Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

Trên cơ sở định hƣớng phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh, để công tác kiểm tra, thanh tra thuế hiệu quả, Cục Thuế tỉnh Lâm Đồng cần thực hiện các giải pháp nhƣ: kiện toàn đội ngũ kiểm[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

MAI VIỆT DŨNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA,

KIỂM TRA THUẾ TẠI CHI CỤC THUẾ HUYỆN VỊ XUYÊN, TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội – 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

MAI VIỆT DŨNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA,

KIỂM TRA THUẾ TẠI CHI CỤC THUẾ HUYỆN VỊ XUYÊN, TỈNH HÀ GIANG

Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng

Mã số: 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN ANH TUẤN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn, tôi xin chân thành gửi lời cảm

ơn tới lãnh đạo trường Đại học Kinh Tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, lãnh đạo và các thầy cô giáo trong khoa Tài chính Ngân hàng, các thầy cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, bạn bè và đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập

và thực hiện luận văn

Tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Anh Tuấn, người đã nhiệt tình hướng dẫn, truyền đạt những kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu khoa học và dành những tình cảm tốt đẹp cho tôi trong thời gian qua

Mặc dù đã hết sức cố gắng nhưng chắc chắn luận văn còn có những hạn chế, kính mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của quý thầy cô và bạn bè đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn nữa

Hà nội, ngày tháng năm 2017

Tác giả Luận văn

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ 4

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 4

1.2 Một số vấn đề lý luận về công tác thanh tra, kiểm tra thuế 6

1.2.1 Khái niệm thanh tra, kiểm tra thuế 6

1.2.2 Vai trò của công tác thanh tra, kiểm tra thuế 8

1.2.3 Nguyên tắc thanh tra, kiểm tra thuế 10

1.2.4 Nội dung thanh tra, kiểm tra thuế 12

1.2.5 Phương pháp thanh tra, kiểm tra thuế 15

1.2.6 Đặc điểm, yêu cầu của hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế 17

1.2.7 Phân loại thanh tra, kiểm tra về thuế 18

1.2.8 Quy trình thanh tra, kiểm tra thuế 20

1.3 Các tiêu chí đánh giá hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế 25

1.3.1 Các tiêu chí định lượng: 25

1.3.2 Các chỉ tiêu định tính: 25

1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế 26

1.4.1 Các nhân tố chủ quan 26

1.4.2 Các nhân tố khách quan 28

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined

2.1 Cơ sở phương pháp luận: Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp thu thập số liệu: Error! Bookmark not defined 2.3 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu: Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA, KIỂM TRA

THUẾ TẠI HUYỆN VỊ XUYÊN, TỈNH HÀ GIANGError! Bookmark not defined

3.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Huyện Vị Xuyên Error! Bookmark not defined

3.1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 3.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined.

3.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý Chi cục thuế huyện Vị Xuyên Error! Bookmark not defined

3.2.1 Chức năng, nhiệm vụ của Chi cục thuế huyện Vị Xuyên Error! Bookmark not defined.

3.2.3 Chức năng, nhiệm vụ của Đội kiểm traError! Bookmark not defined.

3.3 Hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế tại huyện Vị Xuyên Error! Bookmark not defined

3.3.1 Quy trình thanh tra, kiểm tra thuế Error! Bookmark not defined 3.3.2 Công tác xây dựng kế hoạch thanh tra, kiểm tra thuế Error! Bookmark not defined.

3.3.3 Thanh tra, kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuếError! Bookmark not defined.

3.3.4 Thanh tra, kiểm tra tại trụ sở người nộp thuếError! Bookmark not defined.

3.3.5 Các hành vi vi phạm chủ yếu phát hiện qua kiểm tra thuế Error! Bookmark not defined.

3.3.6 Tổ chức kiểm tra Error! Bookmark not defined.

3.4 Đánh giá hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế Error! Bookmark not defined

3.4.1 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined 3.4.2 Những hạn chế, tồn tại Error! Bookmark not defined 3.4.3 Những nguyên nhân của hạn chế, tồn tạiError! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ TẠI HUYỆN VỊ XUYÊN, TỈNH HÀ GIANG

Error! Bookmark not defined

4.1 Định hướng, mục tiêu công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại huyện Vị

Xuyên Error! Bookmark not defined

4.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra thuế

Error! Bookmark not defined

4.2.1 Đổi mối và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra người nộp

thuế Error! Bookmark not defined

4.2.2 Tăng cường số lượng và thay đổi hình thức thanh tra, kiểm tra

Error! Bookmark not defined 4.2.3 Tăng cường hoạt động giám sát trong và sau kiểm tra Error! Bookmark not defined.

4.2.4 Nâng cao chất lượng đội ngũ công chức kiểm tra chuyên sâu,

chuyên nghiệp Error! Bookmark not defined 4.2.5 Xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về người nộp thuế Error! Bookmark not defined.

4.2.6 Tăng cường phối hợp trong nội bộ chi Cục thuế Error! Bookmark not defined.

4.2.7 Giải pháp về tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế Error! Bookmark not defined.

4.2.8 Hoàn thiện và áp dụng hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả kiểm

tra thuế và dự báo thuế Error! Bookmark not defined.

4.3 Kiến nghị Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Stt Ký hiệu Nguyên nghĩa

1 CNTT Công nghệ thông tin

4 GTGT Giá trị gia tăng

5 HĐND Hội đồng nhân dân

7 NSNN Ngân sách Nhà nước

8 SXKD Sản xuất kinh doanh

9 TNCN Thu nhập cá nhân

10 TNDN Thu nhập doanh nghiệp

11 UBND Uỷ ban nhân dân

DANH MỤC BẢNG

1 Bảng 3.1 Số lượng hồ sơ thuế kiểm tra tại cơ quan thuế tại

2 Bảng 3.2 Số lượng hồ sơ thuế kiểm tra tại trụ sở người nộp

3 Bảng 3.3 Tỷ lệ NNT được kiểm tra trong tổng số NNT

đang hoạt động của Chi cục thuế Vị Xuyên 47

4 Bảng 3.4 Số lượng NNT đã kiểm tra trên tổng số công

chức kiểm tra của Chi Cục thuế huyện Vị Xuyên 49

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết và mục đích của đề tài nghiên cứu

Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước, là công cụ quan trọng điều tiết vĩ mô của nền kinh tế, góp phần đảm bảo công bằng xã hội, từ

đó tạo điều kiện để mở rộng sản xuất và phát triển kinh tế xã hội, đất nước Với vai trò quan trọng của thuế, mọi quốc gia đều rất coi trọng chính sách thuế và các biện pháp quản lý thuế Quản lý thuế là hoạt động quản lý chuyên ngành, là hoạt động tác động và điều hành hoạt động đóng thuế của người nộp thuế Trong hoạt động quản lý thuế, công tác thanh tra, kiểm tra là một nội dung quan trọng, có vai trò đảm bảo các hoạt động quản lý thuế được triển khai đúng quy định pháp luật Hoạt động kiểm tra, thanh tra thuế không những giúp cho hoạt động quản lý thuế đạt được các mục tiêu đã đề ra mà còn giúp Nhà nước phát hiện những hạn chế của chính sách, điều chỉnh kịp thời chính sách, chế độ về thuế, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật thuế của cộng đồng và góp phần phòng ngừa, ngăn chặn tình trạng trốn thuế, chống thất thu thuế, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, điều tiết các hoạt động kinh tế của các tổ chức, cá nhân trong xã hội

Trong những năm qua Chi cục Thuế huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang đã

đề ra và triển khai đồng bộ, có hiệu quả những nhiệm vụ trọng tâm, những biện pháp công tác, do vậy kết quả thu ngân sách đã hoàn thành vượt mức dự toán được giao, đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn năm trước Trong đó có đóng góp không nhỏ của công tác thanh tra, kiểm tra thuế Tuy nhiên, công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định như phương pháp kiểm tra thuế còn lạc hậu, quy trình kiểm tra thuế còn chưa hoàn toàn chặt chẽ, dữ liệu quản lý

2

doanh nghiệp còn chưa đồng bộ, còn tản mạn…do dó, hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế còn chưa đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu đặt ra cho công tác quản lý thuế Điều này đòi hỏi công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế huyện Vị Xuyên cần có sự nghiên cứu, đánh giá, phân tích để chỉ ra những bất cập, hạn chế và nguyên nhân, trên cơ sở đó, có thể đề xuất các giải pháp có tính khả thi nhằm hoàn thiện hơn hoạt động kiểm tra thuế góp phần tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về thuế tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang Chính vì vậy, căn cứ kiến thức đã học, xuất phát từ yêu cầu thực tế,

học viên lựa chọn đề tài “Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại

Chi cục thuế huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang” làm luận văn thạc sĩ kinh tế

chuyên ngành tài chính - ngân hàng của mình

2 Câu hỏi nghiên cứu

Câu hỏi đặt ra đối với vấn đề nghiên cứu là: Công tác thanh tra, kiểm tra thuế đối với NNT tại huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang còn những bất cập, hạn chế gì? Cần có những giải pháp nào để hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra thuế đối với NNT tại huyện Vị Xuyên

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu: Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra,

kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang

3.2 Nhiệm vụ:

Đề thực hiện mục tiêu trên, đề tài có những nhiệm vụ chính sau:

- Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về thanh tra, kiểm tra thuế tại các Chi cục thuế

- Phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế tại Chi cục thuế huyện Vị Xuyên

3

- Khai quát mục tiêu đối với hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế Chi cục thuế huyện Vị Xuyên, trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế Chi cục thuế huyện Vị Xuyên

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Về không gian: Tại Chi cục thuế huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

- Về thời gian: hoạt động Thanh tra, Kiểm tra thuế đối với NNT tại huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang từ năm 2013 - 2015 và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra thuế đến năm 2020

- Về nội dung: Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với người nộp thuế, trong đó luận văn cũng chỉ tập trung nghiên cứu người nộp thuế là các doanh nghiệp trên địa bàn do Chi cục thuế huyện Vị Xuyên quản lý

5 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, kết cấu luận văn gồm 4 chương: Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và một số vấn đề lý luận về công tác thanh tra, kiểm tra thuế

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

Chương 4: Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ

VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Thanh tra, kiểm tra thuế là một trong những chức năng cơ bản của hoạt động quản lý thuế Chính vì vậy trong thời gian qua ở Việt Nam đã có khá nhiều công trình khoa học nghiên cứu về thanh tra, kiểm tra thuế dưới dạng giáo trình, luận ăn tiến sĩ, luận văn thạc sĩ hoặc một số bài báo Có thể liệt kê một số công trình tiêu biểu sau:

- Luận văn của tác giả Nguyễn Chí Dũng (2009) về Thanh tra, kiểm tra

nhằm nâng cao tính tuân thủ của người nộp thuế trong điều kiệm Việt Nam đã

tập trung vào việc phân tích NNT dưới giác độ tuân thủ, đã nêu được vài trò của thanh tra, kiểm tra thuế đối với việc nâng cao tính tuân thủ của NNT Tác giả đã đưa ra các nhóm giải pháp xây dựng bộ tiêu chiếu đánh giá hiệu quả thanh tra, kiểm tra như: Tỷ lệ (%) số cuộc thanh tra/ kiểm tra/ số doanh nghiệp trong vòng 1 năm; tỷ lệ (%) độ chính xác trong việc phân tích hồ sơ so với kết quả thanh tra, kiểm tra

- Luận văn của tác giản Lê Thị Phương Thảo (2009) về Đổi mới công tác

thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế ở Việt Nam cũng đã phân thích thực

trạng thanh tra, kiểm tra thuế qua 3 nội dung: Đăng ký thuế, chấp hành chế độ

kế toán sổ sách, chứng từ, hóa đơn; kê khai, tính thuế và nộp thuế Xây dựng

bộ tiêu chí, đánh giá, lựa chọn xếp loại donah nghiệp để xây dựng kế hoạch thanh tra, kiểm tra cho phù hợp; phân cấp quản lý doanh nghiệp cho các cấp

để chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ ngân sách

- Luận văn của tác giả Ngô Thị Thu Hương (2011) về Nâng cao hiệu quả

thanh tra, kiểm tra đối với người nộp thuế trong tiến trình hiện đại học công tác quản lý thuế ở Việt Nam đã tập trung nghiên cứu về hiệu quả thanh tra,

5

kiểm tra thuế là đáng kể so với các công trình trước đó Tác giả đã kế thừa, đưa ra những tiêu chí định lượng và định tính về hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế, nêu lên được các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế như điều kiện kinh tế xã hội, trình độ dân trí, mô hình quản lý thuế, cơ chế quản lý thuế

- Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Tuyết Ánh (2012), về Hoạt động kiểm tra, thanh tra tại Cục Thuế tỉnh Lâm Đồng đã đi đến kết luận Cục Thuế tỉnh Lâm

Đồng xác định kiểm tra, thanh tra thuế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác quản lý thu thuế Công tác kiểm tra, thanh tra thuế của tỉnh Lâm Đồng được tiến hành thường xuyên, đã góp phần quan trọng vào kết quả chung của ngành thuế Qua công tác kiểm tra, thanh tra thuế đã phát hiện kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật về thuế, kiến nghị sữa đổi bổ sung cơ chế chính sách về thuế góp phần tích cực trong việc chống thất thu ngân sách nhà nước, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người nộp thuế Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau công tác kiểm tra, thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Lâm Đồng vẫn còn nhiều bất cập, khiến cho công tác quản lý thuế chưa thực sự hiệu quả Trên cơ sở định hướng phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh, để công tác kiểm tra, thanh tra thuế hiệu quả, Cục Thuế tỉnh Lâm Đồng cần thực hiện các giải pháp như: kiện toàn đội ngũ kiểm tra, thanh tra đủ phẩm chất, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; Tăng cường kiểm tra việc thực hiện các nghiệp vụ quản lý, đồng thời các kiến nghị với ngành thuế, UBND tỉnh Lâm đồng, Bộ Tài chính, Ngân hàng nhà nước và hoàn thiện hệ thống chính sách thuế và Quản lý thuế nhằm thực hiện tốt quá trình hoàn thiện kiểm tra, thanh tra thuế theo cơ chế tự khai tự nộp thuế trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng góp phần phát triển kinh tế, xã hội tỉnh

- Luận văn của tác giả Lê Hữu Giang (2016) về Kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Chi cục Thuế huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa đã khẳng

đinh doanh nghiệp nhỏ và vừa đã có đóng góp nhất định cho phát triển kinh tế của huyên Quảng Xương, tuye nhiên hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế với đối tương này vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề bất cập Luận văn cho rằng qua thanh tra, kiểm tra

6

thuế tại huyện Quảng Xương tỉnh Thanh Hóa, trong nhiều năm qua đã không ít doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở của các chính sách, chế độ, luật thuế hoặc dựa vào tính chất phức tạp trong hoạt động kinh doanh, khó kiểm soát để khai man, trốn lậu thuế, chây ì, chậm nộp thuế làm thất thoát và ảnh hưởng đến công tác thu ngân sách Nhà nước (NSNN) Mặc dù, Chi cục thuế huyện Quảng Xương đã đưa ra nhiều giải pháp

để quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa Tuy nhiên đến nay chưa có một đề tài nào nghiên cứu sâu về giải pháp để tăng cường công tác kiểm tra thuế đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa Chính vì vậy, sau nghiên cứu, tác giả

đã đề xuất 5 nhóm giải pháp như tăng cường hệ thống tin học, đào tạo nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, tăng cường phối hợp giữa các ban ngành

Qua tổng quan các công trình nghiên cứu về thuế và thanh tra, kiểm tra thuế cho thấy: việc nghiên cứu thường tập trung chính vào nghiên cứu thực trạng cơ quan, địa bàn nghiên cứu để chỉ ra những tồn tại, hạn chế và đề xuất một số giải pháp hoàn công tác kiểm tra thuế đối với phạm vi nghiên cứu đề ra Với đặc thù một huyện biên giới, địa bàn khó khăn, kinh tế phát triển chưa cao, huyên Vị Xuyên với mức thu thuế doanh nghiệp khoảng 40 tỷ VNĐ tại chi cục Vị Xuyên là không nhiều nhưng nghiên cứu về hoạt động thanh tra, kiểm tra vẫn có ý nghĩa thực tiễn Với đối tương, pham vi nghiên cứu riêng biệt, nên đề tài là không trùng lắp với những công trình đã có

1.2 Một số vấn đề lý luận về công tác thanh tra, kiểm tra thuế

1.2.1 Khái niệm thanh tra, kiểm tra thuế

Công tác thanh tra, kiểm tra thuế có vai trò quan trọng trong công tác quản

lý thuế nói chung và công tác đảm bảo tính tuân thủ của người nộp thuế Hoạt động kiểm tra, thanh tra thuế được hiểu đồng nhất trong quan điểm của một số học giả trên thế giới: “Là hoạt động do cơ quan thuế tiến hành nhằm kiểm tra tài liệu của người nộp thuế để xác định sự tuân thủ pháp luật của người nộp thuế” Kiểm tra thuế là hoạt động của cơ quan thuế trong việc xác định tính đầy

đủ, chính xác các thông tin, tài liệu trong hồ sơ thuế, từ đó đối chiếu với chức

7

năng, nhiệm vụ, yêu cầu đặt ra đối với đối tượng kiểm tra nhằm đánh giá sự tuân thủ pháp luật về thuế của người nộp thuế Kiểm tra thuế được thực hiện tại trụ sở cơ quan thuế và tại trụ sở của người nộp thuế

Thanh tra thuế là hoạt động giám sát của cơ quan thuế đối với các hoạt động, giao dịch liên quan đến nghĩa vụ thuế của người nộp thuế, tình hình áp dụng, thực hiện các thủ tục hành chính thuế, việc chấp hành nghĩa vụ thuế của người nộp thuế, nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý những hành vi trái pháp luật, bảo đảm luật thuế được thi hành một cách nghiêm chỉnh trong đời sống xã hội Nội dung thanh tra, kiểm tra thuế là việc chấp hành pháp luật thuế Thông qua các phương pháp phân tích, đánh giá tình hình thực tế của đối tượng thanh tra, kiểm tra, hoạt động thanh tra, kiểm tra giúp phát hiện, ngăn ngừa, xử lý những vi phạm pháp luật thuế, góp phần thúc đẩy các tổ chức, cá nhân hoàn thành nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước Từ đó, công tác quản lý thuế được hoàn thiện, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích hợp pháp của công dân

Thanh tra là hoạt động kiểm tra, nên giữa kiểm tra và thanh tra có những điểm tương đồng sau:

Thanh tra và kiểm tra đều có cùng mục đích là ngăn ngừa, phát hiện và

xử lý các hành vi vi phạm về thuế… Góp phần cho tổ chức, cá nhân hoàn thành nhiệm vụ, bảo vệ tài sản của Nhà nước

Cả hai đều đánh giá dựa trên các hoạt động thực tế của đối tượng nộp thuế, để từ đó thu thập thông tin, phân tích, đánh giá đúng thực trạng, tình hình thực tế đối tượng nộp thuế một cách chính xác, khách quan, trung thực, làm rõ đúng sai, chỉ ra nguyên nhân, từ đó đưa ra biện pháp khắc phục, xử lý những sai phạm

Dù có những điểm tương đồng nhưng thanh tra, kiểm tra thuế có những điểm khác nhau cơ bản:

8

Hoạt động kiểm tra có phạm vi rộng hơn, diễn ra ở tất cả các hoạt động kinh tế - xã hội và được thực hiện một cách thường xuyên liên tục Hoạt động thanh tra có phạm vi nhỏ hơn vì hoạt động thanh tra là hoạt động kiểm tra ở giai đoạn sau khi các hoạt động kinh tế - xã hội đã phát sinh

Về thời gian: thanh tra thường được tổ chức theo từng cuộc nên thời gian thường kéo dài, theo quy định là không quá 30 ngày và có thể kéo dài thêm trong trường hợp cần thiết, ngược lại kiểm tra thường thời gian ngắn hơn, theo quy định là không quá 05 ngày

Về hình thức tổ chức: Thanh tra khi tiến hành thường được lập thành Đoàn và Đoàn thanh tra thực hiện việc thanh tra theo quy định Ngược lại, kiểm tra có thể lập hoặc không, và có khi chỉ cần một người thực hiện việc kiểm tra theo yêu cầu của cấp trên

Về biện pháp áp dụng: Thanh tra thường áp dụng các biện pháp mạnh hơn (tạm giữ tang vật, tài liệu, khám nơi cất tang vật…)

Tính chất của thanh tra là một hoạt động quyền lực của cơ quan quản lý nhà nước Kiểm tra là hoạt động trung tính, có thể là hoạt động quyền lực quản lý nhà nước, có thể là hoạt động quản lý đơn thuần

Mục đích của thanh tra là phát hiện, ngăn chặn những hành vi trái pháp luật Mục đích của kiểm tra là phát hiện những sai lệch của đối tượng kiểm tra

để điều chỉnh và ngăn chặn những sai lệch ấy (sai lệch có thể là vi phạm pháp luật, có thể chỉ là không đúng kế hoạch, không đúng yêu cầu…)

1.2.2 Vai trò của công tác thanh tra, kiểm tra thuế

Thanh tra, kiểm tra thuế có vai trò rất quan trọng trong công tác quản lý thuế; cụ thể được thể hiện ở các vai trò sau:

Thanh tra, kiểm tra người nộp thuế góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật về thuế, cải cách thủ tục hành chính thuế Cơ chế, chính sách pháp luật về thuế bao gồm cơ chế, chính sách pháp luật của nhiều sắc thuế

9

khác nhau và thay đổi theo tình hình kinh tế - xã hội và theo các chính sách thuế quốc tế, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế Về cơ bản, mỗi chính sách thuế khi ban hành đều phải được nghiên cứu kỹ và căn cứ trên tình hình thực tế Tuy nhiên, do chính sách thuế còn nhiều hạn chế nên trong quá trình thực thi vẫn còn gặp nhiều khó khăn Công tác thanh tra, kiểm tra thuế chính

là công cụ cung cấp các căn cứ, bằng chứng cụ thể phản ánh một cách chân thực, chính xác các diễn biến về tình hình thực hiện nghĩa vụ thuế của người nộp thuế Thông qua đó, chính sách thuế sẽ được bổ sung, hoàn thiện cho phù hợp với tình hình thực tế

Thanh tra, kiểm tra thuế là phương tiện ngăn ngừa, răn đe các hành vi vi phạm pháp luật thuế Hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế trên cơ sở phân tích thông tin, dữ liệu liên quan đến người nộp thuế, đánh giá việc chấp hành pháp luật thuế của người nộp thuế, thu thập và xác minh các chứng cứ để xác định hành vi vi phạm pháp luật thuế Theo đó, công tác thanh tra, kiểm tra thuế vừa phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật thuế, vừa sử dụng các biện pháp chế tài, các quyết định hành chính nhằm xử lý và răn đe hành vi vi phạm pháp luật thuế

Thanh tra, kiểm tra thuế góp phần tăng thu cho ngân sách nhà nước Thông qua công tác thanh tra, kiểm tra thuế giúp phát hiện các trường hợp trốn, tránh, lách thuế của người nộp thuế, góp phần tăng thu rất lớn cho ngân sách nhà nước

Như vậy, thanh tra, kiểm tra giúp hoàn thiện công tác triển khai thực hiện pháp luật thuế, đồng thời với việc triển khai thực hiện các thủ tục hành chính thuế Thông qua hoạt động thanh tra, kỉểm tra thuế phát hiện những hành vi vi phạm pháp luật thuế để kịp thời chấn chỉnh, góp phần tăng thu ngân sách nhà nước

10

1.2.3 Nguyên tắc thanh tra, kiểm tra thuế

Bất kỳ một hoạt động kinh tế - xã hội hay hoạt động quản lý nhà nước nào cũng đều phải tuân theo những nguyên tắc nhất định Trong đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra phải tuân theo những nguyên tắc sau:

1.2.3.1 Nguyên tắc tuân thủ pháp luật

Thanh tra, kiểm tra thuế là kiểm tra việc thực hiện pháp luật do đó phải tuân theo nguyên tắc tuân thủ pháp luật Nguyên tắc tuân thủ pháp luật đề cao trách nhiệm của chủ thể thanh tra, kiểm tra; nâng cao hiệu lực của công tác thanh tra, kiểm tra thuế; ngăn chặn tình trạng làm trái pháp luật, vô hiệu hoá hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế

Các cơ quan, cán bộ thanh tra, kiểm tra thuế phải thực hiện đúng chức năng, trách nhiệm, quyền hạn mà pháp luật quy định; xem xét sự đúng sai của đối tượng kiểm tra phải căn cứ vào quy định của pháp luật, không tuân theo ý kiến của bất cứ cơ quan nào

1.2.3.2 Nguyên tắc trung thực, chính xác, khách quan

Nguyên tắc trung thực, chính xác, khách quan đóng vai trò rất quan trọng trong công tác thanh tra, kiểm tra, đảm bảo đánh giá đúng thực trạng của đối tượng kiểm tra, xử lý các sự việc theo đúng pháp luật

Nguyên tắc chính xác, khách quan đòi hỏi hoạt động thanh tra, kiểm tra phải tôn trọng sự thật, đánh giá sự vật, hiện tượng như nó vốn có và phải thực hiện một cách thận trọng

Nguyên tắc trung thực đòi hỏi hoạt động thanh tra, kiểm tra phải phản ánh đúng bản chất của sự vật, hiện tượng; khi có đủ căn cứ mới được phép đưa ra quyết định Quyết định đưa ra không vì quyền lợi cá nhân; đồng thời phải tỉ mỉ, cẩn thận và có kiến thức chuyên môn vững vàng

1.2.3.3 Nguyên tắc công khai, dân chủ

Tính công khai được thể hiện ở những vấn đề như: công khai quyết định thanh tra, tiếp xúc công khai với các đối tượng có liên quan và công bố công

11

khai kết luận thanh tra, kiểm tra Trong tuỳ trường hợp cụ thể, việc xác định phạm vi công khai và hình thức công khai cho phù hợp để đảm bảo giữ gìn bí mật quốc gia, bí mật người tố cáo, đảm bảo lợi ích của Nhà nước và công dân, đảm bảo hiệu quả thanh tra, kiểm tra cao nhất

Tính dân chủ trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thể hiện sự tôn trọng khách quan, tôn trọng quần chúng, lấy dân làm gốc Điều đó đòi hỏi phải coi trọng việc tiếp nhận, thu thập ý kiến của mọi đối tượng có liên quan, tạo điều kiện cho đối tượng thanh tra, kiểm tra được trình bày ý kiến của mình

1.2.3.4 Nguyên tắc tiến hành thanh tra, kiểm tra phải thực hiện đúng quy trình, theo kế hoạch, nội dung đề cương được duyệt

Quy trình của hoạt động thanh tra, kiểm tra là xây dựng và chuẩn hoá nội dung, các bước công việc trong hoạt động thanh tra, kiểm tra, trách nhiệm của từng bộ phận, từng cán bộ tham gia quy trình

Thực hiện theo quy trình giúp công tác thanh tra, kiểm tra thuế được thuận lợi, công việc thực hiện theo chuyên môn, không thiếu sót trong quá trình thanh tra, kiểm tra Quy trình thanh tra, kiểm tra hợp lý sẽ tạo hiệu quả cao trong quá trình thanh tra, kiểm tra

1.2.3.5.Nguyên tắc hiệu quả

Nguyên tắc hiệu quả là nguyên tắc được đặt ra trong hầu hết các hoạt động quản lý Trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế, nguyên tắc hiệu quả phải được chú trọng, hiệu quả được xác định trên cơ sở so sánh giữa kết quả đạt được với nguồn lực chi phí đã bỏ ra hoặc được xem xét trên cơ sở tác động thực tế của hoạt động này đến các mục tiêu quản lý thuế

1.2.3.6.Nguyên tắc bảo vệ bí mật:

Những cán bộ thanh tra, kiểm tra thuế thường xuyên tiếp cận với nhiều vấn đề, nhiều tài liệu bí mật, bí quyết kinh doanh của doanh nghiệp, bí mật quốc gia Việc giữ bí mật thông tin được phản ánh trong hồ sơ khai thuế của