từ nhận xét về câu nói trên, trong quá trình dạy học thường xuất hiện một số lỗi về đặt câu như: câu không đúng về ý, không đúng nvề trật tự sắp xếp từ, không đúng vế, không đúng về cách[r]
Trang 1MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý KHI ĐẶT CÂU
VÀ DẠY HỌC SINH TIỂU HỌC ĐẶT CÂU
Để đảm bảo tốt vài trò của người thầy khi dạy học sinh đặt câu, chửa câu sai trong tiếng Việt giáo viên cần chú ý một số điẻm sau:
1 Câu là gì? Câu là đơn vị của lời nói Câu do từ cấu tạo nên để biểu đạt mọt ý
trọn vẹn Khi nói, câu có một ngữ điệu nhất định phù hợp với nội dung kể, hỏi , cảm xúc hoặc cầu khiến Cuối có dừng lại để nghỉ ngơi và để ngăn cách câu này với câu khác Trong văn viết, chử chử đầu câu phải viết hoa và cuối câu có dấu đẻ biểu thị ngư điệu Hội đủ các yếu tố trên thì tạo thành câu hoàn chỉnh
2 từ nhận xét về câu nói trên, trong quá trình dạy học thường xuất hiện một số lỗi
về đặt câu như: câu không đúng về ý, không đúng nvề trật tự sắp xếp từ, không đúng
vế, không đúng về cách dùng từ , không đúng vì thiếu thành phần chủ ngử, vị ngữ vậy trong quá trình day và học, giáo viên cùng học sinh cần chú ý một số điểm khi đặt cau như sau:
a Đặt câu phải đúng về cách sắp xếp trật tự các từ.
Trong câu cac từ phải được sắp xếp theo quy tắc nhất định đã được sử dụng rộng rải được công nhận trong văn viết và nói Những quy tắc ngữ pháp ngữ nghĩa về trật
tự các từ chiếm một vị trí quan trọng trong quá trình đặt câu như chủ ngữ thường đứng ở đâu câu ,vị ngử thường đứng sau chủ ngữ,
.Chủ ngư vị ngữ gắn kết với nhau bằng quan hệ chủ vị.Trong mối quan hệ này chủ ngữ nêu đối yương thông báo, còn vị ngữ chứa đựng nội dung thông báo về đối
tượng ấy
- Ví dụ: Nói: “Em múa rất đẹp” chứ không nói: “Em rất múa đẹp” hay: “Anh bao
giờ đi” và “Anh đi bao giờ” , bao giờ đi chỉ tương lai, hành động chưa xãy ra;p còn
đi bao giờ chỉ quá khứ, hành động đã xãy ra rồi Nư vậy, đặt câu cân phải sắp xếp trật tự từ mộtcách thích hợp, có dụng ý nghệ thuật, sáng nghĩa mới lôi cuốn được người đọc
b Câu phải đúng về ý, hợp với lôgíc diễn đạt.
Giáo viên cần phải hương dẩn học sinh nói và viết sao cho mỗi câu đều hợp vói quy luật suy nghĩ thông thường,làm sao ý trong mỗi câu ăn khớp với nhau,quan hệ chặt chẽ với nhau về nghĩa
- Ví dụ: “Cháu định gữi bài đăng báo nhưng không được đăng” Câu sai về
lôgíc,vì nói mới “ định đăng bài” chứ đã gữi bài đâu mà nói đăng với khônh đăng
c Viết câu phãi đúng, hay về từ:
Trang 2Câu do từ cấu tạo thành Vì thế, khi nói hoăc viết một câu ta pải dùng cho chính xác Tức là cách dùng từ có lựa chọn, dễ tìm ra từ đungd nhất, có giá trị nghệ thuật nhất phù hợp với từ, dụng ý cần diễn đạt
-Ví dụ 1: dì tôi là người có tiếng tăm, được mọi người mến phục, không thể viết:
Dì tôi là người có tai tiếng, được mọi người mến phục
- Ví dụ 2: + Với tấm lòng nhân đạo cũa Nguyễn Du đã xót thương cho thân phận
cũa nàng Kiều
+ Với tấm lòng nhân đạo, Nguyễn Du đã xót thương cho thân phận cũa nàng Kiều
Ngôn ngữ tiếng Việt có số lượng rấ phong phú, đa dạng về ngữ nghĩa Khio hướng dẩn học sinh đặt câu giáo viên cần chú ý: Từ đòng nghĩa (như: xe lửa - tàu hoả; máy bay - tàu bay - phi cơ ) Từ trái nghĩa (như; trắng - đen , hiền hoà - hung
dữ, hoà bình – chiến tranh ) Lớp từ đa nghĩa, nghĩa chuyển như (tai ; tai người, tai tiếng, thiên tai, tai ương ) Ngoà ra còn có từ đồng âm khác nghĩa, từ gần nghĩa Từ
do vay mượn tiếng nước ngoài như từ gốc Hán (trương kì, cường điệu, nổ lực )
d Đặt câu phải đúng về ngữ pháp:
Đặt câu phải có đủ hai thành phần chính đó là chủ nghữ và vị ngữ Khi đặt câu, viết văn nếu không cẩn thận ta sẽ viết các loại câu thiếu chủ ngữ hoặc vị ngữ
-Ví dụ; “qua ba tháng huấn luyện, đã nâng cao vã thuật của môn sinh” Câu này
thiếu thành phần chủ ngữ, vì “Qua” kết hợp “ với ba tháng huấn luyện” đẻ tạo thành trạng nữ chỉ thời gian Ta có thể sửa lại câu sai bằng cáchthêm chủ ngữ “Huấn luyệnviên” như sau: “Qua ba tháng huấn luyện, huán luận viên đẵ nâng cao võ thuật cho môn sinh”
ở trên, chúng tôi đã nêu một số điểm cân chú ý khi đạt câu, viết câu ở tiểu học, muốn cho câu văn trong sáng, ý chính xác, diển đạt nội dung thông báo một cách trọn vẹn; giáo viên và hoc sinh trong quá trình dạy – hoc cần chú ý các điêu kiện trên
3 Một số cách viết câu hay:
Tiếng Việt rất phong phú về kiẻu câu, có nhiều loại câu hay, cách viết câu hay Trong pham vi bài viết này, chỉ xin đề cập ba cách viết câu hay sau đây:
3.1 Câu chính xác, rõ ràng:
Câu chính xac rỏ ràng là câu chỉ có một cách hiểu duy nhất Khi viết loại câu này, giapó viên hướng dẩn học sinh bằng các bện pháp dưới đây:
a Dùng dấu câu, đặc biệt là dấu phảy cho đúng chổ.
- Ví dụ: - Bố em đi xây chiều mới về
-Bố em , đi xay chièu mới về
-Bố, em đi xây, chiều mới về
b Dùng từ, thường là hư từ để bổ xung ý nghĩa cho câu
Trang 3
Có thể dùng nghĩa ngử pháp (là, hay, bởi, tại, cùng, và )hay nghĩa tình thái (ồ,
là, nhỉ, ạ, ơi )để bổ sung ý nghĩa cho câu thêm sinh động
- Ví dụ: “Chẳng những chích bônglà bạn của trê em mà chícg bông là bạn của bà
con nông dân” (Tô Hoài)
Nói chung, khi trật tự chưa làm sáng tỏ được các quan hệ ý nghĩa thì hư từ có tác dụng hỗ trợ Còn khi quan hệ ý nghĩađã rõ ràng ,thì có thể không dùng hư từ
-Ví dụ : Anh ấy là người Hà Nội
Anh ấy người Hà Nội
c Sắp xếp trật tự từ, cụm từ sao cho thích hợpv muốn nói.ơ ý
Trong câu, từ và cụm từ cần đợưc sắp xếp theo một trật tự phục vụ cho việc biểu hiện các ý nghĩa các chức năng ngữ pháp, các quan hệ ngữ pháp nhất định Nếu thay đổi trật tự sắp xếp thì phương diện này có thể thay đổi hoặc làm cho tổ hợp từ trở nên vô nghĩa, không thể chấp nhận được
-Ví dụ : Nó tặng tôi một quyển sách.
Tôi tặng nó một quyển sách
Nó thì tôi tặng nó một quyển sách
Tôi một quyển sách nó tặng (Tổ hợp từ vô nghĩa)
Trong cvác ngôn ngữ mà từ có biến đổi hình thái, thì trật tự trong câu có tính tự
do và linh hoạt hơn Còn trong tiếng Việt có sự inh hoạt trong trạt tự xắp xếp từ, chỉ
có thể có nhữnh hoàn cảnh giao tiếp nhát địnhvà với những điều kiện nhát định mà thôi
3.2 Câu chặt chẻ, mạch lạc:
Là cách viết cau chặt chẻ về cáu truc ngữ pháp, từ đó câu mạch lạc về ý nghĩa, lôgíccâu
a Không để chủ ngữ xuất hiện ở vế phụ, nếu chủ ngữ ấy đã xuất hiện ở vế chính.
-Ví dụ: + Lúa không được chăm sóc kịp thòi, lúa sẽ giảm năng suất.
+Không đươc chăm sóc kịp thời, lúa sẻ giảm năng suất
- Ví dụ 2: +Chị ấy đứng tàn ngần từ lâu rồi bỏ đi.
b Không tạo sự lẩn lộn giưa cac chủ ngữ trong câu.
- Ví dụ:Thấy trạm biến áp điện, không đến gần
Thấy trạm biến áp điiện ,cấm đến gần
Cấm đến gần trạm biến áp điện
c.Không dùng từ nối(và) để nối cụm chủ vị diễn đạt ýphụ với cụm chủ vị diễn đạt ý chính
- Ví dụ : Cơn bảo rất dữ dội và căn nhà đổ nát
Cơn bảo dữ dội và căn nhà đổ nát
3.3.Câu mạnh mẽ ,hùng hồn :
Trang 4Câu mạnh mẽ hùng hồnlà câu có tác động mạnh vào thính giác của người nghe,
nó khắc sâu vào tâm trí người đọc những ấn tượng, hình ảnh sống động, có ý nghĩa
và tình cảm sâu sắc để viét câuvă đạt yêu cầu, ta thực hiện các yêu càu sau đây
a.Đặt chủ ngữ ở phầndiễn đạtý chính của câu.
- Ví dụ : Hà Nội màu thu ngọt ngào mùi hoa sữa
Mùa thu, Hà Nội ngọt ngào mùi hoa sữa
b.Dùng câu có cấu trúc song hành(câu đối) để nhấn mạnh một vài ý quan
trọng
- Ví dụ : “Không lúc nào nó thèm bay bổng, thèm ca hát như lúc này Bọ vẻ rạo
rực cả ngươì Từ tít trên cao kia, mùi hoa lý toả xuống thơm ngát và tiếng những bạn
ve in ỏi”
- “Mùi hoa lý và tiếng những ban ve là nguyên nhân khiến cho bọ ve rạo rực cã người và khiến nó thèm bay bổng, ca hát (theo Phan Hách)
c Nừu ý nấn mạnh ở đầu câu hoặc cuối câu
-Ví dụ: “Bất thình lình bác Năm rút thanh sắt ra đập mạnh xuống đầu thằng
giặc , sau khi giã vờ say , thát thểu bước vào quán rượu” (Sách văn pháp Việt Nam )
“Giã vờ say, thất thểubước vào quán rượu, bất thình lình bác Năm rút thanh sắt ra, đập mạnh xuống đầu thằng giặc”
3 Để học sinh tiểu học đạt được yêu cầu viết câu đúng, câu hay, khi giảng day, giáo viên cần chú ý một số điểm sau:
a Phải hiểu và nắm chắc nội dung dạy học; các kiến thức kỉ năng luyện từ và câucần trang bị cho hoc sinh Thấy được ý đồ tác giã sách giáo khoa; thấy đươc ưu, nhược điểm của chương trình và các tài liệu giạy học khác
b Về nguyên tắc, thầy (cô giáo) phải trình bày theo quan điểm của chương trình, sách giáo khoa tiểu học Bởi sách giáo khoa đã đưa ra một cách nhìn có hệ thống, nhất quán, đồng tâm trong suốt cả cấp học về nội dung dạy học