Giáo án Ngữ văn 12 tuần 28 bài: Ông già và biển cả - Hê Minh Uê

Từ đó đến đêm, lão lại đem hết sức tàn chống chọi với lũ cá mập- phóng lao, vung chày, thậm chí dùng cả mái chèo để đánh- giết được nhiều con, đuổi được chúng đi, nhưng lão biết con cá k

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 ÔNG GIÀ VÀ BIỂN CẢ ( trích )

(Hê minh uê)

I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức : Giúp học sinh:

- Cảm nhận được vẻ đẹp của con người trong cuộc hành trình nhằm thực hiện khát vọng giản dị mà lớn lao ;

- Hiểu được một cách khái quát ý nghĩa hàm ẩn của truyện ngắn Hê-min-uê

2 Kỹ năng: Giúp học sinh rèn luyện kĩ năng:

- Đọc – hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại (tự sự, dịch).

- Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật

3 Thái độ:

Giáo dục HS biết sống có hoài bão, có ý chí, quyết tâm đạt được ước mơ,hoài bão của bản thân; có ý thức rèn luyện ý chí, nghị lực vượt khó trong mọi tình huống khó khăn của cuộc sống; luôn giữ vững tinh thần lạc quan

II/ CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS :

1.Chuẩn bị của GV:

SGK,SGV, giáo án, tranh ảnh về tác giả , tác phẩm

2.Chuẩn bị của HS:

Đọc SGK, TLTK chuẩn bị cho bài mới theo hướng dẫn học bài trong SGK

III/ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Ổn định tổ chức: ( 1’)

2 Kiểm tra bài cũ : (5’)

Câu 1: Những số phận

bất hạnh của con người

được thể hiện như thế

nào qua các nhân vật

chính trong truyện

ngắn Số phận con

người

(M.Sô-lô-khốp) ?

Câu 2: Hãy nêu nhận

xét ngắn gọn về nghệ

thuật truyện ngắn Số

Câu 1:

Những số phận con người:

-Bị thương hai lần, bị bắt làm tù binh trong trại tập trung của phát xít Đức

-Vợ và con gái là nạn nhân cũa bom đạn phát xít

-Thời khắc cuối cùng trước khi chiến thắng,niềm hi vọng duy nhất là đứa con trai A-na-tô-li cũng bị dập tắt phũ phàng Nỗi đau đớn quá lớn làm cho con người anh “như vỡ tung ra”

Xô-cô-lốp không còn gia đình,không còn mái nhà để trở về,và cũng không dám trở về quê hương vì nổi đau đè nặng của quá khứ

- Ra khỏi chiến tranh, anh phải đối mặt với nguy cơ thất nghiệp và trở nên nghiện rượu

- Những chuyện rủi ro cũng không buông tha, trong một lẩn trượt xe, anh

đã bị thu hồi bằng lái

- Nỗi đau buồn đã khiến Xô-cô-lốp

-Bố chết ở mặt trận, mẹ bị bom chết trên tàu khi hai mẹ con đang đi tàu, không còn gia đình không còn người thân -“thằng bé rách bươm xơ mướp Mặt mũi thì bê bết nước dua hấu, lem luốc, bụi bặm, bẩn như ma lem, đầu tóc rối bù” “Nó

ăn ngay ở cửa hiệu giải khát, ai cho gì ăn nấy”

-“ Một con chim non nớt như thế mà đã học thở dải ư? Đấy đâu phải là việc của nó?”

phận con người

(M.Sô-lô-khốp) và cho biết ý

nghĩa văn bản?

không thể ở lâu một chỗ

- Nhiều đêm đau khổ vẫn dày vò anh, Xô-cô-lốp mơ thấy vợ con nhưng anh không thể đến bên họ Anh tỉnh dậy trong đêm,gối đẫm nước mắt

Câu 2: - Nhận xét về nghệ thuật của tác phẩm và ý nghĩa văn bản:

+ Miêu tả sâu sắc, tinh tế nội tâm và diễn biến tâm trạng nhân vật

+Lối kể chuyện giản dị, sinh động, giàu sức hấp dẫn và lôi cuốn

+ Nhiều đoạn trữ tình ngoại đề gây xúc động mạnh cho người đọc

- Ý ghĩa văn bản:

Con người bằng ý chí và nghị lực, lòng nhân ái và niềm tin vào tương lai, cần và có thể vượt qua những mất mát do chiến tranh

và bi kịch của số phận

3 Bài mới :

GV

10’ * Hoạt động 1.

- GV tổ chức HS

cho thuyết trình,

giới thiệu về

Hê-* Hoạt động 1.

HS đọc phần tiểu

dẫn trong SGK

HS trình bày…

I ĐỌC –TÌM HIỂU CHUNG:

1-Tác giả: Hê minh uê(1899 – 1961)

+ Là nhà văn Mĩ đã để lại dấu ấn sâu sắc trong văn xuôi hiện đại phương Tây,

minh-uê và tiểu

thuyết ông già và

biển cả.Khuyến

kích HS tìm kiếm

các thông tin từ

nhiều nguồn tư

liệu khác nhau,

nhất là Internet và

trình bày một

cách ngắn gọn,

sinh động những

tri thức về tác giả,

tác phẩm

- GV chốt lại một

số ý cơ bản ( có

thể giải thích rõ

thêm về nguyên lí

trôi”của

Hê-minh-uê)

người đã góp phần quan trọng vào việc đổi mới lối viết truyện và tiểu thuyết + Dù viết về bất cứ đề tài nào,

Hê-minh-uê cũng kiên trì quan niệm nghệ thuật:

“Viết một áng văn xuôi đơn giản và trung thực về con người”

+ Là người đề xướng nguyên lí “tảng băng trôi”- một nguyên tắc thẩm mĩ căn bản trong sáng tạo nghệ thuật

+ Là nhà văn được giải Nobel về văn học

2-Tác phẩm:

- Tiểu thuyết Ông già và biển cả:

+ Ra đời năm 1952 Trước khi in thành sách, tác phẩm đã được đăng nhiều kì

trên tạp chí đời sống và đã gây được

tiếng vang lớn

+ Tiêu biểu cho lối viết “tảng băng trôi”

của Hê-minh-uê

- Đoạn trích nằm ở gần cuối truyện, thuật lại việc ông lão Xan-ti-a-gô rượt đuổi và khuất phục được con cá kiếm

64’ * Hoạt động 2 * Hoạt động 2 II- ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:

GV hướng dẩn HS

đọc- hiểu văn bản

- Để xác định rõ

đoạn trích, GV tổ

chức cho HS tóm

tắt toàn văn tác

phẩm Phần việc

này cần được

giao cho HS

chuẩn bị ở nhà

trước khi đến

lớp.Trong điều

kiện thiếu tư liệu

về tác phẩm, GV

có thể yếu cầu HS

tìm kiếm các văn

bản tóm tắt tác

phẩm trong SGK

Văn học 12 (tập

2) trước đây hoặc

các tài liệu tham

khảo khác HS sẽ

giới thiệu, đọc

các bản tóm tắt

đó trên lớp để cả

lớp cùng nắm

được những nội

dung chính

HS đọc- hiểu văn

bản

- HS tóm tắt

1-Đọc và tóm tắt:

a- Tác phẩm:

Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Xan-ti-a-gô -một "ông già" đánh cá người Cu-ba, 74 tuổi

Suốt 84 ngày liền, ông lão không bắt

được một mống cá nào, dân làng chài cho rằng lão đã “đi đứt” vì vận rủi Cậu bé Ma-nô-lin cũng bị cha mẹ không cho đi câu chung với lão nữa

Vào ngày thứ 85, lão quyết định ra

khơi trước khi trời sáng Lần này lão đi thật xa, đến tận vùng Giếng Lớn Khoảng trưa, một con cá lớn cắn câu, kéo thuyền

về hướng tây bắc

Sáng ngày thứ hai, con cá nhảy lên

Đó là một con cá kiếm, lớn đến nỗi trước đây lão chưa từng nhìn thấy Con cá lại lặn xuống, kéo thuyền chạy về hướng đông

Sang đến ngày thứ ba, con cá bắt

đầu lượn vòng Dù đã kiệt sức, lão kiên trì thu ngắn dây câu, rồi dốc toàn lực phóng lao đâm chết được con cá, buộc nó vào mạn thuyền dong về Nhưng chẳng bao lâu nhiều đàn cá mập đánh hơi được

- Sau khi nắm

được cốt truyện,

HS sẽ hình dung

rõ hơn về đoạn

trích: nằm ở cuối

truyện, kể về việc

ông lão

Xan-ti-a-gô bắt được con

cá kiếm

đã lăn xả tới

Từ đó đến đêm, lão lại đem hết sức

tàn chống chọi với lũ cá mập- phóng lao, vung chày, thậm chí dùng cả mái chèo để đánh- giết được nhiều con, đuổi được chúng đi, nhưng lão biết con cá kiếm của mình chỉ còn trơ lại một bộ xương

Đến khuya, đưa được thuyền vào

cảng, về đến lều, lão vật người xuống giường và chìm vào giấc ngủ , rồi mơ về những con sư tử

b- Đoạn trích:

Sang đến ngày thứ ba, con cá bắt

đầu lượn vòng Bằng tất cả kinh nghiệm

và sự khéo léo lão thận trọng thu dây câu nhưng lão biết vòng tròn còn khá lớn, con

cá hãy còn xa tầm tay của lão Từng tí một lão cố gắng thu hẹp vòng lượn của con cá và phát hiện rằng con cá đã thấm mệt nên liên tục ngoi lên trong lúc bơi Sau cú quật đột ngột và cú nảy mạnh

ở sợi dây, lão sợ con cá nhảy lên có thể làm văng mất lưỡi câu Nhưng con cá không nhảy lên mà bắt đầu lượn vòng chầm chậm Lão cho đó là cơ hội lí tưởng

để mình nghỉ ngơi dưỡng sức

Đến vòng lượn thứ ba, lần đầu tiên

- GV tổ chức HS

làm việc theo

nhóm (1 bàn/1

nhóm) và thi đua

nhóm:mỗi nhóm

hãy thống kê thật

nhanh những chi

tiết nhà văn miêu

tả con cá kiếm và

nêu nhận xét,

đánh giá về con

cá này

- HS làm việc theo nhóm, phát hiện chi tiếc rồi nhận xét

lão thấy con cá như một cái bóng đen lướt qua dưới con thuyền, rồi trông thấy

rõ hơn khi nó mấp mé mặt nước

Đến vòng lượn tiếp theo, lão trông

thấy lưng cá nhưng nó vẫn còn ở xa thuyền Lão chuẩn bị lao, và thu dần dây câu

Đến mấy vòng lượn sau con cá tiến

gần mạn thuyền Dù đã kiệt sức, lão vẫn giẫm chân giữ dây câu, rồi dốc toàn lực phóng lao đâm vào chỗ hiểm giết chết được con cá Máu cá loang ra nhuộm sẫm

cả vùng nước chung quanh Con cá chết thẳng đơ, trắng bạc và bồng bềnh theo sóng

Không thể đưa con cá lên thuyền vì

nó quá lớn, lão cẩn thận buộc nó dọc theo mạn thuyền, giương buồm về bến Lão thật sự hài lòng và tự hào với thành quả lao động của mình

2- Phân tích:

a) hình tượng con cá kiếm:

+ Rất lớn và đẹp: “một cái bóng đen dài

vượt qua dưới con thuyền”, “cái đuôi còn lớn hơn cả một chiếc lưỡi hái lớn,

- GV nêu vấn đề:

Tại sao nhà văn

lại dụng công

miêu tả con cá

kiếm như vậy?

- GV gợi mở:

Hãy xem xét cá

kiếm từ các góc

nhìn sau đây và

phát hiện những ý

nghĩa biểu tượng

của hình tượng cá

kiếm

Góc H

- HS tiếp tục làm việc theo nhóm

màu tím hồng dựng trên mặt đại dương xanh thẫm”, ‘thân hình đồ sộ và những sọc màu tía trên mình”, “cánh vi trên lưng xếp lại, bộ vây to sụ bên sườn xòe rộng”, “con cá lại tiếp tục lượn vào theo vòng tròn của nó, trông điềm tĩnh

và tuyệt đẹp”.

+ Đầy sức mạnh: những vòng bơi của

con cá kiếm khiến ông lão “hoa mắt”,

“chóng mặt”, “choáng váng”…Ông lão

cảm nhận được “cú quật đột ngột và cú

nảy mạnh ở sợi dây” do con cá gây ra…

+ Kiêu hùng, bất khuất: ngay khi cái chết đã cận kề, con cá vẫn không chịu

buông xuôi Nó “phóng vút kên khỏi mặt

nước phô hết tầm vóc khổng lồ, vẻ đẹp

và súc lực” Dường như với cá

kiếm,chết là phải chết một cách oai hùng,mạnh mẽ

+ Hê-minh-uê muốn cá kiếm phải là đối thủ ngang tài của ông lão, xứng đáng là con cá mà ông lão đánh cá Xan-ti-a-gô

đã chờ đợi con cá càng mạnh mẽ, oai dũng, chiến thắng của ông lão càng vinh quang Tầm vóc của con người cũng vì thế mà trở nên lớn lao hơn

nhìn ình

tượng cá kiếm Thiên

nhiên

Cuộc

sống

con

người

Nghệ

thuật

- GV nêu vấn

đề:Những diễn

biến của cuộc

chiến với con cá

đã cho thấy ông

lão không thể

sánh được với

con cá kiếm về

thể lực nhưng

cuối cùng, ông

lão vẫn là người

chiến thắng Theo

anh (chi), vì sao

ông lão đánh cá

lại có thể chiến

- HS liên tưởng, phán đoán

- HS thảo luận,lí giải:

+ Ý nghĩa biểu tượng:

Góc nhìn Hình tượng cá

kiếm Thiên nhiên Vẻ đẹp và sức

mạnh của tự nhiên Cuộc sống con

người

Những chông gai, thử thách của cuộc đời

Nghệ thuật Ước mơ sáng tạo

b)Hình tượng ông lão đánh cá:

+ Nguyên nhân chiến thắng:

Chỉ cần “nhìn độ nghiêng của sợi

dây”, ông lão có thể biết “con cá đang bơi tròn” Hay “từ độ chếch của sợi dây” lão có thể biết “con cá đang liên tục ngoi lên trong lúc bơi”.

Chỉ cần nhìn vào độ căng chùng của sợi dây, những áp lực của sợi dây, ông lão cũng đoán biết được con cá con cá đang làm gì và biết phải kéo vào hoặc nới ra để làm cho con cá kiệt sức mà

thắng? không khiến nó đau, “khiến nó cuồng

lên”.

Phải đến vòng thứ ba, ông lão mới nhìn thấy con cá nhưng trước đó ông đã cảm nhận được các vòng lượn của con cá kiếm dưới làn nước sâu Chỉ qua áp lực

của sợi dây, lão biết: “vòng tròn (vòng

lượn của con cá) rất lớn” hay “bây giờ

nó đang lượn đến chỗ xa nhất của vòng tròn rồi đấy”…

Hành động phóng lao trúng tim con cá một cách quyết đoán, dứt khoát và chính xác đủ để kết liễu con cá kiếm đã cho thấy sự điêu luyện về tay nghề của ông lão đánh cá Điều này càng thuyết phục hơn khi ông lão không còn cái sức khỏe của thời trai trẻ, thêm nữa lại rất mệt mõi

và kiệt sức sau một hồi vật lộn với con cá

+ Vì ông có sức mạnh tinh thần của người chiến thắng:

Ông lão có sức mạnh tinh thần của người chiến thắng: Ông luôn có niềm tin vào mình và khả năng khuất phục, chiến

thắng con cá của bản thân: “chỉ hai ba

vòng nữa thôi ta sẽ có nó”, “tao sẽ tóm mày ở vòng lượn”, “ta đã di chuyển

-GV gợi mở: Từ

hành trình gian

khổ và chiến

thắng của ông lão

đánh cá,

Hê-minh-uê muốn

thể hiện điều gì?

- GV nêu vấn đề:

Trở lại với ông

lão Xan-ti-a-gô

Với những người

đánh cá thông

thường, con cá

chỉ là đối tượng

cần đánh bắt, cần

phải tiêu diệt thật

nhanh để đưa vào

bờ Nhưng với

- HS thảo luận:

- Học sinh thảo luận :

được nó”, “lần này ta sẽ lật được nó”…

Ông lão là người có ý chí và nghị lực phi thường: Đã có những thời điểm trong cuộc chiến đấu với con cá ông lão cảm

thấy “mệt thấu xương”, “hoa mắt suốt

cả tiếng đồng hồ” “thấy chóng mặt và choáng váng”, “chưa bao giờ thấy mệt như lúc này”, “thấy xây xẩm mặt mày”

thậm chí có lúc “lão có cảm giác lão có

thể đổ sập xuống bất cứ lúc nào” và

“cảm thấy mình sắp ngất đi” nhưng ông

lão đánh cá vẫn gượng dậy chiến đấu và cuối cùng đã chiến thắng

+ Ý tưởng nhà văn qua hình tượng nhân vật:

 Khẳng định và ngợi ca vẻ đẹp và sức mạnh của con người

 Tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng của con người trên hành trình chinh phục các thử thách

 Bài học của thành công: phải có trí tuệ

và hiểu biết, tỉnh táo và nhẫn nại, có niềm tin, ý chí và nghị lực vượt qua thử thách

+ Ý nghĩa biểu tượng ( phần chìm của

“tảng băng trôi”):

ông lão

Xan-ti-a-gô thì lại khác

Dù vẫn phải giết

chết con cá

nhưng ông lão lại

có những suy

nghĩ không

giống với những

người đi săn bình

thường khác: ông

nghĩ “phải giữ

cho con cá để nó

đừng đau quá”,

ông thừa nhận mà

không hề oán

trách hành động

chống lại, hành

động “giết” ông

lão của con cá:

“mày đang giết

tao,cá à… Nhưng

mày có quyền

làm thế”, ông còn

ngợi khen nó

“tao chưa giờ

thấy bất kì ai

hùng dũng, duyên

dáng, bình tĩnh

 Con cá kiếm trong tác phẩm không chỉ

là một sinh vật bình thường , là đối tượng

đi săn thông thường của những người đánh cá mà nó là hình tượng văn học mang tính người Ở nó toát lên vẻ đẹp của sự cao thượng, uy dũng , hiên ngang bất khuất trước hiểm nguy đe dọa tính mạng Ngay đến cái chết cũng phải chết một cách đàng hoàng như con chim đại bàng trong sáng tác của Gorki Xây dựng hình tượng cá kiếm, Hê-minh- uê muốn

đề cao vẻ đẹp cao thượng trong cuộc đời

 Cá kiếm là biểu tượng của thiên nhiên Giữa con người và thiên nhiên vẫn có quan hệ “anh em” dù đôi khi thiên nhiên

là kẻ thù số một của con người Con người chinh phục tự nhiên nhưng cũng không quên yêu mến và sống hài hòa với

nó

 Cần phải tôn trọng tự nhiên cũng như tôn trọng kẻ thù Đây là bài học xương máu cho con người nói chung và cho bất

cứ ai nếu muốn giành chiến thắng

 Thừa nhận vẻ đẹp cũng như hành động không thể khác của đối thủ nói riêng và con người nói chung là thái độ cần thiết

để giữ thăng bằng trong cuộc sống, để

và cao thượng

hơn mày”, thậm

chí gọi con kiếm

là “người anh

em” Vì sao có

điều khác thường

này? Từ đó hãy

phát hiện phần

chìm của tảng

băng mà

Hê-minh-uê muốn

kín đáo thể hiện

- GV gợi ý: ngoài

ngôn ngữ của

người kể chuyện,

trong đoạn trích

còn có những hình

thức ngôn ngữ nào

của nhân vật? tác

dụng của chúng ?

HS phát hiện và nhận xét

tránh nhìn đời, nhìn người phiến diện và biết cảm thông , chia sẻ với người khác

c) Đặc sắc nghệ thuật

Bên cạnh lời dẫn truyện của tác giả, trong đoạn trích xuất hiện khá nhiều những đọan độc thoại và độc thoại nội

tâm của nhân vật Đó là những khi lão

(ông lão) nói và lão (ông lão) nghĩ Đây

là một hình thức , một kĩ thuật khắc họa chân dung nhân vật của Hê- minh -uê Với hai thủ pháp này , hình tượng ông lão đánh cá Xan-ti-a-gô cùng cuộc chiến không cân sức với con cá Kiếm đã được dựng lên một cách rõ nét Người đọc không chỉ biết được về tình trạng sức