BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG PHẠM THỊ TUYẾT THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH LAO PHỔI AFB+ MỚI ĐIỀU TRỊ TẠI BỆNH VIỆN PHỔI HÀ NỘI NĂM 2020 LUẬN VĂN THẠC SỸ ĐI
Trang 1BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
PHẠM THỊ TUYẾT
THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHĂM SÓC
NGƯỜI BỆNH LAO PHỔI AFB(+) MỚI ĐIỀU TRỊ TẠI BỆNH VIỆN PHỔI HÀ NỘI NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SỸ ĐIỀU DƯỠNG
Hà Nội –2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
PHẠM THỊ TUYẾT
THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHĂM SÓC
NGƯỜI BỆNH LAO PHỔI AFB(+) MỚI ĐIỀU TRỊ TẠI BỆNH VIỆN PHỔI HÀ NỘI NĂM 2020
CHUYÊN NGÀNH: ĐIỀU DƯỠNG
MÃ SỐ: 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SỸ ĐIỀU DƯỠNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS Nguyễn Hải Anh
Hà Nội – 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau Đại học cùng toàn thể các Thầy, Cô trường Đại học Thăng Long đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, rèn luyện, tu dưỡng tại trường
Tôi xin trân trọng cảm ơn các Thầy, Cô thuộc Bộ môn Điều Dưỡng, trường Đại học Thăng Long đã trang bị cho tôi kiến thức, đạo đức nghề nghiệp, phương pháp nghiên cứu và tư duy khoa học
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Hải Anh, người thầy đã tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp
Tôi xin chân thành cảm ơn Bệnh viện Phổi Hà Nội đã tạo điều kiện và hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu
Xin cảm ơn các anh, chị và các bạn học viên sau đại học chuyên ngành Điều dưỡng tại trường Đại học Thăng Long đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập
Đặc biệt, từ tận đáy lòng mình tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, cơ quan đã chia sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ tôi vượt qua những khó khăn và giành cho tôi những tình cảm chăm sóc quý báu để tôi hoàn tất luận văn này
Hà Nội, ngày 18 tháng 12 năm 2020
Học viên
Phạm Thị Tuyết
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Kính gửi: Phòng Đào tạo Sau đại học Trường Đại Học Thăng Long
Bộ môn Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp
Tên tôi là: Phạm Thị Tuyết - học viên lớp cao học Điều dưỡng khóa 7, chuyên ngành Điều dưỡng, Trường Đại học Thăng Long
Tôi xin cam đoan các số liệu trong luận văn này là có thật và kết quả hoàn toàn trung thực, chính xác, chưa có ai công bố dưới bất kỳ hình thức nào
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này
Hà Nội,ngày 18 tháng 12 năm 2020
Học viên
Phạm Thị Tuyết
Trang 5DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Phần viết tắt Phần viết đầy đủ
Vi khuẩn kháng axít
Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải
CTCLQG Chương trình chống Lao quốc gia
DOTS Directly Observed Treatment Short course
Hóa trị liệu ngắn ngày có kiểm soát trực tiếp ĐDV
ĐTNC
Điều dưỡng viên Đối tượng nghiên cứu
Vi rút gây suy giảm miễn dịch HTLNN Hóa trị liệu ngắn ngày
Bệnh lao kháng đa thuốc
Xpert MTB/RIF: Xét nghiệm ứng dụng công nghệ sinh học phân tử để nhận
diện vi khuẩn lao kể cả vi khuẩn lao kháng Rifampicin
Tổ chức y tế thế giới
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 Tổng quan bệnh lao 3
1.1.1 Khái niệm về vi khuẩn lao 3
1.1.2 Khái niệm bệnh lao 3
1.1.3 Dịch tễ học bệnh lao 4
1.2 Lao phổi 4
1.2.1 Định nghĩa 4
1.2.2 Nguồn lây - yếu tố nguy cơ 5
1.2.3 Chẩn đoán lao phổi 6
1.2.4 Phác đồ điều trị lao phổi 9
1.2.5 Nguyên tắc điều trị 10
1.3 Tổng quan điều dưỡng và công tác chăm sóc người bệnh 12
1.3.1 Định nghĩa, vai trò, chức năng của điều dưỡng 13
1.3.2 Nguyên tắc về chăm sóc và phân cấp chăm sóc người bệnh trong bệnh viện 14
1.3.3 Các văn bản pháp lý liên quan đến công tác chăm sóc người bệnh 14
1.3.4 Công tác chăm sóc người bệnh lao phổi 16
1.4 Một số nghiên cứu tại Việt Nam và Thế giới 19
1.4.1 Nghiên cứu trên Thế giới 19
1.4.2 Nghiên cứu tại Việt Nam 20
1.5 Một số thông tin khái quát về bệnh viện Phổi Hà Nội 21
1.5.1 Hoạt động chuyên môn của bệnh viện: 21
1.5.2 Công tác chăm sóc người bệnh lao tại bệnh viện Phổi Hà Nội 22
Trang 71.6 Khung lý thuyết 24
CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24
2.1 Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu 25
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 25
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 25
2.1.3 Thời gian nghiên cứu: 25
2.2 Phương pháp nghiên cứu 26
2.2.1.Thiết kế nghiên cứu 26
2.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 26
2.3 Biến số, chỉ số nghiên cứu và tiêu chuẩn đánh giá 27
2.3.1 Biến số, chỉ số nghiên cứu 27
2.3.2 Tiêu chuẩn đánh giá các chỉ số nghiên cứu 29
2.4 Phương pháp thu thập thông tin 32
2.4.1 Phương tiện nghiên cứu và quy trình kỹ thuật 32
2.4.2 Phương pháp thu thập các số liệu nghiên cứu 33
2.4.3 Quy trình nghiên cứu 34
2.5 Xử lý số liệu 34
2.6 Sai số của nghiên cứu và các biện pháp khắc phục 35
2.6.1 Sai số 35
2.6.2 Cách khắc phục 35
2.7 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 36
2.8 Hạn chế nghiên cứu 36
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 38
3.1 Một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của người bệnh tham gia nghiên cứu 38
3.1.1 Thông tin chung của người bệnh tham gia nghiên cứu 38
Trang 83.1.2 Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 40
3.1.3 Đặc điểm cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 42
3.2 Thực trạng công tác chăm sóc người bệnh lao phổi AFB(+) mới 46
3.2.1 Chăm sóc cơ bản 46
3.2.2 Hỗ trợ điều trị và phối hợp thực hiện y lệnh của bác sĩ 51
3.3 Một số yếu tố liên quan đến công tác chăm sóc người bệnh lao phổi AFB(+) mới 55
CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 59
4.1 Về một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của người bệnh điều trị lao phổi AFB(+) mới tại Bệnh viện Phổi Hà Nội năm 2020 59
4.1.1 Đặc điểm cá nhân của người bệnh 59
4.1.2 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của người bệnh 63
4.2 Thực trạng công tác chăm sóc người bệnh điều trị lao phổi AFB(+) mới và một số yếu tố liên quan 66
KẾT LUẬN 74
KHUYẾN NGHỊ 76 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Bảng biến số và chỉ số nghiên cứu 27
Bảng 3.1 Phân bố nhóm tuổi của đối tượng nghiên cứu 38
Bảng 3.2 Phân bố nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 39
Bảng 3.3 Trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu 40
Bảng 3.4 Triệu chứng lâm sàng của đối tượng nghiên cứu khi vào viện 40
Bảng 3.5 Tiền sử bệnh của đối tượng nghiên cứu khi nhập viện 41
Bảng 3.6 Sự khác biệt về cân nặng của đối tượng khi nhập viện và xuất viện 41
Bảng 3.7 Sự thay đổi cân nặng của đối tượng sau khi điều trị 41
Bảng 3.8 Diễn biến lâm sàng của người bệnh sau khi điều trị 42
Bảng 3.9 Đặc điểm xét nghiệm đờm lúc nhập viện của đối tượng nghiên cứu 42
Bảng 3.10 Đặc điểm tổn thương phổi theo vị trí trên phim Xquang ngực chuẩn của đối tượng nghiên cứu 43
Bảng 3.11 Phân loại thể bệnh trên phim Xquang ngực chuẩn của đối tượng nghiên cứu 43
Bảng 3.12 Phân bố mức độ AFB của đối tượng theo vị trí tổn thương trên phim Xquang ngực chuẩn 44
Bảng 3.13 Phân bố mức độ AFB của đối tượng theo tổn thương cơ bản trên phim Xquang ngực chuẩn 44
Bảng 3.14 Phân cấp chăm sóc của đối tượng nghiên cứu 45
Bảng 3.15 Thực trạng công tác tiếp đón người bệnh 46
Bảng 3.16 Công tác dinh dưỡng và hỗ trợ ăn uống cho người bệnh 47
Bảng 3.17 Công tác chăm sóc, hỗ trợ vệ sinh cá nhân cho người bệnh 48
Bảng 3.18 Công tác tư vấn, GDSK và hỗ trợ về tâm lý, tinh thần cho người bệnh 50
Bảng 3.19 Công tác theo dõi người bệnh của điều dưỡng viên 51
Bảng 3.20 Điều dưỡng thực hiện y lệnh cận lâm sàng 52
Bảng 3.21 Công tác thực hiện y lệnh thuốc dùng cho người bệnh 53
Trang 10Bảng 3.22 Thực hiện y lệnh dùng thuốc lao cho người bệnh 54 Bảng 3.23 Liên quan giữa công tác tư vấn, giáo dục sức khỏe với hiểu biết của
người bệnh sau điều trị 55 Bảng 3.24 Mối liên quan giữa một số yếu tố với công tác đón tiếp người bệnh 56 Bảng 3.25 Mối liên quan giữa một số yếu tố với công tác tư vấn, GDSK 57 Bảng 3.26 Mối liên quan giữa một số yếu tố với công tác theo dõi người bệnh 58
Trang 11DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Giới tính của người bệnh tham gia nghiên cứu 38 Biểu đồ 3.2 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nơi sống 39 Biểu đồ 3.3 Tỷ lệ người bệnh gặp khó khăn khi ăn uống 47
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1 Hình ảnh vi khuẩn lao soi kính hiển vi 3 Hình 1.2 Hình ảnh người có vi khuẩn lao ho khạc ra môi trường và người lành
hít phải 5 Hình 1.3 Một số hình ảnh tổn thương phổi trên phim Xquang ngực chuẩn 7 Hình 3.4: Người trực tiếp giúp NB gặp khó khăn trong vệ sinh khi cần 49
Trang 12ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh lao đã được loài người biết đến từ trước “Công nguyên” Trong một thời gian dài người ta xem bệnh lao là một bệnh di truyền không thể chữa được Có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu về bệnh lao nhưng mãi đến năm
1882 Robert Kock tìm ra nguyên nhân gây bệnh là do vi khuẩn lao, đã mở ra một kỷ nguyên mới về chẩn đoán, phòng và điều trị bệnh lao [18]
Tình hình bệnh lao trong những năm gần đây đã có xu hướng quay trở lại
và trầm trọng lên, đặc biệt ở các nước đang phát triển Theo báo cáo của Tổ chức y tế thế giới 2018 bệnh lao vẫn đang tiếp tục là một trong các vấn đề sức khỏe cộng đồng chính trên toàn cầu Tổ chức y tế thế giới ước tính năm 2017 trên toàn cầu có khoảng 10 triệu người mắc lao mới (9 – 10 triệu) [49] Bệnh lao
là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ hai trong các bệnh nhiễm trùng với khoảng 1,3 triệu người tử vong do lao Tại Việt Nam, trong những tháng đầu năm 2020, số liệu phát hiện của Chương trình chống lao quốc gia có xu hướng giảm mạnh (11%) so với cùng kỳ năm 2019 Nhưng hiện Việt Nam vẫn là nước
có gánh nặng bệnh lao cao, đứng thứ 11/30 nước có số người bệnh lao cao trên toàn cầu, đứng thứ 11/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng đa thuốc cao nhất trên thế giới [8]
Để điều trị bệnh lao thành công cần sự phối hợp tích cực của cán bộ y tế, người bệnh, người nhà người bệnh bởi thời gian điều trị dài và liên tục Sự tuân thủ điều trị của người bệnh là yếu tố hết sức quan trọng cho việc điều trị bệnh lao thành công, nếu người bệnh không tuân thủ điều trị rất dễ bị tái phát và điều trị lần sau sẽ gặp rất nhiều khó khăn
Hiện nay tại Việt Nam, Chương trình chống lao Quốc gia đã triển khai phác đồ hóa trị liệu ngắn ngày có kiểm soát trực tiếp cho các trường hợp lao phổi một cách rộng rãi, tỷ lệ điều trị khỏi đối với người bệnh lao phổi có bằng chứng vi khuẩn học mới và tái phát được duy trì ở mức cao (>85%), đạt chỉ tiêu của tổ chức y tế thế giới, tuy nhiên chưa đạt được mục tiêu chương trình chống lao quốc gia đề ra là hơn 90% [8] Trong công tác phòng chống bệnh lao
Trang 13thì lao phổi AFB(+) mới là một vấn đề cần được đặc biệt quan tâm, bởi nó là nguồn lây chính, nguồn lây nguy hiểm trong cộng đồng, là nhân tố quyết định
sự tồn tại lâu dài của bệnh lao
Bệnh viện Phổi Hà Nội là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành bệnh lao và bệnh phổi trên địa bàn Thành phố Hà Nội, nhiệm vụ khám, phát hiện và điều trị người bệnh lao trên địa bàn Thành phố Năm 2019 bệnh viện thu nhận hơn 7000 người bệnh điều trị nội trú tại Bệnh viện trong đó lao phổi AFB(+) mới là hơn
800 [17] Công tác chăm sóc người bệnh luôn được Bệnh viện chú trọng, đặc biệt là người bệnh lao phổi AFB(+) mới, đây là nguồn lây chủ yếu nếu không được kiểm soát và điều trị kịp thời, tuy nhiên hiện chưa có nghiên cứu nào đánh giá công tác chăm sóc người bệnh lao phổi AFB(+) mới tại bệnh viện phổi Hà Nội Câu hỏi được đặt ra là công tác chăm sóc điều dưỡng cho bệnh nhân mới tại bệnh viện như thế nào? Những yếu tố nào có liên quan đến công tác chăm
sóc? Với những lý do trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu: "Thực trạng công tác chăm sóc người bệnh lao phổi AFB(+) mới điều trị tại bệnh viện phổi Hà Nội năm 2020" được thực hiện nhằm đạt được mục tiêu là:
1 Mô tả một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của người bệnh lao phổi AFB(+) mới
2 Đánh giá kết quả chăm sóc người bệnh lao phổi AFB(+) mới và một số yếu tố liên quan