Được thiết kế với nội dung chi tiết, những giáo án bài Xây dựng CNXH ở miền Bắc, đấu tranh chống ĐQ Mĩ hứa hẹn mang đến cho các HS tiết học thú vị. Bên cạnh đó giáo án còn cung cấp cho các em nắm được tình hình nước ta sau Hiệp định Giơnevơ năm 19574 về Đông Dương; nguyên nhân việc nước ta bị chia cắt hai miền với chế độ chính trị – xã hội khác nhau. Nhiệm vụ của cách mạng hai miền trong giai đoạn từ 1954 đến 1965. Những thành tựu to lớn mà nhân dân hai miền Nam – Bắc đã đạt được và những khó khăn, yếu kém và cả sai lầm mà nhân dân gặp phải.
Trang 1Giáo án môn Lịch sử lớp 12Bài 21 – XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở MIỀN BẮC,
ĐẤU TRANH CHỐNG ĐẾ QUỐC MĨ VÀ CHÍNH QUYỀN
SÀI GÒN Ở MIỀN NAM (1954 – 1965)
I Mục tiêu
Học xong bài này, học sinh cần:
1 Kiến thức
- Hiểu rõ tình hình nước ta sau Hiệp định Giơnevơ (những thuận lợi, khó khăn),
trên cơ sở đó nhận thức được nhiệm vụ quan trọng của cách mạng hai miền
- Nêu được những thành tựu chủ yếu của miền Bắc trong cải cách ruộng đất, khôi
phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh (1954 – 1957) và cải tạo quan hệ sản xuất(1958 – 1960)
- Trình bày khái quát được những thắng lợi quan trọng của cách mạng miền Nam
trong giai đoạn 1954 – 1960 (đấu tranh giữ gìn lực lượng hòa bình và “Đồng khởi”) và
1961 – 1965 (chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mĩ).
2 Kĩ năng
- Rèn luyện các kĩ năng phân tích, đánh giá, so sánh về nhiệm vụ và những thắng
lợi của cách mạng hai miền Nam - Bắc giai đoạn 1954 - 1960 và 1961 - 1965
- Biết sử dụng SGK, tranh ảnh, bản đồ, phim tư liệu,… để nhận thức lịch sử.
3 Thái độ, tư tưởng
- Hiểu rõ âm mưu, thủ đoạn của Mĩ trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam
thông qua từng chiến lược và giai đoạn cụ thể
Trang 2- Lên án những hành động, tội ác của Mĩ và chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm
đối với nhân dân miền Nam; chia sẻ với đồng bào miền Nam về những hi sinh mất máttrong hoàn cảnh đất nước bị chia cắt,…
II Gợi ý tiến trình và phương pháp tổ chức dạy học
1 Ổn định lớp học
2 Kiểm tra bài cũ
GV có thể sử dụng hai câu hỏi sau:
1 Vì sao nói chiến thắng Điện Biên Phủ là thắng lợi quân sự lớn nhất, quyết địnhnhất trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954)?
2 Nêu và nhận xét những nội dung cơ bản của Hiệp định Giơnevơ 1954 về ĐôngDương Vì sao phái đoàn Mĩ không kí vào văn bản của Hiệp định Giơnevơ?
mạng nước ta sau Hiệp định
Giơnevơ 1954 về Đông Dương.
* Miền Bắc:
Hoạt động 1: GV nêu câu hỏi để HS tìm hiểu.
1 Tình hình nước ta sau Hiệp định Giơnevơ về Đông Dương có những thuận lợi, khó khăn gì?
HS: Tìm hiểu SGK, trao đổi theo gợi ý của GV GV: GV đưa ra một số gợi ý để HS tìm hiểu
(chúng ta thực hiện theo những điều khoản củaHiệp định Giơnevơ như thế nào, phía Pháp và
âm mưu của Mĩ phá hoại hiệp định ra sao?,…)Hết thời gian, GV yêu cầu HS trình bày, cả lớp
lắng nghe và bổ sung ý kiến Sau đó, GV nhận
xét, phân tích và chốt ý: Ở đây, GV cần làm rõ:+ Về phía Việt Nam, chúng ta nghiêm túc thi
Trang 3- Phía ta nghiêm túc thi hành các
điều khoản của Hiệp định
Giơnevơ: ngừng bắn, tập kết
chuyển quân, tích cực chuẩn bị
cho Tổng tuyển cử tự do để thống
nhất Tổ quốc Ngày 10/10/1954,
quân ta tiến vào tiếp quản Thủ đô
- Phía Pháp, ngày 16/5/1955, toán
lính Pháp cuối cùng rút khỏi Hải
Phòng miền Bắc được hoàn toàn
giải phóng
* Miền Nam:
hành theo nội dung của Hiệp định Giơnevơ vềngừng bắn, tập kết chuyển quân, chuyển giaokhu vực, chuẩn bị tiến tới Tổng tuyển cử tự dotrong cả nước để thống nhất Tổ quốc
Ở miền Bắc, ngày 10/10/1954, bộ đội và cán bộ
ta vào tiếp quản Thủ đô Hà Nội (GV hướng dẫn
HS quan sát đoạn phim tư liệu Nhân dân Hà
Nội vui mừng đón bộ đội vào tiếp quản Thủ đô
để thấy được không khi tràn ngập niềm vui giảiphóng ở Thủ đô Hà Nội)
+ Về phía Pháp, do sức ép của phía ta nên quânPháp đã thực hiện việc tập kết chuyển quân,chuyển giao khu vực trong thời hạn 300 ngày
kể từ khi kí Hiệp định Ngày 16/5/1954, toánlính Pháp cuối cùng đã rút khỏi Hải Phòng.Miền Bắc được hoàn toàn giải phóng (GV cho
HS quan sát và khai thác bức ảnh lịch sử này).+ Ở miền Nam, nhân dân ta vẫn bị chìm đắmdưới ách thống trị của bọn thực dân, đế quốc.Giữa tháng 5/1954, Pháp rút hết quân khỏimiền Nam, nhưng nhiều điều khoản của Hiệpđịnh Giơnevơ chúng không chịu thi hành, trong
đó có điều khoản phối hợp với ta cùng tổ chứchiệp thương Tổng tuyển cử tự do, thống nhấthai miền Nam – Bắc Việt Nam
+ Về phía Mĩ, do đã có âm mưu từ trước(không chịu kí vào văn bản Hiệp địnhGiơnevơ), Mĩ đã từng bước thay chân Pháp,hòng chia cắt lâu dài nước ta, biến miền NamViệt Nam thành thuộc địa kiểu mới và căn cứquân sự của Mĩ ở Đông Nam Á (thông qua việcđưa Ngô Đình Diệm sang Mĩ đào tạo, rồi ép
Trang 4- Pháp vừa rút quân, Mĩ liền dựng
lên chính quyền tay sai Ngô Đình
Diệm, thực hiện âm mưu chia cắt
lâu dài Việt Nam thành hai miền,
biến miền Nam thành thuộc địa
kiểu mới và căn cứ quân sự của
Mĩ ở Đông Nam Á Nhân dân
vẫn bị chìm đắm dưới ách thống
trị của bọn đế quốc, tay sai
* Nhiệm vụ cách mạng hai miền :
- Miền Bắc phải nhanh chóng hàn
gắn vết thương chiến tranh, khôi
phục kinh tế, tiến lên CNXH để
trở thành hậu phương vững chắc
Pháp trao quyền cai trị miền Nam cho Diệm).Sau đó, Mĩ chỉ đạo Ngô Đình Diệm phá hoại
Hiệp định Giơnevơ, thực hiện “trưng cầu dân
ý” để thành lập quốc gia mới mang tên Việt
Nam Cộng hòa
HS: Lắng nghe và ghi ý chính Hoạt động 2: GV tiếp tục câu hỏi:
Cách mạng hai miền Nam – Bắc Việt Nam có nhiệm vụ gì? Tại sao lại thực hiện như vậy?
HS: Tìm hiểu SGK để trao đổi, trả lời GV: Nhận xét, kết hợp sử dụng bản đồ giáo
khoa điện tử Tình hình Việt Nam sau năm 1954 chỉ trên màn hình nơi có vĩ tuyếtn 17 và phân tích để HS thấy được sự chia cắt của hai miền
Nam – Bắc Việt Nam sau năm 1954 dẫn đếnnhiệm vụ của hai miền cần phải giải quyết chophù hợp với hoàn cảnh lịch sử và đặc trưng mỗimiền (Do tình trạng đất nước bị chia cắt làm haimiền với hai chế độ chính trị-xã hội khác nhaunên nhiệm vụ đặt ra cho cách mạng Việt Namlúc này là: miền Bắc phải nhanh chóng lo hàngắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế,đưa miền Bắc tiến lên CNXH để trở thành hậuphương vững chắc cho cách mạng miền Nam.Miền Nam do vẫn còn chìm đắm trong áchthống trị của bọn đế quốc và tay sai nên phảitiếp tục cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc,thực hiện thống nhất nước nhà)
HS: Lắng nghe, quan sát kênh hình và ghi vở
Trang 5cho cách mạng miền Nam
- Miền Nam tiếp tục cuộc chiến
tranh giải phóng dân tộc, thực
hiện thống nhất nước nhà
II Miền Bắc hoàn thành cải
cách ruộng đất, khôi phục kinh
tế, cải tạo quan hệ sản xuất
(1954 – 1960).
1 Công cuộc cải cách ruộng đất
(1954 – 1957)
- Nguyên nhân: Ruộng đất tập
trung nhiều trong tay địa chủ
phong kiến, nền nông nghiệp
nước ta rất lạc hậu, thiếu công cụ
Hoạt động: GV trình bày nêu vấn đề, rồi chia
lớp thành 6 nhóm, cứ hai nhóm tìm hiểu mộtvấn đề để trao đổi và báo cáo trước lớp:
Thực hiện nhiệm vụ mới trong hoàn cảnh đấtnước vừa có hòa bình, vừa chiến tranh, dưới sựlãnh đạo của Đảng và Chính phủ từ năm 1954đến năm 1960, nhân dân miền Bắc ra sức cảicách ruộng đất, khôi phục kinh tế, hàn gắn vếtthương chiến tranh và cải tạo quan hệ sản xuất.Các nhóm hãy tìm hiểu SGK trang 159 – 162
để báo cánh những thành tựu đạt được có nhândân miền Bắc và ý nghĩa của thành tựu đó
Nhóm 1,2: Vì sao chúng ta phải tiến hành cải
cách ruộng đất? Những thành tựu, ý nghĩa của cải cách ruộng đất từ năm 1954 đến năm
Trang 6sản xuất,…)
- Thành tựu: Tiến hành được 5
đợt cải cách ruộng đất, tịch thu
ruộng đất và nông cụ của địa chủ
chia cho hơn 2 triệu hộ nông dân
Khẩu hiệu “Người cày có
ruộng” trở thành hiện thực.
- Ý nghĩa: Bộ mặt nông thôn
miền Bắc thay đổi theo hướng
tích cực, nông dân hăng hái sản
xuất, tăng cường khối đoàn kết
công - nông, góp phần tích cực
vào nhiệm vụ khôi phục kinh tế
1957?
Nhóm 3,4: Nhân dân miền đã đạt được những
thành tựu gì trong công cuộc khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh?
Nhóm 5,6: Công cuộc cải tạo quan hệ sản xuất
XHCN ở miền Bắc từ năm 1958 đến năm 1960
đã đạt được những thành tựu gì? Ý nghĩa?
HS: Tìm hiểu SGK và trao đổi, thảo luận theo
nhóm nhỏ theo gợi ý của GV
GV - HS: Hết thời gian thảo luận, GV tổ chức
cho HS báo cáo theo từng nội dung (nhữngnhiệm vụ cách mạng của nhân dân miền Bắc từnăm 1954 đến năm 1960)
+ Đầu tiên là nhiệm vụ cải cách ruộng đất: GVyêu cầu nhóm 1 báo cáo, nhóm 2 nhận xét, bổsung Các nhóm khác lắng nghe, nêu thắc mắcvấn đề mình chưa hiểu để hai nhóm làm rõ
GV: Nhận xét, trình bày bổ sung (kết hợp
hướng dẫn HS quan sát Hình 58 Nông dân
phấn khởi nhận ruộng trong cải cách ruộng đất
và xem đoạn phim tư liệu về Cải cách ruộng đất– xem nguồn đã dẫn) Về sai lầm của cuộc cảicách, GV không nên đi sâu, mà nhấn mạnh ýnghĩa của cuộc cải cách ruộng đất (làm chokhối liên minh công-nông được củng cố, bộmặt nông thôn miền Bắc có nhiều thay đổi,góp phần tích cực vào việc thực hiện nhiệm
vụ khôi phục kinh tế)
HS: Lắng nghe và ghi chép ý chính
+ Nhiệm vụ khôi phục kinh tế và hàn gắn vết
Trang 72 Khôi phục kinh tế và hàn gắn
vết thương chiến tranh
- Nông nghiệp: Nông dân hăng
hái khai khẩn ruộng đất bỏ hoang,
phát triển hệ thống thủy lợi sản
lượng lương thực tăng, nạn đói
được giải quyết
- Công nghiệp: Nhà nước khôi
phục, xây dựng và quản lí nhiều
cơ sở công nghiệp mới ở Hà Nội,
Hải Phòng, Thái Nguyên,…
- Thủ công nghiệp và thương
nghiệp: Hàng tiêu dùng được sản
xuất, đảm bảo đáp ứng nhu cầu
thiết yếu cho đời sống nhân dân;
hoạt động buôn bán mở rộng
thương chiến tranh: GV yêu cầu nhóm 3 báocáo, nhóm 4 nhận xét, bổ sung Các nhóm kháclắng nghe, nêu thắc mắc vấn đề mình chưa hiểu
để hai nhóm làm rõ
GV: Nhận xét, trình bày bổ sung, lí giải cho HS
hiểu được vì sao nhân dân miền Bắc phải đẩymạnh khôi phục kinh tế và hàn gắn vết thươngchiến tranh sau năm 1954: Khôi phục kinh tế,hàn gắn vết thương chiến tranh phải được tiếnhành đồng thời với cải cách ruộng đất Đây lànhiệm vụ tất yếu sau chiến tranh, nhất là trongđiều kiện nước ta xuất phát điểm từ một nềnkinh tế nông nghiệp lạc hậu, mất cân đối, bịchiến tranh liên miên, tàn phá nặng nề Muốnxây dựng CNXH và làm hậu phương vững chắccho cách mạng miền Nam thì toàn dân phải đẩymạnh nhiệm vụ khôi phục kinh tế và hàn gắnvết thương chiến tranh trên các mặt kinh tế,giao thông vận tải, văn hóa giáo dục, y tế,…
Để cụ thể hóa những thành tựu mà nhân dânmiền Bắc đạt được trên từng lĩnh vực, GV kết
hợp hướng dẫn HS quan sát Hình 59 Chủ tịch
Hồ Chí Minh thăm công trình thủy nông Hưng-Hà năm 1958; Hình 60.Thanh niên xung phong tham gia khôi phục đường sắt Hà Nội- Mục Nam Quan năm 1957 (GV có thể khai thác
Bắc-kênh hình và nội dung của bài viết trong đĩa CDtheo nguồn đã dẫn)
Đồng thời với việc khôi phục kinh tế, hàn gắnvết thương chiến tranh, Đảng và Chính phủ tacũng đề ra nhiều biện pháp quan trọng nhằmcủng cố chính quyền dân chủ nhân dân, tăngcường khả năng phòng thủ cho đất nước và mở
Trang 8- Giao thông vận tải: Khôi phục
được 700 km đường sắt; sửa chữa
và làm mới hàng nghìn km đường
ôtô; mở thêm nhiều hải cảng ở
Hải Phòng, Quảng Ninh, Vinh,…
- Văn hóa, giáo dục và y tế được
quan tâm Hệ thống chính quyền
dân chủ nhân dân ở các cấp được
củng cố, tạo thêm khả năng
phòng thủ đất nước
3 Cải tạo quan hệ sản xuất,
bước đầu phát triển kinh tế-xã
hội (1958 – 1960)
* Cải tạo quan hệ sản xuất:
- Mục đích: Đưa người dân tham
gia lao động tập thể theo định
HS: Lắng nghe và ghi vở
+ Nhiệm vụ cải tạo quan hệ sản xuất, bước đầuphát triển kinh tế-xã hội (1958 – 1960): GV yêucầu nhóm 5 báo cáo, nhóm 6 nhận xét, bổ sung.Các nhóm khác lắng nghe, nêu thắc mắc vấn đềmình chưa hiểu để hai nhóm làm rõ
GV: Nhận xét, bổ sung, nhấn mạnh kết quả và
ý nghĩa của những số liệu trong SGK (trên 85%
hộ nông dân với hơn 70% ruộng đất vào hợptác xã; năm 1960 có 172 xí nghiệp lớn do Nhànước quản lí, địa phương quản lí trên 500 xínghiệp thành phần kinh tế hợp tác xã, quốcdoanh phát triển) Cải tạo quan hệ sản xuất đãgóp phần xoá bỏ về cơ bản chế độ người bóc lộtngười, thúc đẩy sản xuất phát triển, củng cố hậuphương chiến tranh nhân dân
Ghi chú: GV chỉ nêu chứ không đi sâu vàonhững sai lầm trong cải tạo quan hệ sản xuất
HS: Lắng nghe và ghi chép
Trang 9* Phong trào kinh tế-văn hóa:
- Về kinh tế: Phát triển mạnh các
thành phần kinh tế quốc doanh
- Văn hóa: Năm 1960, cơ bản xóa
xong nạn mù chữ; hệ thống giáo
dục phổ thông được hoàn chỉnh
III Miền Nam đấu tranh chống
chế độ Mĩ - Diệm, giữ gìn, phát
triển lực lượng cách mạng, tiến
tới “Đồng khởi” (1954 - 1960)
1 Đấu tranh chống chê độ Mĩ –
Diệm, giữ gìn và phát triển lực
lượng cách mạng (1954 – 1959)
- Yêu cầu Mĩ - Diệm thi hành
Hiệp định Giơnevơ: đòi hiệp
thương Tổng tuyển cử tự do để
thống nhất đất nước, đòi quyền tự
do dân sinh, dân chủ, chống
khủng bố đàn áp, chống chính
sách “tố cộng, diệt cộng”,…
Hoạt động: GV nêu câu hỏi để HS tìm hiểu:
Phong trào đấu tranh chống chế độ Mĩ – Diệm của nhân dân miền Nam trong những năm đầu sau Hiệp định Giơnevơ diễn ra như thế nào?
HS: Nghiên cứu SGK, gạch chân phong trào
đấu tranh của nhân dân miền Nam để trả lời
GV: Nhận xét, trình bày bổ sung và chốt ý:
+ Trong giai đoạn này, Trung ương Đảng đã đề
ra nhiệm vụ cho cách mạng miền Nam làchuyển từ đấu tranh vũ trang chống Pháp sangđấu tranh chính trị chống chế độ Mĩ – Diệm,yêu cầu Mĩ – Diệm nghiêm chỉnh thi hành cácđiều khoản của Hiệp định Giơnevơ, bảo vệ hòabình, giữ gìn và phát triển lực lượng cáchmạng Thực hiện theo sự chỉ đạo của Trungương Đảng, nhân dân miền Nam đã xuốngđường đấu tranh chống chế độ Mĩ – Diệm dướinhiều hình thức khác nhau, như mít tinh, biểutình, bãi công, bãi khóa, bãi thị,… Các phongtrào đấu tranh đòi Mĩ – Diệm phải tiến hành
Tổng tuyển cử tự do, chống trò hề “trưng cầu
dân ý” thành lập quốc gia của Ngô Đình Diệm,
chống chính sách khủng bố, đàn áp, chính sách
“tố cộng, diệt cộng”,… diễn ra khắp mọi nơi,
từ thành thị đến nông thôn, từ đồng bằng lên
Trang 10- Phương pháp đấu tranh: mít
tinh, biểu tình, bãi công,… tiêu
biểu là “Phong trào hòa bình”
của trí thức và các tầng lớp nhân
dân ở Sài Gòn – Chợ Lớn (1954)
- Kết quả, ý nghĩa: Phong trào
đấu tranh sôi nổi khắp miền Nam,
hình thành Mặt chống Mĩ – Diệm
Đây là thời kì giữ gìn, phát triển
lực lượng cách mạng, chuẩn bị
tiến tới “Đồng khởi”
miền núi (tiêu biểu là “Phong trào hòa bình”
năm 1954) làm cho kẻ thù hoang mang, lo sợ + Trước sự đấu tranh mạnh mẽ của các tầng lớpnhân dân miền Nam, Mĩ – Diệm đối phó cựcđoan bằng cách tăng cường bắt bớ chiến sĩ cáchmạng, khủng bố, đàn áp nhân dân
+ Mặc dù bị khủng bố, đàn áp dã man, nhưngcác phong trào đấu tranh của đồng bào miềnNam đã hình thành Mặt chống Mĩ – Diệm Từđây, Trung ương Đảng chuẩn bị chuyển hướngđấu tranh từ chính trị sang kết hợp với vũ trang
ra ngoài vòng pháp luật, lê máy
chém khắp miền Nam giết hại
Hoạt động 1: GV trình bày nêu vấn đề:
Trong giai đoạn 1954 – 1959, dưới sự chỉ đạocủa Trung ương Đảng, nhân dân miền Nam tiếnhành đấu tranh chống chế độ Mĩ – Diệm dướihình thức hòa bình để giữ gìn và phát triển lực
lượng cách mạng Nhưng từ phong trào “Đồng
khởi” năm 1959 – 1960 trở đi, cách mạng miền
Nam đã hoàn toàn chuyển từ thế giữ gìn lực
lượng sang thế tiến công Vì sao vậy? Nguyên
nhân, điều kiện nào dẫn đến phong trào “Đồng khởi”? Phong trào “Đồng khởi” đã giành được những thắng lợi như thế nào?
HS: Tìm hiểu SGK, thảo luận và trả lời