Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong dạy học phần các môi trường địa lí địa lí lớp 7 ở trường trung học cơ sở

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM Đề Tài: TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC PHẦN: CÁC MÔI TRƯỜNG ĐỊA LÝ – ĐỊA LÝ LỚP 7 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ Chuyên ngành: sư p

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Đề Tài: TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

TRONG DẠY HỌC PHẦN: CÁC MÔI TRƯỜNG ĐỊA LÝ – ĐỊA

LÝ LỚP 7 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Chuyên ngành: sư phạm địa lí

Giáo viên hướng dẫn: Hồ Phong

Sinh viên thực hiện: Trần Thị Thu Hà

Đà Nẵng, 1/2019

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Đề Tài: TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

TRONG DẠY HỌC PHẦN: CÁC MÔI TRƯỜNG ĐỊA LÝ – ĐỊA

LÝ LỚP 7 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Chuyên ngành: sư phạm địa lí

Giáo viên hướng dẫn: Hồ Phong

Sinh viên thực hiện: Trần Thị Thu Hà

Đà Nẵng, 1/2019

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn, sự tri ân sâu sắc đến thầy ThS Hồ Phong - Trường Đại học Sư phạm –Đại học Đà Nẵng là người trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện để tôi nghiên cứu và thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp này

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy, cô trong khoa Địa lí và phòng Đào tạo trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình làm khóa luận

Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô đang giảng dạy tại các trường THCS thành phố Đà Nẵng và các em học sinh tại các trường thực nghiệm đã giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, khảo sát và thực hiện một số nội dung liên quan đến đề tài

Xin chân thành cảm ơn!

Đà Nẵng, ngày 12 tháng 01 năm 2018

Trần Thị Thu Hà

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài 1

2.1 Mục tiêu 1

2.2 Nhiệm vụ 1

3 Giới hạn của đề tài 2

4 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

5 Quan điểm nghiên cứu 3

6 Các phương pháp nghiên cứu 4

6.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp lý luận 4

6.2 Phương pháp điều tra khảo sát 4

6.3 Phương pháp thống kê toán học 4

6.4 Phương pháp chuyên gia 5

PHẦN NỘI DUNG 6

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6

1.1 Các cơ sở lí luận 6

1.1.1 Khái niệm tích hợp trong dạy học 6

1.1.2 Khái niệm biến đổi khí hậu 7

1.1.3 Khái niệm giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu 7

1.1.4 Vai trò của dạy học tích hợp biến đổi khí hậu 8

1.1.5 Khái quát về biến đổi khí hậu hiện nay 8

1.2 Cơ sở thực tiễn 11

1.2.1 Đặc điểm chương trình Địa lí 7 11

1.2.2 Đặc điểm về tâm lí lứa tuổi học sinh THCS 12

1.2.3 Thực trạng tích hợp GDBĐKH ở thành phố Đà Nẵng hiện nay…… 14

Chương 2: TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC PHẦN: CÁC MÔI TRƯỜNG ĐỊA LÍ - ĐỊA LÍ LỚP 7 16

2.1 Các nội dung có thể tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong dạy học phần: Các môi trường Địa lí - Địa lí lớp 7 16

2.2 Phương thức và phương pháp tích hợp giáo dục BĐKH vào dạy học Địa lí lớp 7 18

2.1.1 Phương thức tích hợp 18

2.1.2 Nguyên tắc tích hợp 18

2.1.3 Phương pháp tích hợp 19

2.1.4 Các hình thức tổ chức tích hợp GDBĐKH trong dạy học Địa lí 7… 24

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 28

3.1 Mục đích thực nghiệm 28

3.2 Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm 28

3.3 Nhiệm vụ thực nghiệm 29

3.4 Phương pháp thực nghiệm 29

3.5 Tổ chức thực nghiệm 29

3.5.1 Thời gian thực nghiệm 29

3.5.2 Đối tượng thực nghiệm 30

3.5.3 Nội dung thực nghiệm 30

3.6 Kết quả thực nghiệm 32

3.6.1 Phân tích kết quả điều tra, khảo sát 32

3.6.2 Phân tích, đánh giá kết quả kiểm tra 34

3.7 Những bài học rút ra từ thực nghiệm 37

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 38

1 Kết luận 38

1.1 Những kết quả đạt được 38

1.2 Những mặt hạn chế 38

2 Kiến nghị 38

TÀI LIỆU THAM KHẢO 40

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

bảng

dạy học phần Các môi trường Địa lí - Địa lí

lớp 7

17

đối chứng ở trường Tây Sơn

32

đối chứng ở trường Nguyễn Lương Bằng

bài kiểm tra của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng của trường THCS Tây Sơn

35

lớp thực nghiệm và lớp đối chứng trường THCS Nguyễn Lương Bằng

36

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét đó là sự thay đổi bất thường của thời tiết, các yếu tố của khí hậu trên toàn cầu đã ảnh hưởng xấu đến cuộc sống con người trên mọi quốc gia Vì vậy, Biến đổi khí hậu đã trở thành vấn đề “nóng” của mọi quốc gia

Trong đó, Việt Nam là một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu Bao gồm nhiều loại thiên tai như bão lụt, hạn hán, sạt lở, diễn ra dồn dập hơn trước đã gây ra nhiều hệ lụy trong sản xuất, đời sống và xã hội

Vì vậy, dạy học tích hợp kiến thức biến đổi khí hậu nói chung là nhiệm vụ tất yếu

và rất quan trọng trong giáo dục ở trường phổ thông nhằm hình thành khả năng ứng phó

và thích nghi với biến đổi khí hậu cho học sinh

Là một sinh viên chuyên ngành sư phạm Địa lý, tôi thấy hứng thú và rất quan tâm đến vấn đề và cho rằng việc lồng ghép, tích hợp nội dung biến đổi khí hậu vào bộ môn Địa lí THCS là hoàn toàn phù hợp và cần thiết nhằm trang bị cho các em những kiến thức, kĩ năng tốt nhất về BĐKH Đồng thời, đây là đề tài có thể ứng dụng trực tiếp vào việc dạy học Địa lí sau này của chính bản thân tôi

Đó là lý do để tôi chọn đề tài: “Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong dạy học phần Các môi trường Địa lí - Địa lí lớp 7 ở trường trung học cơ sở”

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về giáo dục BĐKH

- Điều tra thực trạng dạy học tích hợp BĐKH ở các trường THCS

- Xây dựng được một số giáo án mẫu về dạy học tích hợp giáo dục BĐKH

- Thực nghiệm để đánh giá kết quả của đề tài thông qua kết quả thực nghiệm

- Kiểm tra, đánh giá học sinh sau khi đã dạy học tích hợp

3 Giới hạn của đề tài

- Nội dung: Chương trình Địa lí lớp 7 (Phần 2 - Các môi trường Địa lí)

+ Tích hợp trong kiến thức về biến đổi khí hậu

+ Giáo dục ý thức và hình thành kĩ năng thích nghi, ứng phó với BĐKH

- Địa bàn thực nghiệm: Được thực nghiệm trên 2 trường THCS Nguyễn Lương Bằng

và THCS Tây Sơn ở Địa bàn thành phố Đà Nẵng

4 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

- Phạm vi thế giới:

+ Đề tài: Teachers’s learning about climate change education_2014

+ Đề tài: The potential effect of global climate change on the United States: Regional studies

+ Đề tài: “Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu đến các yếu tố và hiện tượng khí hậu cực đoan ở Việt Nam, khả năng dự báo và giải pháp chiến lược ứng phó.”

+ Đề tài: “ Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu lên hệ sinh thái rạn san

hô vùng biển ven bờ Việt Nam.”

+ Đề tài: “Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong môn Địa lí ở trường THPT.” + Đề tài: “ Năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu ở cộng đồng xã Phú Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn”

+ Đề tài: “Biến đổi khí hậu và những ảnh hưởng đến hệ sinh thái đô thị.”

+ Đề tài: “ Kết hợp nghiên cứu và giáo dục biến đổi khí hậu trong trường trung học phổ thông.”

+ Đề tài: “Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học Địa lí lớp 10”

+ Đề tài: “Tích hợp biến đổi khí hậu trong dạy học Địa lí lớp 8,9”

Biến đổi khí hậu không phải là vấn đề mới hoàn toàn, chỉ có điều ngày nay vấn đề này đang xảy ra đến mức nghiêm trọng nên không thể không thu hút sự chú ý của con người Bàn về biến đổi khí hậu toàn cầu đã được nghiên cứu từ cuối thế kỉ XX đến nay Gần đây thời sự và báo chí liên tục đưa về những thảm họa thiên nhiên, trong đó có một phần là các loại nhân tai Đó là những hệ quả của biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp Hay một số kết quả nghiên cứu về biến đổi khí hậu và ảnh hưởng của nó đến Việt Nam, đến tài nguyên thiên nhiên, đến môi trường sinh thái, đến thành phần loài sinh vật, Trong đó, cũng có một số đề tài nghiên cứu đưa BĐKH vào trong dạy học bằng cách tích hợp nó trong các môn như sinh học, giáo dục và gần gũi hơn đó là môn Địa lí Tuy nhiên, xét ở một góc độ nào đó, biến đổi khí hậu là một đề tài lớn có thể khai thác

ở nhiều khía cạnh, mức độ khác nhau Vì vậy, riêng mảng phương pháp dạy học cũng

đã có nhiều đề tài tích hợp BĐKH vào trong dạy học Địa lí ở các lớp như lớp 8, 9, và cả các lớp ở cấp THPT nhưng chưa có một đề tài nào tích hợp BĐKH trong dạy học Địa lí lớp 7 và rèn luyện kĩ năng để học sinh có thể thích nghi với BĐKH Vì thế, đề tài tôi đang nghiên cứu “Tích hợp BĐKH trong dạy học Địa lí 7 và khả năng thích nghi với BĐKH, phần Các môi trường Địa lí - trung học cơ sở ” là đề tài chưa có tác giả nào nghiên cứu

5 Quan điểm nghiên cứu

- Quan điểm thực tiễn: quan điểm này đòi hỏi nghiên cứu khoa học giáo dục bám sát thực tiễn, phục vụ cho sự nghiệp giáo dục của đất nước Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất có tính lịch sử - xã hội của con người làm biến đổi tự nhiên và xã hội Diễn biến hiện thực là diễn biến khách quan với những sự kiện đa dạng, phức tạp, phát triển nhiều khuynh hướng Có thực tiễn tiên tiến, và thực tiễn yếu kém và có những mâu thuẫn cần giải quyết khắc phục

Các sự kiện của thực tiễn là những gợi ý quan trọng cho những ý tưởng của các đề tài khoa học Vì vậy, mọi đề tài khoa học phải có tính cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn Mục đích của nghiên cứu khoa học là tìm ra những phương pháp tốt nhất để cải tiến thực tiễn, phục vụ cuộc sống con người Tóm lại, nghiên cứu khoa học phải bám sát thực tiễn, coi thực tiễn là tiêu chuẩn để đánh giá các sản phẩm khoa học

- Quan điểm hệ thống: Các nội dung được nghiên cứu là quá trình hệ thống các vấn

đề liên quan không chỉ là các phương pháp dạy học tích hợp biến đổi khí hậu mà còn nghiên cứu tất cả các phương pháp dạy học Địa lí Và vấn đề biến đổi khí hậu cũng được nghiên cứu trên cơ sở một hệ thống lôgic các khoa học liên quan như các quy luật trong

tự nhiên, mối quan hệ giữa con người với tự nhiên,

- Quan điểm lịch sử - viễn cảnh: Đây là vấn đề vừa mang tính quy luật của tự nhiên

trên những hiện tượng đã xảy ra trong quá khứ và hiện tại đến việc mô phỏng và xây dựng kịch bản đưa vào trong giảng dạy nhằm thấy được diễn biến của BĐKH theo thời gian Đề tài được nghiên cứu trên quan điểm thống nhất giữa lịch sử và viễn cảnh tương lai- những khả năng có thể xảy ra

6 Các phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

- Phương pháp phân tích lý thuyết là phương pháp nghiên cứu các văn bản, tài liệu

lý luận khác nhau về một chủ đề, bằng cách phân tích chúng thành từng bộ phận, từng mặt theo lịch sử thời gian, để hiểu chúng một cách đầy đủ toàn diện

Phân tích lý thuyết còn nhằm phát hiện ra những xu hướng, những trường phái nghiên cứu của từng tác giả và từ đó chọn lọc những thông tin quan trọng phục vụ cho

đề tài nghiên cứu của mình

- Phân tích tổng hợp lý thuyết là phương pháp liên kết từng mặt, từng bộ phận thông tin từ các lý thuyết đã thu thập được để tạo ra một hệ thống lý thuyết mới đầyđủ và sâu sắc về chủ đề nghiên cứu

Tổng hợp lý thuyết được thực hiện khi ta đã thu thập được nhiều tài liệu phong phú

về một đối tượng Tổng hợp cho chúng ta tài liệu toàn diện và khái quát hơn các tài liệu

6.2 Phương pháp điều tra khảo sát

- Điều tra trên học sinh để tìm hiểu thực trạng giáo viên liên hệ và thực trạng tính tích cực của việc đưa ứng phó biến đổi khí hậu vào bài học

- Đối tượng điều tra là giáo viên và học sinh các trường THCS trên Địa bàn thành phố Đà Nẵng

6.3 Phương pháp thống kê toán học

Trong đề tài này có chương thực nghiệm có sử dụng phương pháp này để bằng cách vận dụng lí thuyết xác xuất và thống kê để xử lý, phân tích các kết quả thu được sau khi

thực nghiệm Nhằm xác định xu hướng phát triển của đối tượng và tăng tính chính xác khách quan cho kết quả nghiên cứu của đề tài

6.4 Phương pháp chuyên gia

- Tiến hành tham khảo ý kiến của các nhà khoa học, các chuyên gia về lĩnh vực giáo dục biến đổi khí hậu nói riêng và nghiên cứu phương pháp giáo dục nói chung

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Các cơ sở lí luận

1.1.1 Khái niệm tích hợp trong dạy học

Là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập; thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộc sống Vì vậy, dạy học tích hợp đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu vận dụng phù hợp nhiều phương pháp và phương tiện dạy học

Khái niệm dạy học tích hợp được đưa ra dưới nhiều tiếp cận khác nhau Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO, Paris 1972 có đưa ra định nghĩa: Dạy học tích hợp các khoa học là một cách trình bày các khái niệm và nguyên lý khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau Với quan niệm trên, dạy học tích hợp nhằm các mục tiêu: (1) Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với cuộc sống hàng ngày, trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà học sinh

sẽ gặp sau này, hòa nhập thế giới học đường với thế giới cuộc sống; (2) Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn Cái cốt yếu là những năng lực cơ bản cần cho học sinh vận dụng vào xử lý những tình huống có ý nhĩa trong cuộc sống, hoặc đặt cơ sở không thể thiếu cho quá trình học tập tiếp theo; (3) Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống thực tế, cụ thể, có ích cho cuộc sống sau này; (4) Xác lập mối liên hệ giữa các khái niệm

đã học Thông tin càng đa dạng, phong phú thì tính hệ thống phải càng cao, có như vậy học sinh mới thực sự làm chủ được kiến thức và mới vận dụng được kiến thức đã học khi gặp một tình huống bất ngờ, chưa từng gặp

Quan điểm của Ban chỉ đạo đổi mới chương trình, sách giáo khoa sau 2015 cho rằng: Dạy học tích hợp được hiểu là giáo viên tổ chức để học sinh huy động đồng thời kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kỹ năng mới, từ đó phát triển những năng lực cần thiết

Như vậy, dạy học tích hợp có thể hiểu đó là một quan điểm dạy học nhằm hình thành

và phát triển ở học sinh những năng lực cần thiết trong đó có năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết có hiệu quả các tình huống thực tiễn Điều đó cũng có nghĩa là để đảm bảo cho mỗi học sinh biết vận dụng kiến thức được học trong nhà trường vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ; qua đó trở thành một người công dân có trách

nhiệm, một người lao động có năng lực Dạy học tích hợp đòi hỏi việc học tập ở nhà trường phổ thông phải được gắn với các tình huống của cuộc sống sau này mà học sinh

có thể phải đối mặt và chính vì thế nó trở nên có ý nghĩa đối với học sinh Như vậy, dạy học tích hợp sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển cá nhân mỗi học sinh, giúp các em thành công trong vai trò người chủ gia đình, người công dân, người lao động tương lai

1.1.2 Khái niệm biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu Trái Đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên

và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định tính bằng thập kỷ hay hàng triệu năm Sự biển đổi có thể là thay đổi thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình Sự biến đổi khí hậu có thế giới hạn trong một vùng nhất định hay có thế xuất hiện trên toàn Địa Cầu [16]

Định nghĩa chung nhất cho sự biến đổi khí hậu là sự thay đổi các đặc điểm mang tính thống kê của hệ thống khí hậu khi xét đến những chu kỳ dài hoặc hàng thập kỷ hoặc lâu hơn, mà không kể đến các nguyên nhân

1.1.3 Khái niệm giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu

Giáo dục ứng phó với BĐKH là một trong những nội dung của Giáo dục vì sự phát triển bền vững, giúp người học hiểu và biết được những tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu, đồng thời khuyến khích thay đổi hành vi để ứng phó với BĐKH Việc tăng cường giáo dục được xem là “chìa khóa” hiệu quả để cá nhân và cộng đồng ứng phó với các thách thức của BĐKH hiện tại và trong tương lai Để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả tác động đến công tác ứng phó BĐKH, giáo dục BĐKH phải được đặt trong bối cảnh toàn diện, gắn kết chặt chẽ với các hình thức giáo dục khác Giáo dục BĐKH nên được phát triển dựa trên giáo dục bảo vệ môi trường, bao hàm giáo dục giảm thiểu rủi ro thiên tai, song hành với giáo dục kỹ năng sống, giáo dục trong hoàn cảnh khẩn cấp và tuân theo nguyên tắc của giáo dục cho mọi người và học tập suốt đời

Nhà trường là một tổ chức chuyên nghiệp, có đội ngũ các nhà sư phạm được đào tạo

cơ bản, đảm bảo thực hiện nội dung, phương pháp giáo dục theo quy định chặt chẽ, với

cơ sở vật chất được trang bị ngày càng tốt hơn Thêm vào đó, thông tin được truyền đạt

sẽ được chia sẻ đến cộng đồng một cách thường xuyên thông qua học sinh, ở một mức

độ nào đó sẽ góp phần nâng cao nhận thức chung của người dân về vấn đề BĐKH Học sinh với vai trò là “kênh truyền đạt thông tin” sẽ giúp nhân rộng tác động và hiệu quả của giáo dục BĐKH Mặt khác, sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động tổ chức trong trường học sẽ giúp đảm bảo tính thực tiễn và tính bền vững của giáo dục

BĐKH Mối quan hệ trường học-gia đình-cộng đồng là nền tảng vững chắc thúc đẩy sự tiến bộ của giáo dục BĐKH hướng tới sự phát triển bền vững

1.1.4 Vai trò của dạy học tích hợp biến đổi khí hậu

Dạy học tích hợp BĐKH tạo điều kiện thích hợp cho việc phát triển kiến thức, kỹ năng, thái độ và hành vi ứng phó với BĐKH Giáo dục BĐKH là hướng học sinh tới xã hội hóa các vấn đề môi trường Đó là tạo ra những công dân có tinh thần trách nhiệm với BĐKH vì môi trường sống xanh Đặc biệt đối với học sinh lớp 7, vai trò quan trọng

là trang bị cho học sinh một số kiến thức nhất định về môi trường bao gồm kiến thức cơ bản về môi trường và tài nguyên thiên nhiên về vai trò của môi trường sống Và Cuôc sống của chính các em đang bị tác động bởi con người đối với môi trường Bồi dưỡng ý thức hành vi, ý thức và các kỹ năng bảo vệ môi trường, ứng phó với BĐKH chung

1.1.5 Khái quát về biến đổi khí hậu hiện nay

1.1.5.1 Trên thế giới

Theo báo cáo gần đây của WMO, năm 2010 là năm nóng nhất trong lịch sử Ngoài

với giai đoạn 1961-1990, mức cao nhất đối với bất kì giai đoạn 10 năm nào kể từ khi bắt đầu quan trắc khí hậu bằng thiết bị đo đạc Một thập kỷ sau khi Nghị định thư Kyoto (1997) qui định các giới hạn phát thải các khí nhà kính, khi các nước phát triển bắt đầu giai đoạn đầu tiên trong quá trình kiểm kê phát thải, các loại khí nhà kính trong khí quyển vẫn tiếp tục tăng và thậm chí là tốc độ tăng còn nhanh hơn trước Khi nhiệt độ toàn cầu tăng lên, lượng mưa tại các khu vực khác nhau đang thay đổi; các vùng biển

ấm lên, băng tại các cực đang tan ra và mực nước biển đang dâng lên (UNDP, 2008) Các nghiên cứu từ số liệu quan trắc trên toàn cầu cho thấy, mực nước biển trung bình toàn cầu trong thời kỳ 1961-2003 đã dâng với tốc độ 1,8 ± 0,5mm/năm, trong đó, đóng góp do giãn nở nhiệt khoảng 0,42 ± 0,12mm/năm và băng tan khoảng 0,70 ± 0,50mm/năm Tuy nhiên, mực nước biển thay đổi không đồng đều trên toàn bộ đại dương: ở một số vùng, mực nước biển dâng gấp một vài lần so với tốc độ dâng trung bình toàn cầu, trong khi ở một số vùng khác, mực nước biển đã hạ thấp hơn

Bên cạnh nhiệt độ tăng và mực nước biển dâng, con người cũng đã cảm nhận ngày càng rõ rệt về sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan Hạn hán và lũ lụt xảy ra thường xuyên hơn; các cơn bão trở nên mạnh hơn; nhiều đợt nắng nóng hơn; số ngày lạnh, đêm lạnh và sương giá giảm đi, trong khi các đợt nắng nóng ngày càng xảy ra thường xuyên hơn; cường độ của những cơn bão và lốc nhiệt đới đã trở nên nghiêm trọng hơn

1.1.5.2 Việt Nam

Theo Chương trình mục tiêu Quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu, Bộ Tài nguyên

và Môi trường, tháng 7 năm 2008, định nghĩa: “BĐKH là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ, hàng trăm năm hoặc dài hơn BĐKH có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất”

Biến đổi khí hậu có những biểu hiện/dấu hiệu chính như sau:

- Nhiệt độ trung bình, tính biến động và dị thường của thời tiết và khí hậu tăng lên

- Lượng mưa thay đổi

- Mực nước biển dâng lên do sự tan băng ở các Cực và các đỉnh núi cao

- Các thiên tai và hiện tượng thời tiết cực đoan (nắng nóng, giá rét, bão, lũ lụt, hạn hán ) xảy ra với tần suất, độ bất thường và cường độ tăng lên

Theo số liệu quan trắc của Bộ Tài nguyên và Môi trường cho thấy biến đổi của các yếu tố khí hậu ở Việt Nam có những điểm đáng lưu ý sau:

• Xu thế biến đổi của nhiệt độ:

2007) Nhiệt độ mùa đông tăng nhanh hơn nhiệt độ mùa hè và nhiệt độ ở các vùng phía Bắc tăng nhanh hơn các vùng phía Nam

- Thập kỷ 1991-2000 là thập kỷ nóng nhất

- Số ngày nắng nóng tăng lên trong các thập kỷ gần đây ở vùng Tây Bắc, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ

- Số ngày rét đậm, rét hại giảm đi trong thập kỷ 1991-2000

• Xu thế biến đổi của lượng mưa:

- Lượng mưa biến đổi không nhất quán giữa các nơi: ở Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh, lượng mưa trung bình năm của các thập kỷ sau 1970 có xu thế giảm so với trước đó Ở các tỉnh Nam Trung Bộ, lượng mưa có xu thế tăng, nhất là thập kỷ 1991 - 2000

- Số ngày mưa phùn giảm rõ rệt trong 2 thập kỷ gần đây Số ngày mưa phùn ở miền Bắc giảm một nửa, từ trung bình 30 ngày mỗi năm trong thập kỷ 1961 - 1970 xuống còn 15 ngày mỗi năm trong thập kỷ 1991 - 2000;

- Số ngày và số đợt mưa lớn và mưa lớn trái mùa tăng lên ở nhiều nơi, rõ nhất ở

Hà Nội

- Dự tính đến cuối thế kỷ 21, lượng mưa năm ở các vùng đều tăng, 7-10% ở Bắc

Bộ và Bắc Trung Bộ, 2-5% ở Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ so với trung bình thời kỳ 1980-1999 Đáng chú ý là lượng mưa trong mùa mưa tăng rất nhiều Trái lại, lượng mưa mùa khô giảm, trong đó giảm nhiều nhất ở Tây Nguyên và Nam Trung Bộ (15 - 20%)

• Xu thế biến đổi của mực nước biển trung bình

- Mực nước biển trung bình có xu thế tăng 2,5 - 3,0 cm/1 thập kỷ trong khoảng

50 năm qua Giai đoạn 1993 - 2008, mực nước biển trung bình ở Việt Nam tăng khoảng

3 mm/năm Trong khoảng 50 năm qua, mực nước biển tại Trạm hải văn Hòn Dấu dâng lên khoảng 20 cm

Mực nước biển tăng phù hợp với xu thế nóng lên do sự đóng góp của các thành phần chứa nước trên toàn cầu được ước tính gồm: giãn nở nhiệt độ của đại dương, các sông băng trên núi và các nguồn chứa nước trên đất liền

• Bão

Vào những năm gần đây, số cơn bão có cường độ mạnh nhiều hơn, quỹ đạo bão dịch chuyển dần về các vĩ độ phía nam và mùa bão kết thúc muộn hơn, nhiều cơn bão có quỹ đạo di chuyển dị thường hơn Trước đây, cứ 100 cơn bao hay áp thấp nhiêṭ đới đổ bô ̣vào Viêṭ Nam thì chỉ có 0,75% vào ĐBSCL, trong 30 năm gần đây, con số đó đã lên tới 2,85%

1.1.5.3 Tình hình BĐKH ở thành phố Đà Nẵng

Thành phố Đà Nẵng đang đối mặt tình trạng nước biển dâng ngày càng diễn biến phức tạp Những năm gần đây, tình hình bờ biển bị xâm thực ở Đà Nẵng xảy ra nhiều hơn Sự đe dọa của mực nước biển dâng lên các khu dân cư và cơ sở hạ tầng dọc bờ biển

là thường xuyên hơn Kéo theo đó, người dân sống dọc ven biển luôn rơi vào trạng thái

lo lắng bởi nạn xâm thực của sóng biển Cứ vào mỗi mùa mưa bão, nhà cửa, đất đai và nhiều tài sản khác bị sóng cuốn ra biển

Mặt khác, với vị trí nằm ở hạ lưu sông Vu Gia - Thu Bồn khiến Đà Nẵng trở thành một trong những thành phố dễ bị tổn thương nhất trước những tác động của ngập lụt, đặc biệt là trong bối cảnh BĐKH hiện nay

Thực tế cho thấy, ở Đà Nẵng năng lực ứng phó của doanh nghiệp chưa đảm bảo sức chống chịu, cứ sau một trận bão lớn, các thiệt hại về nhà xưởng, trang thiết bị vẫn diễn

ra, làm tê liệt các hoạt động sản xuất Ngày càng nhiều biến đổi sinh thái trên Bán đảo Sơn Trà, Bà Nà, các bãi biển, danh lam thắng cảnh… gây tổn thất tài nguyên, hư hỏng

hạ tầng kỹ thuật, tốn kém kinh phí của doanh nghiệp đầu tư Kịch bản đến năm 2030 cho thấy, tác động của biến đổi khí hậu sẽ làm cho các khu đô thị mới bị ngập sau nước sâu từ 1-1,5 m, làm giảm giá trị của đất đai và sức hút với các nhà đầu tư; các công trình

du lịch ven biển, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hệ thống giao thông, điện, nước… cũng chịu tác động nghiêm trọng Dự kiến năm 2100, Đà Nẵng sẽ mất khoảng 4,1% diện tích đất; các khu vực ven sông có nguy cơ ngập cao lại đang là những khu vực có tiềm năng du lịch nhất

Theo các chuyên gia về BĐKH, nguy cơ lũ lụt nghiêm trọng đang ngày càng gia tăng, tình trạng xói mòn bờ biển và bão lũ sẽ ngày càng khốc liệt hơn, nhiều nguy cơ sạt

lở đất phá vỡ hệ thống đường bộ Do đó, cần phải nhận thức những rủi ro, đồng thời phối hợp với chính quyền Địa phương để thúc đẩy các kế hoạch hành động hiệu quả của Chính phủ và người dân để giảm thiểu rủi ro bằng những hành động cụ thế: Sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên; công nghệ, thiết bị bảo đảm nguyên tắc thân thiện với môi trường; đầu tư phát triển vốn tự nhiên, tích cực ngăn ngừa và xử lý ô nhiễm môi trường

Thành phố Đà Nẵng cũng đã có những biện pháp tập huấn, diễn tập để ứng phó với biến đổi khí hậu, có nhiều chương trình tuyên truyền về BĐKH đang lan tỏa trong cộng đồng và cần lan tỏa hơn nữa trong các trường học để học sinh là những người có sức lan toả lớn đến gia đình của họ, cộng đồng xã hội

1.2.1.1 Cấu trúc

- Cấu trúc chương trình Địa lý 7 gồm: 3 phần

+ Phần 1: Thành phần nhân văn và môi trường

+ Phần 2: Gồm các môi trường Địa lí

+ Phần 3: Tự nhiên và con người ở các châu lục

1.2.1.2 Nội dung

+ Phần 1: Thành phần nhân văn và môi trường Đề cập đến các vấn đề về dân số,

sự phân bố dân cư, các chủng tộc trên thế giới, quần cư và quần cư đô thị

+ Phần 2: Gồm các môi trường Địa lí như môi trường đới nóng, môi trường đới

ôn hòa, môi trường hoang mạc, môi trường đới lạnh, môi trường vùng núi và các hoạt động kinh tế của con người ở các môi trường đó

+ Phần 3: Tự nhiên và con người ở các châu lục (trừ châu Á)

1.2.1.3 Hình thức SGK

Sách giáo khoa cung cấp kiến thức bằng các kênh chữ xen lẫn các kênh hình rất sinh động và hấp dẫn, đa dạng như biểu đồ màu, hình ảnh Địa lí, bản đồ thể hiện tính khoa học và thẩm mỹ cao Bên cạnh đó, kiến thức trong sách giáo khoa cũng thể hiện

hệ thống kiến thức khoa học, chính xác, theo các cấp độ logic chặt chẽ khác nhau Ngoài phần kiến thức, SGK còn có phần nội dung về rèn luyện các kỹ năng Nội dung kiến thức cũng như nội dung về rèn luyện các kỹ năng Địa lý được gia công về mặt sư phạm cho phù hợp với trình độ học sinh và thời gian học tập Logic của nội dung kiến thức và phần nội dung về rèn luyện các kỹ năng là những yếu tố chủ yếu trong việc định hướng lựa chọn phương pháp dạy học môn học Nhằm mang lại hiệu quả cao trong giáo dục, học sinh dễ dàng nhìn thấy các sự vật thực tiễn thông qua hình ảnh rõ ràng, dễ dàng khai thác triệt để để hoàn thành mục tiêu bài học

1.2.2 Đặc điểm về tâm lí lứa tuổi học sinh THCS

1.2.2.1 Về tâm sinh lí

Lứa tuổi học sinh THCS ( lứa tuổi thiếu niên) là một giai đoạn chuyển tiếp trong sự phát triển của con người diễn ra giữa giai đoạn trẻ em và tuổi trưởng thành Đây là lứa tuổi có bước nhảy vọt về thể chất lẫn tinh thần, cho phép tạo nội dung cơ bản và sự khác biệt đặc thù về mọi mặt phát triển: thể chất, trí tuệ, giao tiếp, tình cảm, đạo đức, của các em Bởi vậy, giáo viên dạy các em ở THCS cần nắm được những đặc điểm của giai đoạn này Nhằm khai thác các điểm thuận lợi trong sự phát triển tâm, sinh lí của HS THCS để giảng dạy và giáo dục học sinh hiệu quả hơn Mặt khác, giáo viên cùng cần nắm bắt được những khó khăn các em đang gặp phải ở lứa tuổi này để kịp thời hỗ trợ, giúp đỡ trong quá trình học tập của học sinh

Thời kì tuổi thiếu niên, sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng

và chức năng của não phát triển Vì vậy, ở lứa tuổi này học sinh so với cấp tiểu học đã

có thể tri giác có những thay đổi lớn hơn Các em trong quá trình học tập đã có sự tập trung, có tổ chức, học tập có mục đích Tuy nhiên, nhiều em tri giác còn vội vàng, hấp tấp, hoặc có khi các em bị cuốn hút bởi những dấu hiệu không đúng bản chất của đối tượng

Lứa tuổi học sinh lớp 7, các em thường rất năng động, rất tò mò và thích khám phá cái mới Học sinh đã bắt đầu thích thể hiện khả năng của mình trước bạn bè, trước tập thể Giai đoạn này, học sinh đã bắt đầu hình thành ý thức bản thân, giao tiếp bạn bè và phát triển tư duy, lí luận, óc sáng tạo, tính phê phán Các không chỉ nhận thức về cái tôi của mình trong xã hội hiện tại như lứa tuổi thiếu niên mà còn nhận thức về vị trí của mình trong xã hội Các em không chỉ có nhu cầu đánh giá mà còn có khả năng đánh giá một cách sâu sắc về những phẩm chất, mặt mạnh, mặt yếu của bản thân và những người xung quanh Vì vậy, trong các giờ học Địa lí, nếu giáo viên tổ chức các hoạt động tự

chiếm lĩnh kiến thức một cách hấp dẫn, các em sẽ dễ dàng đáp ứng được các yêu cầu

mà giáo viên đưa ra

Chương trình Địa lí ở cấp THCS, nhất là Địa lí 7 đi sâu vào tìm hiểu các môi trường Địa lí, tự nhiên và con người các châu lục nên đặc điểm học tập của học sinh THCS cũng được nâng cao hơn Lứa tuổi này, học sinh đã biết lập kế hoạch học tập, có động

cơ và thái độ học tập rõ ràng Và mỗi học sinh đã có ước mơ về nghề nghiệp, mong muốn sau này mình trở thành ai trong xã hội Đồng thời, các em cũng rất kiên định với ước mơ của mình

Đối với học sinh lớp 7 các em đang dần hình thành năng lực quan sát, bắt đầu có sự nhạy bén hơn và có khả năng phân tích, tổng hợp, so sánh các số liệu, biểu đồ Tính tích cực, chủ động và độc lập về nhận thức của học sinh lớp 7 cũng đã nâng lên so với cấp tiểu học Các em không thích chấp nhận những áp đặt của giáo viên Các em thường có những biểu hiện như thờ ơ, không hứng thú và mệt mỏi trong suốt quá trình tiết họcchỉ ngồi nghe giáo viên giảng bài và ghi chép Các em thích tranh luận, trình bày ý kiến cá nhân về những vấn đề lí thuyết và đặc biệt là những vấn đề liên hệ thực tiễn cuộc sống của học sinh Đây là một thuận lợi mà giáo viên cần khai thác triệt để khi tiến hành tích hợp GDBĐKH vào trong dạy học Địa lí lớp 7

1.2.2.2 Về nhận thức

Việc dạy học tích hợp GDBĐKH vào trong dạy học Địa lí lớp 7 sẽ góp phần thu hút

sự quan tâm và phát triển hứng thú học tập cho các em đối với bộ môn Địa lí

- Đối với học sinh THCS, hoạt động học tập đã trở thành trách nhiệm rõ rệt thúc đẩy nhanh chóng mọi khả năng trí tuệ ở các em Đặc điểm nổi bật về trí tuệ ở lưa tuổi này: Tính tò mò, thích khám phá, tính tích cực, tính tự giác được thể hiện rõ rệt ở tất cả quá trình nhận thức Năng lực tư duy, năng lực tưởng tượng và các khả năng khác đang dần hoàn thiện Ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ, đồng thời vai trò của ghi nhớ logic trừu tượng, ghi nhớ có ý nghĩa ngày một rõ ràng

- Khả năng tư duy lí luận, tư duy trừu tượng bộc lộ khá rõ, học sinh có khả năng tiếp nhận nguồn tri thức một cách sáng tạo, cơ thể phân tích, làm sáng tỏ các vấn đề một cách nhanh chóng Do đó, các em có thể thực hiện các thao tác tư duy phức tạp như: Phân tích mối quan hệ nhân quả giữa các thành phần tự nhiên hay mối quan hệ nhân quả giữa

tự nhiên với kinh tế - xã hội,

Ở bậc học này, các em đã có những kiến thức Địa lí nhất định, một số kĩ năng đã được hình thành như kĩ năng đọc bản đồ, kĩ năng so sánh, kĩ năng phân tích bảng số liệu Do đó, các em có thể thực hiện các thao tác tư duy phức tạp như phân tích mối

quan hệ nhân quả giữa các thành phần tự nhiên hay mối quan hệ nhân quả giữa tự nhiên với kinh tế - xã hội

Ở bậc học này, các em đã có những kiến thức Địa lí sơ bộ từ Địa lí đã được học ở lớp dưới, nhưng các kĩ năng như kĩ năng bản đồ, đọc biểu đồ, phân tích so sánh tranh ảnh Địa lí, bảng số liệu thì lớp 7 các em mới được làm quen Do đó, giáo viên cần rèn luyện thêm các kĩ năng Địa lí, đưa ra các bài tập và bài kiểm tra liên quan đến kĩ năng

để các em được củng cố nó qua các bài học

Tuy nhiên, năng lực tư duy của các em đang ở giai đoạn đầu, nên có thể còn vội vàng, thiếu chuẩn xác, do vậy rất cần sự hướng dẫn của giáo viên để giúp các em nhanh chóng hoàn thiện khả năng nhận thức của mình Việc giúp các em phát triển khả năng

là một nhiệm vụ quan trọng của giáo viên, vấn đề đặt ra ở đây là làm thế nào để nâng cao chất lượng học tập của học sinh Điều này, đòi hỏi phải đổi mới phương pháp dạy học nói chung trong đó có sử dụng dạy học tích hợp để thực hiện được tốt nhiệm vụ đó

Vì vậy, trong dạy học giáo viên Địa lí cần rèn luyện cho các em óc quan sát, khả năng quan sát để khái thác kiến thức Có thể đưa ra nhiều hình thức đa dạng để các em quan sát như các chuyến thực Địa, đóng vai, làm mẫu, kết hợp các đồ dùng trực quan như tranh ảnh, biểu đồ, bản đồ Địa lí

Ở lứa tuổi này, tính lựa chọn chú ý phụ thuộc nhiều vào hứng thú của các em đối với đối tượng Vì vậy, ở mỗi giờ học, giáo viên cần lưu ý tạo hứng thú, sự say mê học tập cho các em khi học môn Địa lí

1.2.3 Thực trạng tích hợp GDBĐKH ở thành phố Đà Nẵng hiện nay

Giáo dục BĐKH ở thành phố Đà Nẵng được đề cập trong chương trình dạy học của nhiều nhà trường, BĐKH đã được tích hợp vào toàn bộ hệ thống giáo dục ở nhiều cấp học nhất là cấp THCS và cấp THPT Đà Nẵng là một thành phố trẻ, phát triển và có khả năng chịu nhiều ảnh hưởng từ BĐKH nên thành phố cũng xây dựng nhiều kịch bản ứng phó và cũng có nhiều buổi tập huấn cho các doanh nghiệp cũng như người dân toàn thành phố Và việc mang BĐKH vào giảng dạy trong học đường là một việc làm cần thiết, và trên toàn thành phố cũng đang tiến hành

Nhìn chung, chương trình giáo dục đã quan tâm đến việc GDBĐKH cho học sinh, nhưng phương pháp giáo dục còn nặng nề về kiến thức hơn là thái độ, khả năng thích nghi với BĐKH

Theo kết quả điều tra khảo sát, hầu hết giáo viên cho rằng tích hợp BĐKH là rất cần thiết và cần thiết chiếm (90%), giáo viên hầu hết tích hợp GDBĐKH ở mức độ thỉnh thoảng (60%), các phương pháp thường sử dụng khi tích hợp kiến thức GDBĐKH là thuyết trình, đàm thoại (50%) và nội dung BĐKH chỉ được liên hệ sơ qua, không đi sâu

Và việc tích hợp còn nhiều khó khăn về mặt thời gian nên chưa mang lại hiệu quả cao Theo khảo sát, học sinh có nhu cầu học tập, mong muốn có kiến thức về BĐKH, những

gì có thể xảy ra với môi trường sống của chính các em Do vậy, các giáo viên cần lồng ghép Giáo dục BĐKH trong quá trình dạy học Tuy nhiên, hiện nay việc tích hợp BĐKH trong dạy học Địa lí chưa được chú trọng, dễ bị bỏ qua hoặc có tích hợp nhưng chưa mang lại hiệu quả cao

Chương 2:

TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC PHẦN: CÁC MÔI TRƯỜNG ĐỊA LÍ - ĐỊA LÍ 7 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 2.1 Các nội dung có thể tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong dạy học phần: Các môi trường Địa lí - Địa lí lớp 7

Việc ứng phó với BĐKH là việc làm cần thiết, thiết thực cho nhân loại hiện nay Trong đó, GDBĐKH đóng vai trò quan trọng để hình thành cho người học không chỉ kiến thức, kĩ năng mà còn hình thành cho học sinh thái độ, hành vi, lối sống ứng phó với BĐKH

Môn Địa lí trong nhà trường THCS có nhiều điều kiện thuận lợi để GDBĐKH cho học sinh, bởi vậy cần giáo dục tích hợp vào chương trình dạy học THCS Trong SGK lớp 7 có rất nhiều bài có khả năng tích hợp nội dung BĐKH cho học sinh, tôi đề cập đến các nội dung có thể tích hợp một cách rõ ràng và thuận tiện nhất

Bảng 2.1: Nội dung có thể tích hợp GDBĐKH trong dạy học phần Các môi trường Địa lí - Địa lí lớp 7

Bài 7 Môi trường

nhiệt đới gió mùa

1 Khí hậu

BĐKH là tăng tính thất thường của khí hậu ở môi trường nhiệt đới gió mùa (liên hệ với Việt Nam)

− Có biện pháp canh tác hợp lí và ứng phó với những thiên tai để mang lại hiệu quả trong sản xuất

Liên hệ

4

Bài 10 Dân số và sức

ép dân số tới tài

nguyên, Môi trường ở

BĐKH

Liên hệ

6

Bài 16 Đô thị hoá ở

đới ôn hoà

2 Các vấn đề đô thị

hoá

Sự phát triển nhanh các đô thị lớn

đã làm nảy sinh nhiều vấn đề môi trường, như tăng lượng khí thải từ các phương tiện giao thông, rác thải, khí thải trong sinh hoạt và sản

xuất

Hiện tượng khói bụi tạo thành lớp sương mù bao phủ bầu trời diễn ra khá phổ biến ở các đô thị đới ôn

hoà

Liên hệ

7

Bài 17 Ô nhiễm môi

trường ở đới ôn hoà

1 Ô nhiễm không khí

− Nguyên nhân và hậu quả (mưa axit, hiệu ứng nhà kính, thủng tầng ôdôn) ô nhiễm không khí ở đới ôn

Lượng khí thải CO2 vào khí quyển

là nguyên nhân làm Trái Đất nóng

lên

Bộ phận

9

Bài 20 Hoạt động kinh

tế của con người ở

− Các hoang mạc ngày càng mở rộng một phần cũng là do BĐKH

- Nội dung tích hợp GDBĐKH nên chú trọng cả vấn đề thực hành, trên cơ sở đó

hình thành nên các kĩ năng, phương pháp hành động cụ thể để học sinh tham gia có hiệu quả các hoạt động ứng phó với BĐKH ở Địa phương, cộng đồng phù hợp với lứa tuổi

- Phương pháp tích hợp GDBĐKH nhằm tạo điều kiện cho người học chủ động tham gia vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh phát hiện các vấn đề liên quan đến BĐKH và tìm hướng hạn chế vấn đề đó, có thái độ ủng hộ các biện pháp ứng phó BĐKH dưới sự tổ chức và hướng dẫn của GV

- Tận dụng các cơ hội để GDBĐKH nhưng phải đảm bảo kiến thức cơ bản của môn học, tính logic của nội dung và không quá tải lượng kiến thức và tăng thời gian của bài học

- Khi đã tích hợp GDBĐKH, phải vận dụng sao cho hiệu quả, tránh làm mất thời gian và làm sao nhãng quá trình học tập [13]

2.2.3 Phương pháp tích hợp

Mục đích của GDBĐKH là giúp người học có được những kiến thức nền tảng về biến đổi khí hậu như nguyên nhân, tác động của nó đến đời sống thiên nhiên cũng như con người toàn nhân loại Thông qua kiến thức đã học, người học cần có những thái độ đúng đắn, nghiêm túc và có khả năng thích nghi, ứng phó với biến đổi khí hậu ở Địa phương mình đang sinh sống Để đạt được mục tiêu hướng vào thái độ hành vi thích nghi, ứng phó BĐKH thì các phương pháp dạy học chỉ dùng lời là không đủ, cần những phương pháp tác động trực tiếp tới người học, lôi cuốn người học cùng tham gia vào hoạt động học tập bao gồm cả quá trình học lí thuyết lẫn quá trình thực hành Trong GDBĐKH cần chú ý việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, hướng HS vào các hoạt động mang tính thực tiếp có thể ứng dụng thực tế, với các yêu cầu như sau:

- Hạn chế giảng giải, thuyết trình, tăng cường thảo luận nhóm, tranh luận

- Tăng cường giờ học ngoài khóa, thực Địa tăng cường khảo sát nghiên cứu

- Giảm ghi nhớ máy móc, giảm trả lời theo SGK, tăng tính độc lập tư duy

- Tránh các câu hỏi vụn vặt, cần xem xét thông tin một cách logic

- Chú ý kinh nghiệm thực tế, khả năng vận dụng

- Tăng tính làm việc tập thể

- Nên cho học sinh làm dự án, nghiên cứu đề tài

Tuy nhiên, cần quan tâm đến đối tượng học sinh, bối cảnh để lựa chọn các loại hình phương pháp cho phù hợp Tích hợp GDBĐKH chịu sự chi phối của các phương pháp đặc trưng bộ môn, kết hợp sử dụng những phương pháp có tinh đặc thù của hoạt động này theo phương châm tạo điều kiện cho học sinh tích cực hoạt động và gắn nội dung

học tập với thực tiễn cuộc sống

Nội dung chương trình SGK Địa lí 7 đề cập BĐKH ảnh hưởng đến các yếu tố tự nhiên, dân cư, kinh tế- xã hội không chỉ một lãnh thổ mang tính quốc gia, mà còn mang tính toàn cầu Vì vậy, trong phương pháp dạy học GDBĐKH cần kết hợp nhiều phương pháp sinh động giúp học sinh hình dung ra nguyên nhân, ảnh hưởng của BĐKH mà hiện tại chưa tác động trực tiếp đến chính bản thân học sinh

2.2.3.1 Phương pháp thảo luận

Là phương pháp giáo viên cấu tạo bài học thành các câu hỏi, các vấn đề nêu ra trước học sinh mạn đàm, trao đổi, thể hiện ý kiến của cá nhân hoặc của một nhóm Phương pháp thảo luận trong dạy học là một dạng của phương pháp hợp tác, các hoạt động của mỗi cá nhân trong lớp được tổ chức phối hợp theo chiều thầy - trò và trò - trò để đạt mục tiêu chung

Phương pháp thảo luận nhóm có tác dụng tốt trong việc phát huy tính tích cực, chủ động, tự lực của học viên: trong thảo luân nhóm, học viên phải tự giải quyết nhiệm vụ học tập, đòi hỏi sự tham gia tích cực của các thành viên Đồng thời, các thành viên cũng

có trách nhiệm về kết quả làm việc của mình Góp phần phát triển năng lực cộng tác làm việc của học viên: học viên được luyện tập kỹ năng cộng tác, làm việc với tinh thần đồng đội, các thành viên có sự quan tâm và khoan dung trong cách sống, cách ứng xử; rèn luyện khả năng ngôn ngữ, phát triển năng lực giao tiếp, biết lắng nghe, chấp nhận và phê phán ý kiến người khác Đồng thời, các em biết đưa ra những ý kiến và bảo vệ những ý kiến của mình [3]

Thảo luận để trao đổi ý tưởng, ý kiến hay kiến thức trong một nhóm nhằm tăng thêm

sự hiểu biết về những vấn đề môn học giữa các thành viên tham gia Nó có thể là một trong những phương pháp có giá trị trong dạy học Địa lí Mấu chốt của phương pháp này là quá trình mà các thành viên của một nhóm kiểm tra kỹ lưỡng một vấn đề từ các quan điểm khác nhau

Ví dụ: Bài 17: Ô nhiễm môi trường đới ôn hòa (SGK Địa lí 7, trang 56)

Mục 1: Ô nhiễm không khí

Giáo viên có thể chia lớp thành 4 nhóm lớn để tìm hiểu về: Nhóm

1+2: Các nguyên nhân gây ô nhiễm không khí ở đới ôn hòa

Nhóm 3+4: Các hậu quả do ô nhiễm không khí gây ra ở đới ôn hòa

*GV Liên hệ: có thể nói thêm các thông tin về các nguyên nhân gây ra BĐKH như mưa axit, thủng tầng odon, hiệu ứng nhà kính Ngoài ra, tìm hiểu các giải pháp ứng

phó với sự biến đổi khí hậu toàn cầu qua nghị định thư Ki- ô- tô với mục tiêu cắt giảm lượng khí thải hàng năm, xem video về hội nghị BĐKH ở Tiqipaya Bolivia

Là học sinh lớp 7, em có thể làm gì để hạn chế, ứng phó và thích nghi với BĐKH như hạn chế sử dụng các phương tiện dùng nhiên liệu như xe máy, có thể đến trường bằng xe

môi trường xung quanh,…

2.2.3.2 Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề

Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học, trong đó giáo viên tạo ra những tình huống có vấn đề, điều khiển học sinh phát hiện vấn đề, hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác Đặc trưng cơ bản của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là "tình huống gợi vấn đề" vì "tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề"

Tình huống có vấn đề (tình huống gợi vấn đề) là một tình huống gợi ra cho học sinh những khó khăn về lí luận hay thực hành mà họ thấy cần có khả năng vượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có

Để học sinh có thể tự chủ, tích cực trong các hoạt động học tìm tòi xây dựng kiến thức và vận dụng kiến thức của học sinh, giáo viên cần tổ chức tiến trình dạy học giải quyết vấn đề theo các pha, pháng theo tiến trình tìm tòi, khám phá để xây dựng, bảo vệ tri thức mới trong nghiên cứu khoa học Tiến trình dạy học này gồm 3 pha: Pha thứ nhất: Chuyển giao nhiệm vụ, bất ổn hoá tri thức phát biểu vấn đề, pha thứ hai: Học sinh hành động độc lập, tự chủ, trao đổi tìm tòi giải quyết vấn đề, pha thứ ba: Tranh luận, thể chế hoá, vận dụng tri thức mới Có thể thấy mối quan hệ giữa tiến trình dạy học giải quyết vấn đề với tiến trình tìm tòi, khám phá trong nghiên cứu khoa học ở sơ đồ dưới đây: Tiến trình dạy học giải quyết vấn đề có thể thấy ở các phương pháp dạy học tích cực Trong các phương pháp dạy học truyền thống cũng có thể áp dụng thuận lợi dạy học giải quyết vấn đề như thuyết trình, đàm thoại để giải quyết vấn đề Tiến trình dạy học giải quyết vấn đề là cơ sở để giáo viên vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực một cách hiệu quả

2.2.3.3 Phương pháp dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án là một kiểu tổ chức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành, tạo

ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính

tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện

Có ba đặc điểm cốt lõi của dạy học theo dự án: định hướng người học, định hướng thực tiễn và định hướng sản phẩm Trong dạy học theo dự án, dự án được tập trung vào những câu hỏi hay những vấn đề định hướng cho người học để tiếp xúc với những

khái niệm và nguyên lí trọng tâm của môn học Điều này thường được thực hiện thông qua bộ câu hỏi định hướng Bộ câu hỏi định hướng gồm câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung Trong đó, câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học thuộc loại câu hỏi mở Loại câu hỏi mở có nhiều hơn một phương án đúng nhằm phát triển năng lực tư duy bậc cao Loại câu hỏi nội dung chỉ có một phương án đúng duy nhất, còn gọi là câu hỏi đóng

2.2.3.4 Phương pháp kể chuyện

Là một trong những phương pháp dạy học đặc biệt, trong đó người giáo viên có thể chia sẻ, truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm, những khuyến cáo đã được đúc rút qua thời gian

Những câu chuyện về những nhân vật vĩ đại của quá khứ cũng như hiện tại, có thể

là các nhà khoa học nổi tiếng, hay những khu vực đã từng gánh chịu hậu quả của biến đổi khí hậu có thể được trình bày dưới hình thức câu chuyện để dễ đi vào tiềm thức của người học Ngoài ra, có thể dùng hình thức này để kể những câu chuyện liên quan đến sự phát triển của kịch bản, con số, diễn biến khí hậu hiện nay Trong thực tế, kể chuyện là một nghệ thuật nhằm mục đích giới thiệu cho HS nhiều loại sự kiện khác nhau thông qua phương tiện nói Nếu chúng được trình bày một cách rõ ràng, sống động, thú vị và theo trình tự và trật tự, HS sẽ tham gia tích cực vào tình huống hoặc

sự kiện được trình bày và các em sẽ tái tạo lại những gì đã được trình bày và ghi nhớ

nó trong cấu trúc nhận thức

Năng lực của GV là diễn giả có thể làm cho các bài học sống động và thú vị với HS; họ gần như có thể hình dung các sự kiện và diễn biến của quá trình câu chuyện Giáo viên cần sử dụng kĩ năng kể chuyện khi mở bài để gây hứng thú cho HS hoặc biến đổi các số liệu, sự kiện hay hiện tượng thành một câu chuyện để dạy những bài liên quan đến tích hợp giáo dục BĐKH

Những câu chuyện sẽ giúp người học phát triển trí tưởng tượng: Một câu chuyện hay được kể một cách thích hợp sẽ có tác dụng tích cực trong việc kích thích trí tưởng tượng của người nghe Nó chắc chắn làm cho HS đi từ vấn đề của câu chuyện đến thế giới thực tế và do đó cung cấp phạm vi rộng rãi cho trí tưởng tượng của họ cũng như tài năng sáng tạo Ngoài ra, còn tăng cường sự quan tâm của HS đến đối tượng: Bằng cách đưa ra tất cả các khía cạnh đã bị ảnh hưởng do BĐKH như đời sống văn hóa, xã hội và kinh tế qua các mốc thời gian và có sự đối chiếu so sánh Điều đó, có thể thu hút sự chú

ý và quan tâm của HS nhiều hơn đối với vấn đề

2.2.3.5 Phương pháp thuyết trình

Thuyết trình là phương pháp lâu đời nhất trong giảng dạy Địa lí để truyền đạt

thông tin xác thực và có hệ thống về các sự kiện và xu hướng Phương pháp này đặc biệt được sử dụng trong các lớp THCS và cao hơn Là phương pháp dạy học bằng lời nói của giáo viên để trình bày một vấn đề mới hoặc tổng kết những tri thức mà học sinh đã thu lượm được một cách có hệ thống Phương pháp thuyết trình có thể được thể hiện dưới các hình thức: giảng giải, giảng thuật, diễn giảng

+ Phương pháp giảng giải là phương pháp giáo viên dùng những luận cứ, số liệu

để chứng minh một sự kiện, hiện tượng Địa lí Ví dụ: giảng giải nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu, nguyên nhân của hiện tượng mưa axit, Đối với các hiện tượng khó, giáo viên phải trực tiếp giải thích rõ ràng, chính xác thì học sinh cấp THCS mới có khả năng được vấn đề đó

+ Phương pháp giảng giải, thường kết hợp các phương tiện trực quan như tranh ảnh,

số liệu, bản đồ, biểu đồ, để minh họa cho lời giải thích Như vậy, thì học sinh THCS

sẽ dễ hiểu, thuyết phục, sinh động bởi các minh chứng và các em tin vào điều mà giáo viên đang giải thích Trong trường hợp này thường được gọi là phương pháp giảng giải minh họa ( hay giải thích minh họa) Giảng giải chứa đựng các yếu tố phán đoán, suy lí nên có nhiều khả năng phát triển tư duy logic của học sinh

+ Giảng thuật: là phương pháp cung cấp tri thức bằng cách giáo viên dùng lời nói của mình, vừa thuật lại vừa giảng giải các sự kiện, hiện tượng Địa lí một các chi tiết, có

PPDH trực quan được thể hiện dưới hình thức là minh họa và trình bày:

bản mẫu, bản đồ, bức tranh, tranh chân dung, hình vẽ trên bảng,

 Trình bày thường gắn liền với việc trình bày thí nghiệm, những thiết bị kĩ thuật, chiếu phim đèn chiếu, phim điện ảnh, băng video Trình bày thí nghiệm là trình bày mô hình đại diện cho hiện thực khách quan được lựa chọn cẩn thận về mặt sư phạm Nó là

cơ sở, là điểm xuất phát cho quá trình nhận thức - học tập của hs, là cầu nối giữa lí thuyết

và thực tiễn Thông qua sự trình bày của giáo viên mà học sinh không chỉ lĩnh hội dễ dàng tri thức mà còn giúp họ học tập được những thao tác mẫu của GV từ đó hình thành

kĩ năng, kĩ xảo,

2.2.3.7 Phương pháp hình thành biểu tượng Địa lí

Biểu tượng Địa lí là hình ảnh của sự vật hiện tượng Địa lí mà học sinh có thể được học trong các giờ học Địa lý hoặc tự tri giác ngoài thực tế biểu hiện bao giờ cũng có tính riêng lẻ và là hình ảnh cụ thể ở cấp THCS nhất là các lớp đẳng cấp tư duy của học sinh còn yếu thì về tính cụ thể khả năng tư duy trừu tượng còn hạn chế Do đó việc hình thành các biểu tượng Địa lý làm cơ sở cho để hình thành các khái niệm Địa lý là quan trọng

và hết sức cần thiết

Thông qua những biểu tượng cụ thể, sinh động, học sinh nhận thức kiến thức Địa lý một cách tự nhiên, nhẹ nhàng và có thể nhớ kiến thức được lâu dài hơn vững chắc hơn Phương pháp hình thành những biểu tượng Địa lý tốt nhất với học sinh là hướng dẫn cho các em quan sát các sự vật, hiện tượng có thể trực tiếp quan sát được trên thực Địa như một khúc sông một dãy núi một trường một phiên chợ, một nhà máy, bến cảng, ở Địa phương hoặc quan sát trên tranh ảnh phim đèn chiếu, video clip, Với những sự vật, hiện tượng Địa lí không qua sát được do không có ở Địa phương, không có tranh ảnh Giáo viên nên dùng phương pháp mô tả hoặc trên cơ sở những hình ảnh đã có trong trí nhớ của học sinh nhưng chưa đầy đủ, giáo viên phát triển bổ sung thêm các chi tiết mới để hình thành biểu tượng mới

2.2.4 Các hình thức tổ chức tích hợp GDBĐKH trong dạy học Địa lí 7

Trong một số tài liệu, giáo dục tích hợp BĐKH được tiến hành trong chương trình chính khóa và ngoại khóa Việc dạy học chính khóa và tổ chức hoạt động ngoại khóa là hai bộ phận hữu cơ hợp thành một thể thống nhất trong quá trình giáo dục đào tạo Do

đó, để việc dạy và học về BĐKH có hiệu quả, cần phải phối hợp một cách khéo léo giữa các hoạt động chính khoá và ngoại khoá, một mặt đảm bảo kiến thức cơ bản và tính logic của nội dung môn học mà không làm quá tải lượng kiến thức và tăng thời gian của bài học, mặt khác tạo cơ hội cho HS phát triển kỹ năng để có thể ứng phó một cách chủ động và tích cực đối với các vấn đề do BĐKH gây ra

2.2.4.1 Hình thức dạy học nội khóa

Hình thức dạy học nội khóa là những hoạt động dạy học được ghi cụ thể trong kế hoạch, trong chương trình nội dung bộ môn Địa lí của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Các hoạt động này bao giờ cũng có tính chất bắt buộc đối với tất cả học sinh trong lớp và kết quả học tập của người học phải được giáo viên nhận xét và kiểm tra đánh giá

Trong các giờ học nội khóa, thường giáo viên phải tích hợp các nội dung BĐKH bằng các hình thức dạy học đồng loạt cả lớp, dạy cá nhân, dạy học theo nhóm

- Dạy học cả lớp

Thường được sử dụng đa số trong tiết học, có thể sử dụng ở đầu, giữa hay cuối tiết học Khi sử dụng hình thức dạy học cả lớp, giáo viên có nhiều điều kiện để quan sát, điều hàng lớp học mà không phải di chuyển nhiều nhưng vẫn nắm được hoạt động học tập của học sinh

Trong quá trình tiến hành dạy học đồng loạt cả lớp giáo viên cần chú ý: phải đảm bảo sự chú ý của tập thể lớp học sinh trong suốt giờ học Mọi lời nói, cử chỉ, câu hỏi của giáo viên phải đảm bảo cho học sinh ngồi ở mọi vị trí đều có thể nghe và nhìn thấy rõ được

Với hình thức dạy học theo nhóm, GV có nhiệm vụ hướng dẫn các hoạt động học tập, điều khiển quá trình học tập, hướng dẫn kĩ năng hoạt động theo nhóm, quan sát và giúp đỡ hoạt động của các em học sinh Khi dạy học theo nhóm, gv có thể đưa ra cho mỗi nhóm một vấn đề để thảo luận hoặc tất cả các nhóm hoạt động thảo luận chung một vấn đề Sau khi thảo luận, giáo viên cần cho các nhóm nhận xét lẫn nhau, GV điều chỉnh, tổng kết và trên cơ sở đó đưa ra những thông điệp GDBĐKH cho học sinh

- Dạy học cá nhân

Là hình thức GV dạy trực tiếp cho một cá nhân, có thể giúp đỡ những học sinh cá biệt, yếu kém hay bồi dưỡng học sinh khá giỏi Khi dạy học cá nhân, GV cần phải khéo léo để điều khiển lớp sao cho mọi hoạt động học tập của lớp vẫn diễn ra binh thường, thời gian dạy cá nhân không nên kéo dài

2.2.4.2 Hình thức dạy học ngoại khóa

a Hoạt động ngoại khóa

Ngoại khóa là hình thức dạy học ngoài lớp, không quy định bắt buộc trong chương trình, hoạt động dựa trên sự tự nguyện tham gia của một số hay số đông học sinh có

hứng thú, yêu thích bộ môn và ham muốn tìm tòi, sáng tạo các nội dung học tập Địa lí, với sự hướng dẫn của giáo viên

Hoạt động ngoại khóa Địa lí ở THCS quan trọng vì khối lượng tri thức nhân loại lớn, trong đó tri thức Địa lí ngày càng tăng nhanh chóng Trong nhà trường cũng như sách giáo khoa không thể học hết tất cả, mà đa số dạy những kiến thức cơ bản nhất của khoa học Địa lí Và ngay trong từng bài học lên lớp, học sinh cũng chỉ học được kiến thức cơ bản, vạch ra được bản chất của sự vật, hiện tượng Địa lí Còn rất nhiều kiến thức học sinh cần nắm, phải hiểu để vận dụng vào trong cuộc sống như các kiến thức về vấn

đề BĐKH Tóm lại, ngoại khóa là cách thức, là con đường để học sinh bổ sung, mở rộng thêm những kiến thức cần thiết cho bản thân, thêm hiểu biết về môi trường sống của mình

Mỗi học sinh là một chủ thể của quá trình học tập của mình, mang trong mình tiềm năng các nhân về trí nhớ, lập luận, quan sát, giao tiếp với nhau Ngoại khóa tạo ra khả năng tài năng đa dạng của mình Trong ngoại khóa Địa lí thể hiện tính độc lập và sự sáng tạo của học sinh được tôn trọng Nhờ vậy, các kĩ năng của công tác độc lập được rèn luyện, tạo cơ sở thuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học Địa lí ở trường THCS theo định hướng phát huy tính tích cực, tự giác, tự chủ, sáng tạo của học sinh, rèn luyện khả năng tự học cho học sinh, các kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế và thấy việc học kiến thức lí thuyết Địa lí là cần thiết để áp dụng vào thực tiễn Việc dạy học được mang ra ngoài xã hội với hình thức học tập ngoại khóa, thì các bài học trên lớp không còn giữ vai trò độc quyền nữa Ngày càng xuất hiện nhiều phương pháp, phương tiện học tập mới Nhiều cơ hội học tập mới xuất hiện ngay trong chính đời sống văn hóa, kinh tế, xã hội Ngoại khóa Địa lí cũng chính là một trong những cơ hội đó, đã có sẵn, tạo điều kiện rộng rãi góp phần vào việc tiến hành một xã hội học tập

b Hoạt động thực tế, trải nghiệm

Là hình thức dạy học tiến hành ngoài nhà trường với cả lớp hay một nhóm học sinh tham gia nếu nội dung tham quan là một vấn đề không có ghi trong chương trình kế hoạch dạy học thì nó là hình thức ngoại khóa Hình thức này là các tiết học tham quan thường được tiến hành ở ngoài nhà trường trong thiên nhiên hoặc là trong các khu bảo tàng, khu triển lãm

Các hoạt động trải nghiệm thực tế giúp học sinh mở rộng hiểu biết và hoàn thiện tri thức, bổ sung những hiểu biết trong sách vở, vì các đối tượng Địa lí được nghiên cứu ở trên lớp thường tách rời khỏi môi trường tự nhiên hay thực tiễn xã hội Những gì các em trực tiếp quan sát được trong lúc tham quan, sẽ là những tài liệu thực tế, giúp cho những biểu tượng Địa lí thêm cụ thể và chính xác.[4]

Hoạt động trải nghiệm cũng là biện pháp nâng cao những hiểu biết về môi trường sống, những hoạt động trong đời sống đang diễn ra hằng ngày Khi tiếp xúc với chúng, học sinh sẽ có cái nhìn tổng quan, các em có thể đối chiếu Địa điểm này tại thời điểm này với các thời điểm giai đoạn khác, để thấy được sự thay đổi của môi trường

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 3.1 Mục đích thực nghiệm

Tổ chức thực nghiệm trong các bài giảng Địa lí lớp 7 nhằm làm sáng tỏ lí luận về việc tích hợp GDBĐKH cho học sinh Kết quả thực nghiệm sẽ là cơ sở khoa học để nhận định sự chính xác, đúng đắn của đề tài đã nghiên cứu

Thực nghiệm nhằm kiểm tra hệu quả của quá trình tích hợp GDBĐKH trong môn Địa lí 7 thông qua các tiết học được thiết kế theo hướng lồng ghép GDBĐKH trong từng bài, từng mục cụ thể

Qua kết quả đã thực nghiệm đánh giá được đề tài phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới khả năng nhận thức, học tập của học sinh qua quá trình nhận thức, hình thành khả năng ứng phó và có thái độ đúng đắn đối với BĐKH Việc dạy học theo phương pháp mới là sự lồng ghép GDBĐKH dựa trên các kiến thức trong tâm trong SGK Địa lí 7 với một số bài học cụ thể so với cách dạy học truyền thống không lồng ghép GDBĐKH Qua các bài học có chứa nội dung GDBĐKH, học sinh có thể thay đổi nhận thức từng bước thành đổi hành vi và tạo thành thói quen gắn với đời sống hàng ngày của mình Những nhận thức chung nhất ở đây là cần phải

có ý thức hơn trong việc ứng phó, khả năng thích nghi cao với các biểu hiện của BĐKH

để đảm bảo tốt cho hoạt động sống của các em Từ chỗ nhận thức được đúng đắn, học sinh có hành động đúng đắn, xây dựng thói quen tốt trong việc sử dụng một số tài nguyên, có thể lan tỏa mọi điều tốt để góp phần giảm nhẹ BĐKH

Thực nghiệm giúp tôi hiểu hơn về học sinh, trực tiếp là học sinh khối 7, về thái độ của các em đối với công tác ứng phó với BĐKH, có thể đo lường được các em hiểu về BĐKH ở mức độ nào để bổ sung thêm những kiến thức cần thiết cho các em Trên cơ

sở đó, giúp tôi có định hướng lồng ghép vấn đề GDBĐKH một cách đúng đắn và hợp lí hơn

Kết quả thực nghiệm sẽ là những minh chứng để khẳng địng sự cần thiết, tính đúng đắn của đề tài

3.2 Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm

Để đạt được mục đích thực nghiệm sư phạm, trong quá trình tiến hành thực nghiệm, tôi tổ chức thực nghiệm ở nhiều lớp, và hỏi ý kiến của nhiều giáo viên có kinh nghiệm

về mặt phương pháp dạy học ở bậc THCS tại 2 trường THCS trên Địa bàn thành phố Đà Nẵng là trường THCS Nguyễn Lương Bằng, THCS Tây Sơn

Kết quả thực nghiệm được đánh giá một cách khách quan, khoa học thông qua các phiếu điều tra của giáo viên, học sinh và thông qua trao đổi trực tiếp với giáo viên, học sinh tại các lớp thực nghiệm

Sau khi tiến hành dạy học lồng ghép GDBĐKH một số bài mẫu, tôi đã phát phiếu điều tra với nội dung câu hỏi khá đa dạng về sự cần thiết của việc GDBĐKH, đánh giá việc lồng ghép GDBĐKH, hiệu quả của việc lồng ghép GDBĐKH Chúng tôi đã yêu cầu học sinh tại các lớp thực nghiệm thể hiện rõ quan điểm của mình, đồng thời đề nghị các em đóng góp ý kiến xem cần thiết đưa GDBĐKH vào các bài học không? Ngoài ra, tôi còn tham khảo ý kiến của các giáo viên, nên đưa những nội dung nào của BĐKH vào trong dạy học trong chương trình Địa lí 7

Các lớp chọn thực nghiệm cho đề tài được chia làm 2 nhóm lớp:

+ Nhóm lớp thực nghiệm: Tổ chức dạy học theo phương pháp dạy học tích hợp, sử dụng mẫu giáo án có tích hợp nội dung BĐKH

+ Nhóm lớp đối chứng: Dạy học theo cấu trúc bình thường như SGK, sử dụng phương pháp truyền thống

3.5 Tổ chức thực nghiệm

3.5.1 Thời gian thực nghiệm

Các bài thực nghiệm được tiến hành trong học kì 1 năm học 2018-2019

3.5.2 Đối tượng thực nghiệm

* Tổ chức thực nghiệm được tiến hành tại 2 trường THCS

- Trường THCS Tây sơn - Hải Châu - Đà Nẵng Hiện nay có 5 giáo viên giảng dạy

3.5.3 Nội dung thực nghiệm

Tôi đã liên hệ với trường THCS để thực hiện ở một số lớp khối 7, tôi tiến hành phát phiếu điều tra cho các em học sinh và giáo viên bộ môn Địa lí Tôi đã thiết kế phiếu điều tra với các câu hỏi như trong phần phụ lục

Chọn lọc các bài học có nội dung liên quan đến những vấn đề BĐKH trong chương trình Địa lí 7, tôi xâydựng giáo án theo hướng tích hợp và tiến hành một số bài có lồng ghép với BĐKH

Nội dung được lồng ghép kiến thức BĐKH chủ yếu trong các bài:

Trong chương trình Địa lí 7 THCS ( chương trình cơ bản) chọn 3 bài để thiết kế bài giảng và dạy thực nghiệm theo các dạng bài cơ bản:

- Dạng bài kiến thức mới:

Bài 16: Đô thị hóa ở đới ôn hòa

Bài 17: Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa

- Dạng bài thực hành:

Bài 18: Thực hành Nhận biết đặc điểm môi trường đới ôn hòa

Ngoài ra, còn dạng bài ngoại khóa:

Thực hành ngoại khóa về biến đổi khí hậu

* Các lớp được tiến thực nghiệm là: 7/3, 7/9, 7/10 với tổng số 126 học sinh và 5 giáo viên bộ môn Địa lí tại trường THCS Tây Sơn Thực nghiệm được tiến hành ở các lớp cụ thể như sau:

Bảng 3.1 Thống kê các lớp tiến hành thực nghiệm và đối chứng ở trường Tây Sơn

Bài 16: Đô thị hóa ở

đới ôn hòa

Bài 17: Ô nhiễm môi

trường ở đới ôn hòa

* Các lớp được tiến thực nghiệm là: 7/1, 7/2, 7/7 với tổng số 121 học sinh và 5 giáo viên bộ môn Địa lí tại trường THCS Tây Sơn Thực nghiệm được tiến hành ở các lớp cụ thể như sau:

Bảng 3.2 Thống kê các lớp tiến hành thực nghiệm và đối chứng ở trường Tây Sơn

Bài 16: Đô thị hóa ở

đới ôn hòa

Bài 17: Ô nhiễm môi

trường ở đới ôn hòa

3.6 Kết quả thực nghiệm

3.6.1 Phân tích kết quả điều tra, khảo sát

Tôi tiến hành phát phiếu điều tra cho học sinh tại các trường THCS được thực nghiệm với các lớp tại 2 trường THCS Tây Sơn và THCS Nguyễn Lương Bằng Kết quả

cụ thể như sau:

Bảng 3.3 Thống kê kết quả phiếu điều tra thực nghiệm học sinh

(%)

kiến thức về BĐKH cho

2 Bạn đánh giá như thế nào

về việc tích hợp/ lồng ghép

các kiến thức BĐKH trong

môn Địa lí lớp 7?

Giáo viên lồng ghép rất tốt đối với vấn đề BĐKH

48,5%

Giáo viên lồng ghép khá đối với vấn đề BĐKH

38,4%

Giáo viên ít lồng ghép đối với vấn đề BĐKH

11,1%

Giáo viên không lồng ghép đối với vấn đề BĐKH

2%

hợp kiến thức bạn đã:

Vận dụng được trong cuộc sống và thấy kiến thức khá hay

ứng phó với vấn đề BĐKH Đồng thời, các em có thể sử dụng tiết kiệm các loại tài nguyên xung quanh mình

- Nhiều HS cho biết các em rất thích thú khi được lồng ghép BĐKH vào trong bài học, bởi khi dạy học tích hợp giáo viên sử dụng kết hợp nhiều phương pháp dạy học mang lại hứng thú, thu hút học sinh tham gia vào quá trình học tập nhiều hơn

3.6.2 Phân tích, đánh giá kết quả kiểm tra

Sau mỗi giờ dạy thực nghiệm, tôi tổ chức cho học sinh làm một bài kiểm tra 10 phút với những nội dung cơ bản của 3 bài dạy thực nghiệm Bằng phương pháp thống kê tôi

đã thu được kết quả sau:

Bảng 3.4 Thống kê điểm số của các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng