Thực trạng và giải pháp đầu tư cơ sở hạ tầng ở nông thôn huyện Gia lâm.doc

Thực trạng và giải pháp đầu tư cơ sở hạ tầng ở nông thôn huyện Gia lâm

Trang 1

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyờn Photocopy - Đỏnh mỏy - In Luận văn, Tiểu luận (: 6.280.688

Mục lục

Trang Lời nói đầu 6

Chơng 1: Những vấn đề lý luận chung

8

I.1.1.Khái niệm, vai trò đầu t phát triển: 8

I.1.3.Vai trò của đầu t với sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội của đất

I.1.3.b.Đầu t phát triển trong việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh

I.2 Công nghiệp hóa, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn- xu hớng

I.2.1 Khái niệm công nghiệp hoá- hiện đại hoá 17I.2.2 Sự cần thiết thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn:

18I.2.3 Khái niệm công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông

I.2.4 Những điều kiện cần thiết để thực hiện thành công CNH- HĐH

I.2.4.b.Hoàn thiện các công trình kết cấu hạ tầng nông thôn, các

công trình phục vụ sản xuất nông nghiệp: 22I.2.4.c.Điều kiện trang bị kỹ thuật và chuyển giao công nghệ: 23

Trang 2

I.3 Vai trò của đầu t cơ sở hạ tầng nông thôn với sự nghiệp CNH- HĐH

I.3.1 Khái niệm cơ sở hạ tầng, cơ sở hạ tầng nông thôn 24

I.3.1.b Đặc điểm của cơ sở hạ tầng nói chung: 26

I.3.2.Vai trò của cơ sở hạ tầng nông thôn đối với sự phát triển kinh

I.3.3 Các nhân tố ảnh hởng tới sự phát triển cơ sở hạ tầng: 30

I.3.3.d Nhân tố khoa học kỹ thuật- công nghệ: 31I.3.4 Quan điểm của Đảng và Nhà nớc ta về phát triển cơ sở hạ tầng

nông thôn phục vụ sự nghiệp CNH- HĐH nông thôn, nông

I.3.5.Điều kiện để có cơ sở hạ tầng- sự cần thiết phải tăng cờng vốn

đầu t cho phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn: 34

Trang 3

Chơng 2:

Thực trạng đầu t cơ sở hạ tầng nông thôn

huyện Gia Lâm đối với sự nghiệp công nghiệp hóa –

hiện đại hóa nông thôn, nông nghiệp huyện 37

II.2.1.Tình hình thực hiện huy động vốn và sử dụng vốn cho đầu t phát

II.2.1.b Nguyên nhân của những yếu kém 45II.2.2 Đầu t cơ sở vật chất kỹ thuât và hạ tầng cơ sở: 48II.2.2.a.Tình hình đầu t mạng lới điện: 48II.2.2.b.Tình hình đầu t hệ thống giao thông huyện: 52II.2.2.c.Tình hình đầu t hệ thống thuỷ lợi: 55II.2.3.Đánh giá kết quả và hiệu quả đầu t cho phát triển cơ sở hạ tầng

phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hoá

nông nghiệp, nông thôn huyện Gia lâm 76

Trang 4

III.1 Phơng hớng và mục tiêu phát triển kinh tế xã hội huyện đến năm

2010 theo hớng công nghiệp hoá- hiện đại hoá và đô thị Hoá 76III.1.1.Mục tiêu phát triển kinh tế xã hội huyện: 76

III.1.2.Dự báo xu hớng phát triển trên địa bàn huyện: 77

III.1.5.Nhiệm vụ và định hớng hoàn thiện phát triển kết cấu hạ tầng

phục vụ sản xuất nông nghiệp trong công nghiệp hoá- hiện đại

III.2 Các giải pháp cần thực hiện nhằm phát triển hệ thống kết cấu hạ

tầng nông thôn huyện Gia Lâm phục vụ quá trình CNH- HĐH 91III.2.1.Giải pháp về quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội huyện Gia

III.2.2.Các giải pháp nhằm thu hút nguồn vốn đầu t : 92III.2.2.a Cải tiến chính sách tạo vốn: 93III.2.2.b Cải tiến cơ chế huy động vốn: 94

III.2.2.e Giải pháp về tín dụng 100III.2.2.f Huy động nguồn vốn nớc ngoài: 101

Trang 5

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận (: 6.280.688

III.2.3 Mét sè gi¶i ph¸p kh¸c: 102III.2.3.a.C¸c gi¶i ph¸p vÒ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn nguån nh©n lùc: 102III.2.3.C¸c gi¶i ph¸p vÒ kü thuËt c«ng nghÖ: 104

107

Trang 6

Lời nói đầu

T tởng chỉ đạo xuyên suốt của chiến lợc phát triển kinh tế- xã hội ViệtNam từ trớc đến nay là tạo ra tốc độ tăng trởng kinh tế cao, chuẩn bị các

điều kiện cần thiết để bớc vào thế kỷ XXI một cách thuận lợi Đặc biệttrong lần Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX chúng ta đã đa ra mục tiêu:

Đến năm 2020 ra sức phấn đấu đa nớc ta cơ bản trở thành một nớc côngnghiệp

Nớc ta với nền kinh tế kém phát triển, chủ yếu dựa vào nông nghiệp thìviệc thực hiện mục tiêu đề ra là khó khăn nhng không phải là không thựchiện đợc Đó là trong nền kinh tế chúng ta cần phải có đợc các yếu tố nộisinh bởi vì các yếu tố này quyết định đến quá trình tăng trởng kinh tế Cácyếu tố nội sinh trên đợc hình thành từ các loại hình đầu t bổ trợ mà đặc biệt

là đầu t vào cơ sở hạ tầng Một hệ thống cơ sở hạ tầng phát triển mạnh sẽtạo cơ sở vật chất cho việc thực hiện đờng lối, chính sách phát triển kinh tế– xã hội của Đảng và Chính phủ

Gia Lâm là một trong năm huyện ngoại thành Hà Nội, có nhiều tiềmnăng và lợi thế trong xây dựng và phát triển vành đai kinh tế ven đô, là nơigiao lu huyết mạch kinh tế giữa các tỉnh, đặc biệt nằm trên trục tam giác HàNội- Hải Phòng- Quảng Ninh rất thuận lợi trong việc tiếp cận thông tin,công nghệ tiên tiến phục vụ cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhất là côngnghiệp hoá- hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn và từ đó nâng cao đờisống nông dân bằng việc quy hoạch, hớng nông dân tới sản xuất hàng hoáphục vụ cho nu cầu thủ đô, đa đạng hoá các loại hình nông sản cao cấp Do

đó việc phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn theo hớng phục vụ công ngiệphoá- hiện đại hoá vẫn là vấn đề cần đợc quan tâm

Các lý thuyết kinh tế đều coi đầu t đóng một vai trò quan trọng trong quátrình phát triển kinh tế, là chìa khoá của sự tăng trởng và điều chỉnh cơ cấukinh tế theo hớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nhằm tạo thế và lực để đanớc ta hoà nhập vào cộng đồng quốc tế trong thế kỷ XXI

Nh vậy để quán triệt t tởng chỉ đạo của Đảng, của Nhà nớc, thực hiệnmục tiêu công bằng xã hội, giảm khoảng cách giữa thành thị và nôngthôn đã đề ra trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX thì chiến lợc

đầu t vào cơ sở hạ tầng nông thôn là nhiệm vụ quan trọng Nhận thức đợctính cấp thiết của vấn đề này tôi xin đợc bày tỏ những suy nghĩ của mìnhthông qua đề tài: “Đầu t cơ sở hạ tầng nông thôn đối với sự nghiệp côngnghiệp hoá- hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn huyện Gia Lâm” bảnchuyên đề thực tập sẽ tập trung phân tích, đánh giá quá trình đầu t cho cơ sở

Trang 7

hạ tầng nông thôn huyện Gia Lâm trong những năm qua, từ đó thấy đợcnhững thành tựu và những tồn tại cần phải đổi mới Trên cơ sở đó đề xuấtnhững giải pháp hoàn thiện cho lĩnh vực này Ngoài lời nói đầu và phần kếtluận, đề tài gồm các nội dung sau:

Chơng I: Những vấn đề lý luận chung về đầu t, công nghiệp

hoá-hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn và vai trò của đầu t cơ sở hạ tầng nông thôn với sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hoá nông thôn, nông nghiệp huyện Gia Lâm.

Chơng II: Thực trạng đầu t cơ sở hạ tầng nông thôn huyện Gia

Lâm đối với sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hoá nông thôn, nông nghiệp huyện.

Chơng III: Phơng hớng và giải pháp đầu t cơ sở hạ tầng nông thôn

phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đaị hoá nông nghiệp, nông thôn huyện Gia Lâm.

Đợc sự hớng dẫn tận tình của PGS.TS Nguyễn Ngọc Mai và các cán bộchuyên viên Phòng Kế hoạch huyện Gia Lâm bản chuyên đề đã đợc hoànthành Tuy nhiên, do thời gian, kinh nghiệm và trình độ có hạn bài viếtkhông tránh khỏi thiếu sót về nội dung và phơng pháp thể hiện Vậy kínhmong thày cô, các bạn đánh giá và góp ý để bản chuyên đề đợc hoàn thiệnhơn Tôi xin chân thành cảm ơn

Trang 8

Chơng 1: Những vấn đề lý luận chung

***********************

1 Đầu t phát triển :

I.1.1.Khái niệm, vai trò đầu t phát triển:

Đầu t theo nghĩa thông thờng nhất có thể đợc hiểu là sự hy sinh nguồn

lực ở hiện tại nhằm đạt đợc những kết quả có lợi trong tơng lai Tuy nhiên,chỉ các hoạt động đầu t nhằm tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, làm tăngtiềm lực SXKD và mọi hoạt động xã hội khác, là điều kiện chủ yếu để tạoviệc làm, nâng cao đời sống của mọi ngời dân trong xã hội mới đợc gọi là

đầu t phát triển

Xem xét đầu t phát triển, các lý thuyết kinh tế, cả lý thuyết kinh tế kế

hoạch hoá tập trung và lý thuyết kinh tế thị trờng đều coi đầu t phát triển lànhân tố quan trọng để phát triển kinh tế, là chìa khoá của sự tăng trởng.Thực vậy, là một yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong tổng cầu của toàn bộ nềnkinh tế (24-28% cơ cấu tổng cầu của tất cả các nớc trên thế giới- số liệu của

WB ) sự tăng lên của đầu t sẽ làm tổng cầu tăng lên trong ngắn hạn và khicác thành quả của đầu t phát huy tác dụng, các năng lực sản xuất mới đi vàohoạt động thì tổng cung, đặc biệt tổng cung dài hạn tăng lên kéo theo sản l-ợng tiềm năng tăng, giá cả giảm từ đó cho phép tăng tiêu dùng Tăng tiêudùng, đến lợt mình lại tiếp tục kích thích sản xuất hơn nữa Sản xuất pháttriển là nguồn gốc cơ bản để tăng tích luỹ, phát triển xã hội, tăng thu nhậpcho ngời lao động nâng cao đời sống của mọi thành viên trong xã hội Dớitác động của đầu t các phản ứng dây chuyền xảy ra làm cho nền kinh tếngày càng phát triển, tốc độ tăng trởng ngày càng cao Lý thuyết J ManardKeynes về đầu t và mô hình số nhân chứng minh điều trên

Bên cạnh đó, với sự tác động không đồng đều của đầu t đến tổng cung,

tổng cầu đã làm cho sự thay đổi của đầu t cùng một lúc vừa là yếu tố duy trì

sự ổn định của nền kinh tế vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định Điều đáng nói ở

đây là trong điều hành vĩ mô nền kinh tế cần phải thấy hết tác động 2 mặt

để đa ra chính sách nhằm hạn chế tác động xấu, phát huy tác động tích cực,duy trì sự ổn định của toàn bộ nền kinh tế

Trang 9

I.1.2 Nguồn vốn đầu t phát triển:

Con đờng cơ bản và quan trọng về lâu dài để tái sản xuất mở rộng là

phát triển sản xuất và thực hành tiết kiệm ở cả trong sản xuất và tiêu dùng.Tuy nhiên trong điều kiện nền kinh tế mở nguồn vốn để đầu t ngoài tiếtkiệm trong nớc còn có thể huy động vốn từ nớc ngoài trong trờng hợp tiếtkiệm không đáp ứng nhu cầu đầu t, thâm hụt tài khoản vãng lai

Từ đây có thể chỉ ra các hớng chính trong nguồn đầu t phát triển:

 Nguồn trong nớc : bao gồm tích luỹ từ năng suất, vốn tích luỹcủa các doanh nghiệp, tiết kiệm của dân c

 Nguồn vốn đầu t của các cơ sở : vốn ngân sách cấp, vốn việntrợ không hoàn lại, vốn tự có, vốn liên doanh, liên kết

 Vốn huy động từ nớc ngoài

Trong cả 3 nguồn trên thì vốn huy động từ nớc ngoài đóng vai trò quan

trọng, trong những bớc đi ban đầu nó chính là những cái “hích” đầu tiêncho sự phát triển, tạo tích luỹ ban đầu từ trong nớc cho đầu t phát triển kinh

tế Nhng nếu xét về lâu dài nguồn vốn đảm bảo cho sự tăng trởng kinh tếmột cách liên tục, đa đất nớc đến sự phồn vinh một cách chắc chắn vàkhông phụ thuộc lại là nguồn vốn trong nớc Đây chính là nền tảng để tiếpthu và phát huy tác dụng của vốn đầu t nớc ngoài Đề cập đến sự phát triểnnông nghiệp, nông thôn VN trong giai đoạn hiện nay có nhiều khía cạnhcần phải quan tâm : đất đai, kỹ thuật, con ngời, vốn, môi trờng trong đóvốn tiền tệ là một trong những nhân tố hết sức quan trọng, nh một trongnhững tiền đề không thể thiếu đợc Thiếu vốn sẽ không có cơ hội - không

có tiền đề quan trọng để phát triển kinh tế nói chung, phát triển kinh tếnông nghiệp nông thôn nói riêng Vì vậy, thu hút tăng cờng nguồn vốn và

sử dụng một cách đúng đắn sao cho nâng cao hiệu quả đầu t, đảm bảo khảnăng sinh lợi bảo toàn, phát triển của đồng vốn là một việc làm vô cùng cầnthiết

I.1.3.Vai trò của đầu t với sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội của

đất n ớc

I.1.3.a.Về lý luận

 Đầu t với tăng trởng và phát triển kinh tế.

Theo kết quả nghiên cứu của các nhà kinh tế thì tốc độ tăng trởng củanền kinh tế phụ thuộc vào tỷ lệ vốn đầu t Mô hình phát triển kinh tế do cácnhà kinh tế Roy-Harrod ngời Anh và Evssey-Domar ngời Hoa Kỳ nêu ra từ

Trang 10

những năm 40 đã chỉ ra mối quan hệ giữa tăng trởng kinh tế và nguồnVĐT:

Vốn đầu t

Mức tăng GDP = -

ICOR

Nh vậy tốc độ tăng trởng của mỗi quốc gia tỷ lệ nghịch với hệ số

ICOR và tỷ lệ thuận với VĐT Một nền kinh tế muốn giữ đợc tốc độ tăngtrởng nhanh nhất thiết phải đợc đầu t thoả đáng Quá trình sử dụng VĐTgồm 2 giai đoạn và tác động của từng giai đoạn cũng khác nhau:

Giai đoạn 1: Sự tăng lên về đầu t làm cho nhu cầu chi tiêu tăng, tác

động đến tổng cầu làm tăng sản lợng, việc làm và kèm theo biến động củagiá cả.Tuy nhiên nhu cầu của quá trình đầu t tạo ra chủ yếu là các nhu cầu

về TLSX, cái mà các nớc đang phát triển thiếu Do đó nhu cầu xuất khẩutrong nớc sản xuất để nhập khẩu TLSX là một tất yếu của quá trình pháttriển Mặt khác, khi tích luỹ trong nớc còn thấp, việc thu hút vốn đầu t từnguồn vốn bên ngoài là cần thiết và tạo ra sự tăng trởng rõ rệt trong quátrình thực hiện đầu t

Giai đoạn 2: Đầu t dẫn đến tăng vốn vật chất bao gồm tài sản cố định,

hàng hoá tồn kho cho sản xuất và các tài sản phi vật chất Vốn sản xuất tănglàm tăng khả năng sản xuất, thúc đẩy gia tăng sản lợng, năng suất lao động

và chất lợng hàng hoá sản xuất tạo ra Điều đó tạo khả năng thu hút và sửdụng có hiệu quả các nguồn thời gian và lao động Vì vậy, vốn trở thànhmột yếu tố cơ bản của quá trình tăng trởng và phát triển kinh tế nớc ta trongthời điểm hiện đại Tất nhiên vai trò vốn đợc dựa trên cơ sở vốn đợc đầu t

đúng hớng, đợc quản lý và sử dụng có hiệu quả cho nhu cầu chi tiêu tănglên

Ngoài ra đầu t còn tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tăng cờng khả năng khoa học công nghệ của đất nớc:

Công nghệ có thể có từ hai con đờng: một là tự nghiên cứu phát minh,hai là nhập công nghệ từ nớc ngoài Cho dù bằng con đờng nào thì vốn đầu

t cũng là điều kiện tiên quyết Thực tế đã cho thấy công nghệ là trung tâmcủa công nghiệp hoá- hiện đại hóa nhng theo đánh giá của các chuyên giacông nghệ thế giới thì công nghệ của Việt nam lạc hậu hàng vài chục năm

so với các nớc trên thế giới và trên khu vực Vấn đề đặt ra là cần phải tăngcờng đầu t để nghiên cứu công nghệ thích hợp cho từng giai đoạn phát triểncủa nền kinh tế

Trang 11

Qua kinh nghiệm của một số nớc cho thấy để có tốc độ tăng trởngnhanh thì Chính phủ cần tập trung đầu t vào phát triển công nghiệp và dịch

vụ tạo bớc đột phá trong nền kinh tế sau đó quay lại đầu t vào nông-lâm-ngnghiệp Còn theo cơ cấu lãnh thổ, đầu t có thể giải quyết những mất cân đốitrong phát triển kinh tế giữa các vùng, Chính phủ tập trung đầu t vào nhữngkhu vực kém phát triển nh vùng núi, vùng sâu, vùng xa giúp các khu vựcnày thoát khỏi đói nghèo, phát huy đợc lợi thế của mình

Trang 12

I.1.3.b.Đầu t phát triển trong việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nớc:

 Đầu t phát triển với việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế của nớc ta

Trong những năm 80, nền kinh tế nớc ta rơi vào khủng hoảng trầmtrọng, tích luỹ của nền kinh tế gần nh không có để đầu t phát triển Vốn đầu

t phát triển chủ yếu là trông chờ từ bên ngoài bằng viện trợ và vay nợ nớcngoài, điều đó dẫn đến qui mô sản xuất không đợc mở rộng, cơ cấu kinh tếcha đáp ứng đợc nhu cầu đổi mới, tình hình kinh tế xã hội căng thẳng, đờisống nhân dân khó khăn Từ năm 1986 đến nay, sau hơn 10 năm đổi mớinền kinh tế đã có nhiều khởi sắc, đã đạt đợc những thành tựu đáng kể trongviệc ổn định kinh tế- xã hội Tốc độ tăng trởng GĐP hàng năm giai đoạn1991-1997 đạt mức trung bình 8,4% Thực tế nền kinh tế nớc ta trongnhững năm qua cho thấy mối tơng quan mật thiết giữa tỷ lệ tăng trởng GĐPvới tỷ lệ tăng vốn đầu t phát triển Sự tăng trởng nhanh của tổng vốn đầu tphát triển trong nhữnh năm 1992 (83,6%), năm 1993 (70,5%) là cơ sở cho

sự tăng trởng với tốc độ cao của tổng sản phẩm quốc nội những năm 1994(8,8%), năm 1995 (9,5%) năm 1996 (9,3%) Sau thời kì tăng trởng nhanh,

tỷ lệ tăng trởng vốn đầu t sau năm 1993 có xu hớng giảm tơng đối nhanh từ70,5% năm 1993 xuống 28,7% năm 1994; 25,3% năm 1995; 19,8% năm

1996 và năm 1997 chỉ còn 15,7%, đặc biệt năm 1998 giảm tới 0,5%, nhng

đến năm 1999 đã có dấu hiệu phục hồi đạt xấp xỉ 7,9% Chính sự suy giảmvốn đầu t phát triển của giai đoạn này báo hiệu một thời kỳ tăng trởng chậmlại của nền kinh tế Tốc độ tăng trởng GDP đã giảm rõ rệt trong năm 1997(8,8%), năm 1998 (5,8%) và năm 1999 chỉ còn 4,8% Nếu chính phủ không

có những chính sách khuyến khích tăng trởng mức vốn đầu t hợp lý, đảmbảo thông thoáng và hiệu quả của quá trình đầu t thì nớc ta khó có khả năngduy trì đợc tốc độ tăng trởng năng động của GDP trong thời gian tới Vềphần mình tăng trởng kinh tế là nhân tố cơ bản để tăng thu nhập và cải thiện

đời sống nhân dân, đảm bảo tiềm lực để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinhtế- văn hoá- xã hội của đất nớc

 Đầu t phát triển và khủng hoảng tài chính tiền tệ.

Cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ trong khu vực với nguy cơ lan rộngtoàn cầu đã đợc hạn chế nhng những hậu quả to lớn mà nó để lại đang làm

đau đầu các quốc gia lớn trên thế giới, đứng đầu là Mỹ, Nhật và TrungQuốc Các tổ chức tài chính thơng mại quốc tế đang tiến hành tìm kiếm và

Trang 13

thực hiện những giải pháp, hớng đi thích hợp nhằm cứu vãn nền kinh tế thếgiới ra khỏi nguy cơ suy thoái toàn cầu

Cuộc khủng hoảng của các nớc Đông Nam á về thực chất bắt đầu từviệc đầu t kém hiệu quả, cơ cấu đầu t có nhiều sai lệch, không theo định h-ớng kế hoạch đợc tính toán khoa học Do không có qui hoạch đầu t cácngành nghề một cách đồng đều, trong một thởi giai dài các nhà đầu t chỉ tậptrung vốn đầu t vào các ngành nghề đem lại lợi ích tức thời cao nh kinhdoanh bất động sản và dịch vụ thời gian thu hồi vốn ngắn Và do vậy, cácnhà đầu t chấp nhận vay khoản vốn ngắn hạn lớn, trong khi đó Nhà nớckiểm soát tơng đối lỏng lẻo Các khoản vốn này lại không có những tínhtoán, thay đổi kịp thời về qui hoạch, chính sách đầu t, lãi xuất, tỷ giá trong

điều kiện thị trờng tiêu thụ vẫn cha đợc mở rộng tơng ứng nhất là thị trờngxuất khẩu, dẫn đến việc đầu t quá mức, đồng vốn đầu t không phát huy hiệuquả nh mong muốn Việc quản lý nợ nớc ngoài không nhất quán, khả năngkiểm soát luồng vay nợ kém, thêm vào đó là chế độ tỷ giá cố định trong khi

hệ thống tiền tệ yếu kém, làm cho quá trình đầu t kém hiệu quả đã gây áplực làm bùng phát sự phá sản của hàng loạt các công ty tài chính Trên thếgiới hiện nay, trong quá trình quốc tế hoá bao trùm tất cả các lĩnh vực vănhoá- kinh tế- xã hội, tác động trên đã gây ra phản ứng dây chuyền có ảnh h-ởng nạnh mẽ đến hệ thống tài chính trong khu vực và trên thế giới, đồngthời làm mất lòng tin của các nhà đầu t vào tơng lai phát triển của đất nớc

và khu vực

Tính chất tài chính khép kín của Việt Nam đã bảo vệ nền kinh tế trớcnhững ảnh hởng ban đầu của cuộc khủng hoảng Đông Nam á nhng khi sựsuy thoái củc khu vực trở nên sâu sắc thì các nhà hoạnh định chính sáchnhận thức rõ ảnh hởng của cuộc khủng hoảng là nghiêm trọng Điều đó đã

đợc thể hiện thông qua hàng loạt các điều chỉnh về chỉ tiêu tăng trởng kinh

tế, GDP xuống mức 4- 6% năm 1998 và 1999 nhng trong thực tế còn thấphơn Trong những năm qua 2/3 xuất khẩu của Việt Nam là sang các nớc

Đông á và Đông Nam á, 2/3 đầu t trực tiếp nớc ngoài vào Việt nam cónguồn gốc từ khu vực này ảnh hởng của cuộc khủng hoảng tài chính tiền

tệ khu vực đã làm tốc độ xuất khẩu giảm mạnh từ rất cao ( 30% hàng năm )trong những năm qua xuống còn 10% năm 1998 Nguồn FDI giảm 40%trong nửa đầu năm 1998 và giảm hơn 1 tỷ USD ( 4% GDP) cho cả năm.Mặc dù trong năm 1998 đồng Việt nam đã phá giá 18% so với đồng USD

Trang 14

nhng Việt Nam vẫn cha giành đợc lợi thế so với các nớc trong khu vực vàkhông theo kịp với những điều chỉnh cơ cấu ở những nớc này Kết quả làsức hấp dẫn của thị trờng Việt Nam với thị trờng quốc tế và các nhà đầu t n-

ớc ngoài giảm sút đáng kể

Đi tìm nguyên nhân có thể thấy rằng cuộc khủng hoảng trong khu vựcbắt nguồn từ khủng hoảng trong quá trình đầu t, những sai lầm trong quátrình đầu t làm cho nguồn vốn bị suy giảm từ đó kéo theo mức tăng trởngkinh tế cũng giảm Việc suy giảm nhanh chóng trong quá trình đầu t đã làmxáo trộn quan hệ kinh tế- tài chính- tiền tệ Để khấc phục đợc tình trạng suythoái kinh tế điều quan trọng nhất là phải chấn chỉnh, ổn định đợc quá trình

đầu t Phải có những hớng đi, giải pháp thích hợp trong khuôn khổ mộtchính sách đầu t hiệu quả

 Đầu t phát triển và các vần đề xã hội khác

 Đầu t phát triển và việc giải quyết việc làm:

Đầu t không những có vai trò hết sức quan trọng trong việc cải thiệnthu nhập của các tầng lớp nhân dân mà còn ảnh hởng trực tiếp đến quá trìnhtạo công ăn việc làm cho số lao động tăng thêm trong xã hội Phân tích tìnhhình lao động nớc ta trong giai đoạn 1991- 1999 cho thấy mặc dù tốc độtăng dân số qua các năm có xu hớng giảm dần nhng lực lợng lao động trongnền kinh tế vẫn tăng đều qua các năm (lợng lao động tăng thêm hàng nămvẫn ở mức 1,2 triệu ngời) Với con số lao động nh thế việc giải quyết công

ăn việc làm, đảm bảo sự ổn định trong xã hội là một điều không dễ Chínhviệc đầu t và đầu t một cách hợp lý là một phơng pháp hiệu quả góp phầngiải quyết bài toàn khó này

 Đầu t phát triển và vấn đề lạm phát:

Một trong những vấn đề vĩ mô quan trọng của nền kinh tế nớc ta làmức lạm phát phải thờng xuyên đợc khống chế Lạm phát là một nhân tố có

ảnh hởng lớn và quyết định đến tốc độ tăng trởng kinh tế và công bằng xãhội Với đặc tính không xác định của mình lạm phát cao làm cho các nhà

đầu t không thể xác định đợc chính xác khả năng sinh lời của đồng vốn đầu

t bỏ ra, dẫn đến là nguyên nhân làm mất lòng tin của các nhà đầu t Tuynhiên giảm phát lại là một yếu tố tiêu cực ảnh hởng đến khả năng tăng tr-ởng và phát triển của nền kinh tế quốc dân, chỉ có khống chế đợc lạm phát

Trang 15

mới giúp nền kinh tế phát triển đúng hớng, năng động, là một đòn bẩy kinh

tế nhằm thực hiện công bằng xã hội trong việc phân phối lại lao động

Quá trình đầu t phát triển đóng vai trò rất lớn trong việc khống chếmức lạm phát Quá trình đầu t diễn ra sôi động với mức đầu t cao sẽ dẫn

đến tăng nhu cầu hàng hoá, vật t, lao động phục vụ cho quá trình đầu t.Tăng cầu dẫn đến tăng giá cả sản phẩm, dịch vụ Trong điều kiện kinhdoanh bình thờng đây là một nguyên nhân dẫn đến lạm phát Tốc độ tăngvốn đầu t phát triển trong những năm 1992 (83,6%), năm 1993 (70,5%) t-

ơng đối cao đã tác động mạnh đến mức lạm phát những năm 1994 (14,4%),năm 1995 (12,7%) Sự giảm dần của tốc độ tăng trởng vốn đầu t trongnhững năm gần đây đã ảnh hởng và phát huy tác dụng ( đạt mức lạm phátthấp những năm 1996- 1999)

Theo kinh nghiệm của các nớc có nền kinh tế phát triển khi mức độlạm phát quá cao, Chính phủ thờng có chính sách hạn chế quá trình đầu t,không khuyến khích quá trình đầu t tràn lan Trong trờng hợp ngợc lại (tìnhtrạng thiểu phát nh ở Việt Nam hiện nay) Chính phủ lại dùng những đònbẩy cũng nh các chính sách khuyến khích, mở rộng hoạt động đầu t

Nh vậy, việc mở rộng hay thắt chặt quá trình đầu t sẽ ảnh hởng trựctiếp đến nhiệm vụ khống chế mức lạm phát trong nền kinh tế Để có thểthực hiện việc khống chế mức lạm phát một cách có hiệu quả đòi hỏi phải

có hệ thống chính sách kinh tế- xã hội, trong đó những giải pháp về đầu t

đóng vai trò rất quan trọng

 Đầu t phát triển và các ch ơng trình kinh tế- xã hội:

Nội dung của các chơng trình đầu t mục tiêu quốc gia đợc thực hiệnbằng nguồn vốn đầu t phát triển gồm có chơng trình xoá đói, giảm nghèo,

định canh, định c, hỗ trợ đồng bào dân tộc khó khăn, chơng trình dân số kếhoạch hoá gia đình, chơng trình nớc sạch và vệ sinh môi trờng đóng vaitrò quan trọng trong việc củng cố và bảo vệ an ninh quốc phòng, ngăn ngừa

và giải quyết các vấn đề về tệ nạn xã hội, về đói nghèo, giải quyết việc làm,nâng cao thu nhập cho ngời dân, bảo vệ môi trờng sinh thái

Chú trọng đầu t và đầu t đúng mức vào các chơng trình quốc gia trêngóp phần giải quyết các vấn đề xã hội nảy sinh trong việc phát triển nềnkinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà n-

ớc, thực hiện công bằng trong xã hội Mặt khác đầu t vào những chơng trình

Trang 16

này sẽ góp phần nâng cao sức mua của toàn xã hội, tăng tính hữu dụng của

đồng vốn đầu t, tăng tổng cầu của nền kinh tế, kích thích tăng trởng kinh tế

Đầu t vào các chơng trình quốc gia này là xu hớng mà Chính phủ các nớc

đang hớng tới và nhận đợc sự ủng hộ tích cực của các tổ chức kinh tế, tàichính quốc tế

2 Công nghiệp hóa, hiện đại hoá nông nghiệp, nông

thôn- xu hớng phát triển tất yếu

I.2.1 Khái niệm công nghiệp hoá- hiện đại hoá

Thuật ngữ công nghiệp hoá, hiện đại hoá hiện không còn là vấn đềmới mẻ và thực hiện công nghiệp hoá- hiện đại hoá là một tất yếu kháchquan CNH- HĐH, một nội dung đồng thời cũng là một biện pháp để đa nớc

ta từ một nớc đang phát triển trở thành một nớc có nền công nghiệp hiện

đại, nông nghiệp tiên tiến, xây dựng Việt Nam trở thành một nớc dân giàu,nớc mạnh xã hội công bằng văn minh Tuy nhiên, công nghiệp hoá- hiện

đại hoá phải bắt đầu từ đâu, theo hớng nào lại tuỳ thuộc vào bối cảnh vàmục tiêu của mỗi quốc gia Vì vậy có rát nhiều quan điểm và khái niệmkhác nhau, tuỳ theo từng giai đoạn phát triển của nỗi quốc gia mà áp dụng

nh thế nào cho đúng

Theo tổ chức phát triển Liên Hợp Quốc thì công nghiệp hoá đợccoi là một quá trình phát triển kinh tế, trong quá trình này một bộ phậnngày càng tăng các nguồn của cải quốc dân đợc động viên để phát triển cơcấu kinh tế nhiều ngành ở trong nớc với kỹ thuật hiện đại Đặc điểm của cơcấu kinh tế này là có một bộ phận chế biến luôn thay đổi để sản xuất ranhững t liệu sản xuất và hàng tiêu dùng có khả năng đảm bảo cho toàn bộnền kinh tế phát triển với nhịp độ cao, bảo đảm đạt tới sự tiến bộ về kinh tế-xã hội Khác với các quan điểm trớc, cách hiểu này cho thấy công nghiệphoá- hiện đại hoá không đồng nhất với quá trình phát triển công nghiệp mà

là một quá trình bao trùm toàn bộ sự phát triển kinh tế- xã hội, nhằm đạt cả

sự phát triển kinh tế lẫn tiến bộ xã hội

Nghị quyết Hội nghị lần thứ VII Ban chấp hành trung ơng Đảng (khoáVII) kế thừa quan niệm này coi: “ CNH- HĐH là quá trình chuyển đổi cănbản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh

tế, xã hội, từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng phổ biến sứclao động cùng với công nghệ, phơng tiện và phơng pháp quản lý tiên tiến

Trang 17

hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học- côngnghệ, tạo ra năng xuất lao động xã hội cao”

Tóm lại, công nghiệp hoá là sự phát triển công nghệ, là quá trìnhchuyển nền sản xuất xã hội (cả công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ vàquản lý kinh tế xã hội) từ trình độ công nghệ thấp lên trình độ công nghệcao, tiên tiến, hiện đại và khi đó lực lợng lao động xã hội sẽ chuyển dịchthích ứng về cơ cấu ngành nghề, trình độ tay nghề, học vấn Tuy nhiên, mộtxã hội đợc thừa nhận là hiện đại hoá thì trớc hết phải là một xã hội có nềnkinh tế phát triển, thể hiện cao nhất ở nhịp độ tăng tổng sản phẩm chung vàtính theo đầu ngời, cốt lõi của nó là tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu kinh tếtheo hớng CNH- HĐH

I.2.2.Sự cần thiết thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn:

CNH- HĐH theo định hớng XHCN là nhiệm vụ trung tâm trong suốtthời kỳ quá độ mà thực chất của quá trnhf nay là tạo ra những tiền đề vậtchất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội

Kinh nghiệm thực tế của các nớc đã trải qua công nghiệp hoá- hiện đạihoá trên thế giới chỉ ra rằng: nếu không phát triển nông nghiệp thì khôngmột nớc nào có thể phát triển ổn định, bền vững với tốc đọ cao một cách lâudài đợc Điều này càng đúng với đất nớc ta - xuất phát điểm từ một nớcnông nghiệp, hiện nông thôn vẫn là khu vực rộng lớn với gần 80% dân sốsinh sống, trên 70% lực lợng lao động xã hội làm việc, nông nghiệp vẫn

đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Để đạt đợc nhữngmục tiêu đề ra trong qúa trình CNH- HĐH trong những năm tiếp theo thìviệc thực hiện CNH- HĐH nông thôn ở nớc ta là một tất yếu trong quá trìnhphát triển của đất nớc Chính điều này mới có thể khắc phục đợc dần dầnkhoảng cách giữa nông thôn và thành thị, tạo ra sự phát triển đồng đềutrong cả nớc

Trang 18

Nội dung của quá trình CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn nhằm hớng tới:

Thúc đẩy qúa trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế khu vực nông thôntheo hớng chung là phát triển công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ (hoặccông nghiệp- dịch vụ- nông nghiệp) Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tếnông thôn thúc đẩy quá trình phân công lao động ở nông thôn, lao độngnhàn rỗi ở nông nghiệp sẽ chuyển sang các hoạt động sản xuất công nghiệp

và dịch vụ, từng bớc nâng cao thu nhập cho dân c nông thôn, tăng khả năngtích luỹ của nông dân

Phát triển công nghiệp ở nông thôn nhằm giải quyết các vấn đề kinhtế- xã hội ở nông thôn đặc biệt là vấn đề lao động, việc làm ở nông thôn, ở

đây vấn đề giải quyết việc làm không chỉ đơn thuần là việc nâng cao thunhập và tích luỹ của ngời dân mà còn hạn chế đợc sự di dân tự do từ nôngthôn ra thành thị để tìm việc làm gây ra những biến động về trật tự xã hội,sức ép về dân số ở các thị xã, thị trấn và các thành phố lớn

CNH nông nghiệp, nông thôn gắn với việc cơ giới hoá trong nôngnghiệp nhằm tăng năng xuất lao động, giải phóng sức lao động của ngờinông dân Quá trình này còn gắn liền với các hoạt động chuyển giao tiến bộ

kỹ thuật vào nông thôn, nông nghiệp nh các ngành chế biến lâm, nông sản,

đa các giống mới, kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất Từng bớc nâng cao chấtlợng nông sản hàng hoá, tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị tr-ờng trong nớc và thị trờng quốc tế

CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn gắn liền với quá trình đô thị hoánông thôn, phát triển hoàn thiện kết cấu hạ tầng trong nông thôn tạo điềukiện thuận lợi cho việc phát triển công nghiệp - dịch vụ trong nông thôn

I.2.3.Khái niệm công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn:

CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấukinh tế nông thôn theo hớng theo hớng tăng dần tỷ trọng của các hoạt độngcông nghiệp, dịch vụ, là quá trình thay đổi công nghệ sản xuất từ chủ yếucòn tự túc, tập quán sống cổ truyền sang công nghệ sản xuất tiên tiến đạthiệu quả cao đi dần lên hiện đại với tập quán sống văn minh lành mạnh củanền văn minh công nghiệp mang đậm bản sắc dân tộc, trong đó thuỷ lợihoá, điện khí hoá và sinh học hoá là những nội dung then chốt nhất

CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn trớc hết phải đợc bắt đầu từnhững biến đổi sâu sắc về lợng và chất của chính bản thân sản xuất nông

Trang 19

nghiệp, nhằm tạo ra những tiền đề về nhiên liệu dồi dào và năng xuất lao

động cao, đảm bảo cho việc hình thành, duy trì và phát triển các hoạt độngcông nghiệp chế biến Đó cũng là quá trình vận động nội tác của chính bảnthân kinh tế nông thôn gắn liền với những đặc điểm, điều kiệ tự nhiên vàtrình độ phát triển kinh tế xã hội của từng vùng cụ thể Quá trình vận độngnày luôn gắn liền với sự phát triển công nghệ của các nớc, tạo môi trờngthuận lợi và giữ vai trò khuyến khích, thúc đẩy sự vận động đi nhanh đúnghớng và có hiệu quả

I.2.4.Những điều kiện cần thiết để thực hiện thành công CNH- HĐH nông thôn, nông nghiệp.

I.2.4.a.Điều kiện về vốn

Để thực hiện CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn chúng ta cần một ợng vốn khá lớn Có thể nói vốn là điều kiện tiên quyết của bất kỳ một côngcuộc đầu t nào và nó càng trở nên quan trọng hơn khi Đảng và Nhà nớc tathực sự coi công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là nhiệm

l-vụ quan trọng trong công cuộc CNH- HĐH đất nớc Có vốn chúng ta mới

có thể xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp, duy tu và bảo dỡng thờng xuyên,

đảm boả thực hiện tốt có kết quả quá trình CNH- HĐH nông thôn, nôngnghiệp: chuyển giao công nghệ gắn liền với với trang bị máy móc côngnghiệ vào khu vực nông thôn, vào lĩnh vực nông nghiệp, vốn đầu t cho việcphát triển công nghiệp chế biến các sản phẩm nông nghiệp, vốn đầu t pháttriển và hoàn thiện kết cấu hạ tầng nông thôn, đầu t đào tạo bồi dỡng nguồnnhân lực

Khu vực nông thôn hiện nay gặp nhiều khó khăn trong việc tìm, thuhút và khai thác các nguồn vốn nh vốn trong dân, vốn đầu t và cho vay củanớc ngoài, các nguồn vốn từ các tổ chức kinh doanh tiền tệ đợc định hớngcho nông thôn và một số nguồn vốn khác (quỹ tài trợ, quỹ hỗ trợ quốc gia,

hỗ trợ tìm việc làm ) Hiện nay, trong tất cả các nguồn vốn đầu t vào nôngthôn vốn Ngân sách Nhà nớc vẫn giữ vị trí quan trọng (chiếm trên 10% tổngvốn đầu t hàng năm) trong đó hàng nghìn tỷ đồng là đầu t cho các hệ thống,công trình kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn, đã tạo ra các đầu mốiquan trọng ở khu vực nông thôn Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là con số ít ỏi sovới khu vực rộng lớn của khu vực nông thôn

Ngoài vốn đầu t Nhà nớc thì vốn đầu t của dân c và các tổ chức kinhtế- xã hội khác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển sản xuất

và hoàn thiện kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn Trong những nămgần đây, nguồn vốn trong dân c đợc huy động tốt hơn và trở thành nguồn

Trang 20

đầu t khá quan trọng cho việc đầu t phát triển kết cấu hạ tầng ở cấp địa

ph-ơng và cơ sở, là nguồn chủ yếu để đầu t mua sắm máy móc, trang thiết bịphục vụ sản xuất nông nghiệp, khai hoang, cải tạo đất, xây dựng các côngtrình thuỷ lợi nhỏ Tuy nhiên, xung quan vấn đề này còn không ít khókhăn bởi thực tế cho thấy nhu cầu vốn đầu t ở đây là rất lớn, vợt ra ngoàikhả năng của ngời dân và của bản thân nền kinh tế nông thôn

I.2.4.b.Hoàn thiện các công trình kết cấu hạ tầng nông thôn, các công trình phục vụ sản xuất nông nghiệp:

Kết cấu hạ tầng nông thôn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với quátrình phát triển CNH- HĐH nông thôn, nông nghiệp, có tác động mạnh mẽ

và tích cực tới quá trình thay đổi cơ cấu sản xuất và chuyển dịch cơ cấukinh tế- xã hội nông thôn, mở mang văn hoá, xã hội và nâng cao đời sốngcủa dân c

Một kết cấu hạ tầng hoàn thiện sẽ tạo điều kiện cơ bản, cần thiết chosản xuất và thúc đẩy các hoạt động sản xuất kinh doanh phát triển Nó tác

động tới việc cung cấp dịch vụ, các yếu tố đầu vào của sản xuất và tái sảnxuất, để quá trình sản xuất diễn ra liên tục Đồng thời bảo đảm việc bảoquản, vận chuyển, tiêu thụ sản phẩm hàng hoá cho đầu ra của quá trình sảnxuất kinh doanh đợc thực hiện tốt Hơn thế nữa, kết cấu hạ tầng nông thônhoàn thiện còn phục vụ cho việc bảo vệ và cải tạo đất đai, phòng chốngthiên tai dịch bệnh, cải tạo hệ thống sinh thái và môi trờng ở nông thôn

I.2.4.c.Điều kiện trang bị kỹ thuật và chuyển giao công nghệ:

Nâng cao trình độ công nghệ kỹ thuật, tiếp nhận và ứng dụng côngnghệ mới vào sản xuất là một trong những nội dung quan trọng của quátrình CNH- HĐH nói chung và CNH- HĐH nôngnghiệp, nông thôn nóiriêng Chính nhờ quá trình này sẽ giúo cho việc nâng cao hiệu quả kinhdoanh (tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ với chất lợng tốt hơn, chi phí thấphơn, lợi nhuận cao hơn), bởi trong điều kiện nền kinh tế thị trờng chất lợng

và giá thành đợc coi là nhân tố cơ bản trong cạnh tranh Đổi mới kỹ thuật,công nghệ gắn liền với việc đào tạo bồi dỡng, nâng cao kiến thức, trình độtay nghề của ngời lao động sẽ tạo điều kiên để ngời nông dân tiếp cận với

kỹ thuật mới, làm quen với phơng thức sản xuất tiên tiến, nâng cao năng lựcquản lý kinh doanh, từng bớc thay đổi điều kiên lao động, sinh hoạt, lốisống, tạo điều kiện lao động sản xuất với năng suất và hiệu quả hơn, nếpsống văn minh tiến bộ hơn, từng bớc thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữakhu vực nông thôn và thành thị

Trang 21

I.2.4.d.Về cơ chế chính sách:

Để thực hiện có kết quả những nội dung của quá trình CNH- HĐHnông nghiệp, nông thôn cần phải xây dựng và hoàn thiện hệ thống chínhsách tác động đồng bộ vào nền kinh tế quốc dân nó chung và khu vực nôngthôn nói riêng nh chính sách về đất đai, về tiêu thụ nông sản và cung ứngvật t, chính sách về thuế và phí, chính sách về vốn và tín dụng, về khoa họccông nghệ, chính sách đầu t, chính sách phát triển nguồn nhân lực, chínhsách về hợp tác hoá Một chính sách đồng bộ và hoàn thiện sẽ là độnglực phát huy nội lực, thúc đẩy nhanh quá trình CNH- HĐH nông thôn, nôngnghiệp

I.2.4.e.Nhân tố con ngời:

Đây là điều kiện quan trọng có ảnh hởng lớn tới ự thành công của quátrình CNH- HĐH nói chung Bồi dỡng và phát huy nhân tố con ngời vừa làmục tiêu vừa là động lực của sự phát triển, nhất là trong thời đại ngày nay -thời đại của cách mạng khoa học kỹ thuật, cách mạng khoa học công nghệthì chất lợng của ngời lao động càng đợc coi là yếu tố quyết định tới sựthành bại của sự nghiệp phát triển kinh tế

Nâng cao trình độ tay nghề kỹ thuật, kỹ năng, kỹ xảo của ngời lao

động sẽ giúp cho việc nhận thức, tiếp thu và ứng dung những thành tựukhoa học kỹ thuật công nghệ tiến bộ một cách thích hợp, nhanh chóng và

có hiệu quả, tạo điều kiện để ngời dân tiếp cận và làm quen với kỹ thuật,phơng tiện sản xuất tiên tiến, nâng cao năng lực quản lý sản xuất và hiệuquả kinh doanh Từng bớc thay đổi điều kiên lao động, điều kiện sinh hoạt,lối sống tạo ra nếp sống văn minh ở khu vực nông thôn

3 Vai trò của đầu t cơ sở hạ tầng nông thôn với sự

Trang 22

Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, thuật ngữ infracstructure đợc sửdụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học nh quân sự, giao thông, kiếntrúc, xây dựng, kinh tế vùng, quy hoạch vùng với các khái niệm nhất

định Điều giống nhau căn bản của các khái niệm xoay quanh thuật ngữ này

là sự nhận thức xuất phát từ nguồn gốc la tinh của thuật ngữ infracstructure(infa: ở dới, tầng dới; structure: cơ cấu, kết cấu, kiến trúc) Đó là những cấutrúc làm nền tảng cho các đối tợng, các yếu tố hình thành và phát triển ởtrên Gần đây khái niệm này đợc làm sáng tỏ hơn Cơ sở hạ tầng là các côngtrình vật chất kỹ thuật mà kết quả hoạt động của nó là những dịch vụ cóchức năng phục vụ trực tiếp cho quá trình sản xuất và dân c, đợc bố trí trênmột phạm vi lãnh thổ nhất định

Hệ thống cơ sở hạ tầng bao gồm: đờng sá, hải cảng, sân bay, kho tàng,nhà máy, hệ thống truyền dẫn năng lợng, mạng lới thông tin liên lạc, điệntín, điện báo, các công trình thuỷ lợi, thuỷ nông, hệ thống cấp thoát nớc,màng lới thị trờng, chợ búa, hệ thống trờng học, bệnh viện, viện nghiên cứukhoa học

Cơ sở hạ tầng nông thôn là một hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật phục

vụ nông nghiệp, nông thôn đợc tổ chức thành các đơn vị sản xuất và dịch

vụ, các công trình sự nghiệp có khả năng bảo đảm sự di chuyển các luồngthông tin, vật chất nhằm phục vụ nhu cầu có tính phổ biến của sản xuất đạichúng, của sinh hoạt dân c nông thôn nhằm đạt hiệu quả kinh tế- xã hộicao

Cơ sở hạ tầng nông thôn bao gồm: hệ thống giao thông đờng bộ, đờngthuỷ, các công trình bến bãi, cầu cống, các công trình cung cấp điện, cungcấp nớc, điện thoại, các cơ sở trờng học, y tế, văn hoá, hệ thống cung ứngvật t kỹ thuật, nguyên nhiên liệu phục vụ sản xuất và đời sống ở nông thôn Cơ sở hạ tầng nói chung có thuộc tính của hàng hoá công cộng và nó

có những tác động ngoại lai tích cực đối với sự tăng trởng và phát triển kinh

tế Chính vì vậy, cơ sở hạ tầng là một trong những chơng trình đầu t côngcộng Chơng trình đầu t công công thực chất là một chơng trình tổng thểcác nguồn lực bảo đảm hàng hoá và dịch vụ công cộng cho toàn xã hội

Đây là một bộ phận rất quan trọng của hệ thống kế hoạch phát triển kinh tế

- xã hội, tạo lên nền tảng ban đầu cho các doanh nghiệp quốc doanh vàngoài quốc doanh cũng nh hệ thống tổ chức giáo dục, y tế văn hoá, khoahọc kỹ thuật có điều kiện phát triển thuận lợi

Bản chất của cơ sở hạ tầng là ấn định lệ phí vào ngời sử dụng để bù

đắp chi phí cung cấp Tuy nhiên, vấn đề thu hồi vốn xây dựng cơ sở hạ tầng

Trang 23

gặp nhiều khó khăn và không đợc ủng hộ Vì vậy, nguồn vốn để xây dựngcơ sở hạ tầng thờng là từ thuế

I.3.1.b.Đặc điểm của cơ sở hạ tầng nói chung:

Cơ sở hạ tầng và cơ sở hạ tầng nông thôn đều có các đặc điểm sau:

Thứ nhất: Kết quả các công trình cơ sở hạ tầng là dịch vụ phục vụ

trực tiếp nhu cầu sản xuất và đời sống trên phạm vi lãnh thổ đó

Thứ hai : Cơ sở hạ tầng khác với khu vực công cộng Cơ sở hạ tầng

chỉ là một phần của khu vực công cộng, do cả Chính phủ và t nhân đầu txây dựng Khu vực công cộng do Chính phủ đầu t

Thứ ba: Các công trình cơ sở hạ tầng đòi hỏi số vốn đầu t lớn, chủ

yếu thuộc vốn dài hạn thời gian thu hồi vốn lâu và vốn đợc thu hồi thôngqua các hoạt động sản xuất khác Vì vậy, khu vực t nhân không tích cựctham gia xây dựng cơ sở hạ tầng mà chủ yếu là Chính phủ Trong công tác

kế hoạch hoá phát triển cơ sở hạ tầng đòi hỏi phải làm tốt công tác thăm dòtài nguyên, thiên nhiên, phải nghiên cứu phơng hớng phát triển lâu dài củavùng, có nh vậy mới đảm bảo hiệu quả sử dụng công trình

Thứ t : Các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng sau khi đợc xây dựng

sẽ có thời gian tồn tại lâu dài trên phạm vi lãnh thổ và phục vụ lâu dài chohoạt động sản xuất và đời sống Bởi vậy, khi xây dựng các công trình phảicân nhắc, lựa chọn công nghệ kỹ thuật tiên tiến nhất để phục vụ lâu dài cho

đời sống, làm sao để các công trình này không lạc hậu so với sản xuất

I.3.1.c Phân loại cơ sở hạ tầng:

Căn cứ vào đặc điểm, tính chất hoạt động của các công trình cơ sở hạtầng, chúng ta chia cơ sở hạ tầng thành hai loại: cơ sở hạ tầng kỹ thuật vàcơ sỏ hạ tầng xã hội

 Cơ sở hạ tầng kỹ thuật (cơ sở hạ tầng kinh tế, cơ sở hạ tầng sảnxuất) là những công trình phục vụ sản xuất nh bến cảng, điện,giao thông, sân bay

 Cơ sở hạ tầng xã hội: là những công trình phục vụ đời sống nh ờng học, trạm xá, bệnh viện, công viên, các nơi vui chơi giải trí

tr-Có thể minh hoạ việc phân loại trên bằng sơ đồ sau:

Hệ thốngcơ sở hạ tầng

Trang 24

Tuy nhiên, sự phân chia này chỉ mang tính tơng đối bởi vì một côngtrình có thể thực hiện nhiều chức năng khác nhau nh giao thông, điện lớivừa phục vụ đời sống nhân dân và vừa phục vụ quốc phòng Giữa cơ sở hạtầng kinh tế và cơ sở hạ tầng xã hội có mối quan hệ với nhau Mối quan hệnày phản ánh quan hệ giữa sản xuất và đời sống: khi cơ sở hạ tầng kinh tếphát triển, sản xuất phát triển, thu nhập tăng, đời sống xã hội đợc nâng cao,cơ sở hạ tầng xã hội phát triển

Hệ thống cơ sở hạ tầng nông thôn cũng đ ợc chia làm hai nhóm: Nhóm 1: Các công trình cơ sở hạ tầng kinh tế Đây là tổ hợp của các

công trình giao thông, thuỷ lợi, cung cấp vật t nguyên liệu

Nhóm 2: Các công trình cơ sở hạ tầng xã hội.

Đây là tổ hợp của các công trình vật chất kỹ thuật có chức năngphục vụ đời sống c dân nông thôn nh các cơ sở y tế, văn hoá, trờnghọc Trong nhóm này cơ sở hạ tầng xã hội còn đợc phân chia theonhu cầu hoặc nhóm nhu cầu, theo đối tợng dân c lựa chọn những đốitợng cần đợc xã hội quan tâm đặc biệt để xây dựng cơ sở dịch vụriêng Trong xã hội những ngời đó thờng là những ngời già, ngời tàntật, những ngời có công lớn đối với dân tộc và xã hội Ngoài ra, tuỳtheo chế độ và hoàn cảnh đặc biệt mà mỗi nớc có những u tiên riêngtheo chế độ phục vụ tức là theo đó ngời sử dụng cơ sở hạ tầng xã hộiphải trả hay không phải trả tiền

Do điều kiện bị hạn chế nên trong bài viết này không thể đề cập tớitất cả các công trình cơ sở hạ tầng kinh tế – xã hội đợc Đối tợng đợc đềcập sâu rộng nhất đó là các công trình có ý nghĩa to lớn vừa phục vụ sảnxuất vừa phục vụ đời sống nhân dân nh giao thông đờng bộ, cung cấp điện,thuỷ lợi thuộc nhóm cơ sở hạ tầng kinh tế

Cơ sở hạtầng

kỹ thuật

Cơ sở hạtầng

xã hội

Trang 25

I.3.2.Vai trò của cơ sở hạ tầng nông thôn đối với sự phát triển kinh tế- xã hội.

Cơ sở hạ tầng là điều kiện vật chất quan trọng, có tính quyết định đếnviệc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn cũng nh sự chuyển dịch cơ cấunội bộ ngành nông nghiệp

 Cơ sở hạ tầng tốt sẽ là giúp giảm giá thành sản xuất, giảm rủi ro, thúc

đẩy lu thông hàng hoá trong sản xuất kinh doanh nông nghiệp và cácngành liên quan trực tiếp tới nông nghiệp - khu vực phục thuộc rất nhiềuvào thiên nhiên

 Cơ sở hạ tầng phát triển sẽ tác động đến sự tăng trởng và phát triểnnhanh khu vực nông nghiệp và kinh tế nông thôn, tạo ra điều kiện cạnhtranh lành mạnh, tăng sức thu hút vốn đầu t nớc ngoài và sức huy độngnguồn vốn trong nớc vào thị trờng nông nghiệp, nông thôn Những vùng

có cơ sở hạ tầng đảm bảo sẽ là một nhân tố để thu hút nguồn lao động, hạgiá thành trong sản xuất và mở rộng thị trờng nông thôn Bởi cơ sở hạtầng đảm bảo các điều kiện vật chất kỹ thuật cần thiết cho các hoạt độngsản xuất thờng xuyên và phát triển

 Cơ sở hạ tầng là điều kiện quan trọng tác động tới việc phân bố lực lợngsản xuất theo lãnh thổ Phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn sẽ tạo điềukiện phát triển đồng đều giữa các vùng trong cả nớc, góp phàn thực hiệnmục tiêu tăng trởng kinh tế gắn với công bằng xã hội Bởi vì, thực hiệncông bằng xã hội không chỉ thể hiệ ở khâu phân phối kết quả mà nó cònthể hiệ ở chỗ tạo điều kiện sử dụng tốt năng lực của mình, đó chính là cơhội học tập, cơ hội đợc chăm lo sức khoẻ và đặc biệt là cơ hội đợc làmviệc, tham gia vào quá trình tái sản xuất xã hội

 Cơ sở hạ tầng nông thôn phát triển sẽ tăng cờng đợc khả năng giao luhàng hoá, thị trờng nông thôn đợc mở rộng, kích thích kinh tế hộ gia

đình tăng gia sản xuất, làm thay đổi bộ mặt nông thôn, thu nhập của các

hộ nông dân tăng, đời sống nông dân đợc tăng cao, thực hiện mục tiêuxoá đói giảm nghèo, giảm sự phân hoá giàu nghèo giữa thành thị và nôngthôn

 Phát triển cơ sở hạ tàng nông thôn sẽ tạo điều kiện tổ chức tốt đời sốngxã hội trên từng địa bàn, tạo một cuộc sống tồt hơn cho nhân dân, nhờ đó

mà giảm đợc dòng di dân tự do từ nông thôn ra thành thị, giảm bớt gánhnặng cho thành thị

Trang 26

Nói tóm lại, phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn là nhân tố đặc biệtquan trọng, là khâu then chốt để thực hiện chơng trình phát triển kinh tế xãhội nói chung và để thực hiện chơng trình phát triển nông nghiệp, nôngthôn nói riêng Vì vậy, trong điều kiện khoa học kỹ thuật phát triển nh vũbão, cấu trúc nền kinh tế thế giới thay đổi đã đặt ra nhu cầu: Cơ sở hạ tầngphải đi trớc một bớc để tạo điều kiện thuận lợi cho các ngành, các vùngphát triển

I.3.3.Các nhân tố ảnh h ởng tới sự phát triển cơ sở hạ tầng:

Chúng ta đã biết cơ sở hạ tầng là công trình phục vụ sản xuất và đờisống của dân c Chính vì vậy mục tiêu của phát triển cơ sở hạ tầng là đểphục vụ sản xuất, nâng cao tính hiệu quả của sản xuất, nâng cao đời sốngdân c Song nếu cơ sở hạ tầng phát triển quá nhanh so với nhu cầu thì sẽkhông phát huy đợc hiệu quả Ngợc lại, nếu phát triển cơ sở hạ tầng chậmhơn, ít hơn so với sản xuất thì sẽ không đáp ứng đợc nhu cầu của sản xuất

Do đó, một vấn đề đặt ra là phải xây dựng một cơ cấu hợp lý giữa đầu t chocơ sở hạ tầng và đầu t cho sản xuất Qua kinh nghiệm thực tế cho thấy để

đảm bảo mối quan hệ thì kết cấu hạ tầng phải đợc phát triển nhanh hơn sảnxuất, tức là đầu t cho cơ sở hạ tầng phải tăng nhanh hơn đầu t cho sản xuất,

đó là quy luật chung Tuy nhiên ở mỗi nớc khác nhau, điều kiện khác nhauthì tỷ lệ trên cũng có sự khác nhau và sự khác nhau về những điều kiện nàychính là nhân tố ảnh hởng đến sự phát triển của cơ sở hạ tầng

Kết cấu hạ tầng bị ảnh hởng bởi nhiều nhân tố nhng chủ yếu là nhómbốn nhân tố sau:

I.3.3.a.Nhân tố tự nhiên môi trờng:

Điều kiện tự nhiên môi trờng có ảnh hởng mang tính chất quyết định

đến việc xây dựng các dự án kết cấu hạ tầng Những ảnh hởng này xảy ra sẽmang cả tính tích cực và tiêu cực, đó là:

 ảnh hởng tới hình thức, quy mô kích thớc công trình Từ đó ảnhhởng tới khối lợng vật liệu, vốn đầu t và tính khả thi của dự án

 ảnh hởng tới hiệu quả của dự án thông qua chi phí quản lý, vậnhành, duy tu bảo dỡng hàng năm của các dự án công trình Nhữngvùng có điều kiện tự nhiên- môi trờng thuận lợi sẽ cho hiệu quả dự

án cao và ngợc lại những vùng có điều kiện tự nhiên- môi trờngxấu sẽ cho hiệu quả dự án tháp

Trang 27

I.3.3.b Nhân tố văn hoá- xã hội:

Những ảnh hởng của nhân tố văn hoá- xã hội trong khu vực tói côngtrình dự án cơ sở hạ tầng là:

 Đặc điểm văn hoá- xã hội, mức độ dân trí sẽ ảnh hởng đến tínhkhả thi của công trình, dự án thông qua nhận thức và sự đóng góp,ủng hộ của nhân dân trong vùng

 ảnh hởng tới chất lợng thực hiện, thời gian và năng lực hoạt độngcủa dự án thôngqua ý thức giữ gìn, bảo vệ của nhân dân Qua đó

ảnh hởng tới vốn đầu t, chi phí quản lý vận hành và hiệu quả khaithác

I.3.3.c.Nhân tố kinh tế- dịch vụ:

Nhân tố này gây ra những ảnh hởng sau cho dự án:

 Khả năng tài chính khu vực ảnh hởng quyết định tới quy mô, tiến

độ thực hiện và sự đồng bộ của dự án

 Vùng có kinh tế dịch vụ phát triển sẽ cho hiệu quả cao, thu hút

đ-ợc đầu t

 Phơng hớng, định hớng phát triển kinh tế, dịch vụ của vùng sẽ

ảnh hởng đến việc quyết định thực hiện dự án của các ngành

I.3.3.d.Nhân tố khoa học kỹ thuật- công nghệ:

Khoa học kỹ thuật và công nghệ ngày nay phát triển với tốc độ nh vũbão, nhiều phát minh sáng chế ra đời ngày càng tiên tiến, hiện đại hơn.Chính vì vậy nhân tố khoa học, kỹ thuật công nghệ ảnh hởng lớn tới các dự

án công trình kết cấu hạ tầng công trình- những dự án cần thiết phải ápdụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật công nghệ tiên tiến Những ảnh hởng

Trang 28

I.3.4.Quan điểm của Đảng và Nhà n ớc ta về phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn phục vụ sự nghiệp CNH- HĐH nông thôn, nông nghiệp:

Nông thôn, nông nghiệp Việt Nam trong những năm thực hiện đờnglối đổi mới của Đảng và Nhà nớc đã đạt đợc những bớc phát triển ổn định,khá toàn diện, cải thiện và nâng cao đợc đời sống của ngời dân nông thôn.Tuy nhiên, trớc yêu cầu của sự nghiệp CNH- HĐH nông nghiệp và pháttriển nông thôn thì nông thôn hiện nay còn nhiều khó khăn, yếu kém mà d-

ới góc độ quản lý Nhà nớc cần nhìn nhận một cách đúng đắn để có giảipháp khắc phục

Nghị quyết Hội nghị lần thứ IV Ban chấp hành Trung ơng Đảng khoáVIII đã ghi: “ đẩy mạnh xây ựng cơ sở hạ tầng kinh tế- xã hội, u tiên chocông trình trọng điểm phục vụ chung cho ngành kinh tế , xây dựng một cơ

sở hạ tầng thiết yếu ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa Tăng tỷ lệ

đầu t cho nông nghiệp và nông thôn, xây dựng và nâng cao cơ sở hạ tầng”

Từ đó cho thấy Đảng và Nhà nớc ta luôn luôn xem nông nghiệp và nôngthôn là mặt trận kinh tế trọng yếu, nông nghiệp và nông thôn là cơ sở đểphát triển công nghiệp, dịch vụ và là thị trờng rộng lớn của công nghiệp, lànguồn cung cấp nguyên liệu, lao động cho công nghiệp và các ngành nghềkhác

Phát triển cơ sở hạ tầng là giải pháp cơ bản và quan trọng bậc nhấttrong chiến lợc phát triển kinh tế- xã hội nông thôn và nông nghiệp ViệtNam

Cơ sở hạ tầng nông thôn dới góc độ kinh tế- xã hội nổi lên các lĩnh vựcchính sau đây:

 Hệ thống đờng sá, giao thông trong nông thôn

 Hệ thống điện trong sản xuất và sinh hoạt ở nông thôn

 Hệ thống cấp nớc sạch cho dân c sinh hoạt và hệ thống thuỷ lợichủ động tới tiêu trong sản xuất nông nghiệp

 Cơ sở trờng học cho con em nông dân trong đó có các trờng tiểuhọc ở vùng sâu, vùng xa

 Cơ sở y tế xã chăm lo sức khoẻ cho ngời dân, ngoài ra còn có dịch

vụ cung ứng hàng hoá và tiêu thụ sản phẩm cho sản xuất nôngnghiệp mà trung tâm của nó là các chợ xã và liên xã

Trang 29

Đảng và Nhà nớc Việt Nam xem chơng trình xoá đói giảm nghèo làchơng trình kinh tế- xã hội quan trọng trong chiến lợc phát triển nông thônGắn xoá đói giảm nghèo với việc tập trung nguồn lực đầu t xây dựng cơ sởhạ tầng nên việc thực hiện đầu t xây dựng cơ sở hạ tầng đợc thực hiện theophơng châm sau:

 Quan niệm chiến l ợc phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn:

Nhà nớc thay đổi cơ cấu đầu t, tăng thêm tỷ lệ vốn đầu t cho nôngnghiệp Trong xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn hiện nay cần u tiên xâydựng đờng sá giao thông bởi khi chuyển sang sản xuất hàng hoá thì việcgiao lu trao đổi trở nên cấp thiết dẫn đến đòi hỏi có đờng và đờng tốt đểvừa vận tải nhanh với giá vận tải hạ, đảm bảo hàng hóa không bị hỏng

Đây chính là điều kiện cạnh tranh trên thị trờng quốc tế

Thực tế ở Việt Nam những năm gần đây đờng sá mở đến đâu thì bến

xe, chợ, thị trấn, thị tứ mọc ra đến đó, sự giao lu hàng hoá từ đó phát triển.Với ý nghĩa đó đầu t và xây dựng cơ sở hạ tâng nông thôn phải trở thànhchiến lợc lâu dài, đầu t lớn

 Quan điểm tính hiệu quả trong đầu t :

Để khắc phục tình trạng đầu t dàn đều nh các năm trớc đây, nhất làthời kỳ bao cấp vốn đầu t có tính chất cấp phát do đó địa phơng nào, cơquan nào cũng tìm mọi cách để xin đợc vốn đầu t mà không tính đến hiệuquả Trong thời gian tới, việc đầu t xây dựng cơ bản trong nông nghiệp,nông thôn phải đợc thực hiện theo những quy định nhất định, trớc hết phải

có luận chứng kinh tế, có đầy đủ các điều kiện tiếp nhận vốn đầu t, ngờichủ công trình phải chịu trách nhiệm tổ chức quản lý, sử dụng vốn có hiệuquả

 Quan điểm đa dạng hoá hình thái vốn đầu t :

Vốn ngân sách cấp, vốn vay dài hạn, trung hạn, lãi xuất thấp haykhông lãi, huy động vốn theo phát hành tín phiếu có mục tiêu hay huy độngvốn theo dạng cổ phần đầu t vào từng công trình cần thực hiện một cách đa

Trang 30

dạng Bên cạnh đó cần có chiến lợc vốn đầu t xây dựng cơ bản chung chonền kinh tế của đất nớc và cho phát triển kinh tế nông thôn nói riêng

I.3.5.Điều kiện để có cơ sở hạ tầng- sự cần thiết phải tăng c ờng vốn

đầu t cho phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn:

Nh đã phân tích ở trên, cơ sở hạ tầng đóng vai trò đặc biệt trong sựnghiệp CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn nói riêng và sự nghiệp CNH-HĐH cả nớc nói chung Tuy nhiên có đợc cơ sở hạ tầng và làm sao để nóphát huy hiệu qủa thì lại không phải là dễ dàng Đầu t là yếu tố quan trọng

có khả năng thúc đẩy nền kinh té phát triển chính vì vậy nhu cầu đầu t trongtừng vùng, từng ngành càng trở nên cần thiết hơn và trở thành một nhu cầucấp bách nhất thiết phải đợc đáp ứng để phát triển ngành, phát triển vùng

Đối với nớc ta, nông nghiệp là một ngành chiếm tỷ trọng lao động vàgiá trị sản lợng lớn Kinh tế nông thôn ở nớc ta chủ yếu là kinh tế nôngnghiệp song là một nền nông nghiệp lạc hậu, phần lớn các hoạt động sảnxuất (từ làm đất cho đến gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch đợc tiến hành bằnglao động thủ công, năng suất lao động thấp Cơ cấu kinh tế của nông thôncha có khả năng thay đổi căn bản cũng nh việc thu hút và giải quyết việclàm, nâng cao thu nhập cho ngời lao động trong khu vực này cha có chuyểnbiến đáng kể Mặt khác, lao động trong nông thôn nớc ta hiện nay có đếngần 80% cha đợc đào tạo nghề nghiệp, một bộ phận không nhỏ trong số họ

đặc biệt là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa nạn mù chữ còn nhiều

Từ những thực tại nói trên, vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoánông nghiệp nông thôn nức ta là một đòi hỏi cấp bách Mặt khác, trong sốchín mặt hàng chủ lực xuất khẩu của Việt Nam là: dầu thô, gạo, dệt may,giày dép, thuỷ sản, cà phê, hạt điều, cao su, than đá và tơ tằm thì sản phẩmnông nghiệp xuất khẩu đã chiếm tới 5 mặt hàng, trong đó gạo chiếm tỷ lệxuất khẩu lớn Điều này đã chứng tỏ vị trí của ngành nông nghiệp trong nềnkinh tế quốc dân Do đó, muốn thực hiện việc kiến thiết nông thôn chúng taphải xây dựng cơ sở hạ tầng ở nông thôn Bởi vì cơ sở hạ tầng là bớc khởi

động, nó tạo điều kiện cho cuộc sống vật chất, tinh thần ở nông thôn đợcnâng cao, tạo đà cho các doanh nghiệp, các hộ kinh tế gia đình đầu t pháttriển nông nghiệp, công nghiệp chế biến nông sản thực phẩm thành hànghoá, phục vụ trao đổi và xuất khẩu Có thể nói cơ sở hạ tầng nông thôn lànhân tố quan trọng quyết định sự tăng trởng của ngành nông nghiệp và biến

đổi kinh tế vùng nông thôn Vậy vấn đề đầu t xây dựng cơ sở hạ tầng nôngthôn là chiến lợc quan trọng, cần thiết, bức xúc trong giai đoạn hiện nay

Trang 31

Thực tế hiện nay, vốn đầu t phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn còn bịhạn chế, nguồn vốn huy động để đầu t xây dựng cơ sở hạ tầng, đặc biệt làcơ sở hạ tầng nông thôn còn gặp nhiều khó khăn Thực trạng cơ sở hạ tầngnông thôn Việt Nam còn yếu kém, nghèo nàn lạc hậu, không có kinh phí đểxây dựng mới và bảo dỡng tu sửa, cơ sở hạ tầng phát triển không đồng đềugiữa các vùng

Với thực trạng trên, để thực hiện CNH- HĐH nông nghiệp, nông thônthì việc cung ứng vốn cho việc phát triển nông nghiệp nói chung và cho cơ

sở hạ tầng nông thôn nói riêng là vấn đề hàng đầu Lợng vốn cung ứng nàyrất lớn nên chúng ta không chỉ trông chờ vào ngân sách Nhà nớc mà cầnphải có chính sách và giải pháp để tăng cờng huy động mọi nguồn vốn củamọi thành phần kinh tế đầu t phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn Nguồn huy

động vốn đầu t cho cơ sở hạ tầng nông thôn chủ yếu từ các nguồn sau: Vốnngân sách Nhà nớc (bao gồm cả vốn ngân sách Trung ơng và vốn ngân sách

địa phơng); vốn dân c, vốn tín dụng vay Ngân hàng Nông nghiệp và Pháttriển Nông thôn, vốn nớc ngoài Trong đó vốn Ngân sách Nhà nớc là cơbản, vốn góp của hộ nông dân bao gồm cả tiền tài, vật lực là quan trọng

Trang 32

+ Phía Đông, Đông Bắc giáp tỉnh Bắc Ninh

+ Phía Nam, Đông Nam giáp tỉnh Hng Yên

+ Phía tây giáp sông Hồng (nối với Hà Nội qua cầu Long Biên và cầuChơng dơng)

+ Phía bắc giáp huyện Đông Anh

Quan hệ giao lu giữa nội thành Hà Nội và huyện Gia Lâm rất thuậnlợi, thông qua cầu Long Biên và cầu Chơng Dơng

Gia Lâm có vị trí chính trị quan trọng do nằm ở cửa ngõ thủ đô HàNội- trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá của cả nớc lại có thuận lợi về mặt

đối ngoại do là trung tâm của tam giác tăng trởng kinh tế Hà Nội- HảiPhòng- Quảng Ninh Sự phát triển của tam giác này sẽ là động lực quantrọng góp phần thúc đẩy quá trình đô thị hoá, phát triển kinh tế xã hội củahuyện

Bên cạnh đó, do là đầu mối của các tuyến đờng giao thông quan trọng(bao gồm đờng không, đờng bộ, đờng thuỷ và đờng sắt) nối liền Hà Nội vàcác tỉnh phía Bắc, với cảng Hải Phòng, cảng Cái Lân nên huyện Gia Lâm

có thế mạnh đặc biệt trong phát triển công nghiệp, xuất nhập khẩu, từng

b-ớc chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp, thơng mại

và dịch vụ Đây có thể đợc coi là lợi thế so sánh to lớn của Gia lâm hơn cácquận, huyện khác của Hà Nội Hơn thế, là một huyện sát với trung tâm Hà

Trang 33

Nội, quan hệ giao thông thuận lợi, Gia Lâm sẽ là một điểm đón nhận cácdoanh nghiệp công nghiệp di chuyển từ nội thành sang

Ngoài các quan hệ kinh tế, mối quan hệ lao động việc làm, đào tạogiữa Hà Nội và Gia Lâm cũng có nhiều tiềm năng và đã bắt đầu phát triển

II.1.2 Hiện trạng phát triển kinh tế xã hội:

II.1.2.a.Đánh giá vị trí, chức năng:

Huyện Gia Lâm là một huyện có tiềm năng phát triển mạnh, là khuvực nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc Hà Nội- Hải Phòng- QuảnNinh Phần đô thị hoá ( Gia Lâm, Sài Đồng ) sẽ từng bớc hình thành một

bộ phận của đô thị mới Bắc sông Hồng, gắn liền với trung tâm thành phố

Hà Nội Đây cũng là nơi tập trung nhiều khu công nghiệp của Hà Nội, làhuyện ngoại thành với nhiều vùng trọng điểm trồng lúa, chăn nuôi bò sữa

và nhiều làng nghề truyền thống

Qua số liệu tổng hợp một số chỉ tiêu cho thấy mối tơng quan củahuyện Gia Lâm trong thành phố Hà Nội nh sau:

Trang 34

Nguồn: Niên giám thống kê+ Cục thống kê ( số liệu 1999)

Nh vậy, Gia Lâm đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xãhội của thủ đô, là một trong những khu vực đợc coi là thuận lợi để pháttriển công nghiệp Giá trị sản phẩm công nghiệp chiếm tỷ lệ 18,6% so vớitoàn thành phố Hà Nội, trong tơng lai khi các khu công nghiệp Đài T, GiaLâm đi vào hoạt động, quá trình phát triển kinh tế xã hội của huyện GiaLâm sẽ càng đợc đẩy nhanh Thơng mại, dịch vụ và du lịch sinh thái cũng

là một thế mạnh và là yếu tố kinh tế quan trọng của huyện, tuy nhiên tỷtrọng của ngành so với thành phố cha cao

II.1.2.b Thực trạng phát triển kinh tế xã hội:

Về tăng tr ởng kinh tế:

Trong những năm gần đây nền kinh tế xã hội huyện Gia Lâm đã cónhững chuyển biến tích cực, các thành phần kinh tế kể cả kinh tế t nhânphát triển nhanh chóng trên tất cả các lĩnh vực Thu nhập dân c từng bớc đ-

ợc cải thiện, đóng góp ngân sách gia tăng Giá trị sản xuất tăng trởng bìnhquân từ 1991- 1999 đạt khá cao, tốc độ trung bình là 25%/ năm, đặc biệt là

sự gia tăng do đầu t nớc ngoài vào các khu công nghiệp và nhà máy trên địabàn những năm 1995- 1997

Về chuyển dịch cơ cấu :

Thời gian qua, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện diễn ra

rõ nét, đặc biệt là cơ cấu công nghiệp – thơng mại – dịch vụ tăng mạnh,cơ cấu ngành nông nghiệp giảm dần Nhóm ngành nông- lâm- ng nghiệp

Trang 35

đang có xu hớng chuyển dịch theo hớng đô thị hoá, giá trị sản xuất bìnhquân hàng năm tăng 4,6% (toàn thành phố Hà Nội tăng 6,3%), tỷ trọngtrong cơ cấu kinh tế chung giảm từ 15,93% (1991) xuống còn 4,31%(1999 ), dới 4% năm 2000 và giảm cả về cơ cấu, số lợng lao động trong nội

bộ ngành nông lâm ng nghiệp Nhóm ngành công nghiệp tăng mạnh, nhữngnăm 1995- 1997 tốc độ tăng trởng trên 50% (do bắt đầu có sự hoạt độngcủa các nhà máy có vốn đầu t nớc ngoài), tỷ trọng trong tổng giá trị sảnxuất của ngành công nghiệp tăng lên đến 60% Nhóm ngành thơng mại-dịch vụ vẫn phát triển nhanh do quá trình đô thị hoá Tuy nhiên, tỷ trọngtrong giá trị sản xuất giảm xuống dới 40% do tốc độ tăng nhanh của ngànhcông nghiệp và xây dựng cũng nh nhu cầu tiêu dùng có xu hớng giảm

(Nguồn: Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội huyện Gia Lâm

năm 2000)

Trang 36

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế các ngành kinh tế do huyện quản lý

Cơ cấu kinh tế giữa khu vực đô thị và nông thôn quá chênh lệch, khu

vực thành thị rất nhỏ nhng chiếm tới trên 90% giá trị sản xuất do phần lớn

khu vực sản xuất ở nông thôn là nông nghiệp Trong một vài năm gần đây,

tỷ trọng trong giá trị sản xuất của khu vực nông thôn có tăng lên tuy còn

thấp Cần phải có chính sách tăng cờng phát triển khu vực kinh tế nông

thôn, đây là khu vực có tiềm năng lớn của huyện

Về tổng quát, huyện Gia Lâm có cơ cấu tiến bộ nhng cha phù hợp để

tạo đà phát triển mạnh, dễ dẫn đến nguy cơ chậm phát triển và tụt hậu

II.2.Thực trạng đầu t phát triển cơ sở hạ tầng trong

CNH - HĐH nông nghiệp, nông thôn huyện Gia Lâm:

II.2.1.Tình hình thực hiện huy động vốn và sử dụng vốn cho đầu t

phát triển cơ cở hạ tầng huyện:

II.2.1.a.Tình hình tiết kiệm và đầu t:

Là một huyện ngoại thành, nguồn vốn chi cho đầu t phát triển cơ sở hạ

tầng của huyện chủ yếu từ nguồn vốn đầu t xây dựng cơ bản tập trung của

thành phố và nguồn vốn sửa chữa chống xuống cấp và sự nghiệp kinh tế của

huyện Trong đó tổng vốn đầu t xây dựng cơ bản từ năm 1991- 2000 vào địa

bàn huyện khoảng 5425 tỷ đồng kể cả vốn đầu t nớc ngoài, có xu hớng tăng

Trang 37

Nguồn: Cục thống kê Hà Nội

+ Trong những năm vừa qua đầu t bằng nguồn vốn ngân sách dành

cho các hoạt động sản xuất kinh doanh giảm từ 57% năm 1986 xuống 30%

năm 2000 với sự gia tăng tơng ứng vốn đầu t cho cơ sở hạ tầng Tuy nhiên,

theo bảng số liệu trên nguồn vốn bằng ngân sách cho huyện gần đây giảm

cả về số lợng và cơ cấu, chỉ có nguồn vốn đầu t của các doanh nghiệp là

tăng Khu vực kinh tế t nhân và cá thể chiếm tỷ lệ nhỏ Chính vì vậy ngoài

đầu t trực tiếp từ ngân sách, Gia Lâm là một trong nhiều địa phơng đã có

sáng kiến huy động thêm sự đóng góp bằng tiền và sức lao động của nhân

dân để xây dựng và cải tạo mới hệ thống cơ sở hạ tầng

+ Công tác huy động vốn phát triển cả về hình thức và công cụ, tổng

mức tiết kiệm mà các tổ chức tín dụng huy động không ngừng tăng Bên

cạnh đó, thu ngân sách không những đủ bù đắp chi thờng xuyên mà đã bắt

đầu có tiết kiệm

Trang 38

Nguồn: Phòng Kế hoạch- Đầu t huyện Gia Lâm.

Mặc dù thu ngân sách của huyện trong những năm qua có nhiều tiến

triển, song ngân sách của huyện vẫn luôn trong tình trạng căng thẳng khôngthể đáp ứng đủ các yêu cầu về đầu t cho phát triển và các yêu cầu bức xúc

về xã hội đa đến tình trạng đầu t của huyện bị phân tán do phải đáp ứng quánhiều nhiệm vụ không thể thoái thác Trong khi ngân sách chủ yếu thu từthuế và phí thì vấn đề thất thu từ thuế và phí lại rất lớn, tình trạng buôn lậutrốn thuế của các xí nghiệp vẫn còn phổ biến Bên cạnh đó, thu thuế từ đất

đai, nhà ở, từ nguồn tài nguyên, thu phí từ các loại dịch vụ công ích nh:thuỷ lợi phí, cung cấp điện nớc, phí giao thông, vẫn còn để lãng phí vàthất thoát lớn Tình trạng này không chỉ làm thất thu cho ngân sách huyện

mà còn ảnh hởng xấu đến tình hình sản xuất

Trong các doanh nghiệp Nhà nớc vốn và tài sản cha đợc phân bố lạimột cách cơ bản phù hợp với cơ chế thi trờng, hiệu quả sử dụng còn thấp

Điều đáng nói là tơng quan giữa đầu t của các doanh nghiệp Nhà nớc trên

địa bàn trong tổng đầu t xã hội nhỏ hơn rất nhiều so với tổng lợi nhuận saukhi nộp thuế và khấu hao cơ bản Đây mới chỉ là trong doanh nghiệp Nhà n-

ớc, còn các nguồn vốn khác cũng rất lớn nh nguồn vốn tín dụng ngân hàng,nguồn vốn huy động trực tiếp từ dân c và các doanh nghiệp ngoài quốcdoanh cha kể đến

Trang 39

Việc quản lý và sử dụng nguồn vốn huy động vào ngân sách cha hợp

lý, thiếu rõ ràng, còn lãng phí và thất thoát lớn Số vốn huy động đợc thôngqua hệ thống tổ chức tín dụng chủ yếu là ngắn hạn, do đó không đáp ứng đ-

ợc nhu cầu đầu t phát triển và chuyển đổi cơ cấu sản xuất của doanh nghiệp,

đặc biệt là không đáp ứng đợc nhu cầu đầu t cho cơ sở hạ tầng Bên cạnh

đó, số vốn huy động đợc không phát huy hết hiệu quả sử dụng, vẫn còn mộtlợng vốn lớn đang bị ứ đọng không chuyển thành đầu t đợc

Vốn đầu t trực tiếp của khu vực kinh tế t nhân chủ yếu vẫn theo qui mônhỏ và tập trung vào các lĩnh vực thơng mại, phục vụ tiêu dùng (khoảng70% vốn đầu t) Trong khi đó nhiều dự đoán cho thấy có hàng chục ngàn tỷ

đồng tiền tiết kiệm của dân c đang cất giữ dới dạng vàng, bạc, đá quý, tàisản có giá trị, tiền mặt, ngoại tệ nhàn rỗi, cha đợc chuyển thành vốn để đầu

t và kinh doanh

Mặt khác, chúng ta vẫn cha xoá bỏ tâm lý thích hoạt động ngầm hơncông khai theo pháp luật, tâm lý dấu giàu của ngời dân, tâm lý thích đầu tngắn hạn hơn đầu t dài hạn, thích thu hồi lại vốn nhanh hơn là tái đầu t tănggiá trị của đầu t, thích những cái lợi trớc mắt hơn là cái lợi lâu dài sau này.Chính vì vậy, vấn đề đầu t cho cơ sở hạ tầng còn rất nan giải cha đợc chú ýquan tâm thích đáng

Tổng quát lại, mấy năm qua tình hình tiết kiệm và đầu t đã có nhữngbớc chuyển biến tích cực, đạt đợc điều này chúng ta đã phải cố gắng rấtnhiều trong công tác huy động vốn, công tác quản lý thu chi ngân sách,trong việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn Song những kết quả đạt đợc đó vẫncha đáp ứng đợc nhu cầu đầu t mà chúng ta cần phải đảm bảo để đạt đợcmục tiêu tăng trởng kinh tế nh kế hoạch dự kiến và để thúc đẩy quá trìnhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc mà Đại hội VIII của Đảng đã đề ra.Những kết quả đạt đợc còn rất thấp, nếu chúng ta cố gắng hơn nữa trongcông tác quản lý và sử dụng vốn, trong công tác huy động vốn chúng ta sẽkhai thác và sử dụng có hiệu quả tiềm năng đang còn rất dồi dào từ cácdoanh nghiệp Nhà nớc, các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, từ nhân dân vàqua hệ thống ngân sách Nhà nớc Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, triệt đểtiết kiệm chi tiêu, chống thất thoát trong việc sử dụng số tài sản hiện cócũng nh số vốn đã huy động có ý nghĩa quan trọng không chỉ vào việc huy

động thêm vốn mà còn nuôi dỡng và làm tăng khả năng huy động nguồnvốn trong tơng lai

Trang 40

II.2.1.b.Nguyên nhân của những yếu kém

Những hạn chế trong huy động vốn và đầu t nêu trên còn tồn tại là donhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan gây ra nhng chủ yếu là cácnguyên nhân sau, đòi hỏi chúng ta phải đặc biệt quan tâm để tìm giải phápkhắc phục Đó là:

Nguyên nhân khách quan:

Trình độ phát triển kinh tế của đất nớc còn thấp, chỉ bằng trình độ pháttriển kinh tế 15 đến 20 năm trớc của các nớc trong khu vực, khoảng cáchnày rất xa trong khi các nớc vẫn đang phát triển mạnh, nguy cơ tụt hậu sovới thế giới luôn là mối đe doạ Mặt khác, mức độ tiền tệ hoá nền kinh tếthấp, đòng tiền Việt Nam cha đợc hội nhập vào hệ thống tiền tệ thế giới.Bên cạnh đó, hậu quả hai cuộc chiến tranh vẫn kéo dài, số ngời mà xã hộiphải trợ cấp còn lớn Vì vậy mức tiết kiệm của cả nớc nói chung và củahuyện vừa thấp vừa phân tán với qui mô nhỏ bé

Cơ cấu sản xuất kém hiệu quả: Qui mô sản xuất nhỏ, phân bố phântán, sử dụng không hết công suất, năng suất thấp, chất lợng thấp, chi phícao đa đến kết quả không đủ năng lực cạnh tranh trên thị trờng Sau 10 năm

đổi mới, cơ cấu kinh tế nớc ta đang ở bớc ngoặt của qúa trình chuyển đổi.Thị trờng đã thay đổi căn bản về cơ cấu nhu cầu, cầu về những sản phẩmtruyền thống gần nh đã bão hoà, dần đợc thay thế bằng những sản phẩm cóchất lợng cao hơn, hình thức đẹp hơn Phần lớn những năng lực sản xuất đ-

ợc đầu t xây dựng trong những năm trớc đây hầu nh không đáp ứng đợc yêucầu đó, không còn khả năng giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lợng sảnphẩm dẫn đến khả năng cạnh tranh kém Nh vậy, có thể thấy rõ việc chuyển

đổi cơ cấu đầu t, cơ cấu sản xuất là yêu cầu vừa cơ bản vừa cấp bách củaquá trình phát triển kinh tế hiện nay của huyện Gia Lâm Sự thành công củachuyển đổi cơ cấu kinh tế là yếu tố quyết định đối với thành công của quátrình công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Nguyên nhân chủ quan:

Chính sách tài chính quốc gia cha bao quát và cha khai thác hết cácnguồn thu của nhà nớc và tài sản quốc gia Trong quản lý vốn và tài sản củahuyện cha xây dựng đợc cơ chế hợp lý đảm bảo thực hiện đúng vai trò củamình Chính vì vậy, quyền lợi, quyền hạn và trách nhiệm trong quản lý vốn

và tài sản bị phân tán và trong nhiều trờng hợpkhông xác định rõ cơ quanNhà nớc thực sự chịu trách nhiệm trớc thành phố, trớc Chính phủ và Quốchội về cách thức và hiệu quả sử dụng vốn và tài sản đợc giao Trong quản lý

Tiêu đề	Thực trạng đầu tư cơ sở hạ tầng nông thôn huyện Gia Lâm đối với sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông thôn, nông nghiệp huyện
Trường học	Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
Thể loại	tiểu luận
Thành phố	Gia Lâm

Định dạng
Số trang	91
Dung lượng	448,5 KB

Thực trạng và giải pháp đầu tư cơ sở hạ tầng ở nông thôn huyện Gia lâm.doc

Giới thiệu địa bàn nghiên cứu

Các giải pháp về kỹ thuật công nghệ