảy ra trong quá khứ Trong đó một sốkiến thức bắt nguồn từ hồi ức và một số phần thông tin Hai phần kiến thức này báohiệu người tiếp nhận sẽ có thể mở rộng được kinh nghiệm cá nhân.

-Suy xét: Kết hợp những gì quan sát được và những gì được nhắc lại để xem xétchúng biểu đạt điều gì Xuất phát từ mục đích ban đầu, người tiếp nhận dự đoán vàphán xét để hình thành kiến thức mới

Sơ đồ này thể hiện sự tương đồng với Lewin, trong việc nhấn mạnh việc học là

sự kết hợp giữa kinh nghiệm và khái niệm, giữa quan sát và hành động Kinh nghiệmthúc đẩy cho học đưa ra các hành động và từ kết quả của hành động học đánh giá, canthiệp và điều chỉnh lại để đạt được mục tiêu, từ đó hình thành nên kiến thức mới

1.2.2.3 Mô hình dạy học trải nghiệm theo Piaget

Piaget cho rằng chìa khóa của quá trình học tập chính là sự tương tác giữa conngười với môi trường để trải nghiệm Hình thành kiến thức mới theo thuật ngữ Piagetchính là sự cân bằng của hai quá trình học tập và trải nghiệm

Piaget xác định 4 giai đoạn của quá trình nhận thức từ khi trẻ mới sinh ra đến khoảng

- Giai đoạn từ 7 đến 11 tuổi: Giai đoạn này khả năng trừu tượng hóa của trẻđược phát triển mạnh Được gọi là quá trình hoạt động cụ thể Học được điều chỉnhmột cách logic trên lớp và các mối quan hệ xung quanh Trẻ ở giai đoạn này tăng sựđộc lập của mình thông qua sự phát triển của năng lực qui nạp

- Giai đoạn cuối của Piaget từ 12 – 16 tuổi, gọi là giai đoạn thanh thiếu niên.Trong giai đoạn này, trẻ di chuyển từ biểu tượng đến các hoạt động chính thức Trẻđịnh hướng trải nghiệm cụ thể và tích cực hơn

Hình 1.3: Mô hình học trải nghiệm của Piaget[15]

1.2.2.4 Mô hình dạy học trải nghiệm theo David Kolb

Năm 1984, trên cơ sở những nghiên cứu của Dewey, Lewin, Piaget, LevVygotsky và các nhà nghiên cứu khác về kinh nghiệm và học tập dựa vào kinh nghiệm,David Kolb (sinh năm 1939), nhà lý luận giáo dục Hoa Kỳ, đã nghiên cứu và xuất bảnmột công trình về học tập dựa vào trải nghiệm: Trải nghiệm học tập: Kinh nghiệm lànguồn học tập và phát triển (Study experience: Experience is the source of Learningand Development) David Kolb đã chính thức giới thiệu về lý thuyết học tập dựa vàotrải nghiệm, cung cấp một mô hình học tập dựa vào trải nghiệm đẻ ứng dụng trongtrường học, tổ chức kinh tế và hầu như bất cứ nơi nào con người được tập hợp vớinhau Ông đã liệt kê các đặc điểm của học tập dựa vào trải nghiệm và xác định các giaiđoạn học tập dựa vào trải nghiệm Đối với Kolb, “Học tập là quá trình mà trong đókiến thức được tạo ra thông qua việc chuyển đổi kinh nghiệm” [18] Các kinh nghiệmhọc tập liên quan đến việc áp dụng các thông tin nhận được từ giáo dục đến kinhnghiệm của người học Các học sinh không tiếp thu kiến thức của mình chỉ từ các GV,

mà thay vào đó, người học thông qua quá trình trải nghiệm dựa trên các kinh nghiệm

2 Giai đoạn đại diện

4 Giai đoạn hoạt động thực hành

3 Giai đoạn hoạt động nền tảng

hiện có của bản thân để thu thập thông tin mới trong môi trường học tập thực tiễn vàkiểm tra nó lại bằng kinh nghiệm của mình Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm củaKolb bao gồm 4 giai đoạn trong một vòng tròn khép kín (Hình 1.4).

Hình 1.4: Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của David Kolb [15].

Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của David Kolb (1984) đã phát triển môhình học tập dựa vào trải nghiệm (experiential learning, thường được biết đến với cáitên “ Chu trình học tập Kolb”) nhằm “quy trình hóa” việc học với các giai đoạn vàthao tác được định nghĩa rõ ràng

Thông qua chu trình này, cả người học lẫn người dạy đều có thể cải tiến liên tụcchất lượng cũng như trình độ của việc học Đây là một trong số các mô hình được sửdụng rộng rãi nhất trong việc thiết kế thế chương trình học, thiết kế bài giảng, trongviệc giảng dạy và hướng dẫn học tập cho học sinh

Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của David Kolb là một chu trình tuầnhoàn hình xoắn ốc gồm 4 giai đoạn Trong đó, người học thử nghiệm và điều chỉnh các

Kiểm tra những giả thuyết

trong tình huống mới (đưa kiến

thức mới vào tình huống mới

có ý nghĩa)

Tóm tắt và khái quát hóa (Khái quát thành các khái niệm, kiến thức mới)

khái niệm mới như là kết quả của hoạt động phản hồi và hình thành khái niệm Cácgiai đoạn học tập trong chu trình trải nghiệm có thể phân tích cụ thể như sau sau:

Giai đoạn 1 – Khái niệm có sẵn: bản thân mỗi học sinh khi bắt đầu tham quanhoạt động học tập dựa vào trải nghiệm đều đã có vốn kinh nghiệm thực tế Đó chính lànhững kiến thức, kỹ năng về chủ đề, nội dung cần học Kinh nghiệm được lưu lại trongbản thân học sinh và là “nguyên liệu” quan trọng của quá trình học tập

Giai đoạn 2 – Quan sát và đối chiếu: học sinh trải nghiệm thực tế, tương táctrực tiếp với môi trường học tập Qua quan sát, cảm nhận và đối chiếu, phân tích, đánhgiá các sự vật, hiện tượng, kết hợp huy động vốn kinh nghiệm đã có của bản thân đểtìm hiểu về sự vật, hiện tượng Tự mình suy nghĩ về các sự vật, hiện tượng hoặc traođổi, tranh luận với các học sinh khác Giai đoạn này, trong mỗi bản thân học sinh xuấthiện những ý tưởng, dự định về sự vật, hiện tượng

Giai đoạn 3 – Tóm tắt và khái quát hóa: mỗi học sinh bắt đầu có sự hình thànhkhái niệm về sự vật, hiện tượng Bước một giai đoạn học tập này, kiến thức về sự vật,hiện tượng được hình thành tập trung trong mỗi học sinh rất rõ ràng mặc dù các kiếnthức đó có thể đúng hoặc chưa đúng về sự vật, hiện tượng

Giai đoạn 4 – Kiểm tra lại giả thuyết trong tình huống mới: từ giả thuyết đượchọc sinh hình thành ở giai đoạn 1, giả thuyết này được đưa vào thực tiễn để kiểmnghiệm Qua hoạt động thực nghiệm thực tiễn, học sinh nhận định là những giả thuyết

đã đề ra Bước vào giai đoạn học tập này, bản thân học sinh có sự chuyển đổi thôngqua các hành động

1.3 Bản chất của một hoạt động trải nghiệm

Bản chất của hoạt động trải nghiệm được nhìn nhận dưới góc nhìn thời giantheo một chu kỳ nhất định, từ quá khứ, hiện tại và tương lai Khi trải qua một sự kiện,người học có thể học được từ các trải nghiệm vào các thời điểm khác nhau Trong đó

có thể học từ một sự kiện khi nó đang từng diễn ra hoặc nên diễn ra

Học tập từ quá khứ: nhiều nghiên cứu về trải nghiệm cho rằng trải nghiệm baogồm việc nhìn lại một sự kiện và phân tích nó mà nó gọi là phản chiếu hình động(Schon, 1983) Thông thường khi chúng ta thực hiện một trải nghiệm chúng ta thườngkhông có đủ thời gian để hiểu được chuyện gì đã xảy ra cũng như phân tích và đánh

giá nó Cho đến khi chúng ta hồi tưởng để suy nghĩ về nó thì việc trải nghiệm mới thực

có ý nghĩa Chúng ta có thể học tập hồi tưởng bằng cách xem xét lại những điều đã trảinghiệm như là một đối tượng mới, nhớ lại những điều đã xảy ra và phân tích nó sâuhơn Một cách khác để học tập hồi tưởng là đưa kinh nghiệm đã có ra hiện tại, so sánh,đối chiếu với kinh nghiệm hiện tại để khẳng định giá trị của nó Chẳng hạn như mộtđứa trẻ gặp phải nóng, nhận ra đây là nguy hiểm, kinh nghiệm tích lũy và đối chiếu vớihiện tại là đúng chúng sẽ không dám chạm vào lửa Trong quá trình trải nghiệm, huyđộng kinh nghiệm sẵn có là bước đầu tiên, những kinh nghiệm cũ có thể huy động từbất kỳ lúc nào và kết hợp với tư duy cụ thể để chuyển thành một kinh nghiệm mới hơn.Học tập song song trong hiện tại: học trải nghiệm song song trong hiện tại Các kinhnghiệm trong quá khứ được sử dụng gần như tức thời nhằm mục đích giải quyết cácvấn đề hiện tại, giúp người đọc điều chỉnh hành vi sao cho phù hợp Như vậy ngườihọc tiếp nhận những kích thích ở hiện tại để huy động kiến thức để xem xét những gìđang xảy ra Từ đó, kinh nghiệm cũ được đem ra hiện tại để xem xét và phản chiếukinh nghiệm Học tập tiềm năng: Thông qua các hoạt động trải nghiệm trong hiện tại,chúng ta có thể vẽ ra trong đầu cách giải quyết một vấn đề nào đó với cùng một tìnhhuống tương tự trong tương lai Nó sẽ không giống quá khứ, sẽ được thay đổi và giảithích lại Quá trình giải quyết và hình thành kiến thức trong tương lai có thể liên quanđến quá trình trải nghiệm từ quá khứ và hiện tại Như vậy, học trải nghiệm không chỉdừng lại ở một giai đoạn của quá trình học tập mà xuyên suốt, kéo dài từ các kiến thức,kinh nghiệm cũ, đến việc ứng dụng trải nghiệm vào việc học tập ở hiện tại và dự đoánđược cách giải quyết một số vấn đề tương tự ở tương lai Đó là một quá trình liên tục

và quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau

1.4 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm

1.4.1 Nội dung của hoạt động trải nghiệm mang tính tích hợp và phân hóa cao

Nội dung của hoạt động trải nghiệm rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổnghợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực hoạt động và giáo dục như:giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáodục thẩm mĩ, nghệ thuật, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giao thông…Nội dunggiáo dục của hoạt động trải nghiệm thiết thực và gần gũi với cuộc sống thực tế, đápứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng những hiểu biết của

mình vào trong cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi Các nội dung của hoạt độngtrải nghiệm thường thuộc 4 nhóm sau đây:

+ Nhóm các hoạt động xã hội

+ Nhóm các hoạt động học thuật

+ Nhóm các hoạt động nghệ thuật và thể thao

+ Nhóm các hoạt động định hướng nghề nghiệp (tìm hiểu thông tin về hướngphát triển tương lai; tìm hiểu bản thân)

Cụ thể, học sinh sẽ được trải nghiệm:

Trải nghiệm cuộc sống: làm nông – trồng lúa, gặt, làm vườn, chăn nuôi…

Trải nghiệm xã hội: đến thăm và giúp đỡ các trẻ mồ côi, bệnh viện, viện dưỡnglão, hoặc làm các hoạt động từ thiện cho các tổ chức phi chính phủ

Khám phá định hướng nghề nghiệp: khách mời là những chuyên gia trong cáclĩnh vực nghề đa dạng, hoặc những người thành công trong một lĩnh vực nghề nào đó,

họ sẽ có những lời chia sẻ và lời khuyên bổ ích cho các em học sinh Các em có thểtrực tiếp đến thăm cơ sở làm việc của những khách mời đó, từ các em nhìn nhận lạikhả năng bản thân và cụ thể hóa định hướng nghề nghiệp cho mình

Thủ công mỹ nghệ: gốm, sứ, mộc và các loại hình thủ công khác

Hát, múa dân gian: là hoạt động trải nghiệm vè văn hóa rất thú vị Học sinhgiữa các khối dường như không còn khoảng cách, tất cả cùng hòa chung lời ca điệunhạc mang đậm tính truyền thống

Khám phá khoa học: phòng đọc sách, phòng viết văn, thí nghiệm khoa học,toán học…

Có rất nhiều hoạt động mà học sinh có thể lựa chọn tham gia theo sở thích củamình

Hoạt động nghệ thuật: phát hiện và phát triển khả năng đặc biệt của học sinhthông qua các hoạt động như diễn kịch, đóng phim, đóng vai các nhân vật lịch sử, kểchuyện lịch sử

Việc lựa chọn nội dung cụ thể nào cho hoạt động trải nghiệm, các nhà trường cóthể tự quyết định, song cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

- Mục tiêu: nội dung lựa chọn phải phù hợp với độ tuổi học sinh, trình độ họcsinh Không nên xây dựng các chủ đề trải nghiệm vượt xa nội dung kiến thức của họcsinh nhằm tạo cho học sinh tin tưởng vào năng lực của chính bản thâm mình Ngoài ra,phù hợp với điều kiện địa phương, điều kiện nhà trường…

- Khoa học – giáo dục: nội dung phải đảm bảo tính logic và khoa học, tính thẩm

mỹ và tính đạo đức

- Thời sự: nội dung lựa chọn cần đáp ứng với những yêu cầu của xã hội ở thờiđiểm giáo dục Chủ đề thường gắn chặt với những vấn đề môi trường, xã hội, kinh tế,khoa học kĩ thuật đang là vấn đề giải quyết ở địa phương nơi tập thể học sinh sống vàhọc tập

- Gắn kết: gắn với đời sống thực tiễn địa phương, đất nước và hòa nhập quốc tế.Các chủ đề hoạt động trải nghiệm cần có sự đóng góp và tham gia của tập thể học sinhvới sự hướng dẫn và tham gia của giáo viên, cán bộ quản lí, cán bộ chuyên môn…ởđịa phương nhằm thông qua hoạt động, học sinh không chỉ giải quyết vấn đề đặt ra màcòn rèn luyện các kĩ năng sống cho mình

1.4.2 Hoạt động trải nghiệm

Được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như trò chơi, hội thi, diễn đàn,giao lưu, tham quan du lịch, sân khấu hóa (kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm,…) thểdục thể thao, câu lạc bộ, tổ chức các ngày hội, các công trình nghiên cứu khoa học kỹthuật…Mỗi một hình thức hoạt động trên đều tiềm tàng trong nó những khả năng giáodục nhất định Nhờ các hình thức tổ chức đa dạng phong phú mà việc giáo dục họcsinh được thực hiện một cách tự nhiên, sinh động, nhẹ nhàng, hấp dẫn, không gò bó vàkhô cứng, phù hợp với đặt điểm tâm sinh lý cũng như nhu cầu, nguyện vọng của họcsinh Trong quá trình thiết kế, tổ chức, đánh giá các hoạt động trải nghiệm, cả giáoviên lẫn học sinh đều có cơ hội thể hiện sự sáng tạo, chủ động, linh hoạt của mình, làmtăng thêm tính hấp dẫn, độc đáo của các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm Sự

đa dạng của hình thức trải nghiệm cũng tạo cơ hội thực hiện giáo dục phân hóa

Căn cứ theo hướng dẫn của Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông mới cóthể thấy hoạt động trải nghiệm được tổ chức với tư cách là một hoạt động độc lập vàhoạt động trải nghiệm cũng là một hình thức dạy học được tiến hành trong các mônhọc như Toán, Lịch sử, Địa lí, Khoa học, Tự nhiên và Xã hội…

Với nhiều hình thức tổ chức đa dạng, hoạt động trải nghiệm có thể được tổ chứctheo các qui mô khác nhau như: nhóm, theo lớp, theo khối lớp, theo đường hoặc liêntrường Tuy nhiên tổ chức theo qui mô nhóm và qui mô lớp có ưu thế hơn về nhiềumặt như: tổ chức đơn giản, không tốn kém, mất ít thời gian, học sinh tham gia đượcnhiều hơn và có nhiều khả năng hình thành và phát triển các năng lực cho học sinhhơn.

Địa điểm tổ chức hoạt động trải nghiệm ở trong và ngoài nhà trường như: lớphọc, thư viện, sân trường, công viên, vườn hoa, bảo tàng, các di tích lịch sử, danh lamthắng cảnh, các làng nghề, các cơ sở sản xuất,….hoặc các địa điểm liên quan đến bàihọc Với môn Toán lớp 3, địa điểm tổ chức hoạt động trải nghiệm có thể là lớp học,sân trường, công viên, vườn hoa,…

1.4.3 Hoạt động trải nghiệm mang tính sáng tạo

Học thông qua trải nghiệm là quá trình hoạt động tích cực, sáng tạo và hiệu quảbởi hoạt động trải nghiệm sẽ tạo cơ hội cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động,

tự giác và sáng tạo của bản thân học sinh Nó có khả năng huy động sự tham gia tíchcực của học sinh vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đếnchuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi vàkhả năng của bản thân; tạo cơ hội cho các em được trải nghiệm, được bày tỏ quanđiểm, ý tưởng; được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳngđịnh bản thân, được tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhómmình và của bạn bè… Từ đó hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống vàcác năng lực cần thiết

1.4.4 Hoạt động trải nghiệm đòi hỏi sự phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

Khác với hoạt động dạy học, hoạt động trải nghiệm có khả năng thu hút thamgia, phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong nhà trường như: giáo viên chủnhiệm lớp, giáo viên bộ môn, tổng phụ trách Đội, ban giám hiệu nhà trường, phụhuynh học sinh, chính quyền địa phương, hội khuyến học, các cơ quan, tổ chức, doanhnghiệp ở địa phương Tùy thuộc vào nội dung, tính chất từng hoạt động mà sự thamgia của các lực lượng có thể là trực tiếp hoặc gián tiếp; có thể là chủ trì, đầu mối hoặcphối hợp; có thể về những mặt khác nhau (về kinh phí, phương tiện, địa điểm tổ chức

hoạt động hoặc đóng góp về chuyên môn, trí tuệ, chất xám hay sự ủng hộ về tinhthần) Do vậy, hoạt động trải nghiệm tạo điều kiện cho học sinh được học tập, giao tiếprộng rãi với nhiều lực lượng giáo dục; được lĩnh hội các nội dung giáo dục qua nhiềukênh khác nhau, với nhiều cách tiếp cận khác nhau Điều đó làm tăng tính đa dạng,hấp dẫn và chất lượng, hiệu quả của các hoạt động trải nghiệm.

1.5 Vai trò của hoạt động trải nghiệm

- Học tập trải nghiệm làm tăng tính hấp dẫn trong học tập Hình thức dạy họctrải nghiệm là hình thức giáo dục học sinh theo hình thức dạy học ngoài thực tế, trêncác vật thật có vị trí, vai trò rất quan trọng, là cầu nối giữa hoạt động giảng dạy và họctập trên lớp với giáo dục học sinh ngoài lớp Các em vận dụng kiến thức học được vàocuộc sống một cách linh hoạt, tránh nhàm chán

- Phát huy được tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh Khai tháctiềm năng của học sinh bằng sự nổ lực của chính bản thân mình Hoạt động trảinghiệm chú trọng vào việc giúp học sinh khai thác những tiềm năng sẵn có, định hìnhnhững thói quen, tính cách tốt ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường để tạo nềnmóng vững chắc cho sự phát triển tiếp theo Phương pháp học này không áp đặt họcsinh mà giáo viên chỉ quan sát và đưa ra các gợi ý, trợ giúp các em Khuyến khích tối

đa sự sáng tạo của học sinh

- Dạy học trải nghiệm tạo điều kiện kết nối các kiến thức khoa học liên ngành.Nội dung học tập trải nghiệm rất phong phú và đa dạng mang tính tổng hợp kiến thức

kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục trí tuệ,giáo dục kĩ năng sống, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ và thể chất,… Chính nhờđặc trưng này mà học tập trải nghiệm trở nên gần gũi, thiết thực với cuộc sống, giúpcác em vận dụng vào trong cuộc sống một cách dễ dàng và thuận lợi hơn Học tập trảinghiệm trong môn Tự nhiên và Xã hội có thể tích hợp với môn Địa lí, Khoa học,…

- Dạy học trải nghiệm giúp gắn kết giữa các đại lượng giáo dục trong và ngoàinhà trường Hoạt động trải nghiệm có sức hút mạnh mẽ, có sự tham gia, phối hợp liênkết với lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: cha mẹ học sinh, chínhquyền địa phương, những tổ chức…Tùy thuộc nội dung, tính chất của từng hoạt động

mà sự tham gia của các lực lượng có thể là trực tiếp hay gián tiếp Do đó, hoạt độngtrải nghiệm tạo điều kiện cho học sinh được giao tiếp rộng rãi với nhiều lực lượng giáo

dục, được lĩnh hội các nội dung giáo dục qua nhiều kênh khác nhau với nhiều cách tiếpcận khác nhau Điều đó làm tăng tính đa dạng, hấp dẫn và hiệu quả của hoạt động trảinghiệm.

- Hoạt động trải nghiệm gắn kết giữa người dạy và người học Dạy học bằngtrải nghiệm đòi hỏi người dạy phải tuân theo phong cách người hỗ trợ, hướng dẫn đểgiúp người học thu được kiến thức từ những kinh nghiệm thực tế, đồng thời phải phùhợp với phong cách của người học nhằm phát huy tốt nhất khả năng và sự sáng tạo ởngười học

- Hoạt động trải nghiệm là mô hình học tập tiên tiến nhằm giúp học sinh hoànthiện bản thân mình Hoạt động trải nghiệm tạo ra sự tự tin cho học sinh trong học tập,hình thành năng lực học tập cho học sinh: lập kế hoạch, tổ chức làm việc nhóm, thuthập và xử lí thông tin, lập báo cáo, thuyết trình, đánh giá và tự đánh giá Qua các giờhọc đó, học sinh sẽ cảm thấy yêu thích môn học và hiểu kiến thức một cách sâu sắchơn Ngoài ra, học tập trải nghiệm là điều kiện học hỏi lẫn nhau, giúp học sinh pháthuy tích cực tự học, sáng tạo, tính tự giác Giúp các em phát huy tốt các kĩ năng như:

kĩ năng giao tiếp, kĩ năng hợp tác… Các bài giảng gắn với thực tiễn đời sống, tăng thờigian thực hành đã giúp cho học sinh động não, trải nghiệm và giải quyết những vẫn đềcủa cuộc sống linh hoạt, hiệu quả hơn

1.6 Các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường

Hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong nhà trường phổ thông rấtphong phú và đa dạng Cùng một chủ đề, một nội dung giáo dục nhưng hoạt động trảinghiệm có thể tổ chức theo nhiều hình thức hoạt động khác nhau, tùy theo lứa tuổi vànhu cầu của học sinh, tùy theo điều kiện cụ thể của từng lớp, từng trường, từng địaphương… Một số các hình thức tổ chức của hoạt động trải nghiệm trong nhà trường

1.6.1 Các câu lạc bộ

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sởthích, nhu cầu, năng khiếu… dưới sự định hướng của những nhà giáo dục nhằm tạomôi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa học sinh với nhau và giữa học sinh vớicác thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của câu lạc bộ tạo cơ hội đểhọc sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các em

quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ nănglắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩnăng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyếtvấn đề… Câu lạc bộ là nơi để học sinh được thực hành các quyền trẻ em của mình nhưquyền được học tập, quyền được tự do kết giao, quyền được vui chơi giải trí và thamgia các hoạt động văn hóa nghệ thuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận

và phổ biến thông tin,… Thông qua hoạt động của các câu lạc bộ nhà giáo dục hiểu vàquan tâm hơn đến nhu cầu, nguyện vọng và mục đích chính đáng của các em

Câu lạc bộ hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, thống nhất, có lịch sinh hoạtđịnh kì và có thể được tổ chức với nhiều lĩnh vực khác nhau

1.6.2 Các hoạt động xã hội tình nguyện

Hoạt động tình nguyện là hoạt động mang tính tự nguyện, tự giác cao thống quaviệc học sinh tự mình nhận lấy trách nhiệm để sẵn sàng làm việc (thường là nhữngviệc khó khăn, đòi hỏi phải hi sinh thời gian, công sức, tiền của …) và thực hiện cáchoạt động mà không quản ngại khó khăn, gian khổ mà không nhất thiết phải có quyềnlợi vật chất cho bản thân

Hoạt động tình nguyện có thể của cá nhân hay cộng đồng, được xuất phát từlòng nhân ái, tính tích cực xã hội và hoài bão lí tưởng của tuổi trẻ nhằm thực hiệnnhững nhiệm vụ khó khăn, đột xuất của địa phương, đơn vị vì lợi ích của xã hội, cộngđồng Hoạt động tình nguyện nhằm bồi dưỡng cho các em có lòng nhân ái, biết sẽchia, bao dung những người xung quanh Từ đó, giúp các em sống có ý thức cộngđồng Khi các em quan tâm và tham gia vào các hoạt động của cộng đồng, các em sẽnhận thức được vai trò cũng như trách nhiệm xã hội của bản thân mình, từ đó, các em

sẽ có thái độ đúng đắn, đóng góp cho sự phát triển của cộng đồng địa phương mình

1.6.3 Diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự thamgia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình vớiđông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớn khác có liênquan Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiếtthực Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan niệm hay

những câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứngthú, nguyện vọng của các em; đồng thời đây cũng là dịp để các biết lắng nghe ý kiến,học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điều kiện để học sinh đượcbiểu đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè và những người khác.Diễn đàn thường được tổ chức linh hoạt, phong phú và đa dạng với những hình thứchoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổi học sinh.

Diễn đàn giúp các em nâng cao khả năng tự tin và xây dựng các kĩ năng cầnthiết như: kĩ năng phát biểu trước tập thể, kĩ năng trình bày vấn đề, kĩ năng giao tiếp,

kĩ năng lắng nghe, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng phát hiện vấn đề,…

1.6.4 Giao lưu

Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cần thiếtcho học được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với những nhân vật điển hìnhtrong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp các em có được những nhận thức,tình cảm và thái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lên tronghọc tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách

Hoạt động giao lưu có một số đặc trưng sau đây:

- Phải có đối tượng giao lưu Đối tượng giao lưu là những người điển hình, cónhững thành tích xuất sắc, thành đạt trong các lĩnh vực nào đó, thực sự là tấm gươngsáng để học sinh noi theo, phù hợp với nhu cầu, hứng thú của học sinh

- Thu hút sự tham gia đông đảo và tự nguyện của học sinh, được học sinh quantâm và hào hứng Phải có sự trao đổi thông tin, tình cảm hết sức trung thực, chân thành

và sôi nổi giữa học sinh với người được giao lưu Những vấn đề trao đổi phải thiếtthực, liên quan đến lợi ích và hứng thú của học sinh, đáp ứng nhu cầu của các em

Với những đặc trưng trên, hoạt động giao lưu rất phù hợp với các hoạt động trảinghiệm theo chủ đề Nó dễ dàng được tổ chức trong mọi điều kiện của lớp, trường

1.6.5 Hội thảo, sự kiện

Tổ chức sự kiện trong nhà trường phổ thống là một hoạt động tạo cơ hội chohọc sinh được thể hiện những ý tưởng, khả năng sáng tạo của mình, thể hiện năng lực

tổ chức hoạt động, thực hiện và kiểm tra giám sát hoạt động Thông qua hoạt động tổchức sự kiện học sinh được rèn luyện tính tỉ mỉ, chi tiết, đầu óc tổ chức, tính năng

động, nhanh nhẹn, kiên nhẫn, có khả năng thiết lập mối quan hệ tốt, có khả năng làmviệc theo nhóm, có sức khỏe và niềm đam mê Khi tham gia tổ chức sự kiện học sinh

sẽ thực hiện được sức bền cũng như khả năng chịu được áp lực cao của mình Ngoài

ra, các em còn phải biết cách xoay xở và ứng phó trong mọi tình huống bất kì xảy ra

1.6.6 Thực hành lao động việc nhà, việc trường, việc công ích

Làm việc nhà, việc trường, việc công ích là việc cá nhân đóng góp một phầncông sức lao động của mình để tham gia xây dựng, tu bổ các công trình công cộng vìlợi ích chúng của cộng đồng nhằm duy trì, bảo tồn các công trình công cộng cũng nhưkịp thời phòng chống và khắc phục hậu quả của thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh,…

Trong nhà trường, lao động công ích được hiểu là sự đóng góp sức lao động củahọc sinh cho các công trình công cộng của nhà trường hoặc của địa phương nơi các emsinh sống Lao động công ích giúp học sinh hiểu được giá trị lao động, từ đó biết trântrọng sức lao động và có ý thức bảo vệ, giữ gìn những công trinhg công cộng Thôngqua lao động công ích, học sinh được rèn luyện các kĩ năng sống như: kĩ năng hợp tác,

kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, kĩ năng xácđịnh giá trị, kĩ năng đặt mục tiêu, kĩ năng lập kế hoạch,…

Bên cạnh các hình thức được kể trên còn có nhiều hình thức đa dạng khác như:nghiên cứu khoa học, dự án, cắm trại, sân khấu tương tác, hội thi, hoạt động chiếndịch, hoạt động nhân đạo…

1.7 So sánh với các phương pháp khác

*Phương pháp giáo dục mô phạm (Didactics Education): là một phương pháp dạy học tuân theo các trình tự dạy khoa học, chính xác, các kiến thức đã được tổng hợp sẵn và được kiểm nghiệm là hoàn toàn đúng đắn Người dạy chủ yếu là truyền thụ các kiến thức này đến cho học sinh, có thể bằng nhiều cách thức khác nhau (đọc chép, nghe nhìn, trình chiếu, minh họa…).[21]

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM

VÀO DẠY HỌC MÔN TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 3

2.1 Tổng quan về chương trình Toán lớp 3

Theo chương trình môn Toán trong Chương trình giáo dục phổ thông mới, đểđạt được mục tiêu trên, Chương trình môn Toán mới được ban soạn thảo xây dựng trênphương châm 10 chữ: Tinh giản, thiết thực, hiện đại và khơi nguồn sáng tạo Nội dungphải tinh giản, phản ánh những giá trị cốt lõi, nền tảng của văn hóa toán học Đây lànội dung nhất thiết phải được đề cập trong nhà trường phổ thông, phản ánh nhu cầuhiểu biết thế giới cũng như hứng thú, sở thích của người học

Chương trình môn Toán chú trọng tính ứng dụng thiết thực, gắn kết với đờisống thực tế và các môn học khác, gắn với xu hướng phát triển hiện đại của kinh tế,khoa học, đời sống xã hội và những vấn đề cấp thiết có tính toàn cầu như biến đổi khíhậu, phát triển bền vững, giáo dục tài chính

2.1.1 Mục tiêu chương trình dạy học

2.1.1.1 Về số và phép tính:

* Số tự nhiên

- Biết đếm (đếm thêm một số đơn vị, …) trong phạm vi 100 000

- Biết đọc, viết các số trong phạm vi 100 000

- Biết sắp xếp và so sánh các số theo thứ tự từ bé đến lớn hoặc ngược lại

+ Biết thực hiện tính cộng trừ với các số có 5 chữ số

+ Biết thực hiện phép nhân các số có ba, bốn chữ số với số có một chữ số.+ Biết thực hiện phép chia số có đến 5 chữ số cho số có một chữ số (chia hếthoặc chia có dư)

- Biết tính giá trị biểu thức số có đến hai dấu phép tính (có hoặc không có dấungoặc).

- Biết tìm một thành phần chưa biết của phép tính

- Biết tìm một trong các phần bằng nhau của một số (trong phạm vi các phépchia đơn giản đã học)

2.1.1.2 Về đại lượng và đo đại lượng

- Biết đo và ước lượng các đại lượng thường gặp bao gồm:

+ Có hiểu biết ban đầu về hệ thống đơn vị đo độ dài, mối quan hệ giữa một sốđơn vị đo độ dài thường gặp, biết sử dụng một số đơn vị đo độ dài để đo độ dài và ướclượng các độ dài (trong trường hợp đơn giản)

+ Củng cố những hiểu biết ban đầu về: Đo khối lượng với hai đơn vị đothường gặp là Ki-lô-gam và gam; đo thời gian với các đơn vị đo thường gặp là giờ,phút, ngày, tháng, năm, biết sử dụng lịch và đồng hồ khi đo thời gian; sử dụng tiềnViệt Nam trong sinh hoạt hằng ngày,…

- Có hiểu biết ban đầu về diện tích của một hình và đơn vị đo diện tích (chỉ giớithiệu xen-ti-mét vuông)

- Thực hành đo thời gian, đo khối lượng, đo dung tích, chuyển đổi và sử dụngtiền Việt Nam,…

2.1.1.3 Về các yếu tố hình học

- Biết thêm về hình chữ nhật và hình vuông bao gồm:

- Nhận biết các yếu tố của một hình (góc, cạnh, đỉnh) và đặc điểm của hình chữnhật và hình vuông

- Biết tính chu vi hình chữ nhật và hình vuông

- Biết tính diện tích hình chữ nhật và hình vuông

- Thực hành xác định góc vuông bằng ê-ke Thực hành vẽ góc vuông, vẽ hìnhchữ nhật và hình vuông

2.1.1.4 Về giải toán có lời văn

- Bước đầu vận dụng các kiến thức, kỹ năng của môn toán để giải quyết các vấn

đề đơn giản thường gặp, chẳng hạn:

- Giải toán có lời văn (có không quá hai bước tính) trong đó có một số bài toánnhư: Tìm một trong các phần bằng nhau của một số, gấp một số lên nhiều lần, so sánh

số lớn gấp mấy lần số bé, so sánh số bé bằng một phần mấy số lớn, bài toán liên quanđến rút về đơn vị, bài toán có nội dung hình học,…

2.1.1.5 Về yếu tố thống kê mô tả

- Đọc và sắp xếp các số liệu (trong một bảng)

2.1.1.6 Về phát triển ngôn ngữ, tư duy và góp phần hình thành tính cách của HS

- Thông qua các hoạt động dạy học toán ở lớp 3, GV tiếp tục giúp HS: Pháttriển các năng lực tư duy (so sánh, lựa chọn, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hoá, kháiquát hoá); phát triển trí tưởng tượng không gian; tập nhận xét các số liệu thu thậpđược; diễn đạt rõ, gọn, đúng các thông tin; cẩn thận, chăm chỉ, tự tin, hứng thú tronghọc tập và thực hành toán

- Thời lượng dành cho toán 3: 5 tiết/ tuần x 35 tuần = 175 tiết Bao gồm các nộidung:

- Số học: Số và phép tính (một số yếu tố đại số và yếu tố thống kê được tíchhợp ở nội dung số học)

- Đại lượng và đo đại lượng

- Các yếu tố hình học

- Giải bài toán có lời văn

- Mạch số học đóng vai trò trọng tâm, cốt lõi trong 4 mạch kiến thức này Vớitổng thời lượng 175 tiết, thời lượng dành cho mạch nội dung số học khoảng 70%; thờilượng dành cho đại lượng và đo đại lượng là 11%, các yếu tố hình học là 10%; giảitoán là 9% [20]

Môn Toán có khả năng to lớn góp phần phát triển năng lực trí tuệ cho học sinh.Thứ nhất là rèn luyện tư duy logic và ngôn ngữ chính xác Do đặc điểm củakhoa học Toán học, môn Toán có tiềm năng quan trọng có thể khai thác để rèn luyệncho học sinh tư duy logic Nhưng tư duy không thể tách rời ngôn ngữ, nó phải diễn ravới hình thức ngôn ngữ, được hoàn thiện trong sự trao đổi bằng ngôn ngữ của conngười và ngược lại, ngôn ngữ được hình thành nhờ có tư duy Vì vậy, việc phát triển tưduy logic gắn liền với việc rèn luyện ngôn ngữ chính xác