SÁNG KI N KINH NGHIÊM MÔN HÓA H C Ế Ọ
Ph n I: L I NÓI Đ U ầ Ờ Ầ
A/ C S NGHIÊN C U Ơ Ở Ứ
-Hóa h c là khoa h c th c nghi m, nghiên c u v ch t, s bi n đ i vọ ọ ự ệ ứ ề ấ ự ế ổ ề
ch t, nh ng bi n đ i v t ch t trong t nhiên ấ ữ ế ổ ậ ấ ự
-Môn hóa h c trang b cho h c sinh nh ng ki n th c c b n đ h c sinhọ ị ọ ữ ế ứ ơ ả ể ọ không b i r i trong các tình hu ng g p ph i trong t nhiên, gi i thích đố ố ố ặ ả ự ả ược các
hi n tệ ượng t nhiên, không mê tín d đoan có ni m tin vào khoa h c Môn hóaự ị ề ọ
h c giáo d c cho các em h c sinh ý th c b o v tài nguyên thiên nhiên, bi tọ ụ ọ ứ ả ệ ế
b o v môi trả ệ ường s ng trố ước nh ng hi m h a v môi trữ ể ọ ề ường do con ngườ i gây ra trong th i kỳ công nghi p hóa.ờ ệ
-Trường THCS Th Tr n 2 đ u t trang b cho môn hóa h c các thi t bị ấ ầ ư ị ọ ế ị
d y h c đ y đ , phù h p v i m c tiêu, yêu c u gi ng d y b môn hóa h c.ạ ọ ầ ủ ợ ớ ụ ầ ả ạ ộ ọ Giáo viên khai thác phương ti n d y h c đ thí nghi m ch ng minh, thíệ ạ ọ ể ệ ứ nghi m bi u di n, thí nghi m th c hành giúp cho h c sinh n m ch c ki n th cệ ể ễ ệ ự ọ ắ ắ ế ứ
lý thuy t m t cách ch đ ng sáng t o, h ng thú và tích c c h c t p.ế ộ ủ ộ ạ ứ ự ọ ậ
-B môn hóa h c là môn h c độ ọ ọ ược coi là môn khó đ i v i h c sinhố ớ ọ THCS N u t o cho h c sinh có đế ạ ọ ược tính tích c c h c t p thì vi c h c t pự ọ ậ ệ ọ ậ môn hóa h c s tr nên d dàng, nh nhàng giúp h c sinh có th ti p t c h cọ ẽ ở ễ ẹ ọ ể ế ụ ọ
t t c p THPT, vì v y vi c đ i m i phố ở ấ ậ ệ ổ ớ ương pháp đóng vai trò quan tr ngọ trong ch t lấ ượng gi ng d y ả ạ
Chính vì nh ng đi u đã nêu trên nên năm h c 2011-2012 tôi m nh d nữ ề ọ ạ ạ đăng ký sáng ki n kinh nghi m có tên: “ế ệ Đ I M I PH Ổ Ớ ƯƠ NG PHÁP GI NG Ả
D Y B MÔN HÓA H C NH M KÍCH THÍCH TÍNH TÍCH C C H C Ạ Ộ Ọ Ằ Ự Ọ
T P C A H C SINH NÂNG CAO CH T L Ậ Ủ Ọ Ấ ƯỢ NG H C T P B MÔN Ọ Ậ Ộ HÓA H C TRONG TR Ọ ƯỜ NG THCS”
B/ C S LÝ LU N Ở Ở Ậ
B.1- KI N TH C: Ế Ứ
Trang 2H c sinh có m t h th ng ki n th c ph thông:ọ ộ ệ ố ế ứ ổ
- L p 8 h th ng khái ni m hóa h c c b n ớ ệ ố ệ ọ ơ ả
- L p 9 các ki n th c c b n v các h p ch t vô cô: oxit, axit, baz , mu i, h pớ ế ứ ơ ả ề ợ ấ ơ ố ợ
ch t h u c ấ ữ ơ
- Các ki n th c c b n đi u ch , nguyên li u, s n ph m, quá trình hóa h c,ế ứ ơ ả ề ế ệ ả ẩ ọ
s n xu t hóa h c, b o v môi trả ấ ọ ả ệ ường
B.2- K NĂNG: Ỹ
- Làm vi c khoa h c, làm vi c v i hóa ch t, v i d ng c thí nghi m, bi tệ ọ ệ ớ ấ ớ ụ ụ ệ ế chi m lĩnh khoa h c k thu t.ế ọ ỹ ậ
- Gi i bài t p đ nh tính, đ nh lả ậ ị ị ượng, th c nghi m.ự ệ
- V n d ng ki n th c vào cu c s ng.ậ ụ ế ứ ộ ố
B.3- THÁI Đ : Ộ
- Yêu thích môn hóa h cọ
- Tin vào khoa h c ọ
- Ph m ch t t t trong cu c s ng ẩ ấ ố ộ ố
C/ C S TH C T Ơ Ở Ự Ế
- M c tiêu môn hóa h c chu n ki n th c k năng ụ ọ ẩ ế ứ ỹ
- Hướng d n th c hi n gi m t i.ẩ ự ệ ả ả
- Sách giáo khoa đã c i cách vi t m ả ế ở
- C s v t ch t, trang thi t b , đ dùng d y h c.ơ ở ậ ấ ế ị ồ ạ ọ
- H c sinh đ a bàn th tr n.ọ ị ị ấ
- Giáo viên gi ng d y linh ho t sáng t o ch đ ng k t h p hài hòa gi a cácả ạ ạ ạ ủ ộ ế ợ ữ nhóm phương pháp, m nh d n đ i m i phạ ạ ổ ớ ương pháp đ hoàn thành các đ n vể ơ ị
ki n th c m t cách hi u qu ế ứ ộ ệ ả
- Kích thích h c sinh h c t p.ọ ọ ậ
Trang 3D/ PH M VI Đ TÀI: Ạ Ề
Áp d ng cho l p 8, l p 9 c p trung h c c s Đ i tụ ớ ớ ấ ọ ơ ở ố ượng là giáo viên,
h c sinh ọ
Ph n II- TH C TR NG ầ Ự Ạ
1/QUAN SÁT TH C T Ự Ế
- Môn hóa h c là môn h c th c nghi m thú v , h p d n nh ng cũng không ph iọ ọ ự ệ ị ấ ẫ ư ả
d h c Không ph i h c sinh nào cũng h c t t môn này n u không có m tễ ọ ả ọ ọ ố ế ộ
phương pháp h c thích h p và đây cũng đòi h i m t chút v năng khi u c aọ ợ ở ỏ ộ ề ế ủ
ngườ ọi h c Chính vì th t l h c sinh y u kém môn hóa h c r t nhi u.ế ỉ ệ ọ ế ở ọ ấ ề
- T i trạ ườngTHCS Th Tr n 2 chúng tôi, có h c sinh c a các đ a bàn dân cị ấ ọ ủ ị ư khác v h c, đa s ngề ọ ố ười dân s ng b ng ngh buôn bán nh m t s làm nôngố ằ ề ỏ ộ ố nghi p và dân nh p c kinh t thu nh p không n đ nh, m c đ quan tâm đ nệ ậ ư ế ậ ổ ị ứ ộ ế các em còn h n ch đó là nh ng nguyên nhân ch quan d n đ n s y u, kémạ ế ữ ủ ẫ ế ự ế
c a các em.ủ
- Tác đ ng x u c a môi trộ ấ ủ ường xã h i làm nh hộ ả ưởng không t t đ n vi c h cố ế ệ ọ
t p - Chúng tôi đã tìm hi u đậ ể ược m t s nguyên nhân d n đ n vi c h c y u:ộ ố ẫ ế ệ ọ ế Các h c sinh này đa s là không có đ ng c h c t p, có thái đ h c ọ ố ộ ơ ọ ậ ộ ọ t p khôngậ đúng, nói chuy n trong gi h c, không ghi bài, không h c bài, không ệ ờ ọ ọ làm bài
t p , d n d n đ n vi c chán h c và có em còn vô l v i giáo viên Cũng có m tậ ầ ẫ ế ệ ọ ễ ớ ộ
s em do đi u ki n kinh t gia đình khó khăn, ba m làm xa, không quan tâmố ể ệ ế ẹ
vi c h c c a các em, có em còn m côi cha m , ho c b m ly d ệ ọ ủ ồ ẹ ặ ố ẹ ị
- H n ch đạ ế ượ ỉ ệ ọc t l h c sinh y u kém s giúp nhà trế ẽ ường h n ch t l h cạ ế ỉ ệ ọ sinh b h c.ỏ ọ
2/ NGHIÊN C U TÀI LI U: Ứ Ệ
- Qua quá trình nghiên c u sách giáo khoa hóa h c l p 8, l p 9 c a nhà xu tứ ọ ớ ớ ủ ấ
b n giáo d c, sách giáo viên, ả ụ “Tài li u b i d ệ ồ ưỡ ng th ườ ng xuyên cho giáo viên THCS chu kì 3” c a tác gi VŨ ANH TU N và CAO TH TH NG,ủ ả Ấ Ị Ặ
Trang 4“Hình thành kĩ năng Gi i bài t p hóa h c tr ả ậ ọ ườ ng Trung H c C S CHU ọ ơ ở
KỲ 1997-2000” cùa tác gi CAO TH TH NG, Báo Giáo d c sáng t o và m tả Ị Ặ ụ ạ ộ
s tài li u tham kh o khác Tôi c m nh n đố ệ ả ả ậ ược đ i m i phổ ớ ương pháp d y h cạ ọ
là v n đ c p bách mang tính chi n lấ ề ấ ế ược quy t đ nh hi u qu gi ng d y c aế ị ệ ả ả ạ ủ giáo d c, c a b môn hóa h c Giáo d c là m t trong nh ng tr c t quan tr ng.ụ ủ ộ ọ ụ ộ ữ ụ ộ ọ
3/ TRÌNH BÀI TH C TR NG Ự Ạ
V i nh ng nguyên nhân trên đã d n t i m t th c tr ng là t l h c sinhớ ữ ẫ ớ ộ ự ạ ỉ ệ ọ
dưới trung bình môn hóa h c nhi u, kho ng 30 % h c sinh N u tình tr ng nàyọ ề ả ọ ế ạ
c di n ra thì các em s b m t căn b n, d n đi t i tình tr ng chán h c, b h c,ứ ễ ẽ ị ấ ả ầ ớ ạ ọ ỏ ọ
đi u đau lòng nh t là các em s b h c vào đ i s m Th h tr Vi t Nam làmề ấ ẽ ỏ ọ ờ ớ ế ệ ẻ ệ sao sánh vai v i các cớ ường qu c, năm châu, làm sao làm ch công ngh m i?ố ủ ệ ớ Trăn tr v i đi u này chúng tôi đã suy nghĩ và áp d ng th c t m t s bi nở ớ ề ụ ự ế ộ ố ệ pháp, gi i pháp nh m h n ch t l h c sinh y u kém c a môn hóa h c và đ ngả ằ ạ ế ỉ ệ ọ ế ủ ọ ồ
th i nâng cao ch t lờ ấ ượng b môn nh sau: ộ ư
PH N III - GI I PHÁP Ầ Ả
1- Đ I M I PH Ổ Ớ ƯƠ NG PHÁP D Y H C B MÔN HÓA H C Ạ Ọ Ộ Ọ Ở
TR ƯỜ NG THCS TH TR N 2 Ị Ấ
1.1- Đ I M I T TRONG SUY NGHĨ Ổ Ớ Ừ
B n thân tôi đ i m i t trong suy nghĩ đi đ n đ i m i ho t đ ng giáoả ổ ớ ừ ế ổ ớ ạ ộ viên D y h c theo quan đi m tích c c hóa ngạ ọ ể ự ườ ọi h c là quá trình giáo viên thi t k giáo án, t ch c đi u khi n các ho t đ ng c a h c sinh theo m c tiêuế ế ổ ứ ề ể ạ ộ ủ ọ ụ
c th c a chu n ki n th c k năng Khi thi t k các đ n v ki n th c thụ ể ủ ẩ ế ứ ỹ ế ế ơ ị ế ứ ườ ng
là t ng bài h c tôi thi t k bài d y có m c tiêu v ki n th c, kĩ năng, thái đ ,ừ ọ ế ế ạ ụ ề ế ứ ộ
tr ng tâm, họ ướng nghi p l ng ghép So n các ho t đ ng 1, 2, 3…c a th y, c aệ ồ ạ ạ ộ ủ ầ ủ trò, n i dung bài h c, có hộ ọ ướng d n ho t đ ng n i ti p nhà cho h c sinh tẫ ạ ộ ố ế ở ọ ự hoc bài t p v nhà, so n bài k ti p h c sinh ph i t đ t ra câu h i và tìm cáchậ ề ạ ế ế ọ ả ự ặ ỏ
tr l i ả ờ
Trước m t đ n v ki n th c m i tôi s d ng bi u đ K,W, L,H đ đánhộ ơ ị ế ứ ớ ử ụ ể ồ ể giá nhu c u h c t p c a h c sinh, t đó có cách tác đ ng t o ra tình hu ng cóầ ọ ậ ủ ọ ừ ộ ạ ố
Trang 5v n đ , kích thích tính tò mò ham khám phá chinh ph c c a h c sinh, làm choấ ề ụ ủ ọ các em tích c c h c t p Thí d : ự ọ ậ ụ Bài 4: “M t s axit quan tr ng” ộ ố ọ
Câu h i đánh giá nhu c u c a h c sinh m c B Axit Sunfuric (sách giáoỏ ầ ủ ọ ở ụ khoa):
- Nh ng đi u em đã bi t v axit sufuric?ữ ề ế ề
- Nh ng đi u em s mu n bi t v axit sufuric?ữ ề ẽ ố ế ề
- Nh ng đi u em đã h c v axit sufuric?ữ ề ọ ề
- Cách em đã h c v axit sufuric?ọ ề
Có h c sinh tr l i đọ ả ờ ược, có h c sinh không tr l i đọ ả ờ ược 4 câu h i này,ỏ
H c sinh không tr l i đọ ả ờ ược 4 câu h i này s có suy nghĩ mình ch a cóỏ ẽ ư
ki n th c v axit sunfuric, h c sinh đế ứ ề ọ ược kích thích đ khám phá bài h c ể ọ
K ti p tôi xây d ng h th ng câu h i đ nh hế ế ự ệ ố ỏ ị ướng:
- Câu h i khái quát ỏ
- Câu h i bài h c ỏ ọ
- Câu h i n i dung ỏ ộ
H th ng câu h i đ nh hệ ố ỏ ị ướng ,giúp h c sinh h c t p t đ nh họ ọ ậ ự ị ướng H cọ
t p t đ nh hậ ự ị ướng là cách ti p c n h c t p mà trong đó h c sinh thu th p thôngế ậ ọ ậ ọ ậ tin và d li u đ gi i quy t các câu h i đữ ệ ể ả ế ỏ ược đ t ra.ặ
CÂU H I N I DUNG: Ỏ Ộ
Các câu h i c th , d a trên d li u, có s n câu tr l i rõ ràng.Nh ngỏ ụ ể ự ữ ệ ẵ ả ờ ữ câu h i này thỏ ường liên quan đ n đ nh nghĩa và yêu c u nh l i thông tin h trế ị ầ ớ ạ ỗ ợ
tr c ti p cho các chu n m c tiêu c a bài h c Vi c n m v ng các Câu h i N iự ế ẩ ụ ủ ọ ệ ắ ữ ỏ ộ dung là đi u c n thi t đ gi i quy t đề ầ ế ể ả ế ược nh ng câu h i quan tr ng h n c aữ ỏ ọ ơ ủ bài h c thí d : Axit sufuric có nh ng tính ch t hóa h c nào? S n xu t Axitọ ụ ữ ấ ọ ả ấ sunfuric qua m y giai đo n?.ấ ạ
CÂU H I BÀI H C: Ỏ Ọ
Trang 6Câu h i đỏ ượ ử ục s d ng đ gi i thi u và đ nh hể ớ ệ ị ướng m t bài h c c th ộ ọ ụ ể Đây là các câu h i m nh m giúp h c sinh th hi n m c đ ti p thu c a cácỏ ở ằ ọ ể ệ ứ ộ ế ủ
em đ i v i các khái ni m quan tr ng, xây d ng n n t ng đ hi u Câu h i kháiố ớ ệ ọ ự ề ả ể ể ỏ quát So v i câu h i khái quát thì câu h i bài h c liên quan tr c ti p đ n bài h cớ ỏ ỏ ọ ự ế ế ọ nhi u h n, và vì v y thích h p h n đ đ nh hề ơ ậ ợ ơ ể ị ướng các yêu c u v ki n th c,ầ ề ế ứ chu n b cho h c sinh ti p thu câu h i khái quát, v n tr u tẩ ị ọ ế ỏ ố ừ ượng h n Thí d :ơ ụ
M t trong nh ng axit có nhi u ng d ng trong đ i s ng và s n xu t là axitộ ữ ề ứ ụ ờ ố ả ấ sunfuric, t i sao axit sunfuric có nhi u ng d ng nh th ? ạ ề ứ ụ ư ế
CÂU H I KHÁI QUÁT: Ỏ
Là nh ng câu h i m , có ph m vi r ng, nh m đ n nh ng khái ni m l nữ ỏ ở ạ ộ ắ ế ữ ệ ớ
và lâu dài, liên quan đ n nhi u bài h c ho c nhi u lĩnh v c môn h c.Các câuế ề ọ ặ ề ự ọ
h i khái quát thỏ ường có tính ch t liên môn và giúp h c sinh nhìn th y m i liênấ ọ ấ ố quan gi a các môn h c v i nhau.ữ ọ ớ
Thí d : Th tụ ử ưởng tượng cu c s ng và s n xu t công nghi p n u khôngộ ố ả ấ ệ ế
có axit sunfuric?
H th ng câu h i đ nh hệ ố ỏ ị ướng giúp h c sinh tích c c khám phá ki n th c.ọ ự ế ứ
1.2 Đ I M I HO T Đ NG H C TÂP C A H C SINH Ổ Ớ Ạ Ộ Ọ Ủ Ọ
D y h c theo hạ ọ ướng tích c c ( quan đi m l y h c sinh làm trung tâm )làự ể ấ ọ quá trình h c sinh t nh n th c ,t khám phá ,tìm tòi các tri th c hóa h c m tọ ự ậ ứ ự ứ ọ ộ cách ch đ ng ,tích c c là quá trình t phát hi n và gi i quy t v n đ thôngủ ộ ự ự ệ ả ế ấ ề qua các ho t đ ng c a h c sinh.ạ ộ ủ ọ
1.3 Đ I M I HÌNH TH C T CH C D Y H C Ổ Ớ Ứ Ổ Ứ Ạ Ọ
Ho t đ ng nhóm 4 đ n 6 h c sinh c th ký c a nhóm ạ ộ ế ọ ử ư ủ
- Đ tài th o lu n ề ả ậ
- Th i gian th o lu n ờ ả ậ
- Các nhóm trình bài k t qu th o lu n c a nhóm ế ả ả ậ ủ
- Các nhóm nh n xét cho nhau ậ
Trang 7- Giáo viên nh n xét ậ
- H c sinh lĩnh h i ki n th c ọ ộ ế ứ
1.4 Đ I M I ĐÁNH GIÁ K T QU H C T P C A H C SINH Ổ Ớ Ế Ả Ọ Ậ Ủ Ọ
- M c tiêu c n đánh giá ụ ầ
- N i dung đánh giá: K năng nghiên c u, k năng th c hành, k năng t duy,ộ ỹ ứ ỹ ự ỹ ư
k năng vi t công th c hóa h c, k năng gi i bài t p …ỹ ế ứ ọ ỹ ả ậ
- Đa d ng phạ ương pháp đánh giá: H c sinh t đánh giá, h c sinh đánh giá l nọ ự ọ ẩ nhau, giáo viên đánh giá, đánh giá thường xuyên, đánh giá đ nh kì H c sinh tị ọ ự đánh giá: yêu c u h c sinh t giác trung th c, bài t p nào t gi i ghi gi i, bàiầ ọ ự ự ậ ự ả ả
t p nào t gi i đúng ghi đúng bài t p nào t gi i mà sai ph i ghi sai và ghi s a.ậ ự ả ậ ự ả ả ử
1.4.a/ Phi u giao vi c gi i bài t p hóa h c trong t ng bài h c ế ệ ả ậ ọ ừ ọ
(Trích m t ph n trong Phi u giao vi c gi i bài t p hóa h c)ộ ầ ế ệ ả ậ ọ
L p ớ Bài h c s và trang ọ ố
.11
3p1 4
4P19
5P21
Gi i thích ả
1P6 nghĩa là bài 1 trang 6 sách giáo khoa
Có các bài t p 1, 2, 3, 4, 5, 6 h c sinh c n ph i gi i ậ ọ ầ ả ả
TH: th c hành ự
1.4.b/ H ướ ng d n cho h c sinh các b ẫ ọ ướ c gi i m t bài t p hóa h c: ả ộ ậ ọ
Thí d câu 5 trang 6 sách giáo khoa: Có h n h p khí COụ ỗ ợ 2 và O2 làm thế nào đ thu khí Oể 2 t h n h p trên? Trình bài cách làm và vi t phừ ỗ ợ ế ương trình hóa
h c ọ
Hướng d n: COẩ 2 thu c lo i oxit gì? Có tác d ng v i dung d ch Ca(OH)ộ ạ ụ ớ ị 2
không ? KhíO2 có tác d ng v i dung d ch Ca(OH)ụ ớ ị 2 không?