Quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện bình chánh thành phố hồ chí minh

Nhưng thực tế việc dạy học phát triển năng lực các môn học trong trường THCS công lập nói chung và các môn khoa học tự nhiên như vật lí, hóa học, sinh học nói riêng gặp nhiều khó khăn tr

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Trần Thị Vẹn

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Trần Thị Vẹn

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN

KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, được nghiên cứu và thu nhập

từ thực tiễn tại các trường THCS trên địa bàn huyện Bình Chánh, Thành Phố Hồ Chí

Minh

Tác giả luận văn

Trần Thị Vẹn

PGS.TS Lê Quang Sơn, Giảng viên cao cấp Trường Đại học Đà Nẵng là người hướng dẫn khoa học đã tận tâm hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn Lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Bình Chánh, Thầy Cô là Hiệu trưởng, thầy cô phó hiệu trưởng, thầy cô giáo viên dạy các môn vật lí, hóa học, sinh học tại các trường THCS Công lập trong Huyện Bình Chánh đã nhiệt tình đóng góp

ý kiến và tích cực tham gia trong quá trình thực hiện khảo sát

Gia đình, người thân và bạn bè đã giúp đỡ, động viên người nghiên cứu trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

Trân trọng cảm ơn

Tác giả

Trần Thị Vẹn

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các hình

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 9

1.1 Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề 9

1.1.1 Các nghiên cứu ngoài nước 9

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 11

1.2 Một số khái niệm cơ bản 14

1.2.1 Dạy học 14

1.2.2 Dạy học theo hướng phát triển năng lực 14

1.2.3 Quản lí hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 17

1.3 Hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên tại các trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh 19

1.3.1 Khái quát về xu hướng dạy học các môn khoa học tự nhiên ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh 19

1.3.2 Đổi mới hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 20

1.4 Quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 27

1.4.1 Phân cấp quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên

theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 27

1.4.2 Nội dung quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 27

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác Quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 35

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 35

1.5.2 Các yếu tố khách quan 35

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 37

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu 37

2.1.1 Khái quát về vị trí địa lí, dân cư, kinh tế - Xã hội huyện Bình Chánh 37

2.1.2 Quy mô giáo dục 38

2.1.3 Giáo dục THCS huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh 38

2.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng 40

2.2.1 Mục đích khảo sát 40

2.2.2 Nội dung khảo sát 40

2.2.3 Đối tượng khảo sát 40

2.2.4 Cách xử lí số liệu 42

2.2.5 Phương pháp khảo sát 42

2.2.6 Phương pháp xử lí số liệu 43

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS tại Huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh 44

2.3.1 Thực trạng nhận thức của CBQL, GV về tầm quan trọng của hoạt

động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển

năng lực học sinh ở trường THCS 44

2.3.2 Thực trạng hình thức tổ chức, phương pháp, phương tiện dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 49

2.3.3 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 54

2.4 Thực trạng Quản lí hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 57

2.4.1 Nhận thức của CBQL và GV về tầm quan trọng của công tác quản lí hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển HS THCS 57

2.4.2 Quản lí hoạt động dạy các môn theo KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh 58

2.4.3 Quản lí hoạt động học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh 69

2.4.4.Quản lí hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 71

2.4.5.Quản lí các điều kiện phục vụ dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 72

2.5 Đánh giá thực trạng quản lí hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS tại huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh 75

2.5.1 Những mặt mạnh 75

2.5.2 Những hạn chế 75

2.5.3 Nguyên nhân 76

Tiểu kết Chương 2 78

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH 79

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 79

3.1.1 Đảm bảo tính kế thừa 79

3.1.2 Đảm bảo tính mục tiêu và toàn diện 79

3.1.3 Đảm bảo tính khoa học đồng bộ 80

3.1.4 Đảm bảo tính thực tiễn 80

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 81

3.2 Các biện pháp quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Bình Chánh Thành phố Hồ Chí Minh 82

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lí, GV về các yêu cầu và nội dung đổi mới phương pháp dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực cho HS 83

3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho GV về phương pháp dạy học các môn KHTN theo định hướng phát triển năng lực cho HS THCS 86

3.2.3 Biện pháp 3: Đổi mới xây dựng kế hoạch dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực 90

3.2.4 Biện pháp 4: Chỉ đạo đổi mới hoạt động của tổ chuyên môn các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực 94

3.2.5 Biện pháp 5: Đẩy mạnh công tác quản lí hoạt động học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh 97

3.2.6 Biện pháp 6: Chỉ đạo đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực 102

3.2.7 Biện pháp 7: Tăng cường các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học

các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực HS ở các trường

THCS 105

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 107

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khảo thi của các biện pháp 108

3.4.1 Tổ chức khảo nghiệm 108

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 109

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 120

TÀI LIỆU THAM KHẢO 123 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 BGDĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô giáo dục huyện Bình Chánh năm học 2018- 2019 38

Bảng 2.2 Quy mô, cơ cấu cấp THCS huyện Bình Chánh 38

Bảng 2.3 Trình độ đội ngũ GV THCS huyện Bình Chánh 39

Bảng 2.4 Bảng tóm tắt các thành viên và nhóm tham gia khảo sát 40

Bảng 2.5 Thống kê về đặc điểm của đối tượng khảo sát 41

Bảng 3.1 Quy ước mã hóa và định khoảng trung bình 109

Bảng 3.2 Mức độ cần thiết của biện pháp nâng cao nhận thức cho CBQL, GV về đổi mới hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực cho HS THCS 110

Bảng 3.3 Mức độ cần thiết và mức độ khả thi của biện pháp tổ chức tập huấn, bồi dưỡng GV về phương pháp dạy học các môn KHTN theo định hướng phát triển năng lực 111

Bảng 3.4 Mức độ khả thi của biện pháp đổi mới xây dựng kế hoạch dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực 112

Bảng 3.5 Mức độ cần thiết và khả thi của biện pháp chỉ đạo đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực 113

Bảng 3.6 Mức độ cấp thiết và khả thi của biện pháp đẩy mạnh công tác quản lí hoạt động học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh của GV 115

Bảng 3.7 Biện pháp chỉ đạo đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực 116

Bảng 3.8 Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động dạy học các môn KHTN theo định hướng phát triển năng lực HS THCS 117

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 So sánh đánh giá của học sinh về các năng lực HS đã được hình

thành trong quá trình học tập 48 Hình 2.2 So sánh mức độ và kết quả thực hiện phương pháp dạy học các môn

KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh 51 Hình 2.3 So sánh mức độ thực hiện và mức độ hiệu quả việc sử dụng các

phương tiện dạy học trong dạy học các môn KHTN của GV 53 Hình 2.4 Những yếu tố học sinh quan tâm sau khi nhận bài kiểm tra các môn

KHTN (Vật lí, Hóa học, Sinh học) của thầy/ cô 56 Hình 2.5 So sánh đánh giá của CBQL và GV về thực hiện kế hoạch dạy học

các môn theo KHTN theo hướng phát triển 60 Hình 2.6 So sánh đánh giá của CBQL và GV về thực hiện giảng dạy các môn

KHTN của GV theo hướng phát triển 66

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/01/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã khẳng định"Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lí luận gắn liền với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục

xã hội"

Để thực hiện đúng quan điểm chỉ đạo về phát triển giáo dục Việt Nam như đã nêu trên, giáo dục nước ta cần có sự chuyển biến mạnh mẽ chuyển từ quá trình dạy học theo hướng chủ yếu trang bị kiến thức sang hướng phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh Trong đó mục tiêu giáo dục hàng đầu hiện nay là phát triển năng phẩm chất và năng lực cho học sinh.Những năng lực được hình thành cho học sinh THCS là tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học, tăng cường kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức và kĩ năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn, đa dạng hóa các hình thức học tập, tổ chức cho học sinh trải nghiệm, nghiên cứu khoa học, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động dạy và học

Huyện Bình Chánh, Thành Phố Hồ Chí Minh đã bước đầu tiếp cận dạy học theo hướng phát triển năng lực từ năm 2015-2016, đến năm 2017 có văn bản 4612 về hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017-2018 Nhưng thực tế việc dạy học phát triển năng lực các môn học trong trường THCS công lập nói chung và các môn khoa học tự nhiên như vật lí, hóa học, sinh học nói riêng gặp nhiều khó khăn trong xây dựng lại nội dung chương trình các môn theo định hướng năng lực dựa trên chuẩn kiến thức kĩ năng của bộ môn và giảng dạy trên sách giáo khoa hiện hành; khó khăn thứ nhì là về nhận thức của giáo viên và cán bộ quản lí khi tiếp cận với các văn bản và tài liệu về dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh; khó khăn thứ

ba là về đổi mới phương pháp và sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực và quản lí công tác đổi mới phương pháp dạy học của các nhả quản lí; khó khăn thứ tư là việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học còn nhiều bất cập và

khó khăn khi thực hiện của giáo viên và công tác chỉ đạo của nhà quản lí, khó khăn thứ năm là việc xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường đối với nhà quản lí và kế hoạch giáo dục môn học đối với giáo viên, chính vì thế để thực hiện dạy học theo hướng phát triển năng lực các môn học nói chung và các môn vật lí, hóa học nói riêng thành công và chuẩn bị thực hiện tốt chương trình phổ thông tổng thể năm 2018 cần

có sự phối hợp biện chứng giữa nhiều yếu tố, trong đó yếu tố về nhận thức của các

bộ quản lí và giáo viên, quản lí về đổi mới phương pháp dạy học, sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, lập kế hoạch giáo dục của nhà quản lí, của giáo viên, và quản lí việc tổ chức các hoạt động học và việc đổi mới kiểm tra đánh giá ở các trường THCS công lập tại huyện Bình Chánh gặp nhiều bất cập và khó khăn, chưa đáp ứng được nhu cầu dạy học các môn theo hướng phát triển năng lực nói chung và các môn khoa học tự nhiên như vật lí, hóa học, sinh học nói riêng

Xuất phát từ những lí do trên tôi chọn nghiên cứu đề tài" Quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện Bình Chánh Thành Phố Hồ Chí Minh." Cho luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Khoa học Giáo dục, chuyên ngành Quản lí Giáo dục của bản thân

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lí lí hoạt động dạy học các môn khoa học

tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở, đánh giá thực trạng quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường THCS Huyện Bình Chánh, Thành Phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường THCS này

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên tại trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lí hoạt hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường THCS Huyện Bình Chánh, Thành Phố Hồ Chí Minh

4 Giả thuyết nghiên cứu

Công tác Quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường Trung học cơ sở Huyện Bình Chánh Thành phố

Hồ Chí Minh có thể đạt được kết quả trong xây dựng kế hoạch quản lí; kiểm tra, đánh giá Tuy nhiên, công tác này vẫn còn hạn chế một số mặt trong chức năng tổ chức và chỉ đạo thực hiện kế hoạch Nếu đánh giá đúng thực trạng quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS này thì người nghiên cứu có thể đề xuất các biện pháp quản lí cần thiết và khả thi nhằm nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường THCS huyện Bình Chánh , TP.HCM

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về Quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học

tự nhiên theo hướng năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở

5.2 Khảo sát thực trạng về Quản lí hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo hướng năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở Huyện Bình Chánh Thành phố Hồ Chí Minh

5.3 Đề xuất biện pháp cải tiến công tác Quản lí hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo hướng năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở công lập huyện Bình Chánh Thành phố Hồ Chí Minh

6 Phạm vi nghiên cứu- Giới hạn nghiên cứu

- Về chủ thể QL: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất biện pháp QLHĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS của HT, các phó HT và TTCM các tổ KHTN Không nghiên cứu biện pháp

QL của cấp phòng giáo dục, Sở Giáo dục và Đào tạo

- Về nội dung nghiên cứu: Do đặc trưng chương trình và định hướng tiếp cận chương trình phổ thông mới nên đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất biện pháp QLHĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS ở các môn vật lí, hóa học, sinh học

- Về địa bàn khảo sát: đề tài tập trung nghiên cứu khảo sát thực trạng quản lí HĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực người học ở 6/18 trường THCS công lập thuộc huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh gồm: Trường THCS Vĩnh Lộc A; Trường THCS Vĩnh Lộc B, Trường THCS Võ Văn Vân; Trường THCS Đồng Đen; Trường THCS Tân Túc, Trường THCS Lê Minh Xuân Khảo sát toàn bộ giáo viên dạy bộ môn vật lí, hóa học, sinh học công tác tại 18 trường THCS Thuộc huyện Bình Chánh, Thành Phố Hồ Chí Minh

- Về thời gian: năm học 2018-2019

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu

7.1.1 Quan điểm hệ thống cấu trúc

Vận dụng quan điểm hệ thống - cấu trúc vào nghiên cứu đề tài nhằm nghiên cứu thực trạng công tác QLHĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trong mối quan hệ với công tác quản lí các hoạt động khác trong trường THCS Trong mối quan hệ này, công tác QL HĐDH trong nhà trường là một hệ thống, trong đó QL hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh là hệ thống con với các yếu tố hợp thành như: Xây dụng

kế hoạch dạy học theo hướng phát triển năng lực; tổ chức thực hiện kế hoạch ; chỉ đạo thực hiện kế hoạch và công tác kiểm tra đánh giá thực hiện kế hoạch dạy học.Nghiên cứu theo quan điểm này, giúp người nghiên cứu đánh giá chính xác thực trạng công tác QLHĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Bình Chánh, Thành Phố Hồ Chí Minh

7.1.2 Quan điểm lịch sử và logic

Lịch sử là sự phát sinh, phát triển, những diễn biến có thật của các hiện tượng

và sự vật khách quan Lịch sử là một quá trình cụ hể, không lập lại, bao gồm cả cái ngẫu nhiên và cái tất nhiên, những bước đi quanh co phức tạp, bất ngờ, muôn hình muôn vẻ theo một trật tự thời gian nhất định Nghiên cứu tính logic của lịch sử là sự tái hiện quá trình diễn biến lịch sử bằng tư duy để tìm ra cái bản chất, tất nhiên của lịch sử một cách khái quát, nhằm vạch ra bản chất và quy luật phát triển của sự vật, hiện tượng (Trịnh Văn Biều, Lê Thị Thanh Chung, 2016)

Quan điểm lịch sử - logic sẽ giúp người học nghiên cứu xác định được lịch sử, phát hiện những nảy sinh, phát triển của vấn đề dạy học và QLHĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh trong trong khoảng thời gian và không gian

cụ thể với những điều kiện hoàn cảnh cụ thể để phát hiện quy luật tất yếu của vấn đề dạy học và QLHĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh Từ quá trình nghiên cứu đó, người nghiên cứu sẽ nhận xét đánh giá các ưu điểm, hạn chế

và nguyên nhân của thực trạng của luận văn và đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp

7.1.3 Quan điểm thực tiễn

Qua điểm thực tiễn đòi hỏi người nghiên cứu phải bám sát thực tiễn để nghiên cứu thực trạng HĐDH và QLHĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Bình Chánh, Tp.HCM Các trường THCS huyện Bình Chánh sẽ có những nét đặc trưng khác biệt với các trường THCS khác trên địa bàn Thành Phố Hồ Chí Minh Từ việc đánh giá đúng thực trạng, người nghiên cứu sẽ

đề xuất những biện pháp cần thiết, khả thi trong QLHĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS này

7.2 Phương pháp nghiên cứu

7.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa lý thuyết có liên quan nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài, định hướng cho việc thiết kế công cụ nghiên cứu và quá trình điều tra thực tiễn

7.2.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

a Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

+ Mục đích: Mô tả và đánh giá thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt

động dạy học các môn khoa học tự nhiên tại các trường THCS, Huyện Bình Chánh, Thành Phố Hồ Chí Minh thông qua việc sử dụng bảng hỏi

+ Nội dung: Tìm hiểu nhận thức của CBQL, GV, HS các trường THCS, Huyện

Bình Chánh,Thành Phố Hồ Chí Minh về hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên và quản lý hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực ở các trường THCS, Huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh

+Đối tượng khảo sát: Là cán bộ quản lí, giáo viên, học sinh của các trường

+ Nội dung: Tìm hiểu đánh giá chung về thực trạng dạy học và quản lí hoạt động dạy học các môn KHTN, đồng thời cho ý kiến công tác giảng dạy và quản lý việc tiếp cận dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường THCS Huyện Bình Chánh Kết quả của phỏng vấn cung cấp thông tin chính xác, những người trong cuộc, những người có nhiều kinh nghiệm nhằm giải thích và làm rõ thêm nội dung của phiếu điều tra bằng bảng hỏi và từ đó có thể đề xuất các biện pháp mang tính cá nhân nhằm nâng tính cần thiết và tính khả thi của công tác này

+ Đối tượng: 15 CBQL ( 03HT, 04 PHTCM, 08 TTCM dạy các môn KHTN

tại các 08 trường THCS, huyện Bình Chánh, Tp Hồ Chí Minh

+ Nội dung và cách thức tiến hành: Trao đổi với CBQL và GV dạy các môn

KHTN để khảo sát thực trạng và đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản

lý hoạt động dạy và quản lý dạy học các môn KHTN ở các trường THCS huyện Bình Chánh

+ Công cụ: biên bản phỏng vấn CBQL, GV của các trường THCS, huyện Bình

Chánh, Tp Hồ Chí Minh (xem thêm phụ lục 71)

c Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Mục đích: sử dụng phương pháp này nhằm tìm hiểu về quản lý việc lập kế

hoạch thực hiện dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực; kế hoạch bài dạy của GV, biên bản họp, phiếu dự giờ GV của giáo viên và CBQL

+ Nội dung và cách thức tiến hành: nghiên cứu, phân tích các kế hoạch năm

học của trường, kế hoạch tổ chuyên môn; giáo án của GV, biên bản họp tổ, phiếu dự giờ GV của CBQL

+ Công cụ: 04 kế hoạch năm học 2017-2018 của 04 trường THCS; 04 kế hoạch

tổ chuyên môn; 04 giáo án của GV, 04 biên bản họp tổ, 04 phiếu dự giờ GV của

CBQL

7.2.3 Nhóm phương pháp xử lí số liệu

* Xử lý số liệu điều tra bảng hỏi: Số liệu thu được sau khảo sát thực tiễn từ

phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, chúng tôi sử dụng chương trình SPSS để xử lí

và phân tích thống kê nhằm đánh giá về mặt định lượng và định tính, đảm bảo độ tin cậy của các kết quả thu được Các thông số và phép toán thống kê được sử dụng trong

nghiên cứu này là phân tích thống kê mô tả và phân tích thống kê suy luận

+ Phân tích thống kê mô tả: các chỉ số sau được sử dụng trong phân tích thống

kê mô tả: điểm trung bình cộng (Mean), độ lệch chuẩn (Std Deviation), Điểm trung bình (mean) được dùng trong việc tính điểm đạt được của từng nhóm mệnh đề Độ lệch chuẩn (standardizied deviation) được dùng để mô tả sự phân tán hay mức độ tập trung của các câu trả lời mẫu, nhằm đánh giá thực trạng quản lí hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực, các trường THCS, Huyện Bình Chánh, Tp.Hồ Chí Minh

+Phân tích thống kê suy luận: phần phân tích thống kê suy luận sử dụng các

phép thống kê: so sánh giá trị trung bình (Compare means) Cách xử lý này nhằm kiểm tra tính cần thiết và tính khả thi của một số biện pháp được đề xuất trong công tác quản lý hoạt động dạy học các môn KHTN ở các trường THCS, Huyện Bình Chánh, Tp.Hồ Chí Minh

* Xử lý số liệu phỏng vấn sâu: dữ liệu phỏng vấn được chúng tôi ghi lại bằng

văn bản, phân tích nội dung để phân loại ý, một số nội dung sẽ được trích dẫn nguyên văn trong những trường hợp cần thiết Thông tin phỏng vấn sẽ được dùng vào việc đối chiếu, so sánh để làm rõ kết quả điều tra

*Xử lý số liệu từ nghiên cứu sản phẩm hoạt động: nghiên cứu nội dung các

kế hoạch; giáo án của GV, biên bản họp tổ, phiếu dự giờ GV của CBQL, người nghiên cứu đối chiếu, so sánh với kết quả phỏng vấn và điều tra Trên cơ sở đó, khẳng định,

phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học các môn KHTN

theo hướng phát triển năng lực ở các trường THCS

8 Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm: phần mở đầu, 3 chương, kết luận, kiến nghị và phụ lục

Chương 1 Cơ sở lí luận của quản lí hoạt động dạy học các môn Khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS

Chương 2 Thực trạng quản lí hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Bình Chánh, Tp Hồ Chí Minh

Chương 3 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Bình Chánh,Thành phố Hồ Chí Minh

Kết luận - kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ngoài nước

Giáo dục góp phần quyết định sự phát triển của Quốc gia Thực tế từ trước đến nay Đảng và Nhà nước luôn xem giáo dục là quốc sách hàng đầu Khi nói đến giáo dục thì không thể không đề cập đến hoạt động dạy học và các hoạt động khác trong nhà trường.Trong đó, hoạt động dạy học được xem là hoạt động trọng tâm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, và là nhân tố của sự phát triển của Xã hội Có rất nhiều nhà sư phạm đã nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động dạy học và công tác quản lí hoạt động dạy học như sau:

Về phương pháp dạy học, Khổng tử có đề cập đến phương pháp thực hành, vận dụng, phương pháp luyện tập, ôn tập; phương pháp phát huy tính chủ động tích cực trong học tập Khi nói đến phương pháp coi trọng thực hành, vận dụng: Khổng tử dạy nội dung nho giáo cho học trò là cho họ vận dụng vào đời sống thực tiễn nhằm mục đích tu, tề, trị, bình Ông nghiêm khắc nhận xét: Đọc thuộc ba trăm thiên Kinh Thi nhưng nhận việc hành chính không làm được, giao cho việc đi sứ không đối đáp được,

dù đã học nhiều nhưng chẳng ích gì Bên cạnh đó Khổng tử cũng luôn coi trọng phương pháp luyện tập, ôn tập: Ông rất quan tâm nhằm giúp người học cũng cố, khắc sâu kiến thức cũ, trên cơ sở đó tiếp thu cái mới một cách dễ dàng và có hệ thống, nhờ

có ôn tập nắm bắt kiến thức cơ bản, nên khi người học nghe nói được điều trước, suy

ra và hiểu được điều sau Với phương pháp phát huy tính cực, chủ động trong học tập Khổng tử luôn đặt học trò vào vị trí trung tâm, khởi nguồn của quá trình nhận thức, động lực của sự bức bách là từ phía người học ông nói" Vật có bốn gốc, bảo cho biết một gốc mà không suy ra được ba gốc thì không dạy nữa" Khổng tử chỉ gợi mở để

học trò tìm ra chân lí,các mấu chốt vấn đề khác học trò phải tự tìm ra Không bao giờ làm thay tất cả cho học trò (Bùi Minh Hiển và Nguyễn Quốc Trị, 2018)

Ông tổ của nền giáo dục cận đại Cômenxki(1592-1670) đã đặt nền tảng lí luận cho giáo dục cho thời đại mới (thời cận đại), là người đầu tiên trong lịch sử đã xây dựng lí luận và tổ chức thực hiện một hình thức tổ chức dạy học lớp bài Ông Cômenxki đã thừa nhận thế giới khách quan là nguồn gốc của ý thức Trẻ em tri giác thế giới bằng các giác quan Ý thức của trẻ là phản ánh cái tồn tại của thế giới bên ngoài Vì thế, ông yêu cầu thầy giáo phải cho trẻ em được nhận cảm thế giới bằng các giác quan của mình Ông đưa ra một hệ thống các nguyên tắc đi từ luận điểm này, trong đó nguyên tắc trực quan được coi là nguyên tắc quan trọng nhất ông yêu cầu thầy giáo phải cho trẻ được sử dụng các tất cả các giác quan vào việc tri giác tài liệu (nghe, nhìn, ngửi, nếm, sờ, mó….) chỉ sau khi trẻ được tri giác như vậy (nhờ sự tổ chức sư phạm, giúp đỡ của thầy ) trẻ sẽ hiểu biết thế giới Đây là một quan điểm học thuật tiến bộ mang tính duy vật và tiếp cận với tư tưởng tiến bộ là “ dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm”, qua đó phát huy cao độ tính tích cực hoạt động học tập của trẻ dưới sự giúp đỡ của thầy giáo (Hà Nhật Thăng và Đào Thanh Âm, 2000)

Nhà cải cách người Thụy Sĩ Pestalozzi đã đề cao chương trình học coi trọng việc rèn luyện phối hợp Trí- Thể - Mĩ, xây dựng vững chắc trên những kinh nghiệm

cụ thể Và người sáng lập ra các vườn trẻ thời mới Froebel đã triển khai một chương trình học, bao gồm các thí nghiệm với đầy đủ trang thiết bị và nguyên liệu mà học sinh phải làm theo lối dùng bàn tay nặn bột, kết hợp với các trò chơi, ca hát, tập làm vườn và chăm sóc vật nuôi (Armstrong và Lê Quang Long dịch, 2011)

Giám đốc nghiên cứu giáo dục tại viện Christensen Clayton, đã công bố bài viết

New Hampshire’s Journey Toward Competency- Based Education Theo bà nhận định, dạy học theo định hướng phát triển năng lực là một phương cách của tương lai Theo đó, người học chỉ cần hoàn thành một số giờ cần thiết và có thể chuyển sang khóa học tiếp theo Năng lực đạt được chính là những gì người học phải biết và những

gì họ có thể làm Việc đánh giá có thể dựa trên khả năng chứng minh những gì họ có

thể làm trong các ứng dụng thực tế và qua một loạt các bài kiểm tra phù họp với từng đối tượng (Julia Freeland Fisher, 2015)

Về quản lí trường học theo tác giả K.B Everad Geofrey morris ian wilson" Một quản lí trường học cần phải có năng lực lập kế hoạch, tổ chức và kiểm soát tất cả các nguồn lực của mình, nhưng kĩ năng quan trọng nhất rõ ràng là phát triển nguồn nhân lực (Dự án srem sưu tầm và biên dịch, 2010)

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Từ năm 2002, giáo dục Việt Nam đã bắt đầu triển khai chương trình thay sách SGK mới, mà trọng tâm là đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, luôn chú ý đến rèn luyện phương pháp tự học cho học sinh Theo luật giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28, khoản 2 quy định “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.”

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành công văn 3535/ BGDĐT – GDTrH ngày 27/5/2013

về triển khai áp dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột” Bên cạnh đó, Bộ giáo dục và Đào tạo đã quan tâm chỉ đạo đổi mới hình thức và phương pháp tổ chức thi, kiểm tra, đánh giá như: Hướng dẫn áp dụng ma trận đề theo công văn số 8773/BGDĐT-GDĐT, ngày 30/12/2010 về việc hướng dẫn biên soạn đề kiểm tra vừa chú ý đến tính bao quát nội dung dạy học, vừa quan tâm kiểm tra trình độ tư duy

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa 11 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phẩm chất, năng lực của người học”; “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện

và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát

triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”

Trong năm học 2014-2015, Sở giáo dục và Đào tạo ban hành văn bản 3202/GDĐT, ngày 11/9/2014 về hướng dẫn thực hiện cụ thể một số nhiệm vụ chuyên môn giáo dục trung học năm học 2014-2015, trong văn bản này Sở GD và ĐT đã hướng dẫn cụ thể thực hiện một số nhiệm vụ giáo dục như sau: ʺ Về chủ động thực hiện chương trình, xây dựng kế hoạch giáo dục theo định hướng tinh giản nội dung dạy học và phát triển năng lực học sinh; tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh; tăng cường và sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học thực hành, thí nghiệm Bộ giáo dục và đào tạo ban hành văn bản 4612, ngày 03 tháng 10 năm 2017 về việc hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017-2018

Theo tác giả Trần Thanh Bình và Phan Tấn Chí, trong tài liệu năng lực quản lí

và phát triển chương trình giáo dục ở trung học phổ thông đã viết “… cách tiếp cận tập trung vào hệ thống năng lực cần có ở mỗi người học Năng lực ở đây bao hàm cả kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, động cơ, đạo đức và hành vi xã hội được hình thành, phát triển trong quá trình dạy học ở nhà trường và tác động của gia đình, xã hội Chương trình giáo dục tiếp cận theo hướng này không phải chỉ cung cấp kiến thức cho HS mà chú trọng nhiều hơn đến việc tiến hành các biện pháp, cách thức hoạt động linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả… nhằm khơi dậy khả năng tìm kiếm, giải quyết vấn đề của người học, giúp người học biết sử dụng những kiến thức đã học gắn liền với cuộc sống để giải quyết các tình huống do cuộc sống đặt ra Nói cách khác, nếu chương trình giáo dục theo hướng tiếp cận nội dung yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Biết cái gì? thì chương trình giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực luôn đặt ra câu hỏi: Biết làm gì từ những điều đã biết?”

Các tài liệu dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở bộ môn sinh học, bộ môn vật lí và bộ môn hóa học do vụ giáo dục trung học phối hợp với chương trình phát triển giáo dục phổ thông tổ chức biên soạn để tập huấn cho các giáo viên bộ môn sinh học, vật lí, hóa học và cán bộ quản lí vào hè 2014

Tác giả Lê Đình Trung- Phan Thị Thanh Hội(2016), tài liệu” Dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học ở trường phổ thông” đã khái quát

về năng lực và dạy học tiếp cận năng lực, hệ thống năng lực chung và năng lực chuyên biệt, định hướng cách dạy học tiếp cận năng lực và các biện pháp hình thành và phát triển năng lực người học trong dạy học Trong tài liệu tác giả đã đề cập về quy trình đánh giá người học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực (Lê Đình Trung, Phan Thị Thanh Hội, 2016)

Tác giả Lê Văn Hải trong kỷ yếu hội thảo khoa học dành cho học viên cao học

và nghiên cứu sinh Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh năm học 2018-2019 đã có bài viết ″Đào tạo theo tiếp cận năng lực- Xu hướng tất yếu của giáo dục hiện nay″ Tác giả đã khẳng định vai trò quan trọng của đào tạo theo hướng tiếp cận năng lực và thể hiện được ưu điểm của đào tạo theo năng lực thực hiện là đáp ứng được nhu cầu người học và người sử dụng lao động nhằm tạo ra những sản phẩm

có năng lực phục vụ cho yêu cầu về nguồn nhân lực hiện nay

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học cần phải có bộ tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thông, tác giả Trần Trung Dũng (2015) trong bài viết “ Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh” đã giới thiệu 28 tiêu chí

Tác giả Tống Ngọc Hồng Xuân (2019), luận văn thạc sĩ quản lí giáo dục" Quản

lí hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực trong trường THCS tại quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh", Đại học sư Phạm Tp.HCM đã nêu được bảy biện pháp quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS tại các trường THCS trên địa bàn quận Thủ Đức

Tác giả Trần Trung Dũng (2016), luận án tiến sĩ "Quản lí hoạt động dạy họcở trường trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh",Đại học Vinh Qua nghiên cứu đề xuất được 6 giải pháp để quản lý HĐDH ở trường THPT theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Tác giả Nguyễn Đức Thuận (2016), luận văn thạc sĩ quản lí giáo dục" Quản lí hoạt động dạy học các môn KHTN ở trường THCS Vũ Tiến, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái

Bình theo định hướng phát triển năng lực học sinh Tác giả nêu được các biện pháp quản lí hoạt động dạy học các môn KHTN ở trường THCS Vũ Tiến, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình

Các luận văn này tập trung nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực ở học sinh THPT, THCS, và nghiên cứu dạy dạy học các môn KHTN tại trường THCS Vũ Tiến, tỉnh Thái Bình Thực tế dạy học phát triển năng lực nói chung và dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực nói riêng là yêu cầu tất yếu của phát triển giáo dục của huyện Bình Chánh, Tp.HCM Vấn đề đặt ra chúng ta phải làm gì để tổ chức

và quản lí tốt hoạt động dạy học các môn theo hướng phát triển năng lực nói chung

và các môn KHTN nói riêng Tuy nhiên chưa có đề tài hay công trình nghiên cứu nào

đã được công bố về các biện pháp quản lí hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực ở các trường THCS công lập huyện Bình Chánh, Tp.Hồ Chí Minh

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Dạy học

Theo nhóm tác giả Trần Thị Hương, Nguyễn Đức Danh, Hồ Văn Liên, Ngô Đình Qua " Hoạt động dạy học là hoạt động phối hợp tương tác và thống nhất giữa hoạt động chủ đạo của giáo viên và hoạt động tự giác, tích cực, chủ động của học sinh nhằm thực hiện mục tiêu dạy học" (Trần Thị Hương, Nguyễn Đức Danh, Hồ Văn Liên, Ngô Đình Qua, 2017)

Như vậy HĐDH là sự tương tác và thống nhất giữa hoạt dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh, trong đó giáo viên đóng vai trò chủ đạo, học sinh đóng vai trò chủ động, hai hoạt động này luôn tồn tại song song nhau và có mối qua hệ biện chứng với nhau, nếu thiếu một hoạt động thì hoạt động kia sẽ không tồn tại

1.2.2 Dạy học theo hướng phát triển năng lực

a Năng lực

Theo nhóm tác giả: Huỳnh Văn Sơn, Nguyễn Kim Hồng, Nguyễn Thị Diễm My: Năng lực là tổ hợp những thuộc tính tâm lí độc đáo của cá nhân nhằm đáp ứng những yêu cầu của một hoạt động nhất định và đảm bảo cho hoạt động đó đạt kết quả cao"

Theo chương trình trình giáo dục phổ thông tổng thể(7/2018) giải thích Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí…thực hiện thành công một loạt hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể 0020 (Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, 2018)

Từ những nhận xét trên người nghiên cứu nhận thấy năng lực là khả năng của con người thực hiện nhiệm vụ được giao một cách có trách nhiệm và hiệu quả bằng hành động để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn, trong điều kiện và bối cảnh thay đổi trên cơ sở những hiểu biết, kĩ năng và trải nghiệm để tạo ra sản phẩm có giá trị phục vụ cho chính bản thân của con người

b Hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực

Theo nhóm tác giả: Đinh Quang Báo, Phan Thanh Hội, Nguyễn Thị Hằng Nga, Ngô Văn Hưng, Trần Thị Gái: Mục tiêu cuối cùng của dạy học theo định hướng phát triển năng lực là năng lực mà học sinh cần có để sống tốt hơn, làm việc hiệu quả hơn, đáp ứng được những yêu cầu của xã hội luôn thay đổi từng ngày Tuy nhiên nhóm tác giả cũng nhận định: dạy học theo hướng phát triển năng lực không xem nhẹ kiến thức vì không có kiến thức sẽ không có năng lực Kiến thức chính là cốt lỗi để tạo ra năng lực, dạy học theo hướng phát triển năng lực không chỉ quan tâm đến kiến thức,

kĩ năng, thái độ mà còn chú ý đến cách thức, phương pháp, làm sao sau mỗi giờ học theo định hướng phát triển năng lực học sinh được mở mang về kiến thức và biết cách tìm kiến thức đó, biết được tri thức đó giúp được gì trong cuộc sống hằng ngày và có thể đi xa hơn trong tương lai, dạy học theo định hướng năng lực yêu cầu học sinh tham gia tích cực vào giờ học, tự tìm kiếm và phát hiện vấn đề, trao đổi tranh luận để

đi đến những hiểu biết về kiến thức và cách làm Người giáo viên có vai trò quan trọng trong việc nêu vấn đề, giao nhiệm vụ, tổ chức cho học sinh làm việc và trao đổi, cùng tham gia với học sinh, nêu lên những nhận xét của mình khi cần thiết (Đinh Quang Báo, Phan Thị Thanh Hội, Nguyễn Thị Hằng Nga, Ngô Văn Hưng, Trần Thị Gái, 2018)

Như vậy dạy học theo hướng phát triển năng lực là chuyển quá trình dạy học theo định hướng nội dung sang dạy học theo hướng phát triển năng lực nhưng vẫn coi trọng nội dung kiến thức, bên cạnh đó giáo viên thay đổi cách dạy và hướng dẫn học sinh thay đổi cách học theo hướng chủ động, tích cực, tham gia xây dựng kiến thức và vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống

Về mục tiêu dạy học: Bao gồm mục tiêu nhận thức, mục tiêu tâm lí vận động, mục tiêu cảm xúc Mục tiêu nhận thức gồm các mức độ: Hiểu, biết, vận dụng, giải quyết vấn đề/ sáng tạo; Mục tiêu tâm lí vận động bao gồm các mức độ: làm theo, luyện tập, phối hợp, giải quyết vấn đề/ sáng tạo; Mục tiêu cảm xúc: tiếp nhận, phản ứng, đánh giá, hình thành giá trị (Benrnd Meier- Nguyễn Văn Cường, 2016)

Về nội dung dạy học: Thực hiện chương trình sách giáo khoa hiện tại, được biện soạn theo quyết định 16 của Bộ giáo dục và Đào tạo, nội dung được thể hiện trong chuẩn kiến thức kĩ năng của các môn KHTN vật lí, hóa học và sinh học, trong phạm

vi luận văn này tác giả có đề cập đến nội dung môn KHTN của chương trình phổ thông tổng thể năm 2018

Về phương pháp dạy học: giáo viên là người tổ chức, hỗ trợ học sinh chủ động tích cục lĩnh hội tri thức, luôn chú trọng sự phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp của học sinh, sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như cải tiến phương pháp truyền thống, kết hợp đa dạng các phương pháp, vận dụng dạy học giải quyết vấn đề, vận dụng dạy học tình huống, vận dụng dạy học theo định hướng hành động, tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học và công nghệ thông tin hợp lí hỗ trợ dạy học, sử dụng các kĩ thuật dạy học phát huy tính chủ động tích cực sáng tạo của học sinh như: khăn trải bàn, tia chớp, bể cá nhưng phải chú trọng các phương pháp phù hợp với đặc thù của bộ môn

Về hình thức dạy học: Đa dạng hóa các hình thức học tâp như: trải nghiệm, nghiên cứu khoa học, dạy học trong lớp học, ngoài lớp học nhưng trong nhà trường, ngoại khóa, hoạt động xã hội, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động dạy và học (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2014)

Về kiểm tra đánh giá: Đánh giá dựa vào năng lực người học, có chú trọng đến

sự tiến bộ của người học, luôn chú trọng đến năng lực vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề thực tiễn trong cuộc sống (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2014)

1.2.3 Quản lí hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh a.Quản lí

Theo Trần Kiểm: "Quản lí là những tác động của chủ thể trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực)trong và ngoài tổ chức(chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt được mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất" (Trần Kiểm, 2008)

Theo Nguyễn Thị Thúy Dung " Quản lí là nhu cầu khách quan của lao động tập thể trong xã hội loài người Trong các lĩnh vực xã hội khác nhau, lao động tập thể đòi hỏi những tác động quản lí để tổ chức và điều chỉnh hành vi của những cá nhân riêng biệt nhằm phối hợp các nổ lực riêng lẻ của từng người, từng nhóm người độc lập thành nổ lực chung, hướng đến mục đích chung Xã hội loài người càng phát triển,vai trò của quản lí càng tăng Lao động tập thể trong quản lí càng phức tạp thì công tác quản lí càng ảnh hưởng đến sự thành công hay thất bại của tổ chức đó" (Nguyễn Thị Thúy Dung, 2015)

Từ những quan điểm trên chúng tôi có thể nhận định" Quản lí là quá trình chủ thể quản lí tác động có mục đích, có ý thức, có tổ chức, có kế hoạch, có kiểm tra và tác động thường xuyên đến đối tượng quản lí bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm phối hợp các hoạt động của các bộ phận, các cá nhân và các nguồn lực khác trong môi trường xã hội để đạt mục tiêu của tổ chức với hiệu quả cao nhất, với sự không hài lòng của cá nhân trong tập thể ở mức độ thấp nhất."

b Quản lí giáo dục

Quản lí giáo dục là một dạng lao động đặc biệt và sáng tạo và không thể thiếu hoạt động này trong nhà trường Hiện tại có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm quản lí giáo dục

Theo tác giả Trần Kiểm cho rằng" Quản lí giáo dục là hệ thống những tác động

tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lí đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và

các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường" (Trần Kiểm, 2008)

Như vậy quản lí giáo dục là những tác động có tính hệ thống và liên tục, có mục đích, có kế hoạch, có định hướng của chủ thể quản lí đến đối tượng quản lí trong nhà trường nhằm giáo dục, phát triển nhân cách và hình thành các năng lực cho học sinh,

đáp ứng được mục tiêu giáo dục đề ra ở mức độ và đạt hiệu quả cao nhất

c Quản lí hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường phổ thông giữ vai trò rất quan trọng, có thể nói được xem là khung xương nâng đỡ cho toàn bộ hoạt động trong nhà trường Kết quả hoạt động sư phạm của nhà trường chính là kết quả của hoạt động dạy học và giáo dục Để mọi hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường vận hành hiệu quả cần phải có sự quản lý của nhà quản lí, quản lí hoạt động dạy học là nội dung trọng tâm, cốt lỗi của quá trình phát triển giáo dục toàn diện trong nhà trường Trong nhà trường hiện nay chủ thể quản lí hoạt động dạy học là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, và các giáo viên Quản lí hoạt động dạy học được xem là nhiệm vụ trong tâm trong công tác quản lí trong nhà trường, lấy mục tiêu quản lí chất lượng dạy học và giáo dục là nền tảng, là cốt lỗi

Tác giả Nguyễn Vũ Bích Hiền và đồng nghiệp cho rằng: "Quản lí hoạt động dạy học là một nội dung cơ bản và cốt lỗi của quá trình lãnh đạo và quản lí phát triển toàn diện học sinh" Tác giả chỉ ra chủ thể quản lí hoạt động dạy học là Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên Từ đó ứng với mỗi chủ thể lại có đối tượng quản lí tương ứng Cũng theo nhóm tác giả thì hiệu trưởng chỉ đạo hoạt động dạy của nhà trường với các nội dung: Chỉ đạo công tác kế hoạch và thực hiện kế hoạch dạy học của các tổ chuyên môn và giáo viên; chỉ đạo công tác nhân sự và bồi dưỡng giáo viên theo yêu cầu của hoạt động dạy học; Kiểm tra kế hoạch và thực hiện kế hoạch dạy học năm học của tổ chuyên môn và giáo viên; Chỉ đạo công tác cải tiến hoạt động dạy học của tổ chuyên môn và giáo viên; đánh giá kết quả dạy và học của tổ chuyên môn (Nguyễn Vũ Bích Hiền, 2018)

Như vậy quản lí hoạt động dạy học là những tác động của chủ thể quản lí vào quá trình dạy học được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh với sự hỗ trợ của

chính quyền địa phương, phụ huynh học sinh, các lực lượng xã hội, nhằm phát triển toàn diện nhân cách của học sinh theo mục tiêu dạy học và giáo dục của nhà trường

đã đề ra

d Quản lí hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

Quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực là những tác động sư phạm của chủ thể quản lí trường học vào hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực nhằm góp phần hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của học sinh

Mục tiêu của giáo dục trung học cơ sở giúp học sinh phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học; tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực chung của xã hội; hình thành phương pháp học tập, hoàn chỉnh tri thức và kỹ năng nền tảng để tiếp tục học lên trung học phổ thông, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2017) Các năng lực hình thành cho học sinh trong chương trình phổ thông tổng thể được thể hiện như sau: Những năng lực chung được hình thành, phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; Những năng lực đặc thù được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực khoa học, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm

mĩ, năng lực thể chất (Bộ Giáo dục và Đào tao tạo-2018)

1.3 Hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên tại các trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh

1.3.1 Khái quát về xu hướng dạy học các môn khoa học tự nhiên ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh

Cuộc cách mạng công nhiệp 4.0 đã làm biến đổi mạnh mẽ các lĩnh vực trong đời sống xã hội của tất cả mỗi người trên toàn thế giới, Việt nam không thể nào tách khỏi sự phát triển đó Không chỉ ở Việt Nam mà nhiều nước đang phát triển trong khu vực và trên thế giới đều phải đối mặt với những thách thức lớn về sự thiếu hụt lao động có trình độ cao và kỹ năng chuyên nghiệp để đáp ứng được nhu cầu đặt ra

từ cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0.Vấn đề đặt ra không chỉ với nền giáo dục Việt

Nam mà của cả thế giới là làm thế nào để đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao

để đáp ứng nhu cầu phát triển Trước tình hình đó chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của thủ tướng chính phủ chỉ rõ:"Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học"

Tại các trường THCS từ năm 2017 dạy học các môn khoa học tự nhiên vật lí, hóa học, sinh học đã từng bước chuyển dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh Đây cũng có thể nói bắt đầu thay đổi dần tư duy của giáo viên trong tổ chức các hoạt động học tích cực, chủ động cho học sinh

để dần tiếp cận trong chương trình phổ thông mới được áp dụng từ năm học

2021-2022, trong chương trình phổ thông năm 2018 các môn khoa học tự nhiên bao gồm môn sinh học, môn vật lí, môn hóa học ở bậc THCS là những phân môn của môn khoa học tự nhiên nhằm: góp phần hình thành và phát triển ở học sinh các năng lực chuyên môn và năng lực cốt lõi, bên cạnh giáo dục khoa học tự nhiên góp phần hình thành và phát triển thế giới quan khoa học cho học sinh qua việc nhận thức về các nguyên lí, quy luật chung của thế giới tự nhiên Từ đó, biết ứng xử phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững của xã hội và môi trường xung quanh Học sinh hình thành

và phát triển năng lực tìm hiểu và khám phá thế giới tự nhiên qua quan sát và thực nghiệm, năng lực vận dụng và tổng hợp kiến thức khoa học để giải quyết vấn đề trong cuộc sống

1.3.2 Đổi mới hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

a Bản chất hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực lực học sinh ở trường THCS

Theo nhóm tác giả Trần Thị Hương, Nguyễn Đức Danh, HồVăn Liên, Ngô Đình Qua: Bản chất của hoạt động dạy học là hoạt động nhận thức độc đáo của học sinh dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu dạy học HĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực ở trường THCS chứa đựng tất cả bản chất của hoạt động dạy học, là hoạt động nhận thức độc đáo của học

sinh dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên đối với các môn KHTN như sinh học, vật lí, hóa học về mục tiêu, nội dung, phương pháp và phương tiện, hình thức dạy học, đánh giá kết quả học tập của học sinh HĐDH các môn KHTN theo hướng phát tiển năng lực ở trường THCS đảm bảo được đặc trưng của các môn vật lí, hóa học, sinh học vì các môn này là các phân môn của môn khoa học tự nhiên trong chương trình phổ thông năm 2018 Góp phần phát triển toàn diện phẩm chất, nhân cách, luôn chú trọng vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho người học năng lực giải quyết các tình huống trong cuộc sống và nghề nghiệp, chuẩn

bị cho người học có khả năng học tập suốt đời Hoạt động dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực xuất phát từ sự phát triển của khoa học công nghệ như

vũ bảo, đòi hỏi giáo dục có sự thay đổi về nội dung, phương pháp dạy học, hình thức

tổ chức dạy học và cách kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh và các điều kiện hỗ trợ cho hoạt động dạy và học

b Mục tiêu dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

Chương trình môn KHTN, ban hành kèm theo thông tư số BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018: Môn KHTN hình thành, phát triển ở học sinh năng lực KHTN, bao gồm các thành phần: nhận thức KHTN, tìm hiểu tự nhiên, vận dụng kiến thức kĩ năng đã học; đồng thời cùng với các môn học và các hoạt động giáo dục khác góp phần hình thành và phát triển, các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung, đặc biệt là tình yêu thiên nhiên, thế giới quan khoa học, sự tự tin, trung thực, khách quan, thái độ ứng xử với thế giới tự nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững

32/2018/TT-để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hóa, cần cù sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo

vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới

c Nội dung dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

Trong chương trình phổ thông hiện tại các môn KHTN như môn vật lí, môn hóa học, môn sinh học dạy tách rời nhau tuy có thực hiện dạy học theo hướng dạy học phát triển năng lực như tinh thần văn bản 4612 và quyết định 16, bám sát chuẩn kiến

thức kĩ năng của bộ môn sinh học, hóa học và vật lí, chính vì vậy trong phạm vi đề tài này tác giả đề cặp đến nội dung định hướng các môn KHTN vật lí, sinh học, hóa học theo hướng phát triển năng lực, nhằm giúp tiếp cận với môn KHTN trong chương trình phổ thông năm 2018 dễ dàng hơn

Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018: " Môn Khoa học tự nhiên được xây dựng và phát triển trên nền tảng các khoa học vật lí, hoá học, sinh học và khoa học Trái Đất Đối tượng nghiên cứu của Khoa học tự nhiên là các sự vật, hiện tượng, quá trình, các thuộc tính cơ bản về sự tồn tại, vận động của thế giới tự nhiên (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018)

d Hình thức tổ chức, phương pháp, phương tiện dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

Theo các tác giả Trần Thị Hương, Nguyễn Đức Danh, Hồ Văn Liên, Ngô Đình Qua có đề cập đến hình thức tổ chức dạy học như sau: "Hình thức tổ chức dạy học được hiểu là cách tổ chức, sắp xếp hoạt động dạy học theo một trật tự và chế độ nhất định nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học" (Trần Thị Hương, Nguyễn Đức Danh, Hồ Văn Liên, Ngô Đình Qua 2017)

Căn cứ hướng dẫn 2741, ngày 8 tháng 8 năm 2019 về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2019 – 2020 có đề cập đến việc đổi mới hình thức tổ chức dạy học như sau" Đổi mới các hình thức tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tính cực, chủ động học sinh; không để xảy ra tình trạng giáo viên giao cho học sinh nhiệm vụ học tập mà thiếu hướng dẫn cũng như thiếu các bộ công cụ đánh giá hoạt động học của học sinh"

Cũng theo tác giả Trần Thị Hương cùng đồng nghiệp đã xác định hình thức dạy học tùy thuộc vào các yếu tố cơ bản: "Hình thức tổ chức cá nhân, nhóm, tập thể, hình thức lớp – bài, thảo luận, seminar, phụ đạo, tự học , học ở nhà, học ở lớp, trong phòng thí nghiệm, học tại vườn trường, tham quan, ngoại khóa " mỗi nhà trường cần vận dụng phối hợp các hình thức dạy học khác nhau nhằm phát huy hết ưu điểm và hạn chế đến mức tối đa nhược điểm của các hình thức dạy học (Trần Thị Hương et al., 2017)

Như vậy đổi mới hình thức tổ chức dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực cho phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay là vấn đề vô cùng cấp bách và cần thiết góp phần thực hiện đổi mới phương và dạy học theo hướng phát triển năng lực, các hình thức tổ chức dạy học hiện nay tại các trường THCS đang thực hiện là: học tập trên lớp, tổ chức học tập theo nhóm ngoài lớp, tổ chức chức học tập thực hành trải nghiệm môn học và tham quan, dạy học kiến tạo, dạy học tích hợp, nghiên cứu khoa học, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học

Theo tác giả Trần Thị Hương "Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động tương tác, phối hợp, thống nhất giữa giáo viên và người học trong hoạt động dạy học, được tiến hành với vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học"

Ngày 27/5/2013 bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành văn bản 3535 về việc hướng dẫn triển khai thực hiện phương pháp “Bàn tay nặn bột” và các phương pháp dạy học tích cực khác

Theo tác giả Nguyễn Văn Cường" Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những môi trường dạy học được

tổ chức, nhằm lĩnh hội tri thức, kĩ năng, thái độ, phát triển năng lực và phẩm chất" (Nguyễn Văn Cường, 2016)

Như vậy phương pháp dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực ở trường THCS, giáo viên chủ yếu là người tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực

và tích cực lĩnh hội tri thức Chú trọng khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp, không chỉ chú ý phát huy tính tích cực của học sinh về mặt trí tuệ mà còn tăng cường rèn năng lực giải quyết vấn đề với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ vối hoạt động thực hành, trải nghiệm thực tế Khuyến khích hoạt động nhóm trong các giờ học, tăng cường các mối quan hệ giữa giáo viên

và học sinh là mối quan hệ tương tác hai chiều, có ý nghĩa cho việc phát triển năng lực xã hội cho học sinh, ngoài học tập các kiến thức kĩ năng của các môn KHTTN, cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp, trải nghiệm, giáo dục stem, nghiên cứu khoa học, nhằm giải quyết các vấn đề phức hợp trong đời sống xã hội hiện tại

Sau đây tác giả trích dẫn một số phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh như sau:

Phương pháp dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực phải đảm bảo các định hướng chung như sau: Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề; Phương pháp dạy học khám phá; Phương pháp bàn tay nặn bột; Phương pháp dạy học dự án; Phương pháp dạy học WebQuest; Phương pháp dạy học theo nhóm; Phương pháp dạy học theo trạm;Phương pháp dạy học theo tình huống; Phương pháp dạy học hợp đồng và theo góc; Phương pháp sử dụng các thí nghiệm và phương tiện trực quan: rất cần thiết và quan trọng, tăng được tính thực tế đối với môn KHTN, phương pháp dạy học trực quan là cách thức giáo viên sử dụng các phương tiện trực quan một cách

có mục đích và kế hoạch để hình thành và cũng cố kiến thức, rèn luyện các kĩ năng

kĩ xảo cho học sinh (Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực học sinh môn vật lí, hóa học, sinh học, 2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo, lưu hành nội bộ)

 Phối hợp các phương pháp dạy học tích cực: Không có phương pháp dạy học nào hoàn toàn phù hợp với mục tiêu và nội dung dạy học Chính ví thế mỗi phương pháp dạy học và hình thức dạy học có những ưu điểm và nhược điểm riêng phù hợp với từng mục tiêu, từng nội dung và đối tượng người học Vì vậy nên việc phối hợp

đa dạng các phương pháp là rất quan trọng và cần thiết để phát huy tính tích cực chủ động và hình thành các năng lực cho học sinh, giúp học sinh có thể thích ứng với điều kiện môi trường sống luôn thay đổi

sẽ giúp học sinh xác định nhiệm vụ, động cơ, ý thức học tập, biết đánh giá nhìn lại quá trình học và có thể tự điều chỉnh cách học,)

e Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

Theo tác giả Nguyễn Công Khanh và Đào Thị Oanh " Kiểm tra là quá trình xem xét, tổ chức thu thập thông tin và gắn với hoạt động đo lường để đưa ra các kết quả,

so sánh, đối chiếu với yêu cầu, mục tiêu hay chuẩn đã đề ra, với mục tiêu xác định xem cái gì đã đạt được, cái gì chưa đạt được, những nguyên nhân, yếu tố ảnh hưởng /chi phối"(Kiểm tra đánh giá trong giáo dục, Nguyễn Công Khanh, Đào Thị Oanh) Cũng theo tác giả Nguyễn Công Khanh cùng đồng nghiệp:" …đánh giá trong giáo dục là một quá trình thu thập, tổng hợp, diễn giải thông tin về đối tượng cần đánh giá (hiểu biết hay năng lực của học sinh, chương trình, nhà trường…)một cách có hệ thống nhằm mục đích hiểu biết sâu và sử dụng các thông tin này để ra quyết định về học sinh, về chương trình, về nhà trường hay đưa ra chính sách giáo dục"

Kiểm tra, đánh giá được thực hiện trong quá trình dạy học và không thể tách rời quá trình dạy học, nhờ có kiểm tra đánh giá người GV sẽ đánh giá từng năng lực của từng học sinh, sẽ có hướng điều chỉnh phù hợp với từng đối tượng học sinh.Theo tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn hóa học cấp THCS, có viết về các hình thức đánh giá như sau: -Đánh giá quá trình: đánh giá quá trình được thiết kế để phản hồi cho học sinh

về sự tiến bộ của họ đối với việc hình thành kiến thức, kĩ năng, thái độ; cung cấp cho giáo viên và học sinh phản hồi hữu ích về những gì học sinh đã học để các hoạt động học trong tương lai có thể giúp xác định rõ hơn về điểm mạnh và điểm yếu của học sinh để cải thiện việc học, kết quả của đánh giá quá trình gợi ý điều chỉnh phương pháp dạy của giáo viên và việc học của HS; tăng cường nhận thức và phản hồi đối với việc học, giúp học sinh kiểm soát được việc học; xác định học sinh đang tiến bộ đến đâu so với chuẩn đầu ra đã qui định của chương trình; mục đích của đánh giá quá trình là tăng cường việc học chứ không phải cho điểm và phân loại học sinh

-Đánh giá tổng kết: Diễn ra vào cuối học kì, cung cấp thông tin về kết quả học tập của học sinh so với mục tiêu giáo dục của mỗi giai đoạn, là cơ sở để lựa chọn,

phân loại học sinh, được lên lớp hay thi lại, đó là các bài kiểm tra cuối học kì và cuối năm học, bài thi tuyển sinh 10

-Đánh giá lớp học là hình thức phổ biến nhất hiện nay và là việc tự nhiên của việc dạy và học, các hình thức đánh giá lớp học bao gồm :Đánh giá thông qua bài kiểm tra;Đánh giá thông qua quan sát;Đánh giá thông qua thảo luận, vấn đáp;Học sinh tự đánh giá;Đánh giá đồng đẳng để phát triển năng lực hợp tác;Đánh giá dựa vào một số kĩ thuật thu thập thông tin phản hồi khác

- Sử dụng thang đo năng lực để đánh giá

Như vậy kiểm tra đánh giá là một khâu vô cùng quan trong trong hoạt động dạy

và hoạt động học, người dạy có thể kết hợp với phụ huynh học sinh trong việc đánh giá học sinh hay có thể kết hợp đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết

f Điều kiện phục vụ dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

Việc tổ chức dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực phụ thuộc rất nhiều về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học: Đảm bảo số phòng học, các phòng

bộ môn, phòng thực hành, có đầy đủ các trang thiết, phục vụ cho dạy học lí thuyết và dạy học thực hành, khu phục vụ học tập, sân chơi, bãi tập,

- Số lượng học sinh trong 1 lớp học cũng ảnh hưởng đến dạy học theo hướng phát triển năng lực

Năng lực của giáo viên về dạy học theo định hướng phát triển năng lực là rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học và giáo dục trong nhà trường, người giáo viên phải vững về dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh Vai trò của nhà quản lí vô cùng quan trọng, khi nhà quản lí hiểu về dạy học theo hướng phát triển năng lực sẽ có các tác động đến tổ trưởng chuyên môn và giáo viên cần thiết và hợp lí, góp phần năng cao chất lượng dạy học và giáo dục trong nhà trường

1.4 Quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

1.4.1 Phân cấp quản lí hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

Năm học 2017-2018 bộ giáo dục và đào tạo đã ban hành văn bản GDTrH, ngày 03 tháng 10 năm 2017 về hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017-2018 Vậy có thể nói hoạt động dạy học các môn học nói chung và dạy học các môn KHTN nói riêng theo hướng phát triển năng lực người học tại các trường THCS là nhiệm vụ chính của Hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, giáo viên trong nhà trường

4612/BGDĐT-Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng: QL kế hoạch, chương trình, phân phối chương trình, QL HĐDH của giáo viên, QL đổi mới PPDH, QL hoạt động kiểm tra, đánh giá,

QL hoạt động học của học sinh, QL kết quả học tập của học sinh, QL điều kiện thực hiện HĐDH các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

Tổ trưởng chuyên môn: QL kế hoạch tổ, chương trình của bộ môn, phân phối chương trình của bộ môn, QL việc thực hiện chương trình của giáo viên bộ môn trong

tổ, QL hoạt động dạy học của giáo viên và QL hoạt động học của học sinh QL thực hiện đổi mới PPDH, QL kết quả học tập của HS, QL các điều kiện hỗ trợ HĐDH Giáo viên: QL các hoạt động học tập của học sinh, QL kết quả học tập của HS,

 Quản lí việc thực hiện kế hoạch, chương trình dạy các môn KHTN

Lập kế hoạch sẽ giúp nhà trường định hướng phát triển và phối hợp với các lực lượng để thực hiện hiệu quả nhất các hoạt động trong nhà trường

Theo từ điển tiếng việt:" Kế hoạch là toàn bộ nói chung những điều vạch ra một cách có hệ thống về những công việc dự định làm trong thời gian nhất định với cách

thức, trình tự, thời hạn tiến hành" (Viện ngôn ngữ, Từ điển tiếng việt, Nxb Đà Nẵng, Trung tâm từ điển học, 1997)

Vậy quản lí việc thực hiện kế hoạch chương trình dạy học là đảm bảo cho các HĐDH được thực hiện theo đúng kế hoạch đã đề ra trước đó Bên cạnh đó thông qua công tác QL nhà QL có thể điều khiển, điều chỉnh các nguồn lực tham gia vào HĐDH

đi đúng hướng với mục tiêu đề ra QL việc thực hiện kế hoạch, chương trình dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực là một trong những nhiệm vụ của nhà

QL

Theo tác giả Nguyễn Vũ Bích Hiền: Để quản lí tốt việc thực hiện mục tiêu, chương trình dạy học ở trường THCS, người hiệu trưởng cần thực hiện tốt những yêu cầu sau đây:

+ Nhà QL nắm vững các kế hoạch, các văn bản chỉ đạo, các hướng dẫn, chương trình dạy học do Bộ GD & ĐT ban hành; CBQL xây dựng kế hoạch dạy học Chỉ đạo các tổ chuyên môn và giáo viên xây dựng kế hoạch theo kế hoạch chung của nhà trường,chú ý định hướng các năng lực chung và năng lực của các môn KHTN, tổ chức hội thảo để thống nhất kế hoạch, kiểm tra và duyệt kế hoạch dạy học các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực học sinh

+ CBQL chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới hình thức dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá các môn KHTN theo hướng phát triển năng lực người học Chú trọng các phương pháp dạy học hiện đại, các kĩ thuật dạy học Chỉ đạo các tổ chuyên môn tăng cường sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, tăng cường chuyên đề thao giảng để năng cao năng lực thích ứng với những sự thay đổi cho giáo viên

+ Tổ trưởng phổ biến cho GV các kế hoạch, văn bản yêu cầu đổi mới chương trình dạy học, các yêu cầu về lập kế hoạch và các nội dung về dạy học theo định hướng phát triển năng lực

+ Tổ chức hoạt động tự đánh giá: tổ tự đánh giá và mỗi giáo viên tự đánh giá

và đánh giá (định kì, không định kì, đột xuất) trong đội ngũ giáo viên về việc thực hiện kế hoạch dạy học đã đề ra từ đầu năm học.(Nguyễn Vũ Bích Hiền, 2018)