Bài giảng Bài 18 Xây dựng và phát triển kinh tế thế kỉ X - XV

CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG• Biết được nông nghiệp ngày càng được mở rộng và phát triển : khai hoang ngày càng gia tăng, nhà nước quan tâm đến đê điều ; thủ công nghiệp phát triển ; các tr

Bài 18

GV : Nguyễn Chí Thuận Trường THPT Dĩ An – Bình Dương

CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG

• Biết được nông nghiệp ngày càng được

mở rộng và phát triển : khai hoang ngày càng gia tăng, nhà nước quan tâm đến đê điều ; thủ công nghiệp phát triển ; các triều đại đều lập các xưởng thủ công, các nghề trong dân gian ngày càng phát triển

và tinh xảo hơn ; thương nghiệp ngày càng phát triển ở các đô thị và nông thôn.

• Biết được sự phân hoá xã hội ngày càng

sâu sắc Cuối thời Trần ; nhiều cuộc đấu tranh của nông dân bùng nổ Nhà Trần suy

BÀI 18

CÔNG CUỘC XÂY DỰNG

VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG CÁC THẾ KỈ X – XV

1 Mở rộng và phát triển nông

nghiệp

2 Phát triển thủ công nghiệp

3 Mở rộng thương nghiệp

4 Tình hình phân hoá xã hội và

cuộc đấu tranh của nhân dân

• Bối cảnh lịch sử

Đại Việt từ thế kỷ thứ X – XV có tác động như thế nào đến sự phát triển kinh tế?

1 Mở rộng và phát triển nông nghiệp

- Công cuộc khai hoang, mở rộng diện tích canh tác phát

triển, một mặt nhà nước phong kiến có chính sách khuyến khích khai hoang, mặt khác nhân dân các làng

xã tự động tiến hành khai hoang Nhờ vậy, vùng châu thổ các con sông lớn và vùng ven biển được khai phá, nhiều xóm làng mới được thành lập.

- Công việc đắp đê từ thời Lý đã được chú ý Đến thời

Trần và thời Lê sơ, nhà nước cũng có những biện pháp đắp đê ở các con sông lớn và đê biển.

- Sản xuất nông nghiệp : nhà nước thời Tiền Lê, Lý, Trần

và Lê sơ đều quan tâm đến sản xuất nông nghiệp, hằng năm các vua đều làm lễ cày tịch điền để khuyến khích nhân dân sản xuất Trong các bộ luật đều có các điều luật bảo vệ sức kéo của trâu bò và sản xuất nông nghiệp.

- Phép quân điền được đặt ra từ thời Lê sơ để chia

ruộng đất công làng xã.

- Kết luận : nhờ các chính sách trên, nông nghiệp ở

nước ta từ thế kỉ X đến thế kỉ XV có bước phát triển mới.

Năm 1248, nhà Trần tổ chức

đắp đê từ đầu nguồn đến cửa biển dọc các con sông lớn, gọi

là “đê quai vạc”

Hằng năm các vua đều làm lễ cày tịch điền

Chủ tịch nước mặc áo nông dân, cầm cày

thực hiện nghi lễ tịch điền

• HS đọc SGK để thấy được sự phát

triển của thủ công nghiệp trong

nhân dân + Theo em nhân tố nào ảnh hưởng

đến sự phát triển của các ngành

nghề thủ công đương thời? + Biểu hiện sự phát triển?

2 Phát triển thủ công nghiệp

- Kinh tế nông nghiệp phát triển đã tạo tiền đề cho

thủ công nghiệp phát triển.

- Trong dân gian, các nghề thủ công truyền thống

như đúc đồng, rèn sắt, làm đồ gốm sứ, ươm tơ dệt lụa đều phát triển Bên cạnh đó, các nghề làm gạch, chạm khắc đá, làm đồ trang sức, làm giấy đều phát triển hơn trước.

- Việc khai thác mỏ như vàng, bạc, đồng cũng có

bước phát triển mới.

- Một số làng chuyên làm nghề thủ công được hình

thành như : Thổ Hà (Bắc Giang), Bát Tràng (Hà Nội), Chu Đậu (Hải Dương), Huê Cầu (Hưng Yên)

- Các xưởng thủ công của nhà nước cũng được

thành lập Ở đây, các thợ thủ công lo việc đúc tiền, sản xuất vũ khí, đóng thuyền chiến, may quần áo cho vua quan, quý tộc, xây dựng các cung điện.

Những món đồ gốm tìm thấy ở

Hoàng Thành Thăng Long

Gốm Thổ Hà – Bắc Giang

Gốm Bát Tràng – Hà Nội

Gốm Chu Đậu – Hải Dương

Các xưởng thủ công của nhà nước

sản xuất vũ khí (thời Trần)

• Hãy nêu sự phát triển

nội thương và ngoại thương từ thế kỉ X đến

thế kỉ XV ?

3 Mở rộng thương nghiệp

- Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV, thương nghiệp trong

nước ngày càng được mở rộng Các chợ làng, chợ liên làng, chợ chùa mọc lên ở nhiều nơi Các sản phẩm nông nghiệp, thủ công nghiệp là những mặt hàng được mang ra buôn bán ở các chợ và giữa các vùng với nhau.

- Thời Lý, Trần và Lê sơ, Thăng Long là một đô thị

lớn với nhiều phố phường và chợ, sản xuất và buôn bán các loại hàng hoá sản phẩm.

- Giao thương với nước ngoài được mở rộng Các

cảng Vân Đồn (Quảng Ninh), Lạch Trường (Thanh Hoá), Càn Hải (Nghệ An), Hội Thống (Hà Tĩnh), Thị Nại (Bình Định) đều được hình thành

và phát triển ở thời kì này Ngoài ra, ở biên giới Việt - Trung còn có các địa điểm để thương nhân hai nước trao đổi buôn bán.

Các chợ làng, chợ liên làng, chợ chùa

mọc lên ở nhiều nơi.

Hà Thành có 36 phố phường

Quy mô lớn của thương cảng Vân Đồn-

Quảng Ninh một thời sầm uất

Cảng Lạch Trường – Thanh Hoá

• Hãy nêu những yếu tố

thúc đẩy sự phân hoá xã

hội (phân hoá giai cấp) dẫn đến các cuộc đấu tranh của nhân dân ?

4 Tình hình phân hoá xã hội và cuộc đấu tranh của

nhân dân

- Sự phát triển mọi mặt của nền kinh tế dưới chế

độ phong kiến, một mặt góp phần phát triển đất nước, nâng cao đời sống nhân dân, mặt khác cũng đẩy nhanh sự phân hoá xã hội, giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị, trong đó chủ yếu

là nông dân.

- Từ cuối thế kỉ XIV, do vua quan, quý tộc nhà Trần

ăn chơi xa xỉ, không quan tâm đến cuộc sống của nhân dân Thêm vào đó tình trạng mất mùa, đói kém đã dẫn đến các cuộc đấu tranh của nông dân

- Cuộc khủng hoảng của xã hội Đại Việt cuối thế kỉ

XIV đã đưa đến những cải cách của Hồ Quý Ly

và sự thành lập Vương triều Hồ vào năm 1400 thay thế nhà Trần.

Thành xây xong, Hồ Quý Ly ép vua Trần

CỦNG CỐ

1 Niên đại và vương triều tổ chức

đắp đê từ đầu nguồn đến cửa biển dọc các con sông lớn là :

A Năm 981, nhà Tiền Lê

B Năm 1248, nhà Trần

C Năm 1142, nhà Lý

D Năm 1401, nhà Hồ

2 Tác dụng của Vương triều Trần quan

tâm tổ chức đắp đê là :

A Nhiều làng xã mới được thành lập.

B Làng xóm được bảo vệ, mùa màng ổn

định, tạo điều kiện để khai hoang,

mở rộng ruộng đồng, phát triển kinh tế.

C Diện tích ruộng đất sản xuất nông

nghiệp được mở rộng.

3 Vương triều có những chính

sách cụ thể để bảo vệ sức kéo cho nông nghiệp là :

4 Triều đại quan tâm đến phát

triển thủ công nghiệp nhà nước, thành lập các quan xưởng là :

Trần, Hồ, Lê sơ.

5 Niên đại và vương triều đã xây dựng

Vân Đồn (Quảng Ninh) thành bến cảng để thuyền buôn nước ngoài vào trao đổi hàng hoá là :

A Vương triều Đinh, năm 968.

B Vương triều Lý, năm 1149.

C Vương triều Trần, năm 1248.

D Vương triều Lê sơ, năm1248.

CÂU HỎI CỦNG CỐ KIẾN THỨC ĐÃ HỌC

1 Những nguyên nhân nào tạo nên sự

phát triển nông nghiệp ở các thế kỉ X – XV ?

2 Hãy nêu những biểu hiện nói lên sự

phát triển của thủ công nghiệp và thương nghiệp thời lý, Trần, Lê ?

3 Sự phân hoá xã hội ở thế kỉ XIV dẫn

đến hậu quả gì ?