Bài giảng Ngữ văn 12 tuần 15 bài: Quá trình văn học và phong cách văn học

Văn học là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt Luôn vận động biến chuyển Như một hệ thống chỉnh thể với sự hình thành, tồn tại, thay đổi. Có mối quan hệ khăng khít, chặt chẽ với thời kì lịch sử...Tuyển tập một số giáo án hay về: Quá trình văn học và phong cách văn học mời quý thầy cô tham khảo.

BÀI GIẢNG NGỮ VĂN LỚP 12

PHONG CÁCH VĂN HỌC

DÀN Ý BÀI HỌC

QUÁ TRÌNH VĂN HỌC PHONG CÁCH VĂN HỌC

KHÁI NIỆM TRÀO LƯU KHÁI NIỆM BIỂU HIỆN

I/ QUÁ TRÌNH VĂN HỌC

1 KHÁI NIỆM

Thảo luận nhóm

?

Các thời kì lịch sử ?

Nhóm 1

Nhóm 2

Nhóm 3

I/ QUÁ TRÌNH VĂN HỌC

1 KHÁI NIỆM

•VĂN HỌC

Là một loại hình nghệ thuật

Một hình thái ý thức xã hội đặc biệt

Luôn vận động biến chuyển

•DIỄN TIẾN

VĂN HỌC

Như một hệ thống chỉnh thể với sự hình thành, tồn tại, thay đổi,ph¸t triÓn qua c¸c thêi k× lÞch

sö ® îc gäi lµ qu¸ tr×nh v¨n häc

Các thời kì gồm có: cổ đại,trung đại,cận đại, hiện đại, đương đại; trong mỗi thời kì lại có các giai đoạn cụ thể nối tiếp nhau.Từng thời kì và các giai đoạn gắn với văn học nhân loại nói chung và văn học mỗi dân tộc nói riêng

Các thời kì

lịch sử

VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

Giai đoạn 3: Từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế

kỉ XIX

Giai đoạn 3:

Từ nửa cuối thế kỉ XIX

Mỗi thời kì văn học gắn với hòan cảnh lịch sử riêng, tồn tại, thay đổi, phát triển qua các thời kì lịch sử xã hội

Từ ví dụ trên anh( chị) hãy nêu khái niệm quá trình văn học?

Quỏ trỡnh văn học là sự vận động của văn học

trong tổng thể Nó bao gồm tất cả các tác phẩm văn học với chất l ợng khác nhau, tất cả các hình

thức tồn tại của văn học từ truyền miệng đến

chép tay, in ấn - Nó cũng bao gồm các

thành tố của đời sống văn học nh tác giả và ng ời

đọc, các hình thức tổ chức hội đoàn, các hoạt

động nghiên cứu, phê bình dịch thuật, xuất bản,

ảnh h ởng qua lại giữa văn học với các loại hình

nghệ thuật khác, các hình thái ý thức xã hội khác…

Khỏi niệm quỏ trỡnh văn học

* CÁC QUY LUẬT CỦA QUÁ TRÌNH VĂN HỌC

vÝ dô: Văn học dân gian là cội nguồn của văn học viết( Hồ

Xuân Hương, Tú Xương) Phong trào thơ mới(1932-1945) với hình ảnh cái tôi được kế thừa từ các nhà thơ Trung đại

Thứ ba: Văn học của một dân tộc tồn tại, vận động trong sự bảo lưu và tiếp biến

VÝ dô: Văn học trung đại Việt Nam ảnh hưởng văn học Trung quốc về

hệ thống thi pháp, thi liệu, văn liệu song có sự sáng tạo riêng

Văn học hiện đại việt Nam có sự tiếp thu văn học Phương Tây đặc biệt

là văn học Pháp

2 TRÀO LƯU VĂN HỌC

Anh- chị hiểu như thế

nào về trào lưu văn

học?

2 TRÀO LƯU VĂN HỌC

2.1 Khái niệm

• - Hoạt động nổi bật của quá trình văn học là các trào lưu văn học

• - Trào lưu văn học là một hiện tượng có tÝnh chất lịch

sử, ra đời và mất đi trong khoảng thời gian nhất định

Đó là một phong trào sáng tác tập hợp những tác giả, tác phẩm gần gũi nhau về cảm hứng, tư tưởng tạo

thành một một dòng rộng lớn có bề thế trong đời sống văn học của một dân tộc

Anh( chị) hãy nêu các trào lưu văn học trên thế giới

và Việt Nam Đặc trưng của các trào lưu văn học này cũng như những tác giả, tác phẩm tiêu biểu ?

Thảo

luận

Hoạt động nhóm: Chia lớp thành 2 nhóm thảo luận

Câu hỏi ( thời gian 5 phút)

Nh úm 2

Tỡm hiểu cỏc trào Lưu văn học Việt Nam ?

2.2 CÁC TRÀO LƯU VĂN HỌC

Cooc-nây, Môlie

Chủ nghĩa lãng mạn -Đặc trưng: Đề cao những nguyên tắc chủ quan, lấy

đề tài trong thế giới tưởng tượng của nhà văn, hình tượng nghệ thuật thường

là mảnh đất sáng tạo của người nghệ

sĩ Brơtông ( Ph¸p)

Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo(Mĩ Latinh, sau thế chiến thứ 2 ) Đặc trưng: coi hiện thực bao gồm cả đời sống tâm linh, niềm tin tôn giáo, các huyền thoại, truyền thuyết Tiêu biểu: G.¸c-xi-a Mác-két

Chủ nghĩa hiện sinh

Ra đời ở châu Âu sau chiến tranh thế giới lần thứ 2

,miêu tả con người như cuộc sống nuyền bí,xa lạ và phi lí: An-be Ca- muy

…

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ TÁC GIẢ- TÁC PHẨM TIÊU BIỂU CHO CÁC TRÀO LƯU VĂN HỌC THẾ GIỚI

MỘT SỐ TÁC GIẢ LỚN

Mô – li - e

Chủ nghĩa cổ điển

V Huy-gô Chủ nghĩa lãng mạn F.Si – le

Chủ nghĩa lãng mạn

Ban zắc

Chủ nghĩa hiện thực phê phán

Lép Tôn xtôi Chủ nghĩa hiện thực phê phán

L.A- Ra-Gông (Pháp) Pôn-Êluya ( Pháp)

Trào lưu : Chủ nghĩa siêu thực

Mắc xim – Gorki (Nga)

Trào lưu: Chủ nghĩa hiện thực XHCH

CÁC TRÀO LƯU VĂN HỌC Ở VIỆT NAM

XUẤT HIỆN TỪ NHỮNG NĂM 30 CỦA THẾ KỈ XX vµ sau n¨m 1945

Trào lưu lạng mạn trước 1945

Trào lưu HTPP trước 1945

Thành công trên lĩnh vực thể loại với các tác giả tiêu biểu như: Vũ

Trọng Phụng, Nguyễn Công Hoan , Nam Cao

Văn học HTXHCN

Sau cách mạng tháng Tám 1945 Cỏc tỏc giả tiờu biểu như: Hồ Chớ Minh, Tố Hũu, xuõn Diệu, Chế Lan Viờn, Nguyễn Đỡnh Thi, Nguyễn Quang Sỏng, nguyễn Khải, Nguyễn Minh Chõu Anh Đức, …

Chân dung các nhà văn thuộc

Trào lưu văn học hiện thực phê phán

CHÂN DUNG CÁC NHÀ VĂN THUỘC TRÀO LƯU VĂN HỌC HIỆN THỰC XÃ HỘI CHŨ NGHĨA

* Quá trình văn học là diễn tiến hình thành, tồn tại, thay đổi, phát triển của văn học qua các thời kì lịch sử

* Hoạt động nổi bật trong quá trình văn học là trào lưu văn học, một hiện tượng có tính chất lịch sử, ra đời và mất đi trong một khoảng thời gian nhất định

Hoạt động nhóm: Chia lớp thành 2 nhóm thảo luận

Câu hỏi ( thời gian 2phút)

Nhúm 2

Nêu những nét đặc trưng của vănhọc Hiện thực phê phán, lấy đoạn trích

“Hạnh phúc của một tang gia” trích Số đỏ của Vũ trọng Phụng

b Bài tập 1 trang 183

-Văn học hiện thực phê phán

- Chú ý chọn đề tài trong đời sống hiện thực, chủ trương “ Nhà văn là người thư kí trung thành của thời đại”, quan sát thực tế để sáng tạo những điển hình

- Vũ Trọng Phụng xoáy sâu vào hiện tại và ghi lại một cách chân thực hiện thực đồi bại lố lăng, vô đạo đức của cái xã hội tư sản thành thị đương thời

- Vũ Trọng Phụng sáng tạo một loạt điển hình để bốc trần bộ mặt giả dối của những kẻ thượng lưu thành thị, để chôn vùi cái xã hội xấu xa đen tối đó

- Văn học lãng mạn

- Thường lấy đề tài trong thế giới tưởng

tượng của nhà văn cố gắng xây dựng hình

tượng nhân vật sao cho phù hợp với lí

tưởng và ước mơ của nhà văn

- Nguyễn Tuân hướng về quá khứ và

tưởng tượng tình huống gặp gỡ đầy éo le,

oái oăm giữa Viên quản ngục và Huấn

Cao, tưởng tượng cảnh Huấn Cao cho chữ

viên quản ngục trong nhà giam

- Nguyễn Tuân xây dựng hình tượng Huấn

Cao phù hợp với lí tưởng thẩm mĩ của ông

về con người đẹp, tài hoa, thiên lương

trong sáng, khí phách anh hùng, dũng cảm

chống lại cường quyền bạo ngược

• Anh/chị hiểu như thế nào

về quá trình văn học và lịch

sử văn học?

Hoạt động nhóm: Chia lớp thành 2 nhóm thảo luận

Câu hỏi ( thời gian 2phút)

Nhúm 2

Lịch sử văn học?

Nhóm 1

Quá trình

văn học ?

Chú ý: Phân biệt - Quá trình văn học

và - lịch sử văn học

Quá trình văn học là: Sự hình thành

tồn tại, thay đổi, biến chuyển của

toàn bộ đời sống văn học ( tác giả,

tác phẩm, trào lưu, khuynh

hướng,các

tổ chức hội đoàn, các hoạt động

nghiên cứu,phê bình, dịch thuật,

xuất

bản,phát hành,tiếp nhận văn học)

- Chỉ sự vận động của văn học

trong

tổng thể của quá khứ, hiện tại và cả

dự báo trong tương lai

-Cung cấp một cái nền giúp nhận ra ý

nghĩa của hiện tượng văn học và sự

đóng góp của chúng cho sự phát triển

của văn học

Lịch sử văn học là :

Sự vận động của chính bản

thân văn học (tác giả, tác phẩm, trào lưu, khuynh hướng) qua các thời kì lịch sử.

- Nghiên cứu quá khứ của văn học

Gải thichs khái niệm chủ nghĩa văn học?

Thảo luận

Dựa vào sách giáo khoa anh(chị) hãy nêu khái niệm phong cách văn học.Lí do nào khiến cho phong cách văn học xuất hiện, nảy sinh?

Mối quan hệ của phong cách văn học với quá trình văn học? Lấy ví

- Quá trình văn học được đánh dấu bởi các nhà văn kiệt xuất với phong cách độc đáo của họ.

- Phong cách in đậm dấu ấn dân tộc và thời đại

Anh( chị) hãy nêu những biểu hiện của phong cách văn học?

Lấy ví dụ cụ thể

2 NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA PHONG CÁCH VĂN HỌC

- Biểu hiện ở cách nhìn nhận, cách cảm thụ có tính chất khám phá,

ở giọng điệu riêng biệt của tác giả.

VD: +Thạch Lam - truyện giàu chất thơ, giọng điệu điềm đạm mà sâu lắng, trong sáng, giản dị mà thâm trầm, sâu sắc.Qua truyện

ngắn Hai đứa trẻ ta thấy rõ được đặc điểm này.Những câu văn

sau:

“ Chiều, chiều rồi Một chiều êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào ” “ Đôi mắt chị bóng tối ngập đầy dần và cái buồn của buỏi chiếu quê thấm

thía vào tâm hồn ngay thơ của chị;Liên không hiểu sao, nhưng chị thấy lòng buồn man mác trước cái giờ khắc cùa ngày tàn ”

+Vũ Trọng Phụng - giọng mỉa mai, châm biếm, trào phúng sắc sảo, Nguyễn Tuân tài hoa độc đáo

+ Nam Cao - giàu chất triết lí

- Biểu hiện ở sự sáng tạo yếu tố thuộc nội dung tác phẩm

VD: Thạch Lam hướng ngòi bút của mình tới cuộc sống và tâm hồn những con người nhỏ bé( Gió đầu mùa- Hai đứa trẻ ); Vũ Trọng Phụng chú ý tới những góc khuất của xã hội trước cách mạng( Số đỏ); Nam cao hướng ngòi bút tới bi kịch tinh thần của con người trong xã hội trước cách mạng( Chí phèo, Đời thừa )

- Viết về tình yêu: Xuân Quỳnh thật cồn cào, da diết; Phan Thị Thanh Nhàn lại dịu dàng, nhẹ thoảng mà đậm sâu, lan tỏa mênh mang

-Hệ thống phương thức biểu hiện, các thủ pháp nghệ thuật mang dấu

ấn riêng( sử dụng ngôn ngữ,tổ chức kết cấu, định vị thể loại,cách kể chuyện,

miêu tả ngoại hình, bộc lộ nội tâm )

VD: Nguyễn Tuân: Câu văn linh hoạt, không theo khuôn mẫu, chuận mực nhất định ( Chữ người tử tù,Tùy bút sông Đà)

Kim Lân: Khắc họa nhân vật giàu chất tạo hình ( Nhân vật Tràng- cô vợ nhặt trong tác phẩm Vợ nhặt)

Thạch Lam: Văn giàu chất thơ, tài miêu tả nội tâm nhân vật( Truyện ngắn Hai đứa trẻ, Dưới bóng hoàng lan ) v.v

-Biểu hiện ở : Sự thống nhất từ cốt lõi nhưng sự triển phải đa dạng, đổi mới.

VD: + Nguyễn Trãi: Trong Đại Cáo bình ngô, Quân trung từ

mệnh tập giọng văn hào hùng, đanh thép, sắc bén Trong Quốc âm thi tập thì giọng văn u hoài, trầm lắng, suy tư.

+ Hồ Chí Minh trong truyện và kí thì hiện đại, lối viết linh hoạt, giọng văn biến đổi phong phú đa dạng Trong thơ chữ Hán

lại giàu sắc thái phương Đông cổ kính, thơ tiếng Việt đậm cốt cách dân gian.

-Biểu hiện ở: Phẩm chất thẩm mĩ cao, giàu tính nghệ thuật

VD: Nguyễn Tuân

+ Có cảm hứng đặc biệt với những gì phi thường.

+ Nhìn con người ở phương diện tài hoa nghệ sĩ.

+ Miêu tả hiện thực bằng nhiều tri thức khoa học, văn hóa, nghệ thuật( Điện ảnh, điêu khắc, hội họa )

III/ TỔNG KẾT

Quá trình văn học là diễn tiến hình thành, tồn tại, thay đổi, phát triển của văn học qua các thời kì lịch sử Hoạt động nổi bật của quá trình văn học là trào lưu văn học

Thành tựu chính của qúa trình văn học kết tinh ở các phong cách văn học độc đáo

Anh( chị) hãy nhắc lại các ý chính của bài học thay cho lời tổng

kết.