Bình giảng bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ" của Hàn Mặc Tử.

Đây thôn Vĩ Dạ rút trong Tập thơ Điên xuất bản năm 1940, sau khi nhà thơ đã qua đời. Bài thơ nói rất hay về Huế, về cảnh sắc thiên nhiên hữu tình, về con người xứ Huế, nhất là các cô gái duyên dáng, đa tình, đáng yêu. Hàn Mặc Tử đã viết về một tình yêu - tình yêu đơn phương thơ mộng đắm say, lung linh trong sáng đến huyền ảo. Bài thơ giãi bày một nỗi niềm bâng khuâng, một khát khao về hạnh phúc của thi sĩ đa tình, có nhiều duyên nợ với cảnh và con người Vĩ Dạ.

Đề bài: Bình giảng bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ" của Hàn Mặc Tử.

Bài làm

Mấy ai dã từng say trăng như Hàn Mặc Tử? Cả một thế giới trăng trong thơ ông:

"Trăng nằm sóng soãi trên cành liễu Đợi gió đông về để lả lơi…"

(Bẽn lẽn)

"Bỗng đêm nay trước cửa bóng trăng quỳ Sấp mặt xuống uốn mình theo dáng liễu".

(Hãy nhập hồn em)

"Bông nguyệt leo song sờ sẫm gối Gió thu lọt cửa cọ mài chăn".

(Đêm không ngủ) Thi sĩ còn nói đến thuyền trăng, sông trăng, sóng trăng Cả một thế giới trăng mộng ảo, huyền diệu Thơ Hàn Mặc Tử rợn ngợp ánh trăng, thể hiện một tâm hồn "say trăng" với tình yêu tha thiết cuộc đời, vừa thực vừa mơ Ông là một trong những nhà thơ lỗi lạc nhất của phong trào Thơ mới (1932 - 1941) Với 28 tuổi đời (1912 - 1940), ông để lại cho nền thơ ca dân tộc hàng trăm bài thơ và một số kịch thơ đặc sắc Thơ của ông như trào ra từ máu và nước mắt, có không ít hình tượng kinh dị Cũng chưa ai viết hay về mùa xuân và thiếu nữ ("Mùa xuân chín"), về Huế đẹp và thơ ("Đây thôn Vĩ Dạ") như Hàn Mặc Tử

"Đây thôn Vĩ Dạ" rút trong "Tập thơ Điên" xuất bản năm 1940, sau khi nhà thơ đã qua đời Bài thơ nói rất hay về Huế, về cảnh sắc thiên nhiên hữu tình, về con người xứ Huế, nhất là các cô gái duyên dáng, đa tình, đáng yêu Hàn Mặc Tử đã viết về một tình yêu - tình yêu đơn phương thơ mộng đắm say, lung linh trong sáng đến huyền ảo Bài thơ giãi bày một nỗi niềm bâng khuâng, một khát khao về hạnh phúc của thi sĩ đa tình, có nhiều duyên nợ với cảnh và con người Vĩ Dạ

Câu đầu của khổ thơ thứ nhất "dịu ngọt" như một lời chào mời, vừa mừng vui hội ngộ, vừa nhẹ nhàng trách người thương xiết bao thương nhớ, đợi chờ Giọng thơ êm dịu, đằm thắm và

tình tứ: "Sao anh không về chơi thôn Vĩ?" Có mấy xa xôi Cảnh cũ người xưa thấp thoáng trong vần thơ đẹp mang hoài niệm Bao kỉ niệm sống dậy trong một hồn thơ Nó gắn liền với cảnh sắc vườn tược và con người xứ Huế mộng mơ:

"Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên Vườn ai mướt quá xanh như ngọc

Lá trúc che ngang mặt chữ điền".

Cảnh được nói đến là một sáng bình minh đẹp nơi thôn Vĩ Nhìn từ xa, thi nhân say mê ngắm nhìn những ngọn cau, tàu cau ngời lên dưới màu nắng mới, "nắng mới lên" rực rỡ Hàng cau cao vút là hình ảnh thân thuộc của thôn Vĩ Dạ từ bao đời nay Hàng cau như chào mời, như vẫy gọi

Quên sao được màu xanh cây lá nơi đây Nhà thơ trầm trổ thốt lên khi đứng trước một màu xanh vườn tược Vĩ Dạ: "Vườn ai mướt quá xanh như ngọc" Sương đêm ướt đẫm cây cỏ, hoa

lá Màu xanh mỡ màng, non tơ ngời lên, bóng lên dưới ánh mai hồng, trông "mướt quá" một màu xanh ngọc bích Đất đai màu mỡ, khí hậu thuận hoà, con người cần cù chăm bón mới có màu sắc "xanh như ngọc" ấy Thiên nhiên như rạo rực, trẻ trung và đầy sức sống Nói về màu xanh ngọc bích, Xuân Diệu (1938) cũng viết: "Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá " ("Thơ duyên") Hai chữ "vườn ai" gọi ra nhiều ngạc nhiên và man mác bâng khuâng Câu thơ thứ tư

tả thiếu nữ với khóm trúc vườn xuân: "Lá trúc che ngang mặt chữ điền" Mặt trái xoan, mặt hoa da phấn, khuôn mặt búp sen là vẻ đẹp của giai nhân Mặt chữ điền là gương mặt đầy đặn, vuông vắn, phúc hậu "Lá trúc che ngang" là nét vẽ độc đáo đã tô đậm một nét đẹp của cô gái Huế duyên dáng, dịu dàng, kín đáo, tình tứ đáng yêu Hàn Mặc Tử hơn một lần nói về trúc và thiếu nữ Khóm trúc như toả bóng xanh mát che chở cho một mối tình đẹp đang nảy nở:

"Thầm thì với ai ngồi dưới trúc Nghe ra ý vị và thơ ngây".

(Mùa xuân chín) Hai câu thơ ba, bốn trong khổ thơ đầu tả cau, tả nắng, tả vườn, tả trúc và thiếu nữ với một gam màu nhẹ, thoáng, ẩn hiện, mơ hồ Đặc sắc nhất là hai hình ảnh so sánh và ẩn dụ (xanh như ngọc , mặt chữ điền) Cảnh và người nơi Vĩ Dạ thật hồn hậu, thân thuộc đáng yêu

Vĩ Dạ - một làng quê nằm bên bờ Hương giang, thuộc ngoại ô cố đô Huế Vĩ Dạ đẹp với những con đò thơ mộng, những mảnh vườn xanh tươi bốn mùa, sum sê hoa trái Những ngôi nhà xinh xắn thấp thoáng ẩn hiện sau hàng cau, khóm trúc, mà ở đây thường dìu dặt câu hát nam ai, nam bình, qua tiếng đàn tranh, đàn tam thập lục huyền diệu, réo rắt Thôn Vĩ Dạ đẹp nên thơ Hàn Mặc Tử đã dành cho Vĩ Dạ vần thơ đẹp nhất với tất cả tấm lòng tha thiết mến thương Xa cách Huế và Vĩ Dạ đã bao năm tháng rồi Thế mà cảnh sắc và con người nơi thôn

Vĩ vẫn được nhà thơ ôm ấp trong lòng, càng trở nên lung linh, biểu lộ niềm ước mong tha thiết được trở lại cố đô thăm cảnh cũ người xưa Bức tranh tâm cảnh đã được thể hiện một cách tài hoa qua bức tranh thôn Vĩ hữu tình nên thơ

Khổ thơ thứ hai nói về cảnh mây trời, sông nước Một không gian nghệ thuật thoáng đãng,

mơ hồ, xa xăm Hai câu thơ năm, sáu là bức tranh tả gió, mây dòng sông và hoa (hoa bắp) Giọng thơ nhẹ nhàng, thoáng buồn Nghệ thuật đối tạo nên bốn phiên cảnh hài hoà, cân xứng

và sống động Gió mây đôi ngả như mối tình nhà thơ, tưởng gần đấy mà xa vời, cách trở Dòng Hương giang êm đềm trôi lững lờ, trong tâm tưởng thi nhân trở nên "buồn thiu", nhiều bâng khuâng man mác Hoa bắp laỵ, nhè nhẹ đung đưa trong gió thoảng Nhịp điệu khoan thai, thơ mộng của miền sông Hương núi Ngự được diễn tả rất tinh tế! Các điệp ngữ luyến láy gợi nhiều vương vấn mộng mơ Ngoại cảnh mênh mang chia lìa như nỗi lòng, như tâm tình thi nhân vậy:

"Gió theo lối gió, mây đường mây Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay".

Hai câu tiếp theo, nhà thơ hỏi "ai" hay hỏi mình khi nhìn thấy, hay nhớ tới hình ảnh con đò nằm mộng bến sông trăng Sông Hương quê em trở thành "sông trăng" Hàn Mặc Tử với tình yêu Vĩ Dạ đã sáng tạo nên vần thơ đẹp nói về dòng sông Hương với những con thuyền nằm ngủ dưới vầng trăng Nguyễn Công Trứ đã từng viết: "Gió trăng chứa một thuyền đầy" Hàn Mặc Tử cũng góp cho nền thơ Việt Nam hiện đại một vần thơ trăng độc đáo:

"Thuyền ai đậu bến sông trăng đó

Có chở trăng về kịp tối nay?".

Tâm hồn nhà thơ xao xuyến khi nhìn sông trăng và con thuyền Thuyền em hay "thuyền ai" vừa thân quen, vừa xa lạ Chất thơ mộng ảo trong "Đây thôn Vĩ Dạ" là ở những thi liệu ấy

Câu thơ gợi tả một hồn thơ đang rung động trước vẻ đẹp thơ mộng của xứ Huế miền Trung, nói lên một tình yêu kín đáo, dịu dàng, mộng mơ và thoáng buồn Ở đây bức tranh tâm cảnh tràn ngập ánh trăng, thấm thìa một nỗi buồn cô đơn li biệt của khách đa tình

Khổ thơ thứ ba nói về cô gái Huế và tâm tình thi nhân Đương thời, nhà thơ Nguyễn Bính đã viết về thiếu nữ sông Hương: "Những nàng thiếu nữ sông Hương - Da thơm là phấn, má hường là son " Vĩ Dạ mưa nhiều, những buổi sớm mai và chiều tà lắm sương khói "Sương khói" trong Đường thi thường gắn liền với tình cố hương, ở đây sương khói đã làm nhoà đi,

mờ đi áo trắng em, nên anh nhìn mãi vẫn không nhận ra dáng hình em (nhân ảnh) Người thiếu nữ Huế thoáng hiện, trắng trong, kín đáo và duyên dáng Gần mà xa Thực mà mơ Câu thơ chập chờn, bâng khuâng Ta đã biết Hàn Mặc Tử từng có một mối tình đẹp đơn phương với một thiếu nữ Huế mang tên một loài hoa đẹp Phải chăng nhà thơ nói về mối tình này?

"Mơ khách đường xa, khách đường xa,

Áo em trắng quá nhìn không ra

Ở đây sương khói mờ nhân ảnh

Ai biết tình ai có đậm đà?".

"Mơ khách đường xa, khách đường xa ai biết ai có " các điệp ngữ và luyến láy ấy tạo nên nhạc điệu sâu lắng, dịu buồn, mênh mang Sự cách biệt và nỗi buồn xa vắng chia li như kéo dài trong không gian và thời gian vô tận Người đọc thêm cảm thương cho nhà thơ tài hoa, đa tình mà bạc mệnh, từng say đắm với mối tình đơn phương nhưng suốt đời phải sống trong cô đơn và bệnh tật

Cũng cần nói một đôi lời về chữ "ai" trong bài thơ này Cả bốn lần chữ "ơi" xuất hiện đều

mơ hồ, ám ảnh: ''Vườn ai mướt quá xanh như ngọc?" "Thuyền ai đậu bến sông trăng đó?"

-"Ai biết tình ai có đậm đà?" Con người mà nhà thơ nói đến là con ngưòi xa vắng, trong hoài niệm, bâng khuâng Nhà thơ luôn luôn cảm thấy mình hụt hẫng, chơi vơi trước một mối tình đơn phương mộng ảo Một chút hi vọng mong manh mà tha thiết như đang nhạt nhoà và mờ

ảo cùng sương khói?

Hàn Mặc Tử đã để lại cho ta một bài thơ tình thật hay và cảm động Cảnh và người, mộng và thực, say đắm và bâng khuâng, ngạc nhiên và thẫn thờ, bao hình ảnh và cảm xúc đẹp mà buồn hội tụ trong ba khổ thơ thất ngôn, câu chữ toàn bích

"Đây thôn Vĩ Dạ" là một bài thơ tình tuyệt tác Cái màu xanh như ngọc của vườn ai, con thuyền ai đậu bến sông trăng, và cái màu trắng của áo em như dẫn hổn ta đi về miền sương khói Vĩ Dạ thôn một thời xa vắng, tìm lại bóng giai nhân, thương nhớ nhà thơ tài hoa, đa tình

mà mệnh bạc Bức tranh tâm cảnh trong "Đây thôn Vĩ Dạ" vương vấn mãi lòng ta

Bài làm 2:

Hàn Mặc Tử là một gương mặt thơ kì lạ và kì diệu, có cuộc sống ngắn ngủi đầy đau thương, bất hạnh Là người rất yêu đời, yêu cuộc sống nhưng tiếc thay, tạo hóa lại quá bất công với

số phận của thi nhân Vì thế mà những mối tình trong thơ ông dù đẹp đẽ, nồng thắm đến đâu thì cuối cùng cũng chia lìa, tan vỡ

Sau khi lâm trọng bệnh, biết rằng chẳng bao giờ còn được đoàn tụ với người mình yêu nên thi sĩ thường miêu tả cảnh gặp gỡ, nhớ nhung trong những giấc chiêm bao Vì thường xuyên

bị cái chết ám ảnh nên ông hay nói đến sự vĩnh biệt, cõi hư vô Ông thích đêm tối, sương mù, trăng sao là những cảnh hợp với tâm trạng ảm đạm, thê lương Nỗi đau thể xác khiến Hàn Mặc Tử nhiều khi như điên như dại nhưng cũng có lúc nó nâng thần trí ông lên đến đỉnh cao của tưởng tượng huyễn hoặc, đưa ông vào thế giới tràn đầy âm thanh, ánh sáng, sắc màu Trong cõi riêng ấy, ông thỏa sức biểu hiện niềm đam mê khao khát tình yêu và cuộc sống tươi đẹp vĩnh hằng

Thơ Hàn Mặc Tử thường có những bước nhảy đột ngột về ý Ý nọ cách ý kia một khoảng lớn, có lúc tưởng chừng như không liên kết gì với nhau nhưng thực ra lại gắn bó rất chặt chẽ

ở các trạng thái của cảm xúc Bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ là một ví dụ

Đây thôn Vĩ Dạ là bài thơ nổi tiếng, được coi là viên ngọc quý trong thơ ca Việt Nam Bài thơ thể hiện lòng yêu đời, yêu cuộc sống mãnh liệt của thi sĩ, thể hiện qua tình cảm thiết tha đối với cảnh vật và con người Dẫu có thoáng nét ngậm ngủi và sự chia lìa, tan vỡ của tình yêu song cảm xúc ấy đã thăng hoa, làm giàu thêm đời sông tình cảm của con người Có thể coi bài thơ là lời tỏ tình với cuộc đời của một trái tim yêu thương và luôn luôn hy vọng Bài thơ có ba khổ Khổ thứ nhất tả vẻ đẹp của vườn cây thôn Vĩ và thi sĩ gửi gắm ước mong một ngày nào đó dược trở về thăm cảnh cũ người xưa

Khổ thứ hai tả cảnh sông nước đêm trăng huyền ảo: gió, mây, dòng nước, hoa bắp tay trong không gian quạnh vắng, đìu hiu Nét thực nét ảo cứ chập chờn chuyển hóa Khung

cảnh thấm đẫm nỗi buồn thương, giống như tâm trạng đang chới với, lo âu, nghẹn ngào của thi sĩ trước linh cảm tan vỡ, chia lìa của tình yêu Khổ thứ ba nói về hình ảnh khách đường

xa và chốn sương khói mông lung, cảnh chìm trong mộng ảo Dẫu có hình ảnh của khách đường xa, áo trắng nhưng tất cả đều nhạt nhòa, vô định như một mối tình vừa mới định hình đã vội hóa thành hư vô, đọng lại trong lòng người một nỗi hoài nghi, hi vọng

Âm điệu chủ đạo của bài thơ dựa trên ba câu tự vấn đầy băn khoăn, khắc khoải Câu hỏi thứ nhất: Sao anh không về chơi thôn Vĩ? mang nhiều sắc thái như: vừa hỏi han, vừa hờn trách, vừa nhắc nhở, vừa mời mọc Tác giả đang phân vân tự hỏi về một việc đáng ra phải làm từ lâu mà giờ đây không biết có còn cơ hội để thực hiện nữa không Đó là về lại thôn Vĩ, nơi mình từng lui tới hồi còn là học sinh trường Pellerin ở Huế Sự phân vân và những sắc thái tâm trạng khác nhau đan xen trong cùng một câu hỏi cho ta thấy nỗi ước ao trở về thôn Vĩ vừa mãnh liệt vừa u uẩn, không dễ gì bày tỏ Nghĩa là ao ước đấy, song cũng đầy mặc cảm

về khả năng thực hiện ao ước của mình

Câu hỏi thứ hai: Thuyền ai đậu bến sông trăng đó, Có chở trăng về kịp tối nay ? thể hiện sự băn khoăn, khắc khoải và hi vọng mong manh trong tâm trạng thi sĩ

Câu hỏi thứ ba: Ai biết tình ai có đậm đà? chất chứa một mối hoài nghi

Tâm trạng của thi sĩ diễn biến theo chiều hướng: ao ước đắm say hoài vọng phấp phỏng

-mơ tưởng hoài nghi Càng về sau càng có phần u uẩn và sầu muộn Đó là những cung bậc khác nhau của một mối tình vô vọng Tuy nhiên, đằng sau mối tình ấy vẫn là một niềm thiết tha gắn bó với đời Những câu hỏi này là hình thức để nhà thơ tỏ bày tâm trạng Âm điệu bài thơ càng về sau càng da diết, sâu lắng và nhờ đó mà ba khổ thơ tưởng như tách biệt lại liên kết với nhau một cách tự nhiên, tạo thành một bài thơ hoàn chỉnh có vẻ đẹp khác thường Câu thơ mở đầu: Sao anh không về chơi thôn Vĩ? chứa đựng nhiều sắc thái biểu cảm khác nhau Nó có thể là lời mời mọc dưới dạng hờn trách nhẹ nhàng, rất đáng yêu của một cô gái Huế Nếu vậy thì phải nghe câu thơ ấy cất lên bằng chính cái giọng Huế ấm áp, ngân nga, ta mới cảm nhận được hết vị dịu ngọt đến nao lòng của nó Hiểu cách khác, nó là một câu hỏi

tu từ Nhà thơ lòng tự hỏi lòng: Liệu có còn dịp nào mình được về thăm thôn Vĩ mảnh đất gắn bó với bao kỉ niệm dấu yêu của mối tình đầu? Tự hỏi cũng là để nhắc nhỏ mình và kín đáo lồng vào trong đó nỗi khát khao, nhung nhớ

Ba câu sau tả vẻ đẹp vườn cây thôn Vĩ:

Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên

Vườn ai mướt quá xanh như ngọc

Lá trúc che ngang mặt chữ điền

Bức tranh chỉ đơn sơ vài nét chấm phá nhưng sinh động và đặc sắc vô cùng! Đây là cảnh hiện ra trong cõi nhớ nên vẻ đẹp của nó trở nên lung linh gấp bội Mỗi câu thơ tả một cảnh vườn Ánh nắng ban mai trong trẻo, tinh khiết phơn phớt hồng trên những tán cau xanh cao vút, in dáng trên nền trời buổi bình minh Thi sĩ miêu tả hàng cau trước nhất bởi đó là hình ảnh nổi bật, là điểm nhấn của bức tranh phong cảnh rất ấn tượng Tưởng như hàng cau kia đang thay ai ngóng đợi người về Hình ảnh hàng cau gợi trong ta một nỗi niềm làng mạc, quê hương sâu sắc

Câu thơ tiếp theo thề hiện cảm xúc ngỡ ngàng và thán phục của nhà thơ trước vẻ đẹp tràn đầy sức sống của khu vườn: vườn ai mướt quá xanh như ngọc Đây cũng là lời nhận xét chân tình thốt lên tự đáy lòng thi sĩ Thi sĩ không tả cụ thể cảnh vườn mà chỉ nhắc tới sắc xanh của

lá Mướt là màu xanh mỡ màng, non tươi, phơi phới xuân thì, nhìn mát mắt và mát tận tâm hồn Từ quá chỉ mức độ làm tăng thêm khả năng gợi tả của câu thơ Cái sắc nắng mới lên rọi xuống những vòm lá còn ướt sương đêm khiến cho màu xanh của lá ánh lên như ngọc Vườn cây thôn Vĩ như một viên ngọc bích khổng lồ rời rợi sắc xanh, tỏa vào không gian và lòng người cái sắc màu quyến rũ lạ lùng! Tất cả đều rạo rực, tràn đầy sức sống Tưởng chừng như nghe thấy được cả tiếng của nhựa sống đang chuyển lên cành tơ, lá nõn Trước cảnh thiên nhiên tuyệt vời ấy, tâm hồn con người cũng rạo rực, vui tươi

Câu thơ thứ tư là nét vẽ thân tình tô đậm vẻ e ấp, dịu dàng rất đáng yêu của người con gái Huế: Lá trúc che ngang mặt chữ điền Thấp thoáng sau lá trúc là khuôn mặt chữ điền phúc hậu ở đây, ta thấy sự tinh tế của ngòi bút Hàn Mặc Tử khi tả cảnh, tả người: Lá trúc che ngang làm tăng thêm vẻ duyên dáng của gương mặt chữ điền Với câu thơ này, Hàn Mặc Tử

đã thể hiện được thần thái của thôn Vĩ: cảnh tươi đẹp và con người duyên dáng Thiên nhiên

và con người hài hòa với nhau tạo thành vẻ đẹp đặc trưng của Huế

Bức tranh thôn Vĩ tuyệt đẹp đã để lại ấn tượng khó quên trong lòng thi sĩ Trên cái nền phong cảnh đầy hương sắc ấy có một cuộc hội ngộ tuy không nói ra mà niềm vui như thấm vào vạn vật Thoảng đâu đây tiếng thì thầm mơ hồ xao xuyến của tình yêu

Khổ thơ thứ hai vẫn tiếp tục tả cảnh nhưng hầu như không ăn nhập gì với khung cảnh tươi vui ở khổ thơ đầu Cảm xúc thơ chợt lắng xuống, đượm buồn Linh cảm chia lìa hiện ra trong từng câu, từng chữ và từng hình ảnh:

Gió theo lối gió, mây đường mây

Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay

Thuyền ai đậu bến sông trăng đó

Có chở trăng về kịp tối nay?

Thông thường thì gió thổi, mây bay theo cùng một hướng Còn ở đây, gió, mây đôi ngả Gió

ở cây lá, còn mây lãng đãng tận trên cao Ngẫu nhiên chăng hay dụng ý? Câu thơ ngắt làm đôi Gió đóng khung trong gió (Gió theo lối gió), mây cuộn trong mây (mây đường mây) Mạch thơ chợt như đứt đoạn Có cái gì đó xót xa, nghẹn ngào, hụt hẫng trong cảm xúc của nhà thơ

Ở Vĩ Dạ, bước ra sau vườn đã là bến nước với dăm ba bậc dẫn xuống sông Dòng nước sông Hương lặng lẽ, im lìm, buồn thiu như không muốn trôi Hoa bắp (ngô) vật vờ, lắt lay trong gió nhẹ Đâu đâu cũng đượm một nỗi buồn

Khung cảnh thật vậy chăng? Đúng vậy! Trên kia thật mà ở đây cũng thật, bởi tươi tắn hay ủ

ê cũng đều là Huế cả vườn tươi sớm mai, sông ủ buổi chiều Nỗi buồn phơn phớt, nhè nhẹ

mà thấm tận đáy lòng Nét trầm tư không nơi nào có được ấy là đặc trưng của Huế Bức tranh phong cảnh thứ hai này có đủ gió thổi, mây bay, dòng nước trôi, hoa bắp lay mà sao vắng lặng đến lạnh lùng Đường như tất cả đang phai nhạt dần sự sống, đang bị vây bọc trong một mối sầu thương Sự ngang trái, trớ trêu ẩn chứa trong cảnh vật hay vui buồn là do con mắt nhìn đầy tâm trạng của nhà thơ? Nỗi buồn của thiên nhiên có liên quan gì đến nỗi buồn của con người hay không?

Trở lại mối tình của thi sĩ với cô gái thôn Vĩ Dạ Mối tình ấy tuy đẹp đẽ nhưng vô vọng Duyên kiếp của đôi trai gái này là duyên kiếp lỡ làng, không thể chung đôi, chung đời được

Vì vậy nỗi buồn trong lòng người như lan cả vào cỏ cây, mây nước; khiến cho dòng nước

buồn thiu và hoa bắp cũng vật vờ, lay lắt, lảo đảo bên dòng nước im lìm Dòng nước buồn thiu tự mang trong lòng một tâm trạng buồn hay nỗi sầu li tán, chia phôi của gió với mây đã lây buồn tới dòng sông?!

Lạ nhất là động từ lay vốn là một từ tả thực không mang ý nghĩa vui hay buồn, vậy mà sao đặt vào trong câu thơ này, nó lại gợi cảm xúc buồn đến vậy? Nó phụ họa với nỗi buồn chia cắt của gió, mây, của dòng nước buồn thiu như chẳng còn sức sống

Trong cái xu thế đang chảy trôi, chia lìa mỗi lúc mỗi xa ấy, thi sĩ chợt ước ao có được một thứ ngược dòng về với mình, đó là trăng:

Thuyền ai đậu bến sông trăng đó

Có chở trăng về kịp tối nay ?

Nhà thơ nhìn thấy hay hình dung trong kí ức cảnh những con thuyền khoan thai, bồng bềnh trên mặt nước sông Hương lấp lánh ánh trăng ?! Sự phân vân đoán định trong từ nghi vấn thuyền ai càng làm tăng thêm vẻ mơ hồ, huyển ảo cho cảnh vật và đặc tả một hồn thơ đang rung động mãnh liệt trước vẻ đẹp hữu tình của Huế

Nhà thơ ao ước thuyền chở trăng về như mong một tri âm tri ki đến với mình Dòng nước hóa thành dòng trăng hay ánh trăng đang tan ra thành nước?! Thuyền chở trăng về cập bến thời gian huyền ảo Song, đó chi là bề nổi của ý thơ Có một chữ tâu nay bị bỏ quên bởi lẽ nó khiêm nhường, không cầu kì hoa mĩ nhưng lại mang nhiều sắc thái tu từ, ấy là chữ lập Chữ kịp chứa đựng bi kịch của tâm hồn thi sĩ Nó phản ánh tâm trạng khắc khoải đợi trông cùng chút hi vọng mong manh của nhà thơ đang chơi vơi trên bờ vực của đau thương, tuyệt vọng Chữ kịp cho ta thấy cảm nhận của thi sĩ về hiện tại ngắn ngủi và hé mở một khao khát sống cháy bỏng, muốn giao hòa, chia sẻ tâm sự với mọi người Thi sĩ muốn níu kéo sự sống và chạy đua với thời gian

Thuyền em đang đậu ở bến sông trăng như đời em sáng láng đầy xuân tươi, có chở trăng về kịp tối nay cho lòng anh vui lên một chút! Nỗi ước mong thầm lặng mà tha thiết Tha thiết

mà mong manh Càng mong manh lại càng tha thiết

Thuyền đậu, thuyền đi trên sông Hương trong đêm trăng là chuyện bình thường, nhưng bến sông trăng thì chi có trong thơ Hàn Mặc Tử Thuyền chở trăng về kịp tối nay thì cuộc hẹn hò

sẽ trọn vẹn Có rượu, có trăng, có những người yêu nhau thì đời đẹp biết bao! Bù lại cảnh

tượng ngăn cách, buồn bã ở hai câu trên, đây là hi vọng của cuộc gặp gỡ hòa hợp mát lành, cho dù hi vọng ấy cũng chẳng khác chi sương khói

Có chở trăng về kịp tối nay là câu thơ của cõi mộng Đến đây, nhà thơ không nhìn ra cảnh vật nữa mà nhìn vào chính lòng mình Quỹ thời gian đang vơi đi từng ngày, từng khắc, cuộc chia li vĩnh viễn đang tới gần Thi sĩ rơi vào cõi đau thương, tuyệt vọng

Bốn câu thơ khổ này là bức tranh tâm cảnh Gió, mây chia đường, bạn tình rẽ đôi Buồn đến

cả dòng sông, ngọn bắp Thuyền ai đó hay thuyền em mà sáng đầy trăng? Hãy chở trăng vê kịp tối nay để ta gặp nhau lần cuối Nhưng đó chỉ là ước mong, dẫu chân thành tha thiết mà

mờ ảo, mông lung

Nếu ở khổ thứ hai, tâm trạng của nhà thơ là khắc khoải, đợi mong và bồn chồn hi vọng thì đến đoạn này, khi thả hồn mơ khách đường xa, nhà thơ mới thấy nỗi niềm chia lìa da diết hơn, thấm thìa hơn Nhà thơ lặng đi trong cõi mộng Hình ảnh cô gái Huế hết sức gần gũi nhưng cũng hết sức xa vời Xa vời về thời gian, không gian và nhà thơ linh cảm thấy mối tình giữa mình và cô gái ấy cũng đã thành hư ảo Gâu thơ trên đương còn là mơ, câu dưới đã bay vào ảo giác, một bước nhảy vọt rất Hàn Mặc Tử, khó tìm thấy ở những bài thơ tình khác

Lời thơ ở hai câu này nghe như có gì thổn thức, nghẹn ngào, hụt hẫng, chới với, bẽ bàng và tội nghiệp biết bao cho lòng chàng trai!

Mơ khách đường xa, khách đường xa

Áo em trắng quá nhìn không ra

Trên là vườn đẹp, trăng đẹp và bây giờ đến hình bóng đẹp của khách đường xa Hình ảnh này gợi cho ta nhớ tới gương mặt chữ điền có lá trúc che ngang không thể nào quên

Đây là hình ảnh người con gái Huế có vẻ đẹp trinh khiết đầy xuân tình mà thi sĩ hằng yêu mến Gắn với hình dáng ấy là sắc áo trắng tinh khôi Màu áo ở đây cũng là màu áo trong tâm tưởng Tác giả hình dung trong tâm tưởng để thấy lại cái màu trắng của kí ức, cho nên nó hư

hư thực thực Câu thơ đầy ảo giác nhưng rất hay, rất có lí và bất ngờ: Áo em trắng quá nhìn không ra Màu trắng giờ đang choán hết tâm tư, tình cảm của thi nhân Bài thơ tả cảnh đã thành bài thơ thổ lộ tình yêu Một thứ tình yêu đơn phương, thiết tha và có phần tội nghiệp:

Ở đây sương khói mờ nhân ảnh