TiÕt 66 - V¨n ban:.. HAI CHỮ NƯỚC NHÀ. - Trần Tuấn Khải -.1. Mục tiêu:..a. kiến thức:.. - Cảm nhận được nội dung trữ tình yêu nước trong đoạn thơ trích : Nỗi đau.mất nước và ý chí phục thù cứu nước... - Tìm hiểu sức hấp dẫn nghệ thuật của ngòi bút Trần Tuấn Kh ải cách khai.thác đề tài lịch sử, sự lựa chọn thể thơ thích h ợp, vi ệc t ạo d ựng không khí, tâm.trạng giọng điệu thơ thống thiết... b. Kĩ năng:.. - Rèn kĩ năng phân tích tác phẩm... - Cảm thụ được cảm xúc mãnh liệt thể hiện bằng thơ song thất lục bát... - Rèn KN tự nhận thức, KN tư duy sáng tạo.... c. Thái độ: Giáo dục Hs ý thức đọc - hiểu Vb, cảm nhận được giá trị c ủa tác.phẩm, phân tích tác phẩm...2. Chuẩn bị:.. - Gv: Giáo án, SGV, bài tập TN... - Hs: Học bài cũ, chuẩn bị bài mới...3. Các hoạt động dạy và học: (16p).. a. Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra 15p.. Câu 1: Chép thuộc lòng bài thơ “Muốn làm thằng Cuội”?.. Câu 2: Phân tích cái Ngông của Tản Đà trong bài thơ này?.. b. Bài mới: Giới thiệu bài:.. Trần Tuấn Khải: Là 1 nhà thơ yêu nước đầu thể kỷ 20, mượn 1 câu chuy ện.lịch sử: Lời dặn dò con trai Nguyễn Trãi khi Nguyễn Phi Khanh b ị gi ặc Minh.bắt về TQ để giãi bầy tâm sự yêu nước thương nòi và khích động tinh th ần c ứu.nước của nhân dân ta đầu thể kỷ 20.... Hoạt động của Thầy HĐ của Trò ND cần đạt... HĐ1: HD HS tìm hiểu về tác giả tác phẩm.(3p)... I. Tác giả, tác phẩm...- Theo dõi CT trình bầy 1. Tác giả..nét chính về tác giả?. Trần tuấn Khải. ( 1885 - 1983 ) bút. hiệu á Nam..... 2. Tác phẩm..- Nêu xuất xứ của văn.bản ? Là bài thơ mở đầu. tập: Bút quan hoài I,. Văn bản là đoạn đầu. của bài thơ.... HĐ2: HD HS đọc hiểu văn bản.(7p).. II. Đọc - hiểu văn. bản..- HD đọc, đọc mẫu, gọi - Nghe, đọc..HS đọc văn bản...- Nhận xét về giọng điệu 1. Đọc..trong đoạn trích ? - Khi nuối tiếc, tự hào, khi. căm uất, khi thiết tha... - Thường mượn đề tài lịch sử. hoặc những biển tượng NT. bóng gió để bộc lộ nỗi đau. mất nước , nỗi căm hận bọn. cướp nước và bè lũ tay sai... Tác phẩm chính : Bút quan.- Gọi HS đọc chú thích hoài : I ; II, Với sơn hà I ;.từ? II....... - Học sinh đọc..- Cảm xúc bao trùm đoạn.thơ là gì ?. 2. Từ khó.... - Đây là lời trăng trối của.- Nhận xét về thể thơ? người cha với con trước giờ.Trình bầy hiểu biết của vĩnh biệt, trong bối cảnh nước.em về thể thơ này ? mất nhà tan. Nó nặng ân tình. và cũng tràn đầy nỗi xót xa,. đau đớn. 3. Thể thơ: Thể thơ. song thất lục bát.. - Thể thơ song thất lục bát... - Học sinh trình bầy ...- Thể thơ này góp phần.vào việc miêu tả giọng.điệu như thế nào? - Cách ngắt nhịp và những. thanh trắc nằm ở giữa hai câu. 7, kết hợp với âm điệu của.
Trang 1TiÕt 66 - V¨n ban :
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
Trần Tuấn Khải
-1 Mục tiêu:
a kiến thức:
- Cảm nhận được nội dung trữ tình yêu nước trong đoạn thơ trích : "Nỗi đau mất nước và ý chí phục thù cứu nước."
- Tìm hiểu sức hấp dẫn nghệ thuật của ngòi bút Trần Tuấn Khải cách khai thác đề tài lịch sử, sự lựa chọn thể thơ thích hợp, việc tạo dựng không khí, tâm trạng giọng điệu thơ thống thiết
b Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng phân tích tác phẩm
- Cảm thụ được cảm xúc mãnh liệt thể hiện bằng thơ song thất lục bát
- Rèn KN tự nhận thức, KN tư duy sáng tạo
c Thái độ: Giáo dục Hs ý thức đọc - hiểu Vb, cảm nhận được giá trị của tác
phẩm, phân tích tác phẩm
2 Chuẩn bị:
- Gv: Giáo án, SGV, bài tập TN
- Hs: Học bài cũ, chuẩn bị bài mới.
3 Các hoạt động dạy và học: (16p)
a Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra 15p
Trang 2Câu 1: Chép thuộc lòng bài thơ “Muốn làm thằng Cuội”?
Câu 2: Phân tích cái "Ngông " của Tản Đà trong bài thơ này?
b Bài mới: Giới thiệu bài:
Trần Tuấn Khải: Là 1 nhà thơ yêu nước đầu thể kỷ 20, mượn 1 câu chuyện lịch sử: Lời dặn dò con trai Nguyễn Trãi khi Nguyễn Phi Khanh bị giặc Minh bắt về TQ để giãi bầy tâm sự yêu nước thương nòi và khích động tinh thần cứu nước của nhân dân ta đầu thể kỷ 20.
HĐ1: HD HS tìm hiểu về tác giả tác phẩm.(3p)
- Theo dõi CT trình bầy
nét chính về tác giả?
- Nêu xuất xứ của văn
bản ?
I Tác giả, tác phẩm.
1 Tác giả.
Trần tuấn Khải ( 1885 - 1983 ) bút hiệu á Nam
2 Tác phẩm.
Là bài thơ mở đầu tập:
"Bút quan hoài" I, Văn bản là đoạn đầu của bài thơ
HĐ2: HD HS đọc hiểu văn bản.(7p)
II Đọc - hiểu văn
Trang 3- HD đọc, đọc mẫu, gọi HS
đọc văn bản
- Nhận xét về giọng điệu
trong đoạn trích ?
- Gọi HS đọc chú thích từ?
- Cảm xúc bao trùm đoạn
thơ là gì ?
- Nhận xét về thể thơ?
Trình bầy hiểu biết của em
về thể thơ này ?
- Thể thơ này góp phần
vào việc miêu tả giọng
điệu như thế nào?
- Nghe, đọc
- Khi nuối tiếc, tự hào, khi căm uất, khi thiết tha
- Thường mượn đề tài lịch sử hoặc những biển tượng NT bóng gió để bộc lộ nỗi đau mất nước , nỗi căm hận bọn cướp nước và bè lũ tay sai
Tác phẩm chính : Bút quan hoài : I ; II, "Với sơn hà" I ; II
- Học sinh đọc
- Đây là lời trăng trối của người cha với con trước giờ vĩnh biệt, trong bối cảnh nước mất nhà tan Nó nặng ân tình và cũng tràn đầy nỗi xót xa, đau đớn
- Thể thơ song thất lục bát
- Học sinh trình bầy
- Cách ngắt nhịp và những thanh trắc nằm ở giữa hai câu 7,
bản.
1 Đọc.
2 Từ khó.
3 Thể thơ: Thể thơ
song thất lục bát
Trang 4- Bố cục của đoạn trích và
ý chính của từng phần?
kết hợp với âm điệu của câu lục bát làm cho nhạc tính của từng khổ thơ trở nên phong phú hơn, rất thích hợp với diễn tả những tiếng lòng sầu thảm hay là vì nỗi giận dữ, oán thán
- Bài thơ có 3 phần:
+ 8 câu đầu: Tâm trạng của người cha trong cảnh ngộ éo
le, đau đớn
+ 20 câu tiếp: Tình trạng đất nc trong cảnh đau thương, tang tóc
+ 8 câu cuối: Thế bất lực của người cha và lời trao gửi cho con
4 Bố cục: 3 phần
HĐ3: HD tìm hiểu văn bản (15p)
- Nhận xét về bối cảnh
không gian của cuộc chia
ly ?
- Biên ải là nơi tận cùng của đất nước phủ lên cảnh vật 1 màu tang tóc, thê lương và cảnh vật
ấy lại càng giục cơn sầu trong
III Tìm hiểu chi tiết.
1 Tâm trạng người cha trong cảnh ngộ
Trang 5- Bối cảnh đó có ý nghĩa
như thế nào ?
- Em hãy phân tích hoàn
cảnh éo le và tâm trạng
nhân vật cha và con
- Trong bối cảnh và tâm
trạng như vậy lời khuyên
của cha có ý nghĩa như thế
nào ?
- Gọi hs đọc 20 câu thơ
lòng người Sức gợi tả là ở đó
- Đối với cả 2 cha con tình nhà nghĩa nước đều sâu đậm, da diết và để tột cùng đau đớn xót
xa Nước mất nhà tan, cha con
ly biệt cho nên máu và lệ hoà quyện là sự chân thật tậm đáy lòng, không có chút sáo mòn nào cả
- Có ý nghĩa như 1 lời trăng trối Nó thiêng liêng súc động
và có sức truyền cảm mạnh hơn bao giờ hết khiến người nghe phải khắc cố ghi tâm
- Đọc
"Giống Hồng Lạc hoàng thiên
đã định", Anh hùng hiệp nữ xưa nay kém gì!
éo le đau đớn.
- Cuộc chia ly diễn ra
ở nơi biên giới ảm đạm, heo hút: ải Bắc, mâu sầu, gió thảm, hổ thét, chim kêu
- H/C: Cha bị giải sang Tàu, ko mong ngày trở lại, con muốn
đi theo cha để phụng dưỡng cho tròn đạo hiếu
2 Nỗi lòng người cha trước cảnh nước mất nhà tan.
Trang 6- Người cha nhắc đến lịch
sử DT qua những lời
khuyên nào?
- Qua các sự tích "Giống
Hồng Lạc" "Giời Nam
riêng một cõi", "Anh hùng
hiệp nữ" Đặc điểm nào
của dân tộc được nói tới ?
- Tại sao khi khuyên con
trở về tìm cách cứu nước,
cứu nhà, người cha lại
nhắc đến lsử của anh hùng
dân tộc?
- Điều này thể hiện sâu sắc
tình cảm sâu đậm nào của
người cha?
- Những hình ảnh: "Bốn
phương khói lửa bừng
bừng", " Xương rừng máu
sông", " thành tung quách
vỡ ", "bỏ vợ lìa con"mang
t/c ?
Những hình ảnh đó gợi
cho người đọc liên tưởng
tới hình ảnh 1 đất nước
như thế nào?
Giáo viên:
- Những h/a trên nói về
- Đặc điểm truyền thống dân tộc: Nòi giống cao quý, lịch sử lâu đời, nhiều anh hùng hào kiệt
- Vì DT ta vốn có lsử hào hùng
- Vì người cha muốn khích lệ dòng máu anh hùng DT ở người con
- Niềm tự hào DT:1 Biểu hiện ở lòng yêu nước
- ước lệ, tượng trưng
- Hình ảnh ước lệ
Trang 7tình hình đnước ĐV chúng
ta dưới ách đô hộ của giặc
Minh Cảnh đnước tơi bời
trong khói lửa, đốt phá giết
chóc của bọn xl tàn bạo
Quyết tâm tàn hại cả giống
côn trùng cây cỏ, làm cho
bao người dân con đỏ nheo
nhóc khôn cùng( Cáo Bình
Ngô )
Nhưng chú ý của tác giả
không phải nói tới thời đã
qua mà muốn người đọc
liên tưởng tới tình hình đất
nước hiện thời
- Tâm trạng của người cha
trước lúc qua biên giới,
nghĩ về tình hình đất nước
được miêu tả như thế nào?
- Đó còn là tâm trạng của
ai, trong hoàn cảnh nào?
- Giọng điệu của đoạn thơ
có còn tự hào như ở đoạn
trên nữa không, đó là
giọng điệu như thế nào?
- Có giặc giã, bị huỷ hoại
Nghe tiếp thu
tượng trưng
Trang 8Giáo viên : Giọng thơ tâm
huyết đầy bi phẫn này là
sở trường của Trần tuấn
Khải, có sức rung động lớn
nhất là đối với những tâm
hồn đồng điệu ở thời điểm
đó !
- Để diễn tả tâm trạng bi
thương ấy tác giả đã sử
dụng biện pháp NT gì ? tác
dụng của biện pháp NT
đó?
- Gọi HS đọc đoạn thơ
cuối
- Những lời thơ nào diễn tả
tình cảm thực của người
cha
- Các chi tiết "tuổi già sức
yếu", "đành chịu bó tay", "
thân lươn bao quản " cho
thấy người cha đang trong
cảnh ngộ như thế nào?
- Người cha nói tới cạnh
ngộ bất lực của mình nhằm
mục đích gì?
- Cảnh nước mất nhà tan
- Đó là những tâm trạng:
" Xé tâm can", "Ngậm ngùi" "
khóc than", "thương tâm", "xây khối nát" "Vật cơm sầu", "càng nói càng đau"
- Đó vừa là tâm trạng của Nguyễn phi Khanh, vừa là tâm trạng của tác giả và nhân dân Đại Việt đầu thể kỷ XV
- Giọng điệu không còn tự hào như đoạn trên nữa mà trở nên lâm ly, thống thiết lẫn phần phẫn uất hờn căm Mỗi dòng thơ là 1 tiếng than, tiếng nấc xót xa cay đắng
- Sử dụng nhân hoá và so sánh
để tả nỗi đau mất nước thấu đến
cả trời đất, sông núi Đại Việt
- Nỗi đau mất nước
- Nỗi đau thiêng liêng cao cả, vượt lên trên
số phận cá nhân mà trở thành nỗi đau non nước, kinh động trời đất
- Giọng điệu:
+ Lâm ly thống thiết + Phẫn uất,hờn căm
Trang 9- Người cha đã dặn con
những lời cuối cùng như
thế nào?
Giáo viên :
Người cha hoàn toàn tin
tưởng và trông cậy vào con
trai sẽ thay mình rửa nhục
cho nhà, cho nước Đó là
nhiệm vụ trọng đại vô
cùng, khó khăn vô cùng,
thiêng liêng vô cùng
- Tại sao ngườ cha lại
mong con nhớ tổ tông khi
trước?
- Lời khuyên nhủ của
người cha được tác giả
diễn tả bằng giọng điệu
như thế nào?
- Nỗi lòng nào của người
cha được gửi gắm qua lời
khuyên nhủ chân thành,
thống thiết ấy ?
- Học sinh đọc
" Cha sót phận tuổi già sức yếu,
lỡ sa cơ đành chịu bó tay:
"Thân lươn bao quản vùng lầy "
- Tuổi già sức yếu, bất lực
- Khích lệ con làm tiếp những điều cha chưa làm được, giúp ích cho nước nhà
" Giang sơn gánh vác cậy con
Con nên nhớ tổ tông khi trước
Đã từng phen vì nước gian lao Bắc nam bờ cõi phân mao, Ngọn cờ đl máu đào còn đây"
- Biện pháp NT: Nhân hoá SS
-> Nhấn mạnh nỗi đau mất nước
3 Thế bất lực của người cha và lời trao gửi cho con.
- Tuổi già sức yếu, bất lực
- Khích lệ con làm thếp những điều cha chưa làm được
- Khích lệ con nối nghiệp vẻ vang của tổ tông
Trang 10- Để khích lệ con nối nghiệp vẻ vang của tổ tông
- Thống thiết chân thành
- Yêu con yêu nước
- Đặt ntin vào con và đất nước
- Tình yêu con hoà trong tình yêu đất nước, dân tộc
- Giọng điệu: thống thiết chân thành
- đặt niềm tin vào con
và đất nước
- Tình yêu con hoà trong tình yêu đất nước DT
HĐ 4: HD tổng kết.(2p)
- GV tổng kết,
IV Tổng kết.
* Ghi nhớ: SGK
Trang 11HĐ5: HD luyên tập (8p)
- Có người nhận xét thơ
Trần tuấn Khải vẫn sử
dụng nhiều hình ảnh, từ
ngữ có tính chất ước lệ,
sáo mòn Hãy tìm trong
đoạn thơ 1 số hình ảnh, từ
ngữ như thế và cho biết tại
sao nó vẫn có sức truyền
cảm mạnh mẽ ?
- Theo em sức hấp dẫn >
nhất của đoạn thơ XP từ
đâu?
- Vì sao Trần Tuấn Khải
chọn thể loại song thất lục
bát để gửi gắm niềm tâm
- Một số hình ảnh có tính chất ước lệ, sáo mòn: "ải bắc", "gío thảm", "mây sầu", hỏ thét",
"chim kêu", máu nóng", hồn nước", "Hồng lạc","Vong quốc" , "héo hon tấc da" "Là chã dòng châu" Tuy nhiên các hình ảnh này gắn với lòng yêu nước thiết tha, nối đau sâu sắc trước tình cảm chân thành của tác giả trước tình cảnh đất nước bị xâm lược nên vẫn gây xúc động lòng người
- Sức hấp dẫn của đoạn thơ
xuất phát thừ cảm xúc mãnh liệt, lòng yêu nước thiết tha của Trần Tuấn Khải
- Thể loại STLB ( Chinh phụ ngâm) là thể loại phù hợp vớiviệc diễn tả tâm trạng u buồn, sầu thảm hay nỗi oán thán, căm hờn
V Luyện tập Bài tập 1.
Bài tập 2.
Trang 12sự của mình?
Bài tập 3.
c Củng cố: (3p) Khái quát ND, NT của VB.
d Dặn dò: (2p)Về nhà:
- Học ND, NT của VB Ôn tập tất cả các kiến thức đã học chuẩn bị KT học kì I
- Chuẩn bị hoạt động ngữ văn: Làm thơ 7 chữ
_