Cho dù thư viện trường học đã được trang bị đạt chuẩn về cơ sở vật chất, đầy đủ vốn tài liệu và số lượng giáo viên học sinh trong nhà trường rất lớn nhưng cán bộ làm công tác thư viện th[r]
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Thư viện là một bộ phận trọng yếu không thể thiếu được trong cáctrường học, nó góp phần quyết định chất lượng và không ngừng nâng caonăng lực giảng dạy của giáo viên, mở rộng kiến thức và xây dựng thói quen tựhọc, tự nghiên cứu cho học sinh
Trong giai đoạn hiện nay, trước yêu cầu đổi mới phương pháp dạy vàhọc phuc vụ nền giáo dục mới, phù hợp với công cuộc đổi mới toàn diện củađất nước, vai trò quan trọng của thư viện trường học càng được nhấn mạnh.Thư viện trường học hoạt động tốt sẽ có tác dụng thiết thực góp phần nângcao chất lượng giáo dục, nhất là đối với công tác dạy và học
Vì nhiều lý do chủ quan lẫn khách quan, công tác thư viện trường họcnhững năm qua tuy có nhiều tiến bộ nhưng vẫn chưa đáp ứng đươc các tiêuchuẩn theo quy định của Bộ Giáo dục- Đào tạo, chưa đáp ứng được yêu cầucao trong việc phục vụ đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập trong nhàtrường Do đó, cần có sự chuyển biến về chất lượng, hiệu quả trong công tácthư viện trường học cho phù hợp với tình hình và nhiệm vụ mới
Chính vì những lý do đó mà chúng tôi tiến hành biên soạn đề tài :
“Nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động thư viện trường học” với
mong muốn từ thực tiển và lý luận xác định những yếu tố chính có ảnh hưởngđến chất lượng và hiệu quả hoạt động của thư viện trường học Đồng thời, qua
đó đúc kết các kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp thực hiện để làm cơ sở đổimới, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của thư viện trường học Mặtkhác, với đề tài này, chúng tôi hy vọng sẽ bổ sung cho các đồng nghiệp mộttài liệu cơ bản có thể nghiên cứu, vận dụng vào thư viện của mình đang phụtrách để góp phần trong việc nâng cao chất lượng dạy và học của nhà trườngtrong quá trình cải cách giáo dục phù hợp giai đoạn mới – giai đoạn côngnghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước
Trang 2Với mục đích nêu trên, trong phạm vi đề tài này, chúng tôi sẽ trình bàymột số nội dung chính như sau:
1.Cơ sở lý luận và các yếu tố liên quan đến hoạt động thư viện trườnghọc
2.Khảo sát, đánh giá thực tiển từ hoạt động của Thư viện trường THCSLong An
3.Những kinh nghiệm từ thực tiển và các giải pháp để nâng cao chấtlượng, hiệu quả hoạt động thư viện trường học
Để thực hiện tốt nội dung đề ra, chúng tôi đã sử dụng các phương phápnghiên cứu chủ yếu :
* Tham khảo tài liệu : vận dụng các lý thuyết về thư viện trong các giáotrình để làm cơ sở khoa học, sử dụng các văn bản pháp quy hiện hành để làm
Tuy nhiên, do khả năng và điều kiện nghiên cứu không cho phép, nên
đề tài này chỉ phục vụ tốt trong phạm vi hoạt động của Thư viện các trườngTiểu học và Trung học cơ sở mà thôi, đối với các bậc học khác chỉ mang tínhtham khảo tổng quát
Trang 31 Mục đích _ Nhiệm vụ thư viện trường học :
Điều 1 và 2 trong “Quy chế về tổ chức và hoạt động thư viện trường phổthông” ban hành kèm theo quyết định số 61/1998/QĐ/BGD&ĐT ngày
6/11/1998 của Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định : Thư viện trường học là một
bộ phận cơ sở vật chất trọng yếu, trung tâm sinh hoạt văn hoá và khoa học không thể thiếu của nhà trường.
Mục đích của thư viện trường học là góp phần nâng cao chất lượng giảng
dạy của giáo viên, xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu cho học sinh,từng bước thay đổi phương pháp dạy và học đồng thời tích cực tham gia vàoviệc bồi dưỡng tư tưởng chính trị và xây dựng nếp sống văn hóa mới cho cácthành viên trong nhà trường
Nhiệm vụ chủ yếu của thư viện trường học là :
*Cung ứng cho giáo viên và học sinh đầy đủ các loại sách giáo khoa,sách tham khảo, sách nghiệp vụ, các loại tự điển …và các sách báo cần thiếtkhác kể cả các tài liệu cần thiết của Đảng, Nhà nước và ngành Giáo dục
*Tổ chức thu hút toàn thể giáo viên _ học sinh tham gia hoạt động thưviện
*Phối hợp hoạt động với các thư viện trong ngành, với các thư viện địaphương để chủ động khai thác, sử dụng vốn sách báo, tài liệu và các thiết bịchuyên dùng
*Liên hệ các cơ quan phát hành trong và ngoài ngành, các tổ chức chínhtrị, kinh tế, xã hội, các nhà tài trợ …nhằm huy động các nguồn kinh phí ngoàingân sách để đảm bảo nguồn bổ sung làm phong phú nội dung kho sách
Trang 4*Quản lý, bảo quản, thanh lọc tài liệu, sách báo Kịp thời bổ sung các tàiliệu, sách báo mới ( kể cả băng hình , băng tiếng , đĩa CD …) Từng bước đưacác trang thiết bị hiện đại phục vụ công tác quản lý và phục vụ bạn đọc.
2 Những yếu tố có liên quan đến hoạt động của thư viện trường học
Với mục đích và nhiệm vụ nêu trên, thư viện trường học _ cũng như cácthư viện khác trong xã hội _ có liên quan và chịu ảnh hưởng của các yếu tốchính sau đây :
a Bạn đọc ( hay đối tượng phục vụ ) của thư viện trường học: Gồm
toàn thể cán bộ, giáo viên, học sinh trong nhà trường Hoạt động chủ yếu củagiáo viên, học sinh là giảng dạy và học tập Cả hai hoạt động này đều sử dụngcông cụ là sách báo Do đó, họ đều là những bạn đọc thường xuyên của thưviện trường học Thu hút giáo viên, học sinh đến với thư viện và đáp ứngđược nhu cầu sách báo cho họ là điều kiện đầu tiên để nâng cao chất lượnghoạt động của thư viện trường học Số lượng giáo viên học sinh trong trườngthường có tương quan tỉ lệ thuận với số lượt bạn đọc đến với thư viện Tuynhiên, nếu như các yếu tố : cơ sở vật chất, vốn tài liệu và cán bộ phụ trách thưviện không đạt yêu cầu, khi đó dù số lượng giáo viên học sinh rất cao nhưnghiệu quả hoạt động thư viện chưa chắc đã cao
b Vốn tài liệu của thư viện trường học : Vốn tài liệu là những tài liệu
được sưu tầm, tập hợp theo nhiều chủ đề, nội dung nhất định, được xử lý theo quy tắc, quy trình khoa học của nghiệp vụ thư viện để tổ chức phục vụ người đọc và được bảo quản ( Điều 2_ Pháp lệnh thư viện ) Vốn tài liệu được hiểu đơn giản hơn là toàn bộ tài liệu, sách báo trong thư viện Với đối tượng bạn
đọc phục vụ chủ yếu là giáo viên, học sinh vốn tài liệu của thư viện bao gồmcác loại sau :
Trang 5 Các loại báo, tạp chí
Các dạng tài liệu không in ( băng tiếng, băng hình, đĩa CD …)
Hoạt động của thư viện có hiệu quả và chất lượng hay không thường phụthuộc vào yếu tố vốn tài liệu Sự dồi dào về số lượng đầu sách, sự đầy đủ,phong phú, phù hợp và luôn đổi mới về nội dung, sự đa dạng về hình thức củacác loại tài liệu sẽ đáp ứng được nhu cầu tự tìm hiểu, học hỏi của học sinh;đáp ứng được nhu cầu tự nghiên cứu, bồi dưỡng, nâng cao trình độ nghiệp vụcủa giáo viên.Vì vậy, đây chính là nhân tố quyết định sự thu hút của thư việnđối với bạn đọc Một thư viện nghèo nàn về vốn tài liệu sẽ không hoạt độngtốt và hiệu quả hoạt động chắc chắn không thể cao do ít được bạn đọc quantâm Bổ sung vốn tài liệu cho thư viện từ các nguồn kinh phí và bằng nhiềuhình thức khác nhau là một yêu cầu bắt buộc để duy trì sức hấp dẫn của thưviện trường đối với giáo viên, học sinh
c Cơ sở vật chất thư viện trường học : Bao gồm phòng đọc, kho sách
và trang thiết bị phục vụ bên trong ( Bàn ghế làm việc, bàn ghế để ngồi đọc,
tủ trưng bày, giá sách, kệ sách, tủ mục lục, bảng giới thiệu sách, máy tính…)
Sự bố trí, sắp xếp sách trong kho một cách khoa học, trật tự sẽ giúp cán bộhoặc giáo viên phụ trách thư viện dễ dàng, nhanh chóng tìm ra tài liệu cầnthiết mà bạn đọc có yêu cầu mượn xem Việc thiết kế xây dựng, trang tríphòng đọc đầy đủ ánh sáng, thoáng mát, sạch sẽ và đẹp là công việc khôngthể bỏ qua vì nó góp phần rất lớn trong việc lôi cuốn bạn đọc đến với thưviện Với diện tích nhỏ, bố trí trang thiết bị không hợp lý trong phòng đọc,thư viện trường học sẽ gặp nhiều khó khăn trong công tác phục vụ, nhất là khiphục vụ bạn đọc tại chỗ và giới thiệu sách báo mới Do vậy, ngoài việc bổsung kinh phí để làm giàu vốn tài liệu thì việc đầu tư xây dựng và bổ sung cơ
sở vật chất cho thư viện trường học cũng là một nhân tố góp phần quyết địnhhiệu quả hoạt động của nó
d Cán bộ ( giáo viên) phụ trách thư viện : Là người trực tiếp tổ chức,
quản lý hoạt động và thực hiện các nhiệm vụ của thư viện Nhiệm vụ to lớn
Trang 6của người giáo viên thư viện là góp phần cùng giáo viên học sinh toàn trường
nâng cao chất lượng giảng dạy toàn diện Thực chất, giáo viên thư viện là người làm công tác giáo dục trực tiếp học sinh bằng phương tiện sách báo và
là người đồng nghiệp đáng tin cậy của giáo viên (Tài liệu bồi dưỡng nghiệp
vụ Thư viện- trang 149) Đây thật sự là yếu tố mang tính quyết định và chủđộng nhất trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của thư viện trường học Sựtích cực, nhiệt tình, tận tâm cùng với kỹ thuật nghiệp vụ thư viện đã qua đàotạo trong xử lý công việc là những yêu cầu vô cùng quan trọng và cần thiếtđối với cán bộ thư viện trường học Các yêu cầu này khi được phối hợp hoàn
mỹ sẽ tạo sinh khí cho hoạt động thư viện và tạo sức hút rất lớn đối với bạnđọc Cho dù thư viện trường học đã được trang bị đạt chuẩn về cơ sở vật chất,đầy đủ vốn tài liệu và số lượng giáo viên học sinh trong nhà trường rất lớnnhưng cán bộ làm công tác thư viện thiếu nhiệt tình, không tích cực, chưa quađào tạo nghiệp vụ thì hoạt động của thư viện chắc chắn sẽ không đạt hiệu quảcao, ngược lại, còn tạo ấn tượng không tốt cho bạn đọc khiến họ từ bỏ dầndần, không đến thư viện nữa do không được phục vụ tốt
Tất nhiên, ngoài bốn yếu tố vừa nêu, sẽ còn nhiều yếu tố khác ảnh hưởngtrực tiếp và gián tiếp đến hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư việntrường học như: kinh phí đầu tư cho hoạt động; nhận thức của lãnh đạo cáccấp ngành giáo dục, Ban giám hiệu, giáo viên về tầm quan trọng của thư việntrong nhà trường; sự hổ trợ của cá nhân, tổ chức trong và ngoài nhà trườngcho hoạt động thư viện; việc thực hiện quy định hiện hành về sự phối hợpgiữa các thư viện trường học và thư viện địa phương…Nhưng qua nhữngnghiên cứu, chứng minh của nhiều tác giả, suy cho cùng, bốn yếu tố trên vẫnthật sự là những yếu tố quyết định nhất đến việc thu hút bạn đọc và ảnhhưởng trực tiếp đến hiệu quả, chất lượng hoạt động của thư viện Vì vậy,trong phạm vi đề tài này, chúng tôi sẽ dựa trên các yếu tố này để phân tích,đánh giá và đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng hoạtđộng của thư viện trường học
Trang 7Chương 2 KHẢO SÁT, ĐÁNH GIÁ THỰC TIỂN
TỪ HOẠT ĐỘNG CỦA THƯ VIỆN TRƯỜNG THCS LONG AN
HUYỆN CHÂU THÀNH _ TỈNH TIỀN GIANG
1 Sơ lược về thư viện trường THCS Long an :
Thư viện trường gồm 02 phòng : Kho sách và phòng đọc với tổng diệntích là 120 m2 Năm học 2006-2007, thư viện phục vụ cho 32 giáo viên và 517học sinh Giáo viên phụ trách thư viện tốt nghiệp Trường Sư phạm cấp II TiềnGiang và Trường Cao đẳng Thông tin _ Thư viện Thành phố Hồ Chí Minh.Vốn tài liệu theo báo cáo tổng kết năm học 2006-2007 là 9.047 bản sách,3.724 bản báo và tạp chí Nguồn kinh phí bổ sung vốn tài liệu chủ yếu là ngânsách cấp từ Phòng Giáo dục theo Thông tư 30/TT_LB và kinh phí hoạt độngcủa trường Các hoạt động chính, thường xuyên của thư viện được duy trìtương đối tốt, năm học 2006-2007 được công nhận là Thư viện xuất sắc
2 Hiệu quả, chất lượng hoạt động thư viện trường thời gian qua :
Có nhiều chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả hoạt động của thư viện trường
học như : số lượt bạn đọc đến thư viện, số lượt bạn đọc bình quân/người/năm,
số vòng quay của sách, kết quả giảng dạy, học tập hàng năm của giáo viên,học sinh… nhưng do điều kiện còn nhiều hạn chế và đơn giản hoá việc sosánh, trong phạm vi đề tài này chúng tôi sử dụng 2 chỉ tiêu chính (thườngđược sử dụng trong các báo cáo tổng hợp của ngành giáo dục) sau đây để
phân tích , đánh giá hiệu quả là số lượt bạn đọc đến thư viện và số lượt bạn
đọc bình quân/người/năm.
Riêng về chất lượng hoạt động của thư viện là một chỉ tiêu định tính
( không thể đo bằng số lượng cụ thể nếu không tiến hành khảo sát, thăm dò ýkiến ) rất khó xác định thông qua một vài chỉ tiêu cũng mang tính định tínhnhư : mức độ đáp ứng nhu cầu về sách báo cho bạn đọc, mức độ hài lòng củabạn đọc đối với cơ sở vật chất thư viện, thái độ phục vụ của thủ thư, các hoạtđộng nghiệp vụ thường xuyên của thư viện, mức độ ảnh hưởng của thư viện
Trang 8đối với các hoạt động khác trong nhà trường…Chính vì vậy, chúng tôi tạm sử
dụng kết quả đánh giá xếp loại thư viện trường học của Phòng Giáo dục
hàng năm (theo tiêu chuẩn thư viện trường học ban hành kèm theo quyết định
số 01/2003/QĐ-BGD&ĐT ngày 02/01/2003 của Bộ Giáo dục và Đào tạo) và
chỉ tiêu số lượt bạn đọc bình quân/người/năm để đánh giá chất lượng hoạt
động thư viện Bởi vì thư viện có hoạt động với chất lượng tốt thì mới có thểthu hút được bạn đọc đến với thư viện nhiều lần trong năm
Qua bảng thống kê hoạt động của thư viện Trường THCS Long An từnăm học 2002-2003 đến nay, chúng tôi nhận thấy như sau :
Bảng 1: Hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư viện trường
Tốc độ tăng BQ 2002-2003 2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007
* Số lượt bạn đọc : tăng dần qua từng năm với tốc độ tăng bình quân
32,91 % / năm Điều này chứng minh rằng hiệu quả hoạt động của thư việnngày càng cao, mức độ thu hút bạn đọc đến với thư viện qua từng năm họccàng được tăng thêm
* Xét thêm chỉ tiêu bình quân lượt bạn đọc/người /năm học : tăng từ 38
lượt (năm học 2002-2003) lên 119 lượt ( năm học 2006-2007 ), bình quân mỗinăm tăng 38,07% Qua chỉ tiêu này, một lần nữa, chứng minh hiệu quả hoạtđộng của thư viện trường ngày càng được nâng cao Hơn thế, với số lượt bìnhquân như trên ( số lần một bạn đọc đến thư viện ) chất lượng hoạt động củathư viện cũng được nâng cao thông qua việc thu hút số lượng lớn bạn đọc đến
với thư viện nhiều lần trong năm Rõ ràng, chỉ với sự hài lòng, được phục
vụ tốt và thoả mãn được nhu cầu đọc sách thì bạn đọc mới lui tới thư viện thường xuyên hơn
Trang 93 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả và chất lượng hoạt động thư viện trường THCS Long An :
a Bạn đọc ( giáo viên, học sinh ):
cũng giảm, làm giảm hiệu quả hoạt động của thư viện Tuy nhiên, hiệu quả
và chất lượng họat động của thư viện trường hoàn toàn không chịu ảnh hưởng của việc giảm số lượng bạn đọc phục vụ mà có thể được nâng cao nếu số lần đến thư viện của giáo viên và học sinh mỗi năm mỗi tăng
Nhận xét này hoàn toàn phù hợp với thực tế diễn ra tại thư viện trường THCSLong An
* Số lượng bạn đọc cần được phục vụ chiếm đa số là học sinh ( số lượnghọc sinh gấp 16 lần số giáo viên ), vì thế năm học 2006-2007 tuy số lượt giáoviên đến thư viện tăng hơn năm trước khá nhiều (từ 3.606 lượt lên 8.889 lượt)nhưng không đáng kể so với số lượt tăng của học sinh ( từ 25.113 lên 56.387lượt ) làm hiệu quả hoạt động thư viện cũng tăng theo ( từ 28.719 lên 65.276lượt ) Tương tự như trên, ở chỉ tiêu bình quân lượt bạn đọc/người /năm học,
Trang 10nhờ thu hút được số lần học sinh đến thư viện trong năm tăng ( từ 47 lên 109
lượt ) và số lượt của giáo viên cũng tăng ( từ 109 lên 278 lượt ) làm chỉ tiêu
này cũng tăng lên ( từ 52 lên 119 lượt ) Như vậy, nếu thu hút được số lượng
lớn bạn đọc ( chủ yếu là học sinh ) đến với thư viện và đến nhiều lần thì
hiệu quả và chất lượng hoạt động thư viện cũng sẽ tăng lên
* Vốn tài liệu : số bản sách được bổ sung hàng năm làm tăng vốn tài liệu
của thư viện ( từ 9.120 bản năm học 2002-2003 lên 12.771 bản năm học
2006-2007 ) đã làm tăng đáng kể số lượt bạn đọc và số lượt bạn đọc bình
quân/người/năm Như vậy, khi bổ sung sách báo để tăng vốn tài liệu sẽ trực
tiếp làm tăng hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư viện
* Năm học 2005-2006, vốn tài liệu có giảm do thay sách và thiên tai làm
giảm số lượng sách nghiệp vụ, tạp chí và báo Việc giảm sách nghiệp vụ và
sách tham khảo tăng không nhiều đã làm giảm số lượt giáo viên đến với thư
viện Tuy vậy, nhờ tăng số lượng sách thiếu nhi mà số lượt học sinh đến thư
viện đã tăng lên rõ rệt Như vậy, công tác lựa chọn sách để bổ sung vốn tài
Trang 11liệu phù hợp với nhu cầu và thị hiếu của bạn đọc (công tác vốn tài liệu) góp phần không nhỏ trong việc làm tăng hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư viện.
* Kinh phí bổ sung sách báo : tăng theo từng năm học, tạo điều kiện làm
tăng vốn tài liệu và số lượt bạn đọc Tuy số lượng sách tăng bình quân hàngnăm (6,97%) chưa tương ứng với số lượng tăng kinh phí bổ sung sách báo(15,41% ) do giá sách báo tăng nên lượng sách bổ sung ít, nhưng cũng chứng
minh được rằng : Hiệu quả, chất lượng hoạt động thư viện phụ thuộc lớn
vào số lượng kinh phí bổ sung sách báo hàng năm thông qua việc tăng vốn tài liệu.
số lượt bình quân bạn đọc/ người/ năm đến thư viện tăng lên nhất là số lượt
đọc tại chỗ Như vậy, phòng đọc sách được trang trí đẹp, đủ sáng, sạch sẽ
và rộng rãi sẽ góp phần đáng kể trong việc làm tăng hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư viện.
* Trang thiết bị : ngoài một số thiết bị vừa được bổ sung ( kệ sách, tủmục lục, tủ giới thiệu sách, bàn đọc sách) có chất lượng tốt, hầu hết các thiết
bị khác đều còn thiếu ( giá trưng bày sách báo, tạp chí, máy tính ) và cần thayđổi, bổ sung thêm ( bàn đọc sách, tủ trưng bày sách, bảng giới thiệu sách…)mới đảm bảo chất lượng phục vụ và đạt hiệu quả cao trong hoạt động của thưviện Tuy nhiên, kinh phí bổ sung cơ sở vật chất hàng năm rất ít, phụ thuộc