Đề kiểm tra Nghị luận xã hội: Nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống nhằm giúp các em hoàn thiện kiến thức về dạng bài nghị luận xã hội trong nhà trường phổ thông; hiểu yêu cầu và cách thức vận dụng tổng hợp các thao tác và các phương thức biểu đạt trong bài văn nghị luận xã hội.
Trang 1CHỦ ĐỀ: NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
I Mục tiêu cần đạt:
Học xong chủ đề này, học sinh sẽ đạt được:
1 Kiến thức:
- Hoàn thiện kiến thức về dạng bài nghị luận xã hội trong nhà trường phổ thông
- Hiểu yêu cầu và cách thức vận dụng tổng hợp các thao tác và các phương thức biểu đạt trong bài văn nghị luận xã hội:
+ Chứng minh, giải thích, phân tích, so sánh, bác bỏ, bình luận
+ Tự sự, biểu cảm, miêu tả, thuyết minh
- Biết vận dụng tích hợp phương pháp tạo lập VB NLXH để đọc - hiểu 1 văn bản nghị luận
2 Kĩ năng:
- Kĩ năng tóm tắt văn bản nghị luận xã hội
- Biết phân tích đề, lập dàn ý cho bài văn nghị luận
- Biết huy động kiến thức và những trải nghiệm của bản thân để viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội
- Biết vận dụng tổng hợp các thao tác lập luận và các phương thức biểu đạt để viết bài văn nghị luận
xã hội về một vấn đề tư tưởng, đạo lí, lối sống, về một hiện tượng trong đời sống
3 Thái độ:
- Có thái độ tích cực, đúng đắn trước các vấn đề xã hội
- Có nhận thức đúng đắn về vai trò của bài văn nghị luận xã hội trong đời sống; tuân thủ các bước trong quá trình tạo lập một văn bản nghị luận xã hội trong trường THPT
Từ đó học sinh có thể hình thành các năng lực sau:
- Năng lực thu thập và xử lý thông tin, dẫn chứng
- Năng lực trình bày, suy nghĩ, quan điểm riêng về vấn đề nghị luận xh
- Năng lực tạo lập văn bản nlxh giàu thuyết phục
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về một vấn đề xã hội
II Bảng mô tả các mức độ đánh giá Chủ đề “Nghị luận xã hội” theo định hướng năng lực:
Vận dụng thấp Vận dụng cao
- Nhận diện được kiểu
văn bản nghị luận xã
hội
- Xác định được đặc
điểm, mục đích, yêu
cầu cơ bản của bài văn
nghị luận xã hội
- Phân biệt được các dạng bài nghị luận xã hội với các dạng bài nghị luận văn học
- Tìm được ví dụ về các dạng đề nghị luận xã hội
- Phân tích được các yêu cầu cơ bản của một đề văn NLXH
- Xây dựng được dàn bài cho bài văn nghị luận xã hội
- Viết được các đoạn văn giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, về một
tư tưởng đạo lí hoặc hiện tượng đời sống
- Vận dụng kết hợp một số phương thức biểu đạt trong bài văn nghị luận XH
- Tóm tắt được một văn bản nghị luận xã hội
- Biên tập, chỉnh sửa, hoàn thiện một bài văn nghị luận xã hội
- Viết một bài văn nghị luận xã hội hoàn chỉnh
- Trình bày những quan điểm, chính kiến của mình về một vấn đề xã hội
Trang 2Câu hỏi/Bài tập
- Nhận diện đề NLXH
- Phân tích đề và lập dàn ý cho đề bài NLXH
- Viết đoạn văn NLXH
- Biên tập, chỉnh sửa hoàn thiện một bài văn NLXH.
- Viết một bài văn NLXH hoàn chỉnh.
- Tóm tắt được bài văn NLXH
(Kết hợp giao bài tập cho nhóm và bài tập cá nhân; hình thức trình bày: nói và viết, chủ yếu dạng tự luận; ở nhà và trên lớp)
Chủ đề 1 :
NGHỊ LUẬN VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG
Văn bản:
“…Cuộc sống thường ngày mang cho chúng ta những khuôn mặt thân thuộc, lương thiện, là anh
em, đồng nghiệp, là bạn bè, chồng vợ… Chỉ khi có những biến cố, có những sự bất thường xảy ra, như chiếc xe bia bất ngờ bị lật ở Biên Hòa, người ta mới thấy hết được phần xấu xa của mình được bộc lộ ra sao Đám đông "hôi bia" ở Biên Hòa không từ trên trời rơi xuống Họ là những người sống xung quanh ta
Ta có trong một phần của họ Cái xấu mà họ trình diện ra có thể đã tố cáo chính chúng ta Có thể vì thế chúng ta phẫn nộ, phẫn nộ như một cách tự bào chữa, tự bảo vệ chính mình
Nhưng một bức tranh đen tối cũng có những giá trị của riêng nó Nếu sự kiện "hôi bia" ở Biên Hòa đã lột trần một bộ mặt thật xấu xa đen tối của xã hội chúng ta thì giá trị của nó chính là hồi chuông cảnh tỉnh cho chúng ta về đạo đức xã hội, đạo đức của mỗi người trong chúng ta Đạo đức xã hội không suy đồi ngay tức thì từ những biến cố lớn mà nó là sự tích lũy những thói xấu xa, những cái ác nhỏ nhoi len lỏi khắp hang cùng ngõ hẻm ở cuộc sống thường ngày
Hãy tưởng tượng, bạn ngồi uống cà phê sáng và thử đếm xem có bao nhiêu xe qua lại trước mặt bạn trong 1 phút? Tôi đã thử ở một con phố không lớn ở Sài Gòn, một phút có khoảng 20 xe Hãy tưởng tượng mỗi người ngồi trên 20 chiếc xe đó nhổ một bã kẹo cao su đúng một vị trí trước cửa quán, trong một ngày 12 giờ hoạt động chúng ta sẽ có một đống bã kẹo với 14.400 cái và trong một tháng sẽ có đống rác bã kẹo khổng lồ 432.000 cái Có thể ví đám đông "hôi bia" ở Biên Hòa là một khoảnh khắc mà nhất loạt những cái xấu nhỏ của mỗi thành viên trong đám đông đó đồng loạt bộc lộ ra như chính đống bã kẹo cao su được những người qua đường nhất loạt được nhổ đúng một vị trí Rõ ràng từ một cái xấu nho nhỏ
ta có một “đống xấu xa” khổng lồ khi nó nhất loạt được bộc lộ ra đúng không ? Vậy sao chúng ta không cảnh giác với những cái xấu nhỏ hằng ngày của mỗi chúng ta ?
Nếu hiện tượng "hôi bia" ở Biên Hòa đã lột trần một bộ mặt thật xấu xa đen tối của xã hội chúng
ta, thì nó nên được xem là hồi chuông cảnh tỉnh cho chúng ta vượt ra ngoài cuộc sống đèm đẹp thường ngày, để tự hỏi mình xem ta có đang dự phần nuôi dưỡng cho những cái xấu xa của xã hội từ những thói quen thường ngày hay không ? Tất cả chúng ta đều đúng, đều lương thiện, tại sao lại có những cái xấu, cái tồi tệ đó xảy ra, phải chăng nó đến từ những cái xấu nho nhỏ, cái thỏa hiệp nho nhỏ hằng ngày ? Phải chăng cái xấu, cái ác đến từ sự dung dưỡng, thỏa hiệp với những cái xấu nho nhỏ, với cái bất công nho nhỏ, cái ác nho nhỏ diễn ra hằng ngày mà chúng ta coi là bình thường, như một chiếc bã kẹo cao su nhổ bậy ngoài đường vậy?
Biết phê phán rồi rút kinh nghiệm đã là tốt rồi, nhưng ngăn ngừa để cái xấu, cái ác đừng xảy ra rồi mới rút kinh nghiệm thì có phải tốt hơn không ?
(Tôi thấy có mình trong đám đông 'hôi bia', Đông Kinh, Thanhnien.com.vn)
Câu hỏi, Bài tập minh họa
Trang 3Vận dụng thấp Vận dụng cao
- Văn bản trên đề
cập đến vấn đề gì ?
- Từ ngữ, hình ảnh nào trong ngữ liệu giúp anh chị xác định vấn
đề đó ?
- Phát hiện các
phương thức biểu đạt
trong ngữ liệu trên?
- Biểu hiện cụ thể của phương thức biểu đạt trong ngữ liệu
- Đánh giá tác dụng các phương thức biểu đạt được sử dụng trong ngữ liệu trên?
- Quan điểm của tác giả được thể hiện như thế nào trong ngữ liệu trên?
- Tóm lược các ý chính của văn bản trên
- Quan điểm của em về hiện tượng trên
- “Ta có trong một phần
của họ”
Hãy viết một đoạn văn ngắn giải thích ý kiến trên
- Theo em, chúng ta phải làm gì để xã hội không tái diễn những hiện tượng tương tự?
(Trình bày bằng hình
thức nói hoặc viết)
- Theo tác giả,
những ai tham gia
“hôi bia”?
- Chỉ ra những
nguyên nhân dẫn đến
hiện tượng trên?
ĐỀ KIỂM TRA NGHỊ LUẬN XÃ HỘI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG
Thời gian: 90’
I Ma trận đề kiểm tra:
Mức độ
Vận dụng
Tổng số
I Đọc hiểu Xác định đối
tượng và nội dung nghị luận
Quan điểm của tác giả được thể hiện trong ngữ liệu trên
Đánh giá tác
phương thức biểu đạt trong ngữ liệu trên
Số câu
Số điểm
Tỉ lệ
1 1,0 10%
1 1,0 10%
1 1,0 10%
3 3,0 30%
II Tạo lập văn
bản
Vận dụng kiến thức và kĩ năng để viết
Trang 4bài văn nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống
Số câu
Số điểm
Tỉ lệ
1 7,0 70%
1 7,0 70%
Tổng số câu
Tổng số điểm
Tỉ lệ
1 1,0 10%
1 1,0 10%
1 1,0 10%
1 7,0 70%
4 10,0 100%
ĐỀ KIỂM TRA Thời gian: 90 phút Đọc văn bản và thực hiện các yêu cầu sau:
“…Cuộc sống thường ngày mang cho chúng ta những khuôn mặt thân thuộc, lương thiện, là anh
em, đồng nghiệp, là bạn bè, chồng vợ… Chỉ khi có những biến cố, có những sự bất thường xảy ra, như chiếc xe bia bất ngờ bị lật ở Biên Hòa, người ta mới thấy hết được phần xấu xa của mình được bộc lộ ra sao Đám đông "hôi bia" ở Biên Hòa không từ trên trời rơi xuống Họ là những người sống xung quanh ta
Ta có trong một phần của họ Cái xấu mà họ trình diện ra có thể đã tố cáo chính chúng ta Có thể vì thế chúng ta phẫn nộ, phẫn nộ như một cách tự bào chữa, tự bảo vệ chính mình
Nhưng một bức tranh đen tối cũng có những giá trị của riêng nó Nếu sự kiện "hôi bia" ở Biên Hòa đã lột trần một bộ mặt thật xấu xa đen tối của xã hội chúng ta thì giá trị của nó chính là hồi chuông cảnh tỉnh cho chúng ta về đạo đức xã hội, đạo đức của mỗi người trong chúng ta Đạo đức xã hội không suy đồi ngay tức thì từ những biến cố lớn mà nó là sự tích lũy những thói xấu xa, những cái ác nhỏ nhoi len lỏi khắp hang cùng ngõ hẻm ở cuộc sống thường ngày
Hãy tưởng tượng, bạn ngồi uống cà phê sáng và thử đếm xem có bao nhiêu xe qua lại trước mặt bạn trong 1 phút? Tôi đã thử ở một con phố không lớn ở Sài Gòn, một phút có khoảng 20 xe Hãy tưởng tượng mỗi người ngồi trên 20 chiếc xe đó nhổ một bã kẹo cao su đúng một vị trí trước cửa quán, trong một ngày 12 giờ hoạt động chúng ta sẽ có một đống bã kẹo với 14.400 cái và trong một tháng sẽ có đống rác bã kẹo khổng lồ 432.000 cái Có thể ví đám đông "hôi bia" ở Biên Hòa là một khoảnh khắc mà nhất loạt những cái xấu nhỏ của mỗi thành viên trong đám đông đó đồng loạt bộc lộ ra như chính đống bã kẹo cao su được những người qua đường nhất loạt được nhổ đúng một vị trí Rõ ràng từ một cái xấu nho nhỏ
ta có một “đống xấu xa” khổng lồ khi nó nhất loạt được bộc lộ ra đúng không ? Vậy sao chúng ta không cảnh giác với những cái xấu nhỏ hằng ngày của mỗi chúng ta ?
Nếu hiện tượng "hôi bia" ở Biên Hòa đã lột trần một bộ mặt thật xấu xa đen tối của xã hội chúng
ta, thì nó nên được xem là hồi chuông cảnh tỉnh cho chúng ta vượt ra ngoài cuộc sống đèm đẹp thường ngày, để tự hỏi mình xem ta có đang dự phần nuôi dưỡng cho những cái xấu xa của xã hội từ những thói quen thường ngày hay không ? Tất cả chúng ta đều đúng, đều lương thiện, tại sao lại có những cái xấu, cái tồi tệ đó xảy ra, phải chăng nó đến từ những cái xấu nho nhỏ, cái thỏa hiệp nho nhỏ hằng ngày ? Phải chăng cái xấu, cái ác đến từ sự dung dưỡng, thỏa hiệp với những cái xấu nho nhỏ, với cái bất công nho nhỏ, cái ác nho nhỏ diễn ra hằng ngày mà chúng ta coi là bình thường, như một chiếc bã kẹo cao su nhổ bậy ngoài đường vậy?
Biết phê phán rồi rút kinh nghiệm đã là tốt rồi, nhưng ngăn ngừa để cái xấu, cái ác đừng xảy ra rồi mới rút kinh nghiệm thì có phải tốt hơn không ?
(Tôi thấy có mình trong đám đông 'hôi bia', Đông Kinh, Thanhnien.com.vn)
Phần I Đọc hiểu (3,0 điểm)
Câu 1 (1,0 điểm)
1.1 Văn bản trên đề cập đến vấn đề gì?
1.2 Chỉ ra kiểu nghị luận của văn bản trên
Trang 5Câu 2 (1,0 điểm)
Quan điểm của tác giả được thể hiện như thế nào trong ngữ liệu trên?
Câu 3 (1,0 điểm)
Tóm lược các ý chính của văn bản trên
Phần II Làm văn (7,0 điểm)
Trong văn bản trên, tác giả có thể hiện suy nghĩ của mình qua câu sau: “Ta có trong một phần của
họ”
Hãy viết bài văn ngắn trình bày suy nghĩ của em về ý kiến trên
HƯỚNG DẪN CHẤM
I Phần đọc hiểu
Câu 1 (1,0 điểm):
Câu 1.1
Mức tối đa:
Mã 1: HS trả lời được các ý sau
- Hiện tượng “hôi bia”
- Đối tượng, nguyên nhân, “hôi bia”
- Thái độ của tác giả trước hiện tượng “hôi bia”
Mức chưa tối đa:
Mã 2: Chỉ nêu được một hoặc hai ý
Mức không đạt:
Mã 3:
- Viết sai lạc nội dung
- Không trả lời
Câu 1.2
Mức tối đa:
Mã 1:
HS xác định được kiểu bài nghị luận về 1 hiện tượng đời sống
Mức chưa tối đa: Mã 2:
HS chỉ xác định đó là kiểu bài NLXH
Mức không đạt:
Mã 3:
- Xác định sai kiểu bài
- Không trả lời
Câu 2:
Mức tối đa:
Mã 1: HS trả lời được một số nội dung sau
- Phê phán, lên án hiện tượng trên
- Khẳng định hiện tượng trên là biểu hiện của sự suy thoái đạo đức
- Sự cảnh tỉnh đối với bản thân tác giả và mọi người
Mức chưa tối đa: Mã 2:HS trả lời chưa đầy đủ các ý trên
Mức không đạt:
Mã 3:
- Xác định sai quan điểm của tác giả
- Không trả lời
Câu 3:
Mức tối đa:
Mã 1: HS xác định được các ý chính sau:
- Nêu hiện tượng hôi bia
- Khẳng định hiện tượng hôi bia là hồi chuông cảnh tỉnh về sự xuống cấp của đạo đức xã hội
- Mỗi người cần cảnh giác với những cái xấu nhỏ hằng ngày
- Từ hiện tượng hôi bia, tác giả chỉ ra nguyên nhân của sự xuống cấp đạo đức
- Nêu phương hướng hành động ngăn ngừa những hiện tượng xấu trong xã hội
Mức chưa tối đa:
Trang 6Mã 2: HS xác định chưa đầy đủ và chính xác các ý trên
Mức không đạt:
Mã 3:
- Xác định sai lạc nội dung
- Không trả lời
II Phần làm văn
1.Yêu cầu về kĩ năng
- Biết làm bài văn nghị luận về một hiện tượng xã hội
- Vận dụng hợp lí các thao tác lập luận và phương thức biểu đạt
- Bố cục rõ ràng
- Dẫn chứng đúng, đủ, tiêu biểu
- Lí lẽ thuyết phục
- Văn viết sáng tạo, có cảm xúc
- Liên kết chặt chẽ; Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu
2 Yêu cầu về kiến thức
HS có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau song phải thuyết phục và đáp ứng một số nội dung dưới đây
- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận “Ta có trong một phần của họ”
- Giải thích nghĩa câu nói của tác giả “Ta có trong một phần của họ” (Gợi ý: Nhìn vào những người hôi của, ta thấy bóng dáng mình trong đó bởi trong mỗi cá nhân, bên cạnh những phẩm chất tốt đẹp, đều tồn tại một vài thói hư tật xấu,…)
- Phân tích, chứng minh, vấn đề “Ta có trong một phần của họ” Gợi ý:
+ Lòng tham
+ Sự vô cảm
+ Thói a-dua,…
- Bình luận Gợi ý:
+ Nhận định ý kiến tác giả là hoàn toàn đúng
+ Những thói hư, tật xấu luôn tiềm ẩn trong mỗi con người và trong những hoàn cảnh nhất định sẽ bộc lộ + Nhắc nhở mỗi người phải thường xuyên đấu tranh với bản thân để loại bỏ thói hư tật xấu nhằm hoàn thiện nhân cách,…
- Tổng kết vấn đề “Ta có trong một phần của họ”
RUBRIC ĐÁNH GIÁ BÀI LÀM VĂN
Nội
dung
đánh giá
Mức độ cần đạt Giỏi
(7,0 -6,5) (6,0 - 5,0) Khá Trung bình (4,5 -3,0 ) (2,5 - 1,0 ) Yếu ( 0,5 - 0,0) Kém
Kĩ năng - Biết làm bài văn
nghị luận về một
hiện tượng xã hội
- Vận dụng hợp lí
các thao tác lập
luận và phương
thức biểu đạt
- Bố cục rõ ràng
- Dẫn chứng
đúng, đủ, tiêu
biểu
- Lí lẽ thuyết
phục
- Cơ bản biết làm
bài văn nghị luận
về một hiện tượng
xã hội
- Vận dụng khá
hợp lí các thao tác lập luận và phương thức biểu đạt
- Bố cục rõ ràng
- Dẫn chứng đúng,
đủ, tiêu biểu
- Lí lẽ thuyết phục
Cơ bản biết làm
bài văn nghị luận
về một hiện tượng
xã hội
- Biết vận dụng
các thao tác lập luận và phương thức biểu đạt
- Bố cục tương
đối rõ ràng
- Có sử dụng dẫn
chứng, nhưng chưa đầy đủ, chính xác
- Lí lẽ chưa
thuyết phục
-Chưa biết làm bài
văn nghị luận về một hiện tượng xã hội
- Sai lạc
phương thức nghị luận
Trang 7- Văn viết sáng
tạo, có cảm xúc
- Liên kết chặt
chẽ; Không mắc
lỗi chính tả, dùng
từ, đặt câu
- Văn viết chưa
thật sự có cảm xúc
- Liên kết chặt chẽ;
Còn mắc một số lỗi
chính tả, dùng từ, đặt câu
- Văn viết chưa
có cảm xúc
- Liên kết chưa
chặt chẽ; Còn
mắc nhiều lỗi
chính tả, dùng từ, đặt câu
- Mắc rất nhiều
lỗi chính tả, dùng
từ, đặt câu
- Hành văn lủng củng, rời rạc; mắc quá nhiều lỗi
chính tả, dùng từ, đặt câu
Kiến
thức
- Giới thiệu đúng
và hấp dẫn vấn đề
cần nghị luận “Ta
có trong một phần
của họ”
- Giải thích vấn
đề nghị luận
chính xác, thuyết
phục.
- Phân tích, chứng
minh, vấn đề vấn
đề nghị luận đầy
đủ, phong phú,
sáng tạo, thuyết
phục.
- Bình luận sâu
sắc, thuyết phục
- Tổng kết vấn đề
nghị luận đúng,
hấp dẫn để lại
nhiều dư ba
- Giới thiệu đúng
vấn đề cần nghị luận “Ta có trong một phần của họ”
- Giải thích đúng
vấn đề nghị luận
- Phân tích, chứng
minh, vấn đề nghị
luận tương đối đầy
đủ, thuyết phục.
- Bình luận tương
đối đúng đắn vấn
đề nghị luận
- Tổng kết đúng
vấn đề nghị luận
Giới thiệu được
vấn đề cần nghị luận “Ta có trong một phần của họ”
- Giải thích vấn
đề nghị luận chưa
đầy đủ
- Cơ bản phân
tích, chứng minh được vấn đề nghị
luận song còn sơ
sài
- Bình luận được
vấn đề nghị luận
nhưng còn sơ sài
- Tổng kết đúng
vấn đề
- Chưa giới thiệu
được vấn đề cần
nghị luận “Ta có trong một phần của họ”
- Chưa giải thích
được vấn đề nghị
luận
- Phân tích, chứng
minh,…vấn đề
nghị luận sơ sài.
- Chưa bình luận
được vấn đề
- Tổng kết chưa
đúng vấn đề
- Chưa giới
thiệu được
vấn đề cần nghị luận
“Ta có trong một phần của họ”
- Không giải
thích vấn đề
nghị luận
- Không phân tích, chứng minh được vấn đề
nghị luận
- Chưa bình
luận vấn đề nghị luận
- Tổng kết
chưa đúng
vấn đề