Luận văn thạc sĩ y tế công cộng kiến thức, thái độ, thực hành chăm sóc sức khỏe sinh sản và một số yếu tố liên quan của học sinh trung học cơ sở thụy xuân, thái thụy, thái bình năm

1.ăS ăl căv ătu iăv ăthƠnhăniên,ăs căkh eăsinhăs năv ăthƠnhăniên 1.1... L pădanhăsáchăđ iăt ngăvƠăđánhăs ăth ăt ă Ti năhƠnhăgi iăthíchăt ăng ,ăthu tăng ăvƠăh ngăd nătr ă l iăcơuăh i Ph

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

-

NGUY N TH THÚY

KI N TH C,ăTHÁIă , TH C HÀNH CH MăSịCăS C KH E SINH S N

VÀ M T S Y U T LIÊN QUAN C A H C SINH TRUNG H CăC ăS

TH Y XUÂN, THÁI TH Y,ăTHÁIăBỊNHăN Mă2020

LU NăV NăăTH CăS ăYăT CÔNG C NG

Hà N i ậ 2020

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

KHOA: KHOA H C S C KH E

B MÔN: Y T CÔNG C NG -

NGUY N TH THÚY

KI N TH C,ăTHÁIă , TH C HÀNH CH M SÓC S C KH E SINH S N

VÀ M T S Y U T LIÊN QUAN C A H C SINH TRUNG H CăC ăS

TH Y XUÂN, THÁI TH Y,ăTHÁIăBỊNHăN Mă2020

M C L C DANH M C CH VI T T T

1.2 M t s nghiên c u v ki n th c,ătháiăđ , th c hành v ch măsócă

s c kh e sinh s n v thành niên trên Th gi i và Vi t Nam 8

* V n đ quan h tình d c, có thai, n o hút thai, sinh đ v thành niên 8

* V n đ các b nh lây qua đ ng tình d c và HIV/AIDS 11

* Các nguy c v s c kh e và h u qu v kinh t , xã h i c a v n đ thai

1.3 Các y u t liênăquanăđ n ki n th c,ătháiăđ , th c hành v s c

1.4.2 c đi m tr ng Trung h c c s Th y Xuân 19

2.3.4 Quy trình thu th p thông tin và s đ nghiên c u 23

3.1 Thông tin chung c a đ iăt ng nghiên c u 31

3.2 Ki n th c,ătháiăđ , th c hành v SKSS c aăđ iăt ng nghiên c u 33

3.2.1 Ki n th cv SKSS c a đ i t ng nghiên c u 33 3.2.2 Thái đ v SKSS c a đ i t ng nghiên c u 43 3.2.3 Th c hành v SKSS c a đ i t ng nghiên c u 44

3.3.4 Các kênh truy n thông v giáo d c s c kh e sinh s n 45

3.3 M t s y u t liênăquanăđ n ki n th c,ătháiăđ , th căhƠnhăch mă

Th y, tnh Thái Bình n m 2020

4.2 V m t s y u t liên quan đ n ki n th c, thái đ , th c hành v

ch m sóc s c kh e sinh s n v thành niên c a đ i t ng nghiên c u 65

DANH M C B NG

B ng 3.1 c đi m chung c a đ i t ng nghiên c u 31

B ng 3.2 c đi m khu v c s ng c a đ i t ng nghiên c u 32

B ng 3.19 Ki n th c c a đ i t ng v b nh lây truy n qua đ ng tình d c 41

B ng 3.20 Ki n th c c a đ i t ng v bi u hi n m c các b nh lây truy n qua

B ng 3.24 ánh giá thái đ v s c kh e sinh s n v thành niên 43

B ng 3.25 Th c hành v sinh b ph n sinh d c hàng ngày 45

B ng 3.26 Lo i hình truy n thông ch m sóc SKSS trong tr ng h c 45

B ng 3.27 M i liên quan t i th c hành c a h c sinh v ch m sóc SKSS VTN 47

B ng 3.28 M i liên quan gi a kh i/l p c a đ i t ng và ki n th c c a h c

B ng 3.33 M i liên quan gi a tình tr ng truy n thông giáo d c s c kh e c a 50

B ng 3.34 M i liên quan gi a gi i tính c a đ i t ng và thái đ c a h c sinh

s n t nhà tr ng v i thái đ c a h c sinh v ch m sóc s c kh e sinh s n

B ng 3.41 M i liên quan gi a ki n th c và thái đ c a h c sinh v ch m sóc

L IăCAMă OAN

Tên tôi là : Nguy n Th Thúy

H c viên l p : Th c s Y t công c ng khóa 2018-2020

Tr ng : i h c Th ng Long Hà N i

Tôi xin cam đoan đ tài khóa lu n “Ki n th c, thái đ , th c hànhch m sóc

s c kh e sinh s n và m t s y u t liên quan c a h c sinh Trung h c c s Th y Xuân, Thái Th y,Thái Bình n m 2020” là công trình nghiên c u c a riêng tôi do chính tôi th c hi n d i s h ng d n c a PGS.TS ào Xuân Vinh T t c s li u trong lu n v n này là hoàn toàn chính xác, trung th c, khách quan và ch a t ng

đ c công b trong b t k công trình nào khác N u có đi u gì sai tôi xin ch u trách nhi m hoàn toàn./

Hà N i, ngày 19 tháng 09 n m 2020

H căviên

Nguy năTh ăThúy

L IăC Mă N

L i đ u tiên, tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i th y giáo PGS.TS ào Xuân Vinh đư t n tâm h ng d n, t o đi u ki n giúp đ tôi trong su t quá trình nghiên c u và làm lu n v n này

Tôi xin chân thành c m n Tr ng i h c Th ng Long đư t o đi u ki n cho tôi đ c h c t p trong môi tr ng hi n đ i, thanh l ch và thân thi n, giúp tôi có

nh ng ki n th c, k n ng trong chuyên ngành, có hành trang t t h n đ áp d ng

th c t th c hi n công tác chuyên môn t i đ n v tôi công tác

Tôi xin c m n ban giám hi u, th y cô giáo và các b n h c sinh tr ng

Trung h c c s Th y Xuân đư tham gia cùng tôi th c hi n nghiên c u và các đ ng nghi p, cùng b n h c, gia đình đư luôn bên c nh đ ng viên, ng h và giúp đ tôi hoàn thành khóa lu n

Tôi xin kính chúc quý th y cô giáo, đ ng nghi p, Ban giám hi u và các b n

h c sinh tr ng THCS Th y Xuân cùng các b n h c l i kính chúc s c kh e, h nh phúc và thành công./

Hà N i, ngày 19 tháng 09 n m 2020

H căviên

Nguy năTh ăThúy

Theo th ng kê c a Trung tâm Ki m soát b nh t t tnh, n m 2018, trong t ng

s 8.290 ca n o hút thai có 130 ca n o hút thai l a tu i v thành niên, 9 tháng n m

2019 có 97 ca n o hút thai l a tu i v thành niên trong t ng s 7.236 ca n o hút thai [35] ây ch là con s nh so v i th c t b i còn r t nhi u v thành niên tìm

đ n các phòng khám, d ch v t nhân đ n o hút thai Bên c nh đó, các ki n th c,

k n ng c b n v b o v , ch m sóc s c kh e sinh s n c a v thành niên/thanh niên còn nhi u h n ch ; giáo d c v s c kh e sinh s n ch a ti p c n đ c di n r ng;

vi c cung c p thông tin, d ch v thân thi n v s c kh e sinh s n ch a đáp ng đ c nhu c u đa d ng c a v thành niên/thanh niên i u này ph n ánh công tác ch m sóc s c kh e sinh s n cho v thành niên/thanh niên v n còn nhi u kho ng tr ng

Vi c v thành niên thi u ki n th c v s c kh e sinh s n, v gi i tính c ng là m t trong nh ng nguyên nhân d n đ n s v xâm h i tình d c gia t ng [36]

Theo th ng kê c a S Lao đ ng - Th ng binh và Xã h i t nh Thái Bình, trong giai đo n 2011 - 2014, toàn t nh có 41 tr b xâm h i tình d c, đ n giai đo n

2015 - 6/2019, s tr b xâm h i tình d c lên đ n 52 tr Tr b xâm h i tình d c đ u

là n và đ tu i ch y u t 13-16 tu i, trong đó có m t tr ng h p b xâm h i và mang thai tu i 13 (n m 2012) V i nh ng đ c đi m này, tu i v thành niên liên

t c đ i m t v i nh ng thách th c c ng nh nguy c [44]

T i huy n Thái Th y, tnh Thái Bình có 49 tr ng Trung c s t i đ a bàn 48

xã, th tr n, v i t ng s 11.852 em h c sinh Các em h c sinh theo h c t i các

tr ng này đ u n m trong l a tu i v thành niên Công tác ph i h p v i Trung tâm

Y t truy n thông ngo i khóa, giáo d c gi i tính và ch m sóc s c kh e sinh s n t i

2 huy n Thái Th y tuy đư đ c tri n khai t r t s m nh ng v n còn nhi u b t c p do đây là m t công vi c ph c t p và t nh cùng v i quan đi m c a ph huynh và Ban giám hi u nhà tr ng là các em còn nh , vi c giáo d c gi i tính, ch m sóc s c

kh e sinh s n là s m…vì v y vi c giáo d c gi i tính ch m sóc s c kh e sinh s n không ch đòi h i quan tâm c a nghành y t mà còn c a c xã h i cùng ph i h p

th c hi n Nhi u th ng kê cho th y có s gia t ng rõ r t các v n đ liên quan đ n

s c kh e sinh s n v thành niên nhi u qu c gia trên th gi i và Vi t Nam nói chung và t i đ a bàn huy n Thái Th y nói riêng Tuy nhiên các nghiên c u h u nh

ch t p trung vào l a tu i h c sinh Trung h c ph thông ho c sinh viên là đ tu i

đư d y thì và đư hình thành các hành vi nguy c s c kh e tình d c, mà ít có nghiên

c u v l a tu i h c sinh Trung h c c s t 12-15 tu i là l a tu i v a b c vào

tu i d y thì, các em còn b ng tr c m t th gi i ki n th c gi i tính r ng l n, r t

d có nh ng hi u bi t không đúng, có thái đ không phù h p và hình thành hành vi nguy c đ n s c kh e c a mình Cho đ n nay v n ch a có m t nghiên c u nào tìm

hi u v v n đ s c kh e sinh s n v thành niên nói chung và c a các h c sinh theo

h c t i các tr ng trung h c c s trên đ a bàn c a huy n nói riêng V n đ đ t ra

là ki n th c, thái đ , th c hành v s c kh e sinh s n v thành niên c a h c sinh các

tr ng trung h c c s huy n Thái Th y nh th nào? S hi u bi t c a các em v các b nh lây truy n qua đ ng tình d c, các bi n pháp tránh thai, thái đ v v n đ quan h tình d c ra sao? Nhu c u c a các em h c sinh v thông tin, giáo d c gi i tính và s c kh e sinh s n v thành niên nh th nào? Có nh ng y u t nào liên quan

đ n ki n th c, thái đ , th c hành c a các em v s c kh e sinh s n? tr l i m t

s câu h i đó, chúng tôi ti n hành nghiên c u đ tài v “Ki n th c, thái đ , th c

hành ch m sóc s c kh e sinh s n và m t s y u t liên quan c a h c sinh Trung

h c c s Th y Xuân, Thái Th y, Thái Bình n m 2020” v i hai m c tiêu:

1 ánh giá ki n th c, thái đ , th c hành v ch m sóc s c kh e sinh s n

c a h c sinh Trung h c c s Th y Xuân, Thái Th y, Thái Bình n m 2020

2 Phân tích m t s y u t liên quan đ n ki n th c, thái đ , th c hành v

ch m sóc s c kh e sinh s n c a đ i t ng nghiên c u

3

Ch ngă1.ăT NGăQUAN

Tu i v thành niên m i n n v n hóa có nh ng đ c đi m riêng nh ng nói chung còn b c l tính ph thu c, s kh ng ho ng v nhân cách và hoang mang v tâm lý, các em đang mu n khám phá chính mình Tuy tr ng thành v m t c th

nh ng v thành niên ch a đ c hoàn thi n nhân cách L a tu i này v n đang trong giai đo n tr h c t p nhà tr ng nh ng r t d b nh h ng nh ng đi u x u t xư

h i Thay đ i rõ r t nh t l a tu i v thành niên là các v n đ v s c kh e sinh s n, bao g m c các bi u hi n v d y thì B t c m t v n đ v s c kh e và tâm lý trong giai đo n này đ u có th nh h ng và đ l i h u qu n ng n cho cu c s ng v sau Cùng v i t ng tr ng, phát tri n kinh t , h i nh p qu c t , phát tri n công nghi p hóa, đô th hóa thách th c l n đ i v i công tác ch m sóc s c kh e nhân dân nói chung và s c kh e v thành niên, thanh niên nói riêng M t s v n đ s c kh e

v thành niên quan tr ng nh t hi n nay là: tình tr ng d y thì s m, quan h tình d c

tr c hôn nhân, có thai ngoài ý mu n, n o phá thai, t o hôn và các b nh lây truy n qua đ ng tình d c l a tu i v thành niên đ l i h u qu nghiêm tr ng v s c kh e

và tinh th n c ng nh t ng l i c a v thành niên

1.ăS ăl căv ătu iăv ăthƠnhăniên,ăs căkh eăsinhăs năv ăthƠnhăniên

1.1 M t s khái ni m

* V thành niên: là giai đo n chuy n ti p t tr em sang ng i l n tu i

v thành niên là 10-19 tu i (theo T ch c Y t th gi i (WHO) đ nh ngh a) L a

tu i v thành niên đ c chia thành 3 nhóm: T 10-13 tu i là nhóm v thành niên

s m; t 14-16 tu i là nhóm v thành niên gi a; t 17-19 tu i là nhóm v thành niên

mu n [3], [4]

T i Vi t Nam quy đ nh v thành niên đ c xem là l a tu i t 10 đ n 18

tu i tu i v thành niên chia thành 3 giai đo n:

- V thành niên s m: t 10 đ n 13 tu i;

- V thành niên gi a: t 14 đ n 16 tu i;

- V thành niên mu n: t 17 đ n 18 tu i Ba giai đo n phân chia này ch có tính t ng đ i, có th khác nhau t ng VTN [3], [11]

4

tu i v thành niên, d i tác d ng c a h n i ti t, c th tr em s di n ra hàng lo t nh ng thay đ i v hình dáng, ch c n ng c quan sinh d c, tâm sinh lý,

bi t phân bi t rõ gi i tính nam/n và b t đ u có kh n ng tình d c, kh n ng sinh s n

* S c kh e sinh s n

H i ngh Qu c t v Dân s và phát tri n h p t i Cairo n m 1994 đ nh ngh a

v s c kh e sinh s n: “s c kh e sinh s n là tình tr ng kh e m nh v th ch t, tinh

th n và xã h i c a t t c nh ng gì liên quan đ n ho t đ ng và ch c n ng c a b máy sinh s n ch không ph i là không có b nh hay khuy t t t c a b máy đó” [10], [44]

S c kh e sinh s n g m các khía c nh d i đây:

- Khía c nh s c kh e th ch t: nam và n gi i có c th kh e m nh; t t c các c quan n m trong h th ng sinh s n đ u không g p các t n th ng hay khi m khuy t m b o đ c kh n ng th c hi n quan h tình d c và ch c n ng sinh s n

v sau

- Khía c nh s c kh e tinh th n: m i cá nhân c m th y kh e kho n; tho i mái

v s c kh e sinh s n và kh n ng sinh lý c a chính b n thân mình Có th nh n ra

đ c nh ng đi m m nh đi m y u c a b n thân; t tin vào chính b n thân và kh

n ng c a chính mình

- S c kh e xư h i: đ m b o s an toàn cho xư h i S ng chan hòa và có m i quan h t t v i m i ng i trong c ng đ ng

* S c kh e sinh s n v thành niên: “Là tình tr ng kh e m nh v th ch t, tinh th n và xã h i c a t t c nh ng gì liên quan đ n c u t o và ho t đ ng c a b máy sinh s n tu i v thành niên, ch không ch là không có b nh hay khuy t t t

c a b máy đó”

1.2 Nh ng đ c đi m d y thì tu i v thành niên, n i dung ch m sóc s c kh e

sinh s n và h n ch ti p c n các l nh v c s c kh e sinh s n c a v thành niên

5 thì vào th i đi m tr đ c 13-18 tu i;

- V phát tri n c th , d i tác d ng c a các hoocmon sinh d c: thay đ i

vú (núm vú nhô lên rõ h n, hình thành qu ng vú và b u vú, phát tri n đ y đ sau

18 tháng); phát tri n x ng ch u (khung ch u c a n tròn h n và r ng h n khung

ch u c a nam); x ng đùi, các mô m phát tri n hình thành đ ng cong c th ; phát tri n chi u cao, cân n ng; b ph n sinh d c phát tri n (âm h , âm đ o to ra, t cung và bu ng tr ng phát tri n); bu ng tr ng th c hi n ch c n ng sinh s n b ng

vi c xu t hi n kinh nguy t;

- V thay đ i sinh lý: b t đ u xu t hi n kinh nguy t Trong kho ng m t n m

đ u khi có kinh, kinh nguy t không đ u và th i gian hành kinh c ng thay đ i [10], [44]

- V th i gian: b t đ u d y thì khi tr đ c 10-15 tu i;

- V thay đ i c th : v ti ng; có ria mép xu t hi n và râu c m; phát tri n chi u cao và cân n ng; tuy n bư và tuy n m hôi phát tri n, x ng ng c và vai phát tri n; các c r n ch c h n; hình thành trái c do s n giáp phát tri n; d ng v t và tinh hoàn to lên;

- V thay đ i sinh lý: tinh hoàn ho t đ ng sinh ra hoocmon sinh d c nam và tinh trùng; bi u hi n xu t tinh, nh ng l n đ u là m ng tinh [10], [44]

- Phát tri n k n ng phân tích, b t đ u nh n bi t h u qu c a hành vi

- Có xu h ng mu n th thách các qui đ nh, các gi i h n mà gia đình hay xư

- nh h ng c a nhóm b n bè gi m d n, quay l i chú tr ng m i quan h gia đình

- Chú tr ng t i m i quan h riêng t , tin c y gi a 2 ng i h n quan h theo nhóm

- nh h ng cu c s ng, ngh nghi p rõ ràng h n

- Bi t phân bi t tình b n và tình yêu, cách nhìn nh n tình yêu mang tính th c

t h n, có xu h ng mu n th nghi m tình d c [10], [44]

1.3 Các n i dung ch m sóc s c kh e sinh s n cho v thành niên

1.3.1 Nh ng ch đ c n t v n v giáo d c s c kh e sinh s n cho v thành niên

- c đi m phát tri n c th , tâm-sinh lý tu i VTN

- Kinh nguy t và xu t tinh v thành niên

- Nh ng đ c đi m gi i ph u, tâm sinh lý trong th i k v thành niên

- Tình d c an toàn và đ ng thu n

- Các bi n pháp tranh thai cho v thành niên và thanh niên

- Mang thai v thành niên

- V thành niên và thanh niên v i v n đ b o hành

- K n ng s ng liên quan đ n s c kh e sinh s n/s c kh e tình d c c a v thành niên

- D ch v s c kh e thân thi n v i v thành niên và thanh niên

- Th m khám s c kh e sinh s n cho v thành niên và thanh niên

- S d ng ch t gây nghi n v thành niên và thanh niên

- Ch m sóc s c kh e sinh s n cho nhóm v thành niên/thanh niên y u th

- T v n s c kh e sinh s n v thành niên và thanh niên [3]

1.3.3 D ch v s c kh e thân thi n v i v thành niên

L a tu i v thành niên là l a tu i ph i đ i m t v i nhi u r i ro và thách th c,

th m chí có nh ng r i ro v t ngoài ph m vi ki m soát c a gia đình Do đó, s quan tâm c a xã h i là m t đòi h i c n thi t trong quá trình ch m sóc s c kh e v thanh niên Các d ch v và h tr và ch m sóc y t v thanh niên đư ra đ i nh m đáp ng nh ng yêu c u trên, trong đó d ch v s c kh e thân thi n v i v thành niên

là m t trong nh ng d ch v tiêu bi u trong vi c h tr và ch m sóc s c kh e v thành niên m t cách hi u qu

D ch v s c kh e thân thi n v i v thành niên ph i là các d ch v đáp ng nhu c u c a nh ng thanh thi u niên trong l a tu i này m t cách t nh và có hi u

qu , có th ti p c n đ c, giá c phù h p, an toàn, ph c v theo nh ng cách th c

mà v thành niên ch p nh n đ c nh m đáp ng nhu c u c a v thành niên và khuy n khích các em tr l i c s y t khi c n, c ng nh gi i thi u d ch v v i b n

- Quan ni m c a xã h i v ch m sóc s c kh e sinh s n v thành niên còn h n ch

- Các chính sách, chi n l c v s c kh e sinh s n cho v thành niên còn ít,

ch a c th , ch a có nhi u chính sách đ ng viên v thành niên

- Thi u các c s cung c p d ch v s c kh e thân thi n v i v thành niên

- Thái đ đ nh ki n c a th y cô giáo, cha m , c ng đ ng đ i v i vi c cung

c p thông tin và d ch v ch m sóc s c kh e sinh s n

- a s cán b cung c p d ch v s c kh e sinh s n còn ch a đ c hu n luy n

đ ti p xúc và làm vi c v i v thành niên [3]

1.2 M t s nghiên c u v ki n th c,ătháiăđ , th c hành v ch măsócăs c kh e sinh s n v thành niên trên Th gi i và Vi t Nam

1.2.1 Các nghiên c u trên th gi i

* V n đ quan h tình d c, có thai, n o hút thai, sinh đ v thành niên

Trên th gi i, các nghiên c u v SKSS v thành niên đư đ c ti n hành t sau

n m 1975 t i các n c thu c các khu v c khác nhau nh Châu Á, Châu Phi, Châu

M , Châu Âu Quan h tình d c (QHTD) s m là v n đ xã h i nhi u n c: Thái Lan h n 60% thanh thi u niên nam có quan h tình d c v i b n gái ho c gái

đi m M , tu i 15 có 1/4 n và 1/3 nam có ho t đ ng tình d c, đ n tu i 17 thì

t l này t ng lên 50% cho n và 60% cho nam [54]

Theo Qu dân s Liên H p Qu c, t l v thành niên mang thai Philippines

gi v ng trong nhi u n m, trong khi các n c châu Á khác có xu h ng gi m G n đây, xu h ng này có thay đ i nh D li u t cu c i u tra Dân s và Y t Qu c gia n m 2017 cho th y 9% ph n Philippines trong đ tu i 15-19 b t đ u sinh con,

gi m 10% so v i n m 2013 Th nh ng con s này v n còn cao, so v i t l 4,7% trung bình toàn c u n m 2015 c a T ch c Y t Th gi i [69]

9

M i n m, c tính có kho ng 21 tri u n v thành niên và 2 tri u tr gái d i

15 tu i mang thai các n c đang phát tri n C ng t i các qu c gia này, có g n 16 tri u n v thành niên và kho ng 2,5 tri u tr gái d i 16 tu i sinh con m i n m [48],[60]

Theo s li u c a UNFPA, hi n có kho ng h n 500 tri u tr em gái đang sinh

s ng t i các n c đang phát tri n Trong s đó có hàng tri u tr em gái ph i l p gia đình khi còn nh tu i; ph i mang thai và sinh con khi các em ch a th c s tr ng thành v m t th ch t, tình c m và ch a đ tr ng thành v m t xư h i đ s n sàng làm m C th , trên toàn c u, c 3 n thanh niên trong đ tu i t 20-24 thì có 1

ng i (t ng đ ng v i kho ng 70 tri u ng i) k t hôn tr c l n sinh nh t th 18

N u xu h ng hi n nay không đ c c i thi n, trong vòng m t th p k t i s có 142 tri u tr em gái k t hôn tr c khi b c sang tu i 18 (tính t i th i đi m n m 2020)

i u này có ngh a là m i n m s có 14,2 tri u tr em gái, hay m i ngày s có 39 ngàn tr em gái k t hôn tr c khi b c sang tu i 18 Bên c nh đó, hàng n m có kho ng 16 tri u em gái tu i t 15-19 sinh con và c 10 tr v thành niên thu c nhóm này thì có 9 v thành niên đư l p gia đình Khu v c châu Phi thu c ti u vùng

Sa m c Shahara là n i có t l sinh tu i VTN cao nh t v i 120 tr /1.000 tr VTN trong đ tu i t 13 - 19 khu v c châu M Latin và vùng Caribbean, t l sinh con tu i VTN v n m c cao và ch m i b t đ u gi m g n đây T ng t , s

l ng bà m sinh con tu i VTN t i các n c khu v c ông Nam Á hi n v n r t cao [73], [74]

áng l u tâm là các bi n ch ng khi mang thai và khi sinh ti p t c là nh ng nguyên nhân hàng đ u gây ra t vong m cho các em gái tu i t 15-19 các n c

có thu nh p th p và thu nh p trung bình Theo th ng kê c a T ch c Y t th gi i (WHO) t l th ng t t và t vong do n o thai không an toàn tr em gái VTN và

n thanh niên tr cao; c tính n m 2008 s ca n o thai không an toàn v thành niên trong đ tu i t 15-19 t i các n c đang phát tri n là kho ng 3 tri u ca; thai

ch t l u và t vong s sinh chi m h n 50% các ca sinh c a các bà m d i 20 tu i

so v i nh ng bà m t 20 - 29 tu i…[69]

10 Các k t qu nghiên c u c ng cho th y, đ tu i quan h tình d c l n đ u VTN Vi t Nam ngày càng s m Tuy nhiên, ki n th c c a VTN v phòng tránh thai, HIV và các b nh lây truy n qua đ ng tình d c khác v n còn r t h n ch - ch có kho ng 20,7% s d ng bi n pháp tránh thai trong l n quan h tình d c đ u tiên Theo các chuyên gia y t -dân s , v i con s mang thai v thành niên và n o hút thai nêu trên, Vi t Nam là n c có t l n o phá thai tu i VTN cao nh t ông Nam Á

và đ ng th 5 trên th gi i ây không ch là m t gánh n ng, thách th c l n cho công tác dân s n c ta, mà đáng l u tâm h n là nó đ l i nh ng h u qu nghiêm

tr ng cho th h tr - nh ng ch nhân t ng lai c a đ t n c [12]

T su t sinh l a tu i v thành niên dao đ ng khá l n gi a các khu v c: 115/1000 ph n Tây Phi; 64/1000 ph n khu v c M Latin, khu v c ông Nam Á là 45/1000 ph n và ông Á ch là 7/1000 ph n S khác bi t này cho

th y, dù t su t sinh toàn c u c a l a tu i v thành niên đư gi m (t 65/1000 ph n

n m 1990 xu ng còn 47/1000 ph n n m 2015) nh ng đây v n là m t v n đ r t đáng quan tâm [58], [59]

Mang thai và sinh con s m l a tu i này không ch d n đ n nguy c cho

nh ng đ a tr mà nó còn nh h ng nhi u đ n s c kh e c a các n v thành niên Các bà m l a tu i t 10 đ n 19 ph i đ i di n v i nguy c ti n s n gi t, viêm n i

m c t cung, nhi m khu n huy t cao h n so v i các ph n l a tu i t 20 đ n 24

H n n a, nhu c u v tình c m, tâm lý và xã h i đ i v i các n v thành niên mang thai c ng cao h n so v i ph n các l a tu i khác Bên c nh v n đ mang thai

s m, m i n m, có kho ng 3,9 tri u n gi i trong đ tu i 15 đ n 19 n o phá thai không an toàn [56] Nên bi t r ng, 8% nguyên nhân t vong thai k ph n là do

n o phá thai i v i v thành niên, nguy c này càng nguy hi m h n vì các em có

xu h ng tìm đ n các c s n o phá thai không an toàn và khi có các tri u ch ng

v s c kh e sau khi n o phá thai, các em c ng s s t, trì hoãn vi c đ n các c s y

t vì lo l ng i u này càng làm t ng nguy c t vong, nh h ng t i s c kh e sinh

s n c a các em sau này [73]

11

* V n đ các b nh lây qua đ ng tình d c và HIV/AIDS

QHTD s m, QHTD tr c hôn nhân, QHTD không đ c b o v là nguy c làm t ng các viêm nhi m b ph n sinh d c, lây truy n qua đ ng tình d c Theo đánh giá c a T ch c Y t Th gi i thì hàng n m có trên 250 tri u ng i m i b

b nh lây truy n qua đ ng tình d c mà t l cao nh t là tu i 20-24, th hai là tu i 15-19 Theo s li u c a WHO trên th gi i có kho ng 1/20 v thành niên nhi m các BLTQ TD m i n m

M t v n đ s c kh e quan tr ng khác l a tu i v thành niên đó là HIV/AIDS Theo th ng kê c a WHO, n m 2017 có kho ng 1,8 tri u tr v thành niên m c HIV trên toàn c u, chi m 5% t ng s ng i nhi m HIV Tuy nhiên, v thành niên m i nhi m HIV l i chi m t i 16% s ng i tr m i m c HIV [60], [61], [76]

T n m 2010 đ n 2015, s tr v thành niên t 10 đ n 14 tu i t vong liên quan đ n AIDS đư gi m (còn kho ng 20,000 ca vào n m 2015), nh ng s v thành niên t 15 đ n 19 tu i ch t liên quan đ n AIDS l i t ng lên t i 20,800 ca vào n m

2015 Trên th c t , nhóm tu i v thành niên là nhóm duy nh t có t l t vong liên quan đ n AIDS không gi m trong kho ng t n m 2000 đ n 2015, ng c l i, nó còn

t ng lên g p đôi trong kho ng th i gian này [63]

* Các nguy c v s c kh e và h u qu v kinh t , xã h i c a v n đ thai nghén và sinh đ tu i v thành niên

Thai nghén và sinh đ VTN h u nh không có chu n b , do v y các bi n

ch ng và tai bi n do thai nghén VTN cao h n nhi u tu i trên 20 dù có ch ng hay không T l t vong bà m VTN cao h n 1,5 l n so v i nhóm tu i 20-29 T vong s sinh c ng r t cao trong nh ng bà m VTN h n 30% cho nh ng ph n 15-19 tu i non, s y thai t nhiên, thai ch t l u c ng nh thai kém phát tri n trong t cung c ng chi m t l cao h n [9]

Ngoài tác đ ng x u c a thai nghén đ n s c kh e, n VTN có thai ngoài ý

mu n còn có nh ng h u qu v kinh t , xã h i Thai nghén s m d i 20 tu i làm

h n ch kh n ng h c t p và nguy c khó ki m vi c làm thích h p Xã h i ph i chi

tr các d ch v v y t , xã h i, tr c p khó kh n cho c m và con Các v n đ t

12

n n xã h i c ng t ng cao nh m i dâm, ma túy Sinh đ đ tu i VTN làm t c đ

t ng dân s nhanh h n

1.2.2 Các nghiên c u Vi t Nam

Theo các chuyên gia y t - dân s , Vi t Nam là n c có t l n o phá thai

tu i VTN cao nh t ông Nam Á và đ ng th 5 trên th gi i ây không ch là m t gánh n ng, thách th c l n cho công tác dân s n c ta, mà đáng l u tâm h n là nó

đ l i nh ng h u qu nghiêm tr ng cho th h tr , nh ng ch nhân t ng lai c a đ t

n c Ngày nay, thanh thi u niên có th d dàng ti p c n v i các thông tin đa chi u

v gi i tính và s c kh e sinh s n (SKSS) qua các kênh nh : truy n hình, sách báo,

b ng đ a, radio, internet T ng c c Dân s - K ho ch hóa gia đình cho bi t, t l

tu i v thành niên mang thai n c ta nh ng n m g n đây có xu h ng gi m d n

dù v n t ng đ i cao T l này các n m 2010, 2014 và 2015 l n l t là 3,24%, 2,78% và 2,66% [1], [2] T i thành ph H Chí Minh n m 2009, t l VTN có thai chi m 4% trong s các tr ng h p có thai ây không ch là gánh n ng, thách th c

l n cho công tác dân s , mà đáng l u tâm h n là nó đ l i nh ng h u qu nghiêm

tr ng cho th h tr - nh ng ch nhân t ng lai c a đ t n c

T l phá thai c ng t ng t Th ng kê c a V S c kh e bà m tr em n m

2010 c n c có 470.000 ca phá thai, trong đó h n 9.000 ca v thành niên.N m

2015 có h n 5.500 ca v thành niên trong s g n 280.000 ca phá thai H n 42.000

tr ng h p v thành niên sinh n m 2015, chi m h n 3,5% t ng ca đ trong n m

ây ch m i là con s đ c th ng kê t h th ng y t công, ch a k t các c s y

t t nhân Con s th c t do đó cao h n r t nhi u [1]

Mang thai ngoài ý mu n d n đ n n o phá thai, t o hôn, k t hôn c n huy t là

v n đ l n mà tr v thành niên n c ta đang ph i đ i m t T l n gi i tu i 10-19

hi n chi m kho ng 15% dân s , t ng đ ng 14 tri u tr v thành niên [1]

T i Vi t Nam, th c t đang ch ng ki n nhi u tr v thành niên mang thai và

th m chí là sinh con tu i 12-13 [1]

Theo th ng kê c a H i K ho ch hóa gia đình VN, trung bình m i n m c

n c có kho ng 300.000 ca n o hút thai đ tu i 15-19, trong đó 60-70% là h c

13 sinh, sinh viên M c dù t l n o phá thai VN trong 10 n m tr l i đây gi m, nh ng

t l n o phá thai tr v thành niên, thanh niên l i có d u hi u gia t ng - chi m h n 20% các tr ng h p n o phá thai [8]

C th , theo báo cáo c a B nh vi n Ph s n trung ng t i m t cu c h i th o

đ c t ch c m i đây, th c tr ng phá thai to tr v thành niên chi m t l khá cao,

h n 10% trong t ng s ca phá thai Các tr ng h p phá thai to trên g p nhi u nh t

đ i t ng h c sinh, sinh viên Còn theo báo cáo c a Trung tâm Ch m sóc s c kh e sinh s n TP.HCM n m 2012, c 100 tr ng h p tr sinh ra s ng có 73 tr ng h p

n o phá thai, trong đó 2,4% là c a tr v thành niên i u đáng l u ý, đây m i ch là

th ng kê t các b nh vi n khu v c nhà n c, còn s li u t các b nh vi n t , phòng khám t thì không th ng kê đ c [8]

Theo m t k t qu đi u tra g n đây c a B Y t , có t i 300.000 tr ng h p có thai đ tu i d i 20 và có đ n 37,5% s tr ng h p n o phá thai là tr VTN Nh

v y, m t t l r t l n đ i t ng VTN không s d ng bi n pháp tránh thai khi quan

h tình d c, đây chính là nguyên nhân quan tr ng và c ng chính là nguy c d n đ n tình tr ng m c các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và nguy c lây nhi m HIV ngày càng t ng [5]

Theo tác gi c a Tr n Minh H u v “Ki n th c, thái đ , th c hành c a v thành niên v s c kh e sinh s n” có t i 92,9% VTN hi u đúng QHTD không an toàn là quan h không dùng các bi n pháp b o v V h u qu c a vi c QHTD

tu i VTN v n còn 13,0% cho r ng không có v n đ gì Ch có 47,9% VTN hi u

r ng QHTD có th gây nh h ng t i h c t p, 58,7% bi t có th m c b nh LTQ TD H u qu khi QHTD làm b n gái có th mang thai đ c 82,7% VTN bi t

K t qu nghiên c u c a Tr n Th Bích H i và c ng s v “Ki n th c v s c

kh e sinh s n c a h c sinh tr ng Trung h c ph thông Ngô S Liên t nh B c Giang n m 2015” cho th y: 76,3% h c sinh có ki n th c v quan h tình d c an toàn, nh ng m t s v n còn hi u sai v khái ni m an toàn Có 93,9% h c sinh có nghe t i các bi n pháp tránh thai, nhi u nh t là bao cao su (98,8%) và thu c tránh thai kh n c p (86,9%) nh ng hi u bi t v các bi n pháp tránh thai này còn h n ch 15,7% em không bi t nguyên nhân có thai ngoài ý mu n và 16,8% em không bi t

v tai bi n do n o hút thai [39].V i các b nh LTQ T, h u h t các em đ u nghe t i

ít nh t m t b nh trong đó HIV/AIDS chi m t l cao nh t 93,9% a s các em nghe t i ít nh t m t b nh lây truy n qua đ ng tình d c đ u có hi u bi t v bi u

hi n b nh lây truy n qua đ ng tình d c n trong đó t l hi u bi t c a các em n

đ u cao h n nam T l các em bi t bi u hi n “ra khí h b t th ng” chi m cao

đ ng có tính kích d c trên thông tin đ i chúng làm cho v n đ QHTD tr c hôn nhân có chi u h ng gia t ng h n tr c Vì th , c n chú tr ng phòng b nh LTQ TD l a tu i này, đ c bi t là phòng lây nhi m HIV/AIDS

K t qu đi u tra mô t c t ngang 300 VTN v ki n th c v b nh LTQ TD

và HIV/AIDS c a v thành niên trên đ a bàn huy n Ki n X ng-Thái Bình n m

2012 c a Nguy n c Thanh cho th y: ph n l n VTN cho r ng nguyên nhân gây

b nh LTQ TD do sinh ho t tình d c v i ng i m c b nh mà không dùng bao cao

su (63,0%) T l l n nh t VTN bi t h u qu b nh LTQ TD là làm t ng nguy c lây nhi m HIV (66,3%); còn có 23,3% s VTN đ c h i không bi t h u qu nào

c a b nh LTQ TD T l VTN bi t lây nhi m HIV qua đ ng tình d c, đ ng máu và m truy n cho con chi m t l cao (trên 90%) Còn t i 16% s VTN có

nh n đinh sai r ng có th nh n bi t ng i nhi m HIV thông qua hình dáng b ngoài

và l i s ng c a h T l VTN bi t cách phòng lây nhi m HIV ch a cao, cao nh t

là t l bi t không dùng chung b m kim tiêm m i ch chi m 69,7%; còn t i 9% s VTN không bi t cách nào đ phòng lây nhi m HIV [26]

Nghiên c u “Thái đ đ i v i HIV/AIDS, hi u bi t v ngu n cung c p thông tin và n i đi u tr HIV/AIDS c a h c sinh trung h c ph thông” c a tác gi Nguy n

c Thanh trên đ i t ng là h c sinh THPT huy n Thái Th y cho th y: thái đ c a

h c sinh đ i v i ng i nhi m HIV/AIDS ch a th c s tích c c M i ch có 48,4%

h c sinh có thái đ tìm cách chia s và giúp đ , còn t l khá cao h c sinh có thái

đ xa lánh ng i nhi m HIV/AIDS (7,4%), nông thôn cao h n thành th (8,6% so

v i 6,2%) T l h c sinh bi t v c s y t nhà n c cung c p d ch v khám ch a

b nh cho ng i nhi m HIV/AIDS khá cao (91,7%); tuy nhiên t l h c sinh không

bi t n i nào cung c p d ch v khám ch a b nh cho ng i nhi m HIV/AIDS còn

16 khá cao (2,6%), nông thôn cao h n thành th (2,9% so v i 2,3%) T l h c sinh cho bi t đ a ch xét nghi m HIV là Trung tâm phòng ch ng HIV/AIDS cao (75,1%), Trung tâm Y t D phòng t nh (48,0%), Trung tâm ch m sóc s c kh e sinh s n t nh (43,8%) [27]

K t qu t cu c đi u tra c t ngang trên 768 h c sinh trung h c ph thông t i

đ a bàn t nh Thái Bình n m 2013 c a Nguy n c Thanh và Duy Bình cho

h u qu khác th p h n nh lây nhi m sang tr s sinh (74,6%), vô sinh (62,5%) …

V nguyên nhân gây b nh LTQ TD, 79,0% h c sinh bi t là do sinh ho t tình d c v i nhi u ng i mà không dùng các bi n pháp b o v T l h c sinh cho

bi t d ch v khám ch a b nh LTQ TD là c s y t nhà n c chi m t l cao nh t (89,1%), ti p theo là phòng khám t nhân: 8,5% [26]

V v n đ n o phá thai, l a tu i v thành niên n c ta chi m đ n 20% t l

n o phá thai chung c a ph n t 15 đ n 49 tu i [7]

Nguyên nhân c a v n đ này có liên quan nhi u đ n hành vi quan h tình d c

tr c hôn nhân Theo SAVY2, có 7,6% đ i t ng đ c đi u tra tr l i đư có ho t

đ ng tình d c tr c hôn nhân Tuy nhiên, t l n o phá thai theo SAVY 2 ch có 7,2% t ng n o hút S li u này có nhi u khác bi t so v i các s li u c a các cu c

đi u tra tr c và sau đó, nguyên nhân đ c gi i thích m t ph n do b n ch t t nh

c a câu h i, m t ph n do vi c l a ch n các đ i t ng – đa ph n là các ph n tr

m i c i, mong mu n có con cùng v i đó, vi c cung c p thông tin c ng là v n đ

nh y c m [7]

Có th th y, v n đ n o phá thai v thành niên đang t ng cao và là m t v n

đ vô cùng nh c nh i Do đó, t ng c ng quan tâm đ n v n đ truy n thông, giáo

d c SKSS cho l a tu i này là c n thi t đ góp ph n gi m thi u tình tr ng trên

17

1.3 Các y u t liênăquanăđ n ki n th c,ătháiăđ , th c hành v s c kh e trên

th gi i và Vi t Nam

Nghiên c u c a V Th Kim Liên v "Th c tr ng ki n th c và th c hành v

s c kh e sinh s n v thành niên c a h c sinh ph thông t i H i Phòng n m 2010" cho th y t l VTN có QHTD là 6,21%; trong đó t l h c sinh thành ph QHTD

đ u tiên không có ý ngh a th ng kê v i p>0,05 [47]

Nghiên c u mô t c t ngang 375 h c sinh THPT Ngô S Liên, t nh B c Giang, cho th y có m i liên quan gi a gi i kh i l p v i ki n th c chung c a h c sinh v SKSS K t qu nghiên c u c ng ch ra r ng s khác bi t gi a các y u t

h c l c, s ng cùng b m , có ng i yêu ch a v i ki n th c chung v SKSS không

có ý ngh a th ng kê (p>0,05) [28]

K t qu nghiên c u trên 500 h c sinh kh i l p 7,8,9 n m 2016, s d ng

ph ng pháp mô t c t ngang k t h p đ nh l ng và đ nh tính 47,8% h c sinh có

ki n th c chung đ t Trong đó, 30,3% h c sinh có hi u bi t đúng v tình d c an toàn, 37,2% có ki n th c đúng v d u hi u d y thì c a nam và 39,8% có ki n th c đúng v d u hi u d y thì c a n 42,2% h c sinh có thái đ tích c c v i SKSS VTN, 83% h c sinh có nhu c u đ c cung c p thêm thông tin v SKSS VTN M t

s y u t nh h ng t i ki n th c, thái đ v SKSS VTN c a h c sinh g m ngu n cung c p thông tin, ng i h c sinh trao đ i thông tin, b m ch đ ng trao đ i thông tin Nghiên c u tìm ra m i liên quan gi a ki n th c v i thái đ v SKSS VTN Nh ng h c sinh có ki n th c ch a đ t v SKSS có nguy c có thái đ thi u tích c c cao g p 4,2 l n h c sinh có ki n th c đ t [21]

18 Nghiên c u ki n th c, thái đ , th c hành v SKSS VTN c a h c sinh THPT

t i t nh Th a Thiên - Hu đư đ c th c hi n n m 2015 v i ph ng pháp mô t c t ngang trên 1434 h c sinh THPT trên đ a bànt nh Th a Thiên - Hu , s d ng b công c đ c thi t k bao g m các câu h i v ki n th c, thái đ , th c hành liên quan đ n ch m sóc SKSS VTN và phân tích h i quytuy n tính xác đ nh y u t liên quan K t qu cho th y 13,0% có ki n th c t t; 67,0% có thái đ t t và 73,2% có

th c hành t t v v SKSS VTN Có m i liên quan có ýngh a th ng kê gi a: ki n

th c và khu v c, dân t c, tôn giáo, trình đ h c v n c a m , thái đ và gi i tính,

th c hành và khu v c, gi i tính, thái đ Nhóm nghiên c u c ng đ xu t t ng c ng các ch ng trình, chính sách và ph ng ti n truy n thông đ giúp cho các em nh n

th c đ y đ h n [42]

Nghiên c u mô t c t ngang đ c ti n hành trên 500 h c sinh c a 3 tr ng THPT công l p t i Huy n Hoài c, Hà N i n m 2014 nh m tìm hi u ki n th c và thái đ c a h c sinh THPT trong ch m sóc SKSS và m t s y u t nh h ng K t

qu nghiên c u cho th y 89,0% h c sinh bi t ít nh t m t d u hi u d y thì, 73,1%

bi t ít nh t m t bi n pháp tránh thai, ch có 13,7% bi t th i đi m gi a chu k kinh nguy t d mang thai nh t và 67,0% bi t r ng b n gái có th mang thai dù ch quan

h m t l n T l h c sinh không ch p nh n vi c có thai tr c hôn nhân và QHTD

tr c hôn nhân khá cao (91,0% và 82,0%) [46]

Trong n m 2001, theo th ng kê c a B Y t , có t i 60% ng i nhi m HIV trong đ tu i d i 30 và 10% trong đ tu i t 13 – 19 ây th c s là nh ng con s đáng báo đ ng và c n nh n đ c s quan tâm tâm g t gao h n c a các c p lưnh đ o

c ng nh c ng đ ng xư h i [6]

1.4 Gi i thi uăđ aăđi m nghiên c u

1.4.1 M t s đ c đi m huy n Thái Th y

Huy n Thái Th y là m t huy n ven bi n, n m phía ông B c t nh Thái Bình Phía B c giáp H i Phòng; Phía ông giáp v nh B c B ; Phía Nam giáp huy n Ki n X ng, Ti n H i; Phía Tây giáp huy n ông H ng, Qu nh Ph T ng

di n tích đ t t nhiên 256,83 Km2(bao g m c di n tích bãi tri u) Dân s kho ng

19 28.980 ng i, m t đ dân s đông (trung bình kho ng 1090 ng i/ Km2 ) g p 4 l n bình quân chung c a c n c Trong đó, s tr em đ tu i VTN và TN là chi m 21.280 ng i chi m g n 8% dân s c a toàn huy n Theo báo cáo c a Trung tâm Dân s trong 6 tháng đ u n m có 25 bà m sinh con d i tu i 20, có 03 tr ng

1.4.2 c đi m Tr ng trung h c c s Th y Xuân

Tr ng trung h c c s Th y Xuân là tr ng tr ng đi m n m phía ven bi n, giáp danh nhi u đ a bàn t nh khác v i kh i l ng dân c đông đúc a bàn tuy n sinh c a tr ng g m các xã ven bi n và vùng giáp ranh t các huy n khác, h u h t các xã thu c phía Tây sông Trà lý

V i mô hình ho t đ ng tr ng ch t l ng cao, 100% đ i ng giáo viên t t nghi p i h c trong đó h n 30% có trình đ Th c s , m t nhà giáo u tú Là

nh ng giáo viên gi i, có n ng l c chuyên môn v ng vàng, có kinh nghi m ôn thi

h c sinh gi i, du h c qu c t ; ph m ch t đ o đ c t t, tâm huy t v i ngh , có phong cách ng x thân thi n v i h c sinh và ph huynh h c sinh Nh ng l i ch a có giáo viên gi ng d y chuyên ngành giáo d c gi i tính cho h c sinh

nh k hàng n m, nhà tr ng ch đ ng ph i k t h p v i oàn thanh niên, Trung tâm h c t p c ng đ ng, Trung tâm Y t huy n m các l p truyên thông, t

v n cho các em h c sinh v các chuyên đ ch m sóc s c kh e sinh s n vào các bu i

h c ngo i khoá (01 bu i/1 n m) c a nhà tr ng và nhà tr ng c ng l ng ghép vào

các môn h c Sinh h c, môn Giáo d c công dân nh m trang b cho các em nh ng

ki n th c c b n v ch m sóc s c kho sinh s n v thành niên và thanh niên

sóc SKSS VTN

- Th c hành c a h c sinh v cách s d ng các bi n pháp tránh thai phù h p nh t v i v thành niên

- S h c sinh trong n m v a qua đư đi khám b nh đ nh k

liên quan t i SKSS VTN

- a đi m h c sinh bi t v

n i cung c p bao cao su

- a đi m h c sinh đi khám

TH C HÀNH

CH MăSịCă

S C KH E SINH S N

H C SINH

TR NG THCS

TH Y XUÂN, THÁI TH Y, THÁI BÌNH

21

2.1.ă iăt ng,ăđ aăđi măvƠăth iăgianănghiênăc u

- Có kh n ng đ c, hi u, t đi n vào b câu h i

- c s cho phép c a Ban giám hi u nhà tr ng, cha m h c sinh và các

em h c sinh đ ng ý tham gia nghiên c u

* Tiêu chu n lo i tr đ i t ng

- S h c sinh không đ ng ý tham gia ph ng v n

- S h c sinh v ng m t trong th i gian ph ng v n do gh h c, ho c do đi n sai phi u ph ng v n

22 Trong đó:

n : C m u t i thi u c n nghiên c u

- Z1 −  / 2: Là h s tin c y, ng ng xác xu t 95% ( = 0,05)→ Z1 −  / 2=1,96

- p: là c đoán t l h c sinh THCS có ki n th c đúng v ch m sóc s c kh e sinh

s n p=0,62

- d: Sai s tuy t đ i, Sai s tuy t đ i ch p nh n đ c L y d = 0,047

➔ K t qu n=410, (trên th c t nghiên c u có 417 em h c sinh tham gia)

* Ph ng pháp ch n m u

S l ng h c sinh tr toàn tr ng n m 2020 là 436 em v i 12 l p h c đ c chia cho 4 kh i l p 6, 7, 8, 9 c th nh sau:

Do s l ng h c sinh trong các l p t ng đ ng nhau trung bình trong m t

l p s là 436 : 12 = 36 h c sinh

- S d ng ph ng pháp ch n m u toàn b có ch đích b ng cách: l p danh sách h c sinh trong l p, l y theo th t t m t đ n h t danh sách

- Ti n hành phát v n th t theo danh sách đư ch n/l p trong các kh i l p h c

- Do m t s em không tham gia vào cu c tr l i ph ng v n b ng b câu h i thi t k s n và m t s em ngh h c nên s phi u ph ng v n thu v đ c t ng 417 phi u

2.3.ăPh ngăphápăthuăth p thông tin

2.3.1 Công c thu th p thông tin

- B câu h i có c u trúc dành cho h c sinh trung h c c s v ki n th c, thái

Tênăkh i S ăh căsinh S ăl p

23

đ , th c hành v ch m sóc s c kh e sinh s n và m t s y u t liên quan c a h c sinh Tr ng THCS Th y Xuân (ph l c 2)

2.3.2 K thu t thu th p thông tin

- Ph ng v n tr c ti p đ i t ng nghiên c u b ng b câu h i đư đ c đư đ c thi t k s n:

2.3.3 C u trúc b câu h i

- c đi m chung c a đ i t ng: 10 câu h i (C1 đ n C10) nh m thu th p các thông tin chung v đ i t ng ph ng v n nh gi i tính, kh i h c, gia đình b n đang xã nào c a huy n, b n theo đ o gì và hi n gi b n s ng v i ai?

- Ki n th c v s c kh e sinh s n v thành niên: 17 câu h i (C11 đ n C27)

nh m đánh giá ki n th c c ng nh các n i dung liên quan c a các em h c sinh v

s c kh e sinh s n v thành niên nh ; đ tu i v thành niên, trong chu k kinh nguy t, th i đi m nào d có thai nh t, làm m quá tr d n đ n h u qu gì, n o phá thai gây nguy hi m gì và phá thai n i nào là an toàn nh t, nh ng bi n pháp tránh thai, các b nh l y qua đ ng tình d c,…

- Thái đ v s c kh e sinh s n v thành niên: 17 câu h i (C28 đ n C36)

nh m đánh giá thái đ c ng nh th c hành v CSSKSS v thành niên nh ; b n có

ng i khi nói chuy n ho c h i ng i thân, b n bè v l nh v c SKSS VTN không,

b n có th ng xuyên quan tâm đ n thông tin v ch m sóc SKSS không, đâu là ngu n

- Th c hành v s c kh e sinh s n v thành niên: 10 câu h i (C37 đ n C46)

nh m đánh giá thái đ c ng nh th c hành v CSSKSS v thành niên nh ; b n có

bi t cách s d ng bao cao su hay không; tác d ng c a s d ng BCS là gì; có bi t cách thay b ng v sinh khi b kinh nguy t n ; có bi t v sinh b ph n sinh d c nam(n ) khi tu i d y thì; bi t cách phát hi n m t s b nh hay g p VTN; bi t các

24

tâm Y t huy n Thái Th y và 02 thành viên c a l p th c s Y t công c ng khóa 7.2 Các c ng s tham gia nghiên c u này s đ c t p hu n k v n i dung và yêu

c u c a cu c đi u tra, các k n ng ti p c n và ph ng v n đ đ m b o đ chính xác cao Nh ng ng i này có nh ng thu n l i trong vi c gi i thích, ti p c n đ a ch v i

đ i t ng nghiên c u

* Ti n hành thu th p thông tin

- Liên h v i Ban giám hi u Tr ng THCS Th y Xuân đ t l ch đ th c

hi n ph ng v n h c sinh theo b câu h i t đi n

- Th c hi n ph ng v n theo trình t các b c:

B c 1: Th nghi m b câu h i

B câu h i đi u tra s đ c th nghi m t i th c đ a tr c khi ti n hành nghiên c u, ki m tra m c d hi u c a các khái ni m dùng trong b phi u thông qua trao đ i v i m t s đ i t ng nghiên c u, thay đ i và ch nh s a phù h p sau khi

th nghi m

B c 2: Th ng nh t k ho ch thu th p thông tin

Xây d ng k ho ch v i Ban giám hi u và th y cô giáo tr ng THCS Th y Xuân, c m u, ph ng pháp và cách th c l a ch n và đ ngh s ph i h p th c

hi n c a nhà tr ng Liên h v i tr ng trung h c c s đư ch n v k ho ch tri n khai thu th p s li u

B c 3: T p hu n giám sát viên

Ngoài 2 nghiên c u viên chính chúng tôi có s d ng thêm m t s c ng s phòng Dân s - TTGDSK – trung tâm Y t huy n Thái Th y tham gia vào công tác giám sát đi n phi u đi u tra đ nh l ng Các nghiên c u viên này đ c t p hu n

m t bu i v các khái ni m s d ng trong b câu h i, nh ng l u ý c a nghiên c u

đ có th gi i đáp th c m c liên quan đ n n i dung phi u h i c a h c sinh trong khi

đi n phi u Các giám sát viên c ng đ c th ng nh t v cách th c ti n hành thu th p thông tin và các yêu c u c a nghiên c u trong khi th c hi n thu th p thông tin

B c 4: Thu th p thông tin và giám sát

- Nghiên c u viên gi i thi u b n thân, gi i thi u v nghiên c u và l i ích đ i

25

v i đ i t ng tham gia vào nghiên c u Gi i thi u b câu h i t đi n và phát gi y

đ ng ý tham gia nghiên c u

- Có 12 l p h c sinh đ c d ki n s đ a vào nghiên c u đ nh l ng do đó chúng tôi ti n hành thu th p thông tin đ nh l ng trong m t ngày v i m i bu i m t

n a s l p

- Th i gian tr l i cho phi u h i kho ng 30 phút

- Nghiên c u viên giám sát quá trình tr l i đi n phi u c a h c sinh, tránh nhìn nhau, đi n h …đ đ m b o tính riêng t và khách quan trong câu tr l i c a

h c sinh

B c 5: T ng h p phi u tr l i

- Sau khi đ i t ng nghiên c u hoàn thành b câu h i t đi n, đi u tra viên

ki m tra phi u và nêu các em b sót đ ngh đ i t ng nghiên c u giúp hoàn thi n phi u

- Sau đó, t ng h p, ki m tra l i phi u tr l i thu đ c qua b câu h i phát v n

S ăđ ănghiênăc u

L pădanhăsáchăđ iăt ngăvƠăđánhăs ăth ăt ă

Ti năhƠnhăgi iăthíchăt ăng ,ăthu tăng ăvƠăh ngăd nătr ă

l iăcơuăh i

Ph ngăv nătr căti păb ngăb ăcơuăh iăđ căthi tăk ăs n

HoƠnăthi năvƠăt ngăh păthôngătinăđưăthuăth p

Báoăcáoăs ăli uăđưăphơnătíchăvƠăđánhăgiá

Trung h c c s ; Trung

h c ph thông; Trung c p /Cao đ ng; i h c/trên

Li d /li thân; Góa)

-Ngh nghi p c a -Bi n danh -T l ngh nghi p c a

27

B (m ) h c sinh m c b /m (Nông dân;Công

nhân;Buôn bán;Cán b ; Ngh khác)

M c tiêu

1

- Ki n th c v hi u

bi t đ c đi m d y thì

-T l có ki n th c v CS

c th khi d y thì

- Ki n th c hi u bi t

v các bi n pháp tránh thai

-Bi n nh phân

-T l có ki n th c v bi n pháp tránh thai

- Ki n th c hi u bi t

v các b nh lây truy n qua đ ng tình d c

-Bi n nh phân

-T l có ki n th c v các

b nh lây truy n qua đ ng tình d c

M c tiêu 2: M t s y u t liên quan đ n ki n th c, thái đ , th c hành v ch m sóc s c

kh e sinh s n v thành niên c a đ i t ng nghiên c u

bi n s

Cách thu th p

p