Mục đích của đề tài là tìm ra một số giải pháp sử dụng tranh ảnh nhằm tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh để giúp học sinh khơi dậy khả năng tư duy, sáng tạo của học sinh, khắc sâu và ghi nhớ những nội dung của bài học. Từ đó, học sinh có những hiểu biết nhất định về lịch sử của Việt Nam.
Trang 1III Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề: 7
1 Sử dụng tranh ảnh để tạo biểu tượng nhân vật lịch sử. 9
2 Sử dụng tranh ảnh để trình bày sự kiện lịch sử. 12
3 Sử dụng tranh ảnh để củng cố kiến thức cho học sinh. 19
IV Tính mới của giải pháp: 23
Trang 2DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
Trang 3Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU
I Đặt vấn đề
Trong các bộ môn ở trường trung học phổ thông thì môn Lịch sử có một vịtrí vô cùng quan trọng Bởi lịch sử giúp học sinh có được những kiến thức cơbản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, góp phần hình thành ở họcsinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, niềm tựhào dân tộc, tình đoàn kết quốc tế Đồng thời, học lịch sử còn bồi dưỡng nănglực tư duy, hành động và thái độ ứng xử đúng đắn trong cuộc sống cho các em.Nhưng đặc trưng của môn lịch sử là các sự kiện, các nhân vật đều diễn ratrong quá khứ nên muốn tái hiện bức tranh quá khứ một cách sinh động Nhiềugiáo viên dạy lịch sử đã sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác, đặc biệt làphương pháp sử dụng tranh ảnh trong dạy học lịch sử
Sử dụng tranh ảnh trong dạy học lịch sử không chỉ minh họa, làm cơ sở choviệc tạo biểu tượng lịch sử mà còn là nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh, tạohứng thú cho học sinh trong học môn lịch sử Từ đó, học sinh phát huy tính tíchcực, chủ động sáng tạo để nhận thức lịch sử một cách thấu đáo
Hứng thú có vai trò quan trọng trong quá trình dạy học lịch sử, giúp họcsinh nhanh tiếp thu bài, nhớ bài lâu, hiểu tầm quan trọng của lịch sử đối với sựphát triển của nhân loại Đồng thời, kích thích học sinh tích cực học tập tiếp thunhững kiến thức mới: say mê, tự giác tìm hiểu kiến thức, ý thức được tráchnhiệm và nghĩa vụ của mình trong cuộc sống
Hiểu được vai trò của kênh hình trong dạy học lịch sử và một số kinh
nghiệm trong thực tế giảng dạy tôi đã mạnh dạn đưa ra đề tài “Một vài kinh nghiệm sử dụng tranh ảnh nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử khối 6, 7 cấp THCS”
Trang 4II Mục đích nghiên cứu:
Mục đích của đề tài là tìm ra một số giải pháp sử dụng tranh ảnh nhằm tạohứng thú học tập lịch sử cho học sinh để giúp học sinh khơi dậy khả năng tưduy, sáng tạo của học sinh, khắc sâu và ghi nhớ những nội dung của bài học Từ
đó, học sinh có những hiểu biết nhất định về lịch sử của Việt Nam
Phần thứ 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ sở lí luận của vấn đề
Lịch sử là những điều đã xảy trong quá khứ Để biết quá khứ, người takhông thể quan sát trực tiếp mà chỉ có thể nhận thức gián tiếp bằng cách dựa vàocác tài liệu, dấu tích, đồ vật, tranh ảnh nhằm khôi phục bức tranh lịch sử Vìvậy, nhiệm vụ của giáo viên dạy lịch sử là phải tái hiện lại những gì xảy ra trongquá khứ một cách chính xác nhưng không kém phần sinh động, thu hút học sinh
Để tiết học chất lượng và hiệu quả, giáo viên phải tạo hứng thú cho học sinh họctập
Hứng thú là hình thức biểu hiện tình cảm và nhu cầu nhận thức của conngười nhằm ý thức một cách hào hứng về mục đích hoạt động nhằm tìm hiểusâu hơn, phản ánh đầy đủ hơn đối tượng, hứng thú làm tăng hiệu quả của quátrình nhận thức làm nảy sinh đam mê, sáng tạo, tăng năng suất công việc, đặcbiệt trong hoạt động học tập, hứng thú là yếu tố quan trọng thúc đẩy người họctích cực, chủ động nắm bắt kiến thức nhanh và hiệu quả
Để tạo hứng thú cho học sinh trong học tập nói chung, môn lịch sử nóiriêng, giáo viên đã sử dụng nhiều phương pháp như phương pháp giải quyết vấn
đề, phương pháp học tập theo tra cứu, phương pháp thảo luận nhóm….trong đó
có phương pháp sử dụng tranh ảnh
Tranh là những tác phẩm hội họa, đồ họa phản ánh hiện thực bằng đườngnét, màu sắc, hình mảng Tranh có thể vẽ trên giấy, vải, gỗ…bằng nhiều chấtliệu khác nhau
Ảnh là tác phẩm nghệ thuật nhiếp ảnh, do nghệ thuật nhiếp ảnh, do nghệthuật nhiếp ảnh, do nghệ sĩ thực hiện bằng phương tiện máy ảnh Khi chụp ảnh,dáng vẻ bên ngoài của đối tượng đều được thu vào máy
Trang 5Ngày nay, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học lịch sử đã và đang đượcnhiều nhà nghiên cứu giáo dục lịch sử quan tâm Để phát huy tính tích cực củahọc sinh thì cần phải có sự kết hợp nhiêu phương pháp, trong đó việc sử dụngtranh ảnh trong dạy học lịch sử là một trong những phương pháp có ý nghĩa đốivới GV và học sinh trong quá trình dạy học, cụ thể là:
Việc sử dụng tranh ảnh trong dạy học lịch sử sẽ góp phần cụ thể hóa nộidung sự kiện, nhân vật và giúp HS nhận thức được nội dung khái quát lịch sử.Bên cạnh đó, tranh ảnh đem lại cho học sinh những biểu tượng bên ngoài về sựkiện lịch sử, nhân vật lịch sử, nó còn giúp học sinh có thể hiểu sâu sắc bản chất,bởi không có giói hạn tuyệt đối giữa hiện tượng và bản chất Tranh ảnh lịch sử
là loại đồ dùng dạy học có giá trị trực quan cao trong dạy học lịch sử, nó chính
là chỗ dựa để hiểu biết sâu sắc bản chất của sự kiện Lịch sử, là phương tiện rấthiệu lực để hình thành khái niệm, biểu tượng, tạo điều kiện cho học sinh nắmvững các quy luật phát triển xã hội
Tranh ảnh lịch sử có vai trò lớn trong việc giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâunhững hình ảnh, những kiến thức lịch sử, những tư tưởng thu nhận được
Tranh ảnh lịch sử góp phần tạo biểu tượng, hình thành khái niệm lịch sử,
nó giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, trí tượng tượng, tư duy, ngôn ngữ
và năng lực thực hành bộ môn Do đó, khi quan sát các loại tranh ảnh khác nhauhọc sinh sẽ phát huy tư duy để nhận xét và khôi phục lại sự kiện lịch sử đã từngdiễn ra trong quá khứ Điều đó, sẽ kích thích trí tò mò, suy nghĩ của học sinh để
có thể diễn đạt bằng lời chính xác, rõ ràng cụ thể bức tranh xã hội đã qua Thôngqua quá trình đó mà kĩ năng phân tích tổng hợp, so sánh, khái quát …và cả kĩnăng khai thác, sử dụng tranh ảnh sẽ ngày càng được nâng cao
Dựa vào mục tiêu giáo dục quy định trong chương trình của Bộ Giáo dục
và Đào tạo góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, phù hợp với điều kiện cụ thểcủa nhà trường theo tinh thần các văn bản chỉ đạo của Bộ GDĐT:
Quyết định số 41/2000/QĐ/BGD&ĐT, ngày 24 tháng 03 năm 2000 của
Bộ Giáo dục và Đào tạo: "Thiết bị giáo dục phải được sử dụng hiệu quả nhất,đáp ứng các yêu cầu về nội dung và phương pháp được quy định trong chươngtrình giáo dục"
Trang 6Công văn số 3535/BGDĐT- 5 GDTrH, ngày 27 tháng 5 năm 2013 của BộGiáo dục và Đào tạo, về việc Hướng dẫn triển khai thực hiện phương pháp “Bàntay nặn bột” và các phương pháp dạy học tích cực khác
Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH, ngày 08 tháng 10 năm 2014 của BộGiáo dục và Đào tạo, về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mớiphương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá
Luật giáo dục ban hành ngày 02/12/1998, điều 2412 đã ghi "Phương phápgiáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo củahọc sinh đem lại hứng thú học tập cho học sinh"
II Thực trạng vấn đề:
Nhận thức được vai trò quan trọng của kênh hình, đặc biệt tranh ảnh trongdạy học lịch sử Sử dụng tranh ảnh để dạy học là một trong những phương phápquan trọng để nâng cao chất lượng dạy học nên nhà trường có nhiều điều kiệnthuận lợi để hỗ trợ cho giáo viên trong giảng dạy như trang bị phòng máy chiếu,phòng bản đồ, sách tham khảo Phương pháp sử dụng tranh ảnh cũng đã đượcnhiều giáo viên áp dụng trong các tiết dạy, tuy nhiên trong quá trình sử dụng cũng
có những hạn chế nhất định Nguyên nhân của tình trạng này là:
Số hình ảnh lịch sử phục vụ cho giáo viên trong quá trình giảng dạy chưanhiều, bản đồ cũ số liệu không chính xác
Đối với giáo viên: trên thực tế đa số giáo viên đổi mới phương pháp giảng
dạy nhưng còn chưa quan tâm khai thác tranh ảnh SGK hoặc dùng tranh ảnh như
là hình ảnh minh họa mà quên đi chính đó là tư liệu không thể thiếu được trongviệc dạy học lịch sử, mà còn là phương tiện trực quan có giá trị giúp bài học lịch
sử trở nên sinh động hơn, gây hứng thú học tập hơn cho học sinh
Một số giáo viên chưa hiểu rõ xuất sứ nội dung ý nghĩa của tranh ảnhtrong sách giáo khoa
Nhiều giáo viên nhận thức đầy đủ giá trị, nội dung của tranh ảnh nhưnglại ngại sử dụng và sợ mất thời gian hoặc nếu có sử dụng vẫn mang hình thứcminh hoạ cho bài giảng
Đối với học sinh: Trường THCS Dur Kmăn học sinh phần lớn là học sinh
Trang 7chưa được coi trọng, một số học sinh còn lười học và chưa có sự say mê mônhọc, không chuẩn bị bài mới ở nhà, không sưu tầm tài liệu và các tranh ảnh cóliên quan, trên lớp các em thiếu tập trung suy nghĩ nên việc phân tích và ghi nhớ
các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn rất hạn chế Do đó, học sinh luôn
ở “thế bị động” không muốn phát biểu gì khiến cho tiết học lịch sử trở thànhmột chiều, thụ động và chưa thực sự hiệu quả
Mặt khác, một bộ phận không nhỏ trong giáo viên, cha mẹ học sinh vàhọc sinh còn nhận thức không đúng về vai trò của bộ môn cho đó là môn phụ đã
ảnh hưởng đến việc học tập bộ môn
Thực tế bản thân tôi do kinh nghiệm còn hạn chế nên chất lượng kết quảchất lượng cuối môn lịch sử chưa cao theo số liệu thống kê chất lượng cuối nămcủa khối 6, 7 năm học 2015 – 2016:
Từ những thực trạng trên, là một giáo viên giảng dạy môn Lịch sử - bảnthân tôi luôn cố gắng tìm ra những phương pháp để khắc phục tình hình nhàmchán, nâng cao chất lượng trong các tiết dạy lịch sử ở lớp, làm cho tiết học vui
vẻ, gây thích thú cho học sinh và góp phần tạo ra tiết học đạt hiệu quả cao trongvấn đề giáo dục học sinh
III Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
Sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông bao gồmnhiều loại: hiện vật lịch sử, tranh ảnh lịch sử, các phương tiện trực quan quy ướcnhư bản đồ, sơ đồ, đồ thị trong đó, tranh ảnh góp phần không nhỏ vào tạobiểu tượng, hình thành khái niệm, phát triển tư duy, cung cấp kiến thức, nâng
Trang 8cao nhận thức lịch sử, nuôi dưỡng tình cảm Vì vậy, nội dung sách giáo khoahiện nay đã dành cho tranh ảnh một tỉ lệ đáng kể.
Tranh ảnh không chỉ sử dụng trong trình bày kiến thức mới mà cả khi ôntập, tổng kết, kiểm tra, hoạt động ngoại khóa và thực hành Học sinh được sựhướng dẫn của giáo viên tìm hiểu nội dung kênh hình kết hợp kiến thức nộidụng kênh chữ, giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách sinh động, hứng thú,sâu sắc mà lại nhớ lâu, làm tiết học lịch sử bớt khô khan và hấp dẫn hơn
Tranh ảnh có rất nhiều loại và mỗi loại có công dụng và cách sử dụngkhác nhau Vậy làm thế nào để sử dụng hiệu quả các kênh hình trong dạy họclịch sử Qua quá trình dạy học lịch sử nói chung, dạy lịch sử lớp 6, 7 nói riêng
và dự giờ thăm lớp các đồng nghiệp, bản thân thôi đã rút ra một số kinh nghiệmnhỏ về việc sử dụng tranh ảnh như sau:
Để khai thác tốt tranh ảnhphục vụ cho việc giảng dạy bộ môn lịch sử, cầnđảm bảo một số kĩ năng cơ bản sau: phải biết và hiểu được kiến thức cơ bản củatranh ảnh Xác định mục đích cần hướng đến khi khai thác tranh ảnh Thiết kếcâu hỏi hợp lý, trọng tâm Giáo viên đứng lớp cần phải có sự chuẩn bị chu đáocẩn thận, nghiên cứu kỹ trước nội dung các tranh ảnhtrước khi lên lớp Chuẩn bịlời nói ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu và gây hứng thú cho học sinh Chính yêu cầu
đó sẽ giúp người giáo viên nâng cao ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm trongcác giờ lên lớp Ngoài ra các giờ sử dụng tranh ảnh trong dạy học giáo viên chủyếu đóng vai trò hướng dẫn, chỉ đạo, còn học sinh phải tự quan sát nghiên cứu
để rút ra kiến thức Giáo viên phải khắc phục khó khăn sưu tầm các tài liệu cóliên quan đến tranh ảnh, trao đổi chuyên môn tổ, cụm chuyên môn để có cách sửdụng tranh ảnh trong sách giáo khoa một cách hiệu quả nhất Bên cạnh đó, họcsinh học sinh phải tự giác tìm hiểu tranh ảnhdưới sự hướng dẫn gợi mở của giáoviên, tiếp nhận kiến thức một cách chủ động
Để nâng cao hiệu qủa sử dụng tranh ảnhcần đảm bảo các nguyên tắc sau:Một là, sử dụng đúng mục đích
Hai là, sử dụng đúng lúc
Ba là, sử dụng đúng mức độ, cường độ
Bốn kết hợp sử dụng tranh ảnhsách giáo khoa với các đồ dùng được trang
bị khác
Trang 9Năm là, nội dung tranh ảnhphải sinh động, hấp dẫn.
Sáu là, hướng dẫn học sinh quan sát tranh ảnh (từ tổng thể đến chi tiết),kết hợp miêu tả, phân tích, đàm thoại thông qua hệ thống câu hỏi gợi mở củagiáo viên để học sinh tự rút ra được ý nghĩa của tranh ảnh đó Giáo viên có thể
tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm, cá nhân hoặc toàn lớp
Bản thân tôi đã thực hiện một số giải pháp sử dụng tranh ảnh nhằm tạohứng thú cho học sinh cụ thể như sau:
1 Sử dụng tranh ảnh để tạo biểu tượng nhân vật lịch sử.
Tranh ảnh lịch sử là loại đồ dùng dạy học có giá trị trực quan cao trongdạy học lịch sử Bởi vì, học sinh có thể quan sát hình ảnh cụ thể sẽ mang lạinhận thức chính xác sinh động về nhân vật lịch sử Trên cơ sở đó, tạo cho họcsinh những cảm xúc lịch sử mạnh, sâu sắc, đồng thời cũng là con đường hiệuquả để tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử Khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử
là “Biểu tượng về những hình ảnh nhân vật lịch sử, nó vừa mang sắc thái riêngcủa nhân vật vừa chứa đựng bản chất của giai cấp, tập đoàn xã hội mà nhân vật
đó đại diện được phản ánh trong đầu học sinh với những nét chung nhất, điểnhình nhất” Hình ảnh của các nhân vật lịch sử có sức gợi cảm mạnh mẽ khôngchỉ gây hứng thú cho học sinh trong học lịch sử mà còn khơi gợi lòng kínhtrọng, tự hào đối với những nhân vật lịch sử Mặt khác, góp phần phát triển tưduy, nhận thức, về nhân vật lịch sử
Với loại bài dạy về nhân vật lịch sử, giáo viên yêu cầu học sinh sưu tầm tranh ảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó Kết hợp với đọc sách giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp
Trước khi dạy đến nhân vật lịch sử nào đó, giáo viên cần cung cấp để học sinh biết được những nét sơ lược về bối cảnh lịch sử (không gian, thời gian) mà nhân vật hoạt động
Học sinh tự trình bày cơ sở hiểu biết đã có của mình về nhân vật lịch sử đó Những bài học lịch sử trong đó các nhân vật có những lời đối thoại đắt giá thể hiện phẩm chất cao quí của nhân vật.
Khi dạy bài 20 (Lịch sử 6) Từ sau Trưng Vương đến trước Lý Nam Đế
(Giữa thế kỉ I – Giữa thế kỉ VI)- (tiếp theo), mục 4 Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu.Giáo viên cho học sinh giới thiệu về Bà Triệu và báo cáo những hình ảnh, tư liệu
đã sưu tầm về nhân vật Bà Triệu Giáo viên nhận xét về sự chuẩn bị của học
Trang 10sinh, lựa chọn những hình ảnh, tư liệu học sinh cung cấp để khắc họa biểu tượngnhân vật Bà Triệu, giáo viên cho học sinh quan sát các hình ảnh.
Bà Triệu nói: "Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đ ạp bằng sóng dữ, chém cá Kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ tôi không chịu khom lưng là tì thiếp người ta".
Bà Triệu (hình ảnh minh họa)
1
Ra trận, Bà Triệu thường mặc áo giáp, cài trâm vàng,
đi guốc ngà, cưỡi voi, trông oai phong lẫm liệt.
Bà Triệu ra trận
2
Giáo viên đặt câu hỏi phát vấn: Em có nhận xét gì về nhân vật Bà Triệu?
Học sinh thông qua những gì đã tìm hiểu và hướng dẫn của giáo viên trong quátrình học trên lớp, có thể nhận xét được: Bà Triệu là một con người khảng khái,giàu lòng yêu nước, có ý chí lớn, tiêu biểu cho ý chí bất khuất của dân tộc Việttrong công cuộc đấu tranh chống quân đô hộ, mong muốn giành lại giang sơn,cởi ách nô lệ
Lịch sử ghi nhớ công lao to lớn của Bà triệu trong công cuộc đấu tranhgiành độc lập trong các câu ca dao, lời ru, lăng và đền thờ Bà vẫn còn mãi vớithời gian tại huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá là di tích lịch sử quan trọng củaquốc gia, là bằng chứng về niềm tự hào một người phụ nữ liệt oanh của dân tộcViệt Nam
Ca dao về Bà Triệu
Ru con con ngủ cho lành,
Để mẹ gánh nước rửa bành con voi Muốn coi lên núi mà coi, Coi Bà Triệu tướng cưỡi voi đánh cồng.
Lăng mộ Bà Triệu
Trang 11Sau khi khắc họa biểu tượng nhân vật Bà Triệu, giáo viên thực hiện lồng
ghép giáo dục học sinh tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất của chaông để giành độc lập đặc biệt là ý chí sắt đá của những người phụ nữ Việt Nam,tinh thần biết ơn đối với các anh hùng dân tộc đã hi sinh vì tổ quốc
Hay khi dạy bài 14 (Lịch sử 7) Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên (thế kỉ XIII), phần II – Cuộc kháng chiến lần thứ hai
chống quân xâm lược Nguyên (1285), mục 2 Nhà trần chuẩn bị kháng chiến
Sau khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu sự chuẩn bị của nhà Trần chốngquân xâm lược Mông – Nguyên, giáo viên kể về sự kiện giặc Nguyên Mông sangxâm lược nước ta lần thứ 2 (năm 1285) Vua quan, binh lính, nhân dân thời Trầnđều đứng lên đánh giặc Đây là giai đoạn lịch sử hào hùng với hào khí Đông A tỏasáng Trần Thủ Độ với câu nói bất hủ: “Đầu tôi chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừnglo”, Trần Hưng Đạo với câu nói nổi tiếng: “Xin bệ hạ trước hãy chém đầu thần đi
đã rồi hãy ra hàng”; những người lính tự thích vào vai hai chữ Sát Thát với lời thềthiêng liêng sống đánh giặc, chết cũng đánh giặc… và nhấn mạnh về một thiếu niênchưa đầy mười sáu tuổi mang tên Trần Quốc Toản Giáo viên yêu cầu học sinh
trình bày hiểu biết về nhân vật Trần Quốc Toản Sau đó, giáo viên lựa chọn hình ảnh đặc trưng nhất về nhân vật, trình chiếu cho học sinh quan sát hình ảnh.
Trần Quốc Toản được ban cam quý Trần Quốc Toản bóp nát quả cam
Kết hợp hướng dẫn học sinh phát biểu cảm nghĩ của bản thân bằng câu hỏi: Em
có suy nghĩ gì về hành động bóp nát quả cam của Trần Quốc Toản? Qua đó, giáo viên
làm toát lên tinh thần yêu nước, căm thù giặc, mong muốn diệt giặc, bảo vệ toàn vẹn cho non sông nước Việt của Trần Quốc Toản nói riêng, của dân tộc ta nói chung Tinh thần ấy không chỉ dừng lại ở hành động bóp nát quả cam, mà còn thể hiện qua những
Trang 12việc làm như: Trần Quốc Toản đã tổ chức đạo quân lớn ngày đêm luyện tập võnghệ và giương cao lá cờ thêu 6 chữ vàng “ Phá cường địch, báo hoàng ân”
Trần Quốc Toản kêu gọi nhân dân Luyện tập võ nghệ
Sau khi cho học sinh quan sát các bức hình giáo viên đặt câu hỏi cho học
sinh: Em có đánh giá gì về nhân vật này? Học sinh có thể đánh giá được Trần
Quốc Toản là một thiếu niên anh dũng và tinh thần yêu nước, dám hi sinh mạngsống vì dân tộc của mình Giáo viên kết hợp lồng ghép giáo dục học sinh tinhthần yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất chống giặc ngoại xâm của tất cả nhândân ta, đặc biệt là thể hiện ý thức tự lập, tự cường cao cả của người anh hùng nhỏ
phần bảo vệ và xây dựng quê hương đất nước
Việc sử dụng tranh ảnh để tạo biểu tượng nhân vật lịch sử là cơ sơ để hìnhthành khái niệm lịch sử, tạo sức thu hút học sinh khi học bộ môn sử, có ý nghĩagiáo dục lòng tự hào và sự kính trọng đối với những nhân vật lịch sử Ngoài ra,còn góp phần phát triển tư duy biện chứng, năng lực nhận thức, khả năng vậndụng thực tế cuộc sống của học sinh
2 Sử dụng tranh ảnh để trình bày sự kiện lịch sử.
Trong dạy học lịch sử, khi trình bày một sự kiện lịch sử, diễn biến mộtcuộc khởi nghĩa, một cuộc kháng chiến, giáo viên thường dùng lược đồ đểhướng dẫn học sinh tường thuật và nắm diễn biến của sự kiện lịch sử Như vậycác em cũng đã được học tập qua đồ dùng trực quan lược đồ (bản đồ), nhưngnhư thế các em cũng chỉ hình tượng sự kiện lịch sử qua các kí hiệu bản đồ mà
Trang 13không thấy được hết tính chất hay sự ác liệt của các sự kiện lịch sử, không thấyhết được tinh thần anh dũng, kiên cường bất khuất của các anh hùng dân tộc, củanhân dân ta trong các cuộc kháng chiến (khởi nghĩa) Vì vậy, trong một số bàitrong điều kiện cho phép, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nắm diễn biếncác sự kiện lịch sử qua tranh ảnh hoặc kết hợp tranh ảnh Khi đó, các em nắmcác sự kiện lịch sử giống như đọc một quyển truyện tranh, các em sẽ rất thíchthú, nắm được diễn biến, các sự kiện, nhân vật chính một các nhanh nhất và nhớlâu nhất so với khi các em học tập qua lược đồ.
Để dạy về sự kiện lịch sử, việc sưu tầm tranh ảnh tư liệu là rất quan trọng
để các em dễ hình dung, dễ nhớ, nhớ lâu các sự kiện đó Chính vì vậy, giáo viênyêu cầu học sinh phải sưu tầm tranh ảnh ở nhà, đọc trước sách giáo khoa kếthợp với những tư liệu sưu tầm được hoặc do giáo viên cung cấp để nắm vữngđược nội dung bài Học sinh được trình bày cơ sở hiểu biết đã có của mình
Khi dạy bài 17 ( Lịch sử 6) Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 giáo viên
chuẩn bị hình ảnh cho học sinh quan sát và đặt hỏi: Nguyên nhân nào dẫn đến cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng?
“Một xin rửa sạch nước thù Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng
Ba kẻo oan ức lòng chồng Bốn xin vẻn vẹn sở công lênh này”
(Thiên Nam ngữ lục, áng sử ca dân gian thế kỉ XVII)
Trang 14Qua hình ảnh và kiến thức trong sách giáo khoa, học sinh có thể biết đượcnhững nguyên nhân dẫn đến cuộc khởi nghĩa là do chính sách cai trị tàn bạo,thâm độc của chính quyền đô hộ, chồng bà Trưng Trắc bị giết Để học sinhkhắc sâu sự kiện, giáo viên nhấn mạnh nguyên nhân quan trọng nhất của cuộckhởi nghĩa là đánh đuổi quân xâm lược Hán giành lại nền độc lập, khôi phục lạiđất nước.
Ngoài ra, giáo viên hướng dẫn học sinh tường thuật diễn biến cuộc khởinghĩa Hai Bà Trưng dựa vào quan sát một số hình ảnh kết hợp một số gợi ý và tổ
chức hoạt động cá nhân: Em hãy tường thuật lại diễn biến cuộc khởi nghĩa Hai
Bà Trưng.
Năm 40, Hai bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa Nghĩa quân nhanh chóng làm chủ Mê Linh….
Thái thú Tô Định hoảng sợ, bỏ chạy Cuộc khởi nghĩa giành chiến thắng.
Học sinh chuẩn bị trong khoảng 3 phút, giáo viên gọi đại diện một hoặc haihọc sinh tường thuật diễn biến cuộc khởi nghĩa và kết hợp chỉ lược đồ trước lớp.Dựa vào các hình ảnh giáo viên cung cấp, học sinh dễ dàng tóm tắt được diễnbiến của cuộc khởi nghĩa và khắc sâu kiến thức hơn Sau đó, giáo viên nhận xétphần trình bày cảu học sinh và chốt kiến thức chính Đồng thời, giáo viên cũngkết hợp giáo dục học sinh tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất của cha
Trang 15ông để giành độc lập Đặc biệt là ý chí sắt đá của những người phụ nữ ViệtNam, tinh thần biết ơn đối với các anh hùng dân tộc đã hi sinh vì Tổ quốc.
Hay khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài 27 (Lịch sử 6) Ngô quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938 giáo viên chia nhóm học sinh và yêu cầu về
nhà tìm hiểu trước diễn biến, sưu tầm, vẽ tranh ảnh và sắp xếp tranh ảnh theotiến trình trận chiến thắng trên sông Bạch Đằng (thời gian chuẩn bị là trước haituần học bài 27)
Đến tiết học, giáo viên yêu cầu học sinh báo cáo, diễn giải về ý tưởng sảnphẩm của nhóm đã chuẩn bị trước ở nhà
Hay khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu
bài 27 (Lịch sử 6) Ngô quyền và chiến
thắng Bạch Đằng năm 938 giáo viên chia
nhóm học sinh và yêu cầu về nhà tìm hiểu
trước diễn biến, sưu tầm, vẽ tranh ảnh và
sắp xếp tranh ảnh theo tiến trình trận chiến
thắng trên sông Bạch Đằng (thời gian chuẩn
bị là trước hai tuần học bài 27)
Đến tiết học, giáo viên yêu cầu đại diện
nhóm học sinh báo cáo, diễn giải về ý tưởng
sản phẩm của nhóm đã chuẩn bị trước ở nhà
Từ ý tưởng của học sinh, giáo viên dẫn dắt vào bài mới Hoạt động này,kích thích sự tò mò, tạo hứng thú khám phá cái mới để làm sáng tỏ những vấn
đề, nội dụng mà các em đã chuẩn bị trước ở nhà
Khi học đến phần 2 Chiến thắng Bạch Đằng năm 938, giáo viên cho họcsinh quan sát một số hình ảnh về sự chuẩn bị kháng chiến chống quân xâm lượcNam Hán lần thứ hai do Ngô Quyền lãnh đạo
Trang 16Ngô Quyền huy động quân và dân
lên rừng đẵn hàng ngàn cây gỗ dài, đầu
đẽo nhọn và bịt sắt, rồi đem đóng
xuống lòng sông Bạch Đằng ở những
nơi hiểm yếu, gần cửa biển, xây dựng
thành một trận địa cọc ngầm, có quân
mai phục hai bên bờ để chờ địch…
Nội dung diễn biến trận chiến thắng Bạch Đằng năm 938, giáo viênhướng dẫn học sinh quan sát lược đồ
Khi hướng dẫn học sinh khai thác
lược đồ giáo viên cần chú ý rèn cho học
sinh những kĩ năng: hệ thống kí hiệu, qui
ước, kĩ năng tường thuật, miêu tả… Việc
tổ chức cho học sinh làm việc với lược đồ
có thể tiến hành như sau:
Cho học sinh quan sát lược đồ,
trong đó chú ý quan sát cả nội dung, danh
giới và các kí hiệu của lược đồ
Giáo viên yêu cầu học sinh tự trình
bày diễn biến chiến thắng Bạch Đằng
trên lược đồ
Sau khi học sinh trình bày diễn biến chiến thắng Bạch Đằng, giáo viênnhận xét và chốt lại những diễn biến chính kết hợp với hình ảnh minh họa