Một trong những yêu cầu quan trọng trong việc dạy học hiện nay là GV phải bán sát chuẩn kiến thức kĩ năng được thể hiện trong chương trình giáo dục phổ thông, thông qua nội dung của SG[r]
Trang 1Bộ giáo dục và đào tạo
Vụ giáo dục trung học
sở gd-đt nam định
Tập huấn
Hớng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kỹ năng của CTGDPT thông qua một số phơng pháp và kỹ thuật dạy học tích cực
Môn: lịch sử
I Lý do ban hành tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trỡnh GDPT (KT-KN)
- Trong thực tế dạy học mấy năm gần đây nhiều GV coi SGK là pháp lệnh, cố
dạy làm sao cho hết nội dung SGK, không dám bỏ bất kì nội dung nào của SGK dẫn
đến tình trạng quá tải trong dạy học bộ môn Lịch sử, HS không hứng thú học tập
- Chương trình GDPT đã đợc ban hành và triển khai đến tất cả các trờng và giáo viên phổ thông Tuy nhiên, nhiều giáo viên vẫn không sử dụng hoặc sử dụng không có hiệu quả
*** Đa cho HViên xem quyển bìa xanh, nêu tên(CTGDPT cấp THCS), năm phát hành(2006) Nhng nhiều nhà trờng đã cất đi cha đa cho GV thực hiện hoặc GV có biết nhng cha quan tâm Sau hôm nay các đồng chí về trờng tìm lại cuốn tài liệu này chắc chắn sẽ có và phải tìm bằng đợc quyển này bởi vìcuốn CTGDPT cấp THCS mới
là pháp lệnh, còn quyển Hớng dẫn thực hiện chuẩn KT-KN môn LS là sự cụ thể hoá cuẩ CTGDPT; ngoài ra SGK chỉ là tài liệu tham khảo quan trọng cho HS và SGV chỉ
là tài liệu tham khảo quan trọng cho GV trong quá trình giảng dạy Và cuốn CTGDPT này cũng là cơ sở cho các cán bộ quản lý từ cấp trờng đến cấp phòng, sở dựa vào đó để thanh tra giờ dạy của giáo viên trên lớp, từ đó đánh giá việc thực hiện chơng trình và kĩ năng của giáo viên
- Tình trạng dạy ôm đồm, quá tải trong các giờ học Lịch sử ở trờng phổ thông
đang diễn ra
- Trong quá trình dạy học nhiều giáo viên trong tổ bộ môn chưa thống nhất trong việc dạy nh thế nào? Dạy những nội dung gì? Rèn luyện những kĩ năng gì đối với học sinh dẫn đến tình trạng chưa thống nhất với nhau về kiến thức và kĩ năng trong từng mục, bài, chương của lớp học, cấp học
- Trong kiểm tra đánh giá học sinh giáo viên cha thống nhất trong việc kiểm tra nội dung kiến thức về khối lợng cũng nh mức độ kiến thức của các đơn vị KT-KN
- Trong dự giờ giáo viên của các cấp quản lý giáo dục cũng chưa thống nhất trong tiêu chí đánh giá giáo viên về kiến thức, kĩ năng của giờ dạy
- Còn tình trạng đọc chép, không xác định được kiến thức trọng tâm làm nổi bật tiết học **** Chúng ta sau một thời gian đổi mới về PP và đồ dùng dạy học nhất
là đối với các tiết hội giảng thì thấy rằng việc lạm dụng máy vi tính trình chiếu nội dung bài học đã chuyển từ dạy đọc chép sang nhìn chép nên về cơ bản vẫn không phát huy dợc tính tích cực của HS
+ Tất cả những nguyên nhân trên sớm cần có hướng dẫn chương trình GDPT
để giải quyết những bất cập đó
+ Việc biên soạn tài liệu hớng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình GDPT sẽ góp phần khắc phục những bất cập trên
II Cấu trỳc: Tài liệu Hướng dẫn chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trỡnh
giỏo dục phổ thụng Cú cấu trỳc như sau:
1 Cấu trỳc
a.Lời giới thiệu tài liệu
b.Phần thứ nhất: Giới thiệu chung về chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương
trỡnh giỏo dục phổ thụng bao gồm:
* Giới thiệu chung về chuẩn: khỏi niệm về chuẩn, những yờu cầu cơ bản của chuẩn
Trang 2* Chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trỡnh GDPT: về chương trỡnh mụn học; chương trỡnh cấp học; những đặc điểm của chuẩn KT-KN
* Cỏc mức độ về chuẩn kiến thức, kĩ năng
2 Một số khỏi niệm:
a Khỏi niệm về chuẩn KT-KN
- Chuẩn KT-KN của chương trỡnh mụn học là cỏc yờu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến
thức, kĩ năng của mụn học mà học sinh cần phải cú và cú thể đạt được sau mỗi đơn
vị kiến thức
- Chuẩn KT_KN của một đơn vị kiến thức là cỏc yờu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩ năng của đơn vị kiến thức mà học sinh cần phải và cú thể đạt được
b Cỏc mức độ KT-KN:
* Mức độ về kiến thức:
- Nhận biết Ba mức độ này chúng ta vẫn thờng đặt ra tiêu chí trong việc lập ma trận cho một bài kiểm tra đánh giá
- Thụng hiểu
- Vận dụng
- Phõn tớch Còn 3 tiêu chí dới là ở mức độ nâng cao mà chúng ta thờng
- Đỏnh giỏ chỉ sử dụng đối với các bài kiểm tra đánh giá chất lợng HSG
- Sỏng tạo
* Cỏc mức độ về kĩ năng:
- Thực hiện được Đây là các kĩ năng yêu cầu từng đối tợng HS thực
- Thực hiện thành thạo hiện đợc thông qua bài học bao gồm cả trình bày
- Thực hiện sỏng tạo miệng, trình bày trên lợc đồ, vẽ sơ đồ, lập niên biểu
III Tổ chức dạy học và kiểm tra đỏnh giỏ theo chuẩn kiến thức, kĩ năng thụng
qua cỏc kĩ thuật dạy học tớch cực.
1 Định hướng đổi mới:
Định hướng đổi mới phương phỏp dạy và học đó được xỏc định trong Nghị quyết TW4 khoỏ VII (1-1993), Nghị quyết TW 2 khoỏ VIII (12-1996), được thể chế hoỏ
trong Luật Giỏo dục sửa đổi năm 2010, được cụ thể hoỏ trong cỏc văn bản chỉ đạo
của Bộ Giỏo dục và Đào tạo
- Trong Luật Giỏo dục sửa đổi năm 2010, điều 28.2, đó nờu rừ “phương phỏp giỏo
dục phổ thụng phải phỏt huy tớnh tớch cực, tự giỏc, chủ động, sỏng tạo của học sinh; phự hợp với đặc điểm của từng lớp học, mụn học; bồi dưỡng phương phỏp tự học, rốn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tỏc động đến tỡnh cảm, đem lại niềm vui, hứng thỳ học tập cho học sinh”.
- Cốt lừi của đổi mới phương phỏp dạy học núi chung, phương phỏp dạy học bộ
mụn Lịch sử núi riờng là hướng tới hoạt động học tập tớch cực, chủ động, sỏng tạo
của học sinh; giỏo viờn là người tổ chức, hướng dẫn học sinh học tập, chống lại lối dạy đọc chộp, thúi quen học tập thụ động.
- Đổi mới phương phỏp dạy học khụng cú nghĩa là gạt bỏ cỏc phương phỏp truyền thống của bộ mụn Lịch sử (trỡnh bày miệng, miờu tả, tường thuật ) mà phải vận dụng một cỏch hiệu quả cỏc phương phỏp dạy học hiện cú theo quan điểm dạy học tớch cực kết hợp với cỏc phương phỏp hiện đại
2 Đặc trưng của phương phỏp dạy học tớch cực mụn lịch sử:
- Dạy học thụng qua tổ chức cỏc hoạt động học tập của HS
Trang 3Trong phương pháp tổ chức dạy học lịch sử, học sinh là đối tượng của hoạt động
“dạy”, đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” - được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức, hướng dẫn, thông qua đó các em tự lực khám phá những điều mình chưa biết trên cơ sở kiến thức đã biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên cung cấp Học sinh được đặt vào những tình huống học tập và của đời sống thực tế, các em trực tiếp tiếp xúc với các nguồn sử liệu, được trao đổi, thảo luận, được suy nghĩ, làm việc và giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó tự khám phá được kiến thức, kĩ năng mới, đồng thời vừa biết được phương pháp “tìm ra” kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo những khuôn mẫu sẵn có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo của mình Dạy học theo phương pháp này, giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức
mà còn hướng dẫn hành động và định hướng thái độ cho học sinh Nội dung và phương pháp dạy học không chỉ phải giúp cho từng học sinh biết, hiểu kiến thức mà còn giúp các em hành động và vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống đòi hỏi
- Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
Phương pháp tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh - với sự bùng nổ thông tin, khoa học, kĩ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão - thì không thể nhồi nhét vào đầu học sinh các sự kiện, nhân vật, thời gian Mà phải quan tâm dạy cho trẻ phương pháp học tập ngay từ khi các em học tập lịch sử và càng lên cấp học cao hơn càng phải được chú trọng
Trong các phương pháp học tập thì mấu chốt là phương pháp tự học Nếu rèn
luyện cho học sinh có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo
cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập
sẽ nhân lên gấp bội Vì vậy, phát triển tự học lịch sử trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên
- Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác
Trong học tập, không phải mọi tri thức kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân Lớp học là môi trường giao tiếp thầy trò, trò -trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi học sinh được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó các em nâng mình lên một trình độ mới Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp Nhóm nhỏ thường từ 4 đến 6 học sinh Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.Tuy nhiên, trong hoạt động theo nhóm sẽ có hiện tượng ỷ lại, trông chờ vào bạn, nếu không kịp thời uốn nắn, điều chỉnh thì giờ học sẽ chỉ có một số học sinh trong nhóm, lớp tính cực làm việc, còn những học sinh khác thì không Làm sao trong giờ học mọi học sinh trong nhóm, lớp đều được suy nghĩ nhiều, làm nhiều và phát biểu nhiều về các vấn đề nội dung bài học mà học sinh cần tiếp thu
Trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trường phải chuẩn bị cho học sinh
Trang 4- Kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá của HS
Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy - đánh giá góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học
Trước đây giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh.Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau.Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời
là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho học sinh
Như vậy, từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn
đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người tổ
chức, hướng dẫn các hoạt động học tập của học sinh độc lập hoặc theo nhóm để học
sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình
3.Một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông.
Đổi mới phương pháp dạy học cần kế thừa, phát triển những mặt tích cực của hệ
thống phương pháp dạy học đã quen thuộc, đồng thời cần học hỏi, vận dụng một số phương pháp dạy học mới, phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện dạy và học ở từng trường, từng địa phương và năng lực của giáo viên Theo hướng nói trên, trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông nên quan tâm phát triển một số phương pháp và kĩ thuật dạy học dưới đây
Thứ nhất, tăng cường tính trực quan, hình ảnh, khả năng gây xúc cảm về các
sự kiện, hiện tượng lịch sử, nhân vật lịch sử đối với học sinh
Trước hết, cần phải kể đến sự trình bày sinh động, giàu hình ảnh của giáo viên Đó
là tường thuật, miêu tả, kể chuyện, nêu đặc điểm của nhân vật lịch sử
Bên cạnh đó, cần coi trọng việc sử dụng các phương tiện trực quan: tranh ảnh, bản
đồ, lược đồ, sa bàn, mô hình vật thật, phim đèn chiếu, phim video
Cần tận dụng mọi cơ hội, mọi khả năng để học sinh có được phương thức lĩnh hội lịch sử một cách cụ thể, giàu cảm xúc, được trực tiếp quan sát các hiện vật lịch sử, được nghe báo cáo tiếp xúc, trao đổi với các nhân chứng lịch sử, nhân vật lịch sử Điều này giúp cho học sinh như đang “trực quan sinh động” quá khứ có thực mà hiện không có
Thứ hai, tổ chức có hiệu quả ph ư ơng pháp hỏi, trả lời, trao đổi
Đây là phương pháp mà trong đó giáo viên đặt ra những câu hỏi để học sinh trả lời, hoặc có thể tranh luận với nhau và với cả giáo viên, qua đó học sinh lĩnh hội được nội dung bài học
Có ba mức độ hỏi và trả lời vấn đáp: vấn đáp tái hiện, vấn đáp giải thích - minh họa và vấn đáp tìm tòi Vấn đáp tái hiện nhằm kêu gợi những kiến thức cơ bản mà học sinh cần nắm, vấn đáp giải thích minh hoạ làm sáng tỏ các vấn đề được đặt ra để hiểu sâu cụ thể; vấn đáp tìm tòi để phát hiện vấn đề mới, phù hợp với trình độ học sinh
Thứ ba, tổ chức dạy học nêu và giải quyết vấn đề
Trang 5- Bản chất của dạy học nêu vấn đề là tạo một chuỗi những tình huống vấn đề và điều khển hoạt động của HS nhằm tự lực giải quyết những vấn đề đặt ra
- Đặc trưng của PPDH nêu vấn đề:
+ Nêu vấn đề (Tạo tình huống có vấn đề): được tạo bởi mâu thuẫn giữa điều HS đã biết với điều cha biết, từ đó kích thích tính tò mò, khao khát giải quyết vần đề đặt ra + Phát biểu vấn đề
+ Giải quyết vấn đề
+ Kết luận : khảng định hay bác bỏ giả thuyết đã nêu
- Thực hiện trong dạy học Lịch sử: GV có thể tạo tình huống có vấn đề và tổ chức cho HS giải quyết vấn đề cho toàn bộ giờ học, hoặc cho từng phần của giờ học Những vấn đề mâu thuẫn như sau:
Mâu thuẫn những điều chưa biết và đã biết của HS về một sự kiện
Mâu thuẫn về việc tìm hiểu nguồn gốc nảy sinh sự kiện
Mâu thuẫn trong cách nhận xét, đánh giá về các sự kiện
Trong khi tổ chức HS tìm hiểu kiến thức mới GV hướng dẫn HS giải quyết các vấn
đề như:
Giải quyết vấn đề nguồn gốc, hoàn cảnh, cơ sở dẫn đến các sự kiện lịch sử
Nêu và khẳng định giá trị về các sự kiện tiêu biểu
Nhận xét, đánh giá vị trí vai trò của các sự kiện
Thứ tư, tổ chức dạy và học hợp tác trong nhóm nhỏ
Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ là mới với đa số giáo viên Phương pháp dạy học hợp tác giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu
ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên
Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi thành viên,
vì vậy phương pháp này còn được gọi là phương pháp cùng tham gia, nó như một phương pháp trung gian giữa sự làm việc độc lập của từng học sinh với sự việc chung của cả lớp
Trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của học sinh phải được phát huy và ý quan trọng của phương pháp này là rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên trong
tổ chức lao động Cần tránh khuynh hướng hình thức và đề phòng lạm dụng, cho rằng tổ chức hoạt động nhóm, là dấu hiệu tiêu biểu nhất của đổi mới phương pháp dạy học
- Yêu cầu: dạy học phải bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng đã được qui định trong chương trình GDPT
Thực tế dạy học hiện nay ở các trường Trung học phổ thông rất nhiều giáo viên không quan tâm đến Chương trình, thậm chí nhiều giáo viên không biết đến CTGDPT mà chỉ chú ý đến SGK GV chưa nắm vững được nhận thức hết sức quan
trọng đó là Chương trình mới là “pháp lệnh”, còn SGK chỉ là cụ thể hoá của chương
trình và là tài liệu cơ bản cho HS học tập Trong khi đó, GV chỉ theo SGK và coi đó
là “pháp lệnh”, cố dạy hết tất cả những nội dung có trong SGK dẫn đến tình trạng quá tải trong từng giờ học Trong thực tế giảng dạy hiện nay, nhiều GV dạy hết giờ nhưng không thể nào hết được bài bởi vì không xác định được đâu là kiến thức cơ bản, đâu là kiến thức trọng tâm của bài học
Trang 6Một trong những yêu cầu quan trọng trong việc dạy học hiện nay là GV phải bán
sát chuẩn kiến thức kĩ năng được thể hiện trong chương trình giáo dục phổ thông,
thông qua nội dung của SGK để xác định và lựa chọn những nội dung cơ bản nhất, trọng tâm của từng bài học giúp các em học sinh nắm vững những nội dung lịch sử
đó với tinh thần “ít nhưng mà tinh, còn hơn nhiều mà thô”
SƠ ĐỒ ĐAIRI VỀ CÁCH SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA TRONG DẠY HỌC
- Theo tiến sĩ N.G.Đairi, số 2 trong sơ đồ chỉ phần nội dung vừa có trong bài giảng, vừa có trong SGK Đó là những vấn đề cơ bản nhất, khó nhất nắm vững những vấn
đề này một cách sâu sắc, vững chắc là nhiệm vụ hàng đầu
- Số 1 chỉ phần tài liệu không có trong SGK, giáo viên đưa phần này vào bài giảng nhằm nâng cao tính khoa học, sự trong sáng, tính vừa sức của SGK
- Số 3 chỉ nội dung của SGK không giảng ở trên lớp mà học sinh sẽ tự
học ở nhà Thường thường đây là phần tài liệu ít có ý nghĩa mặc dù đôi khi cũng rất quan trọng nhưng không đủ thời gian để trình bày trên lớp
IV Tổ chức dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng thông qua các phương pháp
và kĩ thuật dạy học tích cực.
1 Mối quan hệ giữa Chương trình giáo dục phổ thông, hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng và sách giáo khoa:
a Mối quan hệ:
Một trong những yêu cầu có tính nguyên tắc chủa chương trình học theo Luật Giáo dục sửa đổi (2009) là phải “quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi về cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp về hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đói với các môn học ở mỗi lớp, mỗi cấp học hoặc trình độ đào tạo”
Theo đó có thể hiểu rằng, việc thực hiện chương trình THCS về cơ bản xuất phát từ mục tiêu giáo dục, mục tiêu môn học (lịch sử), mục tiêu mỗi cấp học và ở từng lớp, song lại có điểm khác cơ bản về trình độ chương trình của mỗi lớp, của mỗi cấp học; việc phân biệt mức độ kiến thức chuẩn ở mỗi lớp sẽ quy định phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá Điều này sẽ khắc phục nhiều sai sót mà chúng ta thường phạm phải, như không phân biệt trình độ học sinh ở các lớp, cấp học khác nhau, không rèn luyện kĩ năng học tập bộ môn, việc giáo dục tư tưởng qua bài học thường chung chung, công thức làm cho học sinh nhàm chán Để giải quyết vấn đề này, trước hết cần tìm hiểu sâu sắc và vận dụng mộ cách sáng tạo những quy định của Luật giáo dục sửa đổi về “ Chương trình giáodục phổ thông và sách giáo khoa”, hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng của Chương trình giáo dục phổ thông
- Chương trình giáo dục phổ thông thể hiện mục tiêu giáo dục phổ thông; quy định chuẩn kiến thức, kĩ năng, phạm vi và cấu trục nội dung giáo dục phổ thông, phương
3 2
2 1
Trang 7pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp và mỗi cấp học của giáo dục phổ thông
- Sách giáo khoa lịch sử cụ thể hoá các yêu cầu về nọi dung kiến thức và kĩ năng quy định Chương trình giáo dục của các môn học ở mỗi lớp của giáo dục phổ thông, đáp ứng yêu cầu về phương pháp giáo dục phổ thông
- Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng của Chương trình giáo dục phổ thông thể hiện những yêu cầu cụ thể mức độ cần đạt được về kiến thức, kĩ năng của chương trình Giáo dục phổ thông thể hiện những yêu cầu cụ thể mức độ cần đạt được về kiến thức, kĩ năng của chương trình Giáo dục phổ thông được minh chứng bằng những đơn vị kiến thức và yêu cầu cụ thể về kĩ năng của SGK lịch sử
Như vậy, Chương trình giáo dục phổ thông quy định khung mức độ cần đạt được
về kiến thức, kĩ năng Sau khi học chủ đề, nội dung trong chương trình HS phải đạt được mức độ về kiến thức, kĩ năng mà chương trình quy định nhưng chưa được cụ thể hoá bằng những nội dung kiến thức và yêu cầu kĩ năng cụ thể - có tính chất pháp lệnh SGK cụ thể hoá yêu cầu về nội dung kiến thức, kĩ năng của Chương trình giáo dục phổ thông SGK là tài liệu cơ bản dùng cho HS học tập Ngoài bám sát Chương trình giáo dục phổ thông, SGK còn cung cấp thêm những nguồn kiến thức sinh động, hấp dẫn khác phù hợp với loại tài liệu học tập và nhận thức của HS Còn hướng dẫn chuẩn kiến thức, kĩ năng là sự thể hiện cụ thể hoá các yêu cầu về kiến thức, kĩ năng của cương trình bằng các nội dung chọn lọc trong SGK
b Hiểu về kiến thức cơ bản, kĩ năng cơ bản:
* Về kiến thức cơ bản, đảm bảo các yêu cầu sau:
- Tính chính xác, kiến thức trong chương trình môn học ở trường phổ thông là kiến thức cơ sở của một khoa học mà khoa học đã khẳng định, không cung cấp cho HS những vấn đề còn tranh luận Song cần trình bày cho các em ý thức về sự phát triển của khoa học ở trình độ phát triển xây dựng chương trình cho nên phải đảm bản tính chính xác tương đối
- Tính điển hình: Vì không thể cung cấp nhiều kiến thức, song phải phác hoạ bức tranh khá đầy đủ, chân xác về quá khứ, nên phải lựa chọn những kiến thức điển hình, tiêu biểu cho một thời đại một quá trình hay một sự kiện kịch sử Tính điển hình đã bao hàm tính chính xác khoa học
- Tính cơ bản: Kiến thức không nhiều, phải chính xác và điển hình, nên chọn những kiến thức cơ bản Đây là những kiến thức rất cần thiết, không thể thiếu được, đủ để biết và hiểu chính xác lịch sử quá khứ, theo yêu cầu và trình độ của HS
Vì vậy, tính cơ bản cũng bao hàm tính chính xác và điển hình của kiến thức Kiến thức cơ bản trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông thể hiện tính tối ưu của việc giáo dục
* Chuẩn kĩ năng:
Đã từng tồn tại khá dai dẳng một quan niệm sai lầm, cho rằng trong học tập nói chung, học tập lịch sử nói riêng, phải học thuộc kiến thức được cung cấp, chứ không cần phương pháp học tập
Đối với môn học lịch sử, không ít người cho rằng không cần phát triển tư duy, không đòi hỏi sự thông minh, không có bài tập thực hành mà chỉ học thuộc, nhớ Quan niệm sai lầm này đã xoá bỏ tác dụng của phương pháp học tập làm suy giảm năng lực tư duy, tính tích cực của HS và hậu quả không tránh khỏi là sự đi xuống của chất lượng dạy học bộ môn
Trang 8Cố thủ tưởng Phạm Văn Đồng chỉ rõ: “Đối với các em bậc trung học, điều cốt yếu cũng là điều quan trọng có tầm cỡ rộng lớn và sâu xa là tránh tham lam, nhồi nhét, tránh lối học vẹt, chỉ cần học thuộc lòng điều thầy dạy, đến lúc trả bài thì trả lại cho thầy
Trái ngược hẳn với phương pháp trên là phương pháp dạy người học suy nghĩ, tìm tòi, hiểu rộng hơn điều thầy nói, mở rộng tư duy và năng lực sáng tạo của người học” Phương pháp dạy học theo kiểu cũ không thể giúp HS tiếp nhận được kiến thức, nên chuẩn kiến thức phải gắn với chuẩn kĩ năng
Chuẩn kĩ năng học tập ở trường phổ thông là công việc được rèn luyện thường xuyên từ tiểu học, THCS Tuỳ theo trình độ của học sinh mỗi cấp mà rèn luyện cho các em năng lực mới vào hoạt động thực tiễn Đối với bộ môn lịch sử, kĩ năng học tập vừa đảm bảo nội dung và yêu cầu chung của việc chuẩn kĩ năng vừa thể hiện nhưng yêu cầu, đặc trưng của môn học như kĩ năng tạo biểu tượng, hình thành khái niệm lịch sử, phân tích sự kiện, rút ra nhậ định, kết luận
Khi nói việc chuẩn kĩ năng phải gắn với xác định nội dung kiến thức thì cần nhận thức rằng, tuỳ từng loại kiến thức mà vận dụng phát huy kĩ năng Ví như đối với kiến thức về một sự kiện quân sự (một trận đánh, chiến sự ), học sinh phải được rèn luyện kĩ năng về vẽ, sử dụng bản đồ, màn hình (phim ảnh, đèn chiếu, máy vi tính )
để trình bày, tường thuật về diễn biến Từ đó giáo viên hướng dẫn HS nhận xét, rút
ra kết luận, đánh giá tính chất cuộc chiến tranh đối với hai phía, những ván đề về nghệ thuật quân sự, về ý nghĩa, bài học, kinh nghiệm lịch sử
Đối với một nhân vật lịch sử, học sinh phải được rèn luyện kĩ năng về sử dụng các loại đồ dùng trực quan, đặc biệt là tranh ảnh; sử dụng các loại tài liệu tham khảo để tạo biểu tượng về nhân vật Từ đó HS biết phân tích, rút kết luận về vai trò, công lao, những hạn chế, tác dộng xấu của mỗi nhân vật đối với sự phát triển của xã hội, của dân tộc
biết vận dụng những nguyên tắc phương pháp luận sử học mác xít-leninnít để đánh giá nhân vật một cách thông minh, công bằng
Như vậy, việc chuẩn kĩ năng trong học tập lịch sử bao gồm nhiều mặt: kĩ năng hình thành kiến thức; kĩ năng sưu tầm, xử lý sử dụng tài liệu tham khảo cần thiết; kĩ năng chế tác, sử dụng các loại đồ dùng trực quan, sử dụng các phương tiện trực quan, kể
cả phương tiện kĩ thuật hiện đại, sử dụng các thành tựu công nghệ thông tin về truyền thông, kĩ năng vận dụng kiến thức trong học tập vào cuộc sống
Cần nhấn mạnh rằng, việc đối mới về phương pháp dạy học có vai trò, ý nghĩa quan trọng, có tác động lớn đến nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn
2 Những nguyên tắc định hướng dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng Chương trình giáo dục phổ thông qua các kĩ thuật dạy học tích cực.
Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành bộ tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức,
kĩ năng bộ môn Lịch sử THCS Để sử dụng tài liệu hiệu qủa cần tuân thủ những nguyên tắc như sau:
- Phải căn cứ vào tài liệu Hướng dẫn thực hiện Chuẩn kiến thức, kĩ năng để xác định mục tiêu bài học Giáo viên đối chiếu giữa tài liệu Hướng dẫn Chuẩn kiến thức kĩ năng với SGK để xác định bài, mục, kiến thức nào là kiến thức cơ bản, kiến thức nào
là kiến thức trọng tâm, đồng thời xác định những kĩ năng cần hình thành cho HS VD: Khi dạy nội dung về Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930 (Lịch sử lớp 9), giáo viên cần xác định những kiến thức cơ bản sau: Sự cấp thiết phải thống nhất các
Trang 9tổ chức Cộng Sản ở Đông Dương thành một Đảng duy nhất, nội dung hội nghị thành lập Đảng, nội dung bản chính cương vắn tắt, sách lược vắn tắt, ý nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời
- Bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng để thiết kế bài giảng nhằm đạt được các yêu cầu
cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩ năng; không quá tải và lệ thuộc hoàn toàn vào SGK, không cố dạy hết nội dung SGK; việc khai thác sâu nọi dung trong SGK phải phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh
- VD: Khi dạy nội dung Cuộc vận động dân chủ (1936-1939) (Lịch sử 9), kiến thức SGK rất dài, trong khi đó thời lượng có hạn; vì vậy giáo viên cần tập trung vào những kiến thức cơ bản, tối thiểu sau: Hoàn cảnh thế giới tác động, ảnh hưởng đến nước ta; chủ chương của Đảng Cộng sản Đông Dương trong tình hình mới; nét chính diễn biến của các phong trào, kết quả, ý nghĩa và bài học kinh nghiệm
- Dựa trên cơ sở yêu cầu về kiến thức, kĩ năng trong hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng, giáo viên cần vận dụng sáng tạo, linh hoạt các phương pháp, kĩ thuật dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tự giác học tập của HS Cần chú trọng rèn luyện phương pháp tư duy, năng lực tự học, tự nghiên cứu, tạo niềm vui, hứng khởi, nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập của HS
- Trong tổ chức các hoạt động học tập trên lớp, giáo viên cần linh hoạt hơn, tổ chức các hoạt động học tập phù hợp với đối tượng HS của mình Tuỳ theo trình độ nhận thức của HS, điều kiện dạy học khác nhau để dạy học linh hoạt, hoặc bám sát chuẩn tối thiểu (hướng dẫn) hoặc dạy ở mức độ cao hơn nhưng vẫn nằm trong chương trình Cụ thể giáo viên tổ chức các hoạt động cá nhân, nhóm, cả lớp để nắm vững nội dung, sự kiện lịch sử
- Thiết kế các câu hỏi, bài tập và hướng dẫn HS trao đổi, trả lời nhằm nắm vững, hiểu sâu kiến thức, qua đó phát triển tư duy và rèn luyện các kĩ năng thực hành như lập bảng thông kê các sự kiện, nhân vật lịch sử, vẽ sơ đồ, biểu đồ, sưu tầm tư liệu lịch sử, viết và trình bày báo cáo kết quả
- Đa dạng hoá các hình thức tổ chức dạy học nhằm tạo sự hứng thú cho HS trong học tập bộ môn Lịch sử như dạy học trên lớp, dạy học tại thực địa, dạy học tại bảo tàng, tổ chức các hoạt động ngoại khoá, qua đó giúp các em đạt được chuẩn kiến thức, kĩ năng của Chương trình Giáo dục phổ thông
- Dạy học theo Hướng dẫn chuẩn kiến thức, kĩ năng cần chú trọng rèn luyện các kĩ năng, năng lực hành động, vận dụng các kiến thức lịch sử, các quy luật bài học lịch
sử vào thực tiễn cuộc sống đòi hỏi
- Trong việc dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng cần chú trọng việc sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học, giáo viên, học sinh tích cực làm đồ dùng, thiết bị dạy học; đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học một cách hợp lí
- Tuy nhiên, cần lưu ý dạy học bám sát Chuẩn tối thiểu không có nghĩa là cắt xén, lược bỏ kiến thức trong Chương trình Vấn đề đặt ra đối với giáo viên là phải xác định cho được nội dung dạy học phù hợp với từng đối tượng HS
- Đối với cấp THCS, GV cần sử dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học ở mức
độ phù hợp với khả năng nhận thức của HS, phù hợp với tâm lý lứa tuổi, với điều kiện cơ sở vật chất, với đối tượng HS và có tính khả thi
V Hướng dẫn dạy học theo chuẩn KT-KN với việc thiết kế giáo án Lịch sử
1 Mục tiêu:
Trang 10-Học viên thực hành soạn giảng một bài hoặc một nội dung của bài; biết xác định đúng mục tiêu về kiến thức và kĩ năng của bài học
-Học viên biết cách sử dụng HD chuẩn KT-KN, SGK để soạn bài
-Vận dụng được các phương pháp và kĩ thuật dạy học đã học vào bài soạn
2 Kết quả mong đợi:
-HV soạn giảng được một bài hoặc một trích đoạn biết xác định đúng nội dung chuẩn KT-KN, biết cách sử dụng HD chuẩn KT-KN kết hợp với SGK trong quá trình soạn bài
-Vận dụng được các kĩ thuật đã học để thiết kế các hoạt động của bài giảng
-Trao đổi, thảo luận làm rõ các vấn đề học viên còn vướng mắc
Tài liệu cần:
- Chương trình GDPT cấp THCS; HD thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng của lớp 6,7,8,9; SGK; SGV; các sách bài tập và tài liệu tham khảo
Tổ chức thực hiện
-GV thiết kế giáo án phải bám sát chuẩn KT-KN
-Thể hiện được yêu cầu của đổi mới PPDH
-Phù hợp với điều kiện vùng miền
-Thể hiện đúng cấu trúc thiết kế giáo án bộ môn Lịch sử
-Nhiều loại bài khác nhau
VI Hướng dẫn việc kiểm tra đánh giá theo chuẩn KT-KN với việc biên soạn đề kiểm tra, đánh giá
1 Mục tiêu:
- Học viên biên soạn được các loại đề kiểm tra 15 phút, 1 tiết, học kì, tốt nghiệp bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng
- Học viên biết cách sử dụng HD chuẩn KT-KN, SGK để biên soạn đề kiểm tra
2 Kết quả mong đợi:
-HV biên soạn một số đề kiểm tra và sử dụng HD chuẩn KT-KN kết hợp với SGK trong quá trình soạn đề
-Trao đổi, thảo luận làm rõ các vấn đề học viên còn vướng mắc
Tổ chức thực hiện
Mỗi nhóm HV biên soạn được các loại đề kiểm tra : 15 phút, 1 tiết, học kì, tốt
nghiệp
- Đề kiểm tra theo yêu cầu sau:
+ Bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng
+Phù hợp vùng miền
+Có các hình thức : trắc nghiệm, tự luận, tự luận với câu hỏi mở
NGÔ QUYỀN VÀ CHIẾN THẮNG BẠCH ĐẰNG NĂM 938
1 Xác định mục tiêu về kiến thức, kĩ năng
a Về kiến thức:
Tình hình nước ta sau khi Dương Đình Nghệ bị giết đến khi Ngô Quyền mang quân
từ Ái Châu (Thanh Hoá) ra Bắc, chuẩn bị chống quân xâm lược
Trận đánh trên sông Bạch Đằng của quân ta: Diễn biến, kết quả, ý nghĩa
b Về kĩ năng:
- Trình bày diễn biến trên lược đồ, khai thác tranh ảnh lịch sử
- Kết hợp sử dụng kênh hình, tài liệu tham khảo để khắc sâu kiến thức
2 Các giải pháp để đạt được mục tiêu