Bài giảng Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ - Ngữ văn 8

Tiết 3.. KIỂM TRA BÀI CŨ. Câu hỏi:Thế nào là từ đồng nghĩa từ trái nghĩa cho ví dụ ?. Trả lời:.1. Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần. giống nhau. Ví dụ :. - Máy bay- tàu bay- phi cơ.2. Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau xét trên một. cơ sở chung nào đó. Ví dụ :. - Sống- chết ; Đen - trắng.? Em có nhận xét gì về mối quan hệ nghĩa giữa các từ trong hai. nhóm trên ?.- Các từ bình đẳng nhau về ngữ pháp. Từ đồng nghĩa trong. nhóm có thể thay thế được cho nhau, từ trái nghĩa có thể loại. trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu.. TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT. CỦA NGHĨA TỪ NGỮ.A. LÍ THUYẾT.I. TỪ NGỮ NGHĨA RỘNG, TỪ NGỮ NGHĨA HẸP.1 NGỮ LIỆU (SGK).2. PHÂN TÍCH.3. NHẬN XÉT.. Quan sát sơ đồ sau và trả lời câu hỏi.. §é ng vËt... Thó Chim C¸... Voi Hươ Tu hú Sáo Cá rô Cá thu. a. Nghĩa của từ độu vật rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa. ng. của các từ : Thú, chim, cá ? Vì sao ?.* Động vật rộng hơn thú, chim, cá bởi động vật bao. hàm thú, chim, cá.. Quan sát sơ đồ sau và trả lời câu hỏi. §éng vËt... Thó Chim C¸... Voi Hươ Tu hú Sáo Cá rô Cá thu. u.b. Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ voi,. Hươu ? Nghĩa của từ chim rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của các. từ tu hú, sáo ? Nghĩa của từ cá rộng hơn hay rộng hơn hay hẹp. hơn nghĩa của các từ cá rô, cá thu? Vì sao ?. Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn nghĩa của các từ. voi, hươu; tu hú, sáo; cá rô, cá thu….. Quan sát sơ đồ sau và trả lời câu hỏi. §éng vËt... Thó Chim C¸... Voi Hươ Tu hú Sáo Cá rô Cá thu. u.c. Nghĩa của các từ thú chim, cá rộng hơn nghĩa của những từ. nào, đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ nào ?.* Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn nghĩa của các từ voi,. hươu; tu hú, sáo; cá rô, cá thu đồng thời hẹp hơn nghĩa của. từ động vật.. TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT. CỦA NGHĨA TỪ NGỮ.A. LÍ THUYẾT.I. TỪ NGỮ NGHĨA RỘNG, TỪ NGỮ NGHĨA HẸP.1 NGỮ LIỆU (SGK).2. PHÂN TÍCH..3. NHẬN XÉT .a. NGHĨA CỦA TỪ ĐỘNG VẬT RỘNG HƠN NGHĨA CỦA CÁC TỪ. THÚ, CHIM, CÁ VÌ ĐỘNG VẬT BAO HÀM CẢ THÚ, CHIM, CÁ.B. NGHĨA CỦA TỪ THÚ RỘNG HƠN NGHĨA CỦA TỪ VOI, HƯƠU;. NGHĨA CỦA TỪ CHIM RỘNG HƠN NGHĨA CỦA TỪ TU HÚ, SÁO;. NGHĨA CỦA TỪ CÁ RỘNG HƠN NGHĨA CỦA TỪ CÁ RÔ, CÁ THU.C. NGHĨA CỦA TỪ THÚ, CHIM, CÁ RỘNG HƠN NGHĨA CỦA TỪ VOI,. HƯƠU ; TU HÚ, SÁO; CÁ RÔ, CÁ THU NHƯNG HẸP HƠN NGHĨA. CỦA TỪ ĐỘNG VẬT...*Bài tập nhanh: Cho các từ: Cây, cỏ, hoa. Tìm các từ.ngữ có phạm vi nghĩa hẹp hơn cây, cỏ, hoa và từ ngữ.có nghĩa rộng hơn ba từ đó ?... Thùc vËt... C©y Cá Hoa... Cây Cây Cỏ Cỏ Hoa Hoa. cam lim gà mật cúc lan.. TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT. CỦA NGHĨA TỪ NGỮ.? Qua phân tích ngữ liệu cho biết thế nào là từ ngữ có. nghĩa rộng và từ ngữ có nghĩa hẹp ?.- Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi. nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một. số từ ngữ khác.- Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa. của từ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một. từ ngữ khác.? Một từ có thể vừa có nghĩa rộng với từ này lại vừa có. nghĩa hẹp với từ ngữ khác được không ?.- Một từ ngữ có nghĩa rộng với những từ ngữ này, đồng. thời có thể có nghĩa hẹp với từ một từ ngữ khác... TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT. CỦA NGHĨA TỪ NGỮ. A. LÍ THUYẾT. I. TỪ NGỮ NGHĨA RỘNG, TỪ NGỮ NGHĨA HẸP. 1 NGỮ LIỆU (SGK). 2. PHÂN TÍCH. 3. NHẬN XÉT. 4. GHI NHỚ.-Nghĩa của một từ có thể rộng hơn ( khái quát hơn ) hoặc hẹp.hơn (ít khái quát hơn ) nghĩa của từ ngữ khác.-

Tiết 3

KIỂM TRA BÀI CŨ

Câu hỏi:Thế nào là từ đồng nghĩa từ trái nghĩa cho ví dụ ?

Trả lời:

1 Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống

nhau Ví dụ :

- Máy bay- tàu bay- phi cơ

2 Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau xét trên một

cơ sở chung nào đó Ví dụ :

- Sống- chết ; Đen - trắng

? Em có nhận xét gì về mối quan hệ nghĩa giữa các từ trong hai

nhóm trên ?

- Các từ bình đẳng nhau về ngữ pháp Từ đồng nghĩa trong nhóm

có thể thay thế được cho nhau, từ trái nghĩa có thể loại trừ

nhau khi lựa chọn để đặt câu

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Quan sát sơ đồ sau và trả lời câu hỏi

a Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ : Thú, chim, cá ? Vì sao ?

* Động vật rộng hơn thú, chim, cá bởi động vật bao hàm

thú, chim, cá

§éng vËt

Quan sát sơ đồ sau và trả lời câu hỏi

b Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ voi, Hươu ? Nghĩa của từ chim rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của các

từ tu hú, sáo ? Nghĩa của từ cá rộng hơn hay rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ cá rô, cá thu? Vì sao ?

Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn nghĩa của các từ

voi, hươu ; tu hú, sáo ; cá rô, cá thu …

§éng vËt

Quan sát sơ đồ sau và trả lời câu hỏi

c Nghĩa của các từ thú chim, cá rộng hơn nghĩa của những từ nào, đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ nào ?

* Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn nghĩa của các từ voi, hươu ; tu hú, sáo ; cá rô, cá thu đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ động vật

§éng vËt

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT

a NGHĨA CỦA TỪ ĐỘNG VẬT RỘNG HƠN NGHĨA CỦA CÁC TỪ THÚ,

CHIM, CÁ VÌ ĐỘNG VẬT BAO HÀM CẢ THÚ, CHIM, CÁ

B NGHĨA CỦA TỪ THÚ RỘNG HƠN NGHĨA CỦA TỪ VOI, HƯƠU ; NGHĨA

CỦA TỪ CHIM RỘNG HƠN NGHĨA CỦA TỪ TU HÚ, SÁO ; NGHĨA CỦA TỪ CÁ RỘNG HƠN NGHĨA CỦA TỪ CÁ RÔ, CÁ THU

C NGHĨA CỦA TỪ THÚ, CHIM, CÁ RỘNG HƠN NGHĨA CỦA TỪ VOI,

HƯƠU ; TU HÚ, SÁO; CÁ RÔ, CÁ THU NHƯNG HẸP HƠN NGHĨA CỦA TỪ ĐỘNG VẬT

Thùc vËt

C©y Cá Hoa

Cây lim Cỏ gà Cỏ mật

Hoa cúc Hoa lan

*Bài tập nhanh: Cho các từ: Cây, cỏ, hoa Tìm các từ ngữ có phạm vi nghĩa hẹp hơn cây, cỏ, hoa và từ ngữ có nghĩa rộng hơn ba từ đó ?

Cây

cam

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

? Qua phân tích ngữ liệu cho biết thế nào là từ ngữ có

nghĩa rộng và từ ngữ có nghĩa hẹp ?

- Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa

của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

- Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa

của từ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

? Một từ có thể vừa có nghĩa rộng với từ này lại vừa có

nghĩa hẹp với từ ngữ khác được không ?

- Một từ ngữ có nghĩa rộng với những từ ngữ này, đồng

thời có thể có nghĩa hẹp với từ một từ ngữ khác

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

-Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ

đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

-Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

- Một từ ngữ có nghĩa rộng với những từ ngữ này, đồng thời có thể

có nghĩa hẹp với từ một từ ngữ khác

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Bài tập 1 Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khai quát của nghĩa từ ngữ trong mỗi nhóm từ ngữ :

Bom ba càng Bom bi

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ Bài tập 2: Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa

của các từ ngữ ở mỗi nhóm đã cho

A Xăng dầu, khí ga, ma dút, củi, than

B Hội hoạ, âm nhạc, văn học, điêu khắc

C Canh, nem, rau xào, thịt luộc, tôm rang, cá rán

D Liếc, ngắm, nhòm, ngó

E Đấm, đá, thụi, bịch, tát

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Bài tập 2: Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa của các

từ ngữ ở mỗi nhóm đã cho

Đáp án:

A Xăng dầu, khí ga, ma dút, củi, than -> Chất đốt

B Hội hoạ, âm nhạc, văn học, điêu khắc - > Nghệ thuật

C Canh, nem, rau xào, thịt luộc, tôm rang, cá rán.-> thức

ăn

D Liếc, ngắm, nhòm, ngó -> Nhìn

E Đấm, đá, thụi, bịch, tát -> Đánh

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Bài tập 3: Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ đã cho:

a Xe cộ

Xe cộ

Xe hơi Xe máy Xe đạp Xe xích lô

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Bài tập 3: Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ đã cho:

b Kim loại

Kim loại Sắt Đồng Nhôm Thép

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Bài tập 3: Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ đã cho:

Bài tập 3: Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ đã cho:

Bài tập 3: Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ đã cho:

e Mang

Mang

Xách Khiêng Vác Gánh

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Bài tập 3: Chỉ ra những từ ngữ không thuộc phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ sau đây:

A Thuốc chữa bệnh: át-xpi rin, ăm-pi-xi-lin, pê-ni-xi-lin, thuốc giun, thuốc lào.

B Giáo viên: Thầy giáo, cô giáo, thủ quỹ

C Bút: Bút bi, bút chì, bút điện, bút lông.

D Hoa; Hoa hồng, hoa lay ơn hoa tai, hoa thược dược.

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Bài tập 3 : Chỉ ra những từ ngữ không thuộc phạm vi

nghĩa của mỗi nhóm từ :

Đáp án:

A Thuốc chữa bệnh: át-xpi rin, ăm-pi-xi-lin, lin, thuốc giun, thuốc lào.

pê-ni-xi-B Giáo viên: Thầy giáo, cô giáo, thủ quỹ

C Bút: Bút bi, bút chì, bút điện , bút lông.

D Hoa: Hoa hồng, hoa lay ơn, hoa tai , hoa thược

dược.

TIẾT 3 : CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Bài tập 5: Đọc đoạn trích sau và tìm 3 động từ

cùng thuộc một phạm vi nghĩa, trong đó một từ

có nghĩa rộng và hai từ có nghĩa hẹp hơn

- Xe chạy chầm chậm … Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây

sau , tôi đuổi kịp Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi oà lên khóc rồi cứ thế nức nở Mẹ tôi cũng sụt sùi theo[…]

( Nguyên Hồng- Những ngày thơ ấu)

Đáp án: Khóc > Nức nở, sụt sùi

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

*HỌC BÀI THEO NỘI DUNG PHẦN GHI NHỚ

*CHUẨN BỊ BÀI TRƯỜNG TỪ VỰNG THEO CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP SGK