Quản lí hoạt động dạy học môn toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường việt úc thành phố hồ chí minh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Trịnh Văn Quân QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HỆ THỐNG TRƯỜNG VIỆT ÚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Quả

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Trịnh Văn Quân

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN

CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HỆ THỐNG TRƯỜNG VIỆT ÚC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Trịnh Văn Quân

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN

CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HỆ THỐNG TRƯỜNG VIỆT ÚC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Quản lí giáo dục

Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

Thành phố Hồ Chí Minh - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là luận văn do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Huỳnh Lâm Anh Chương Những tài liệu tôi tham khảo trong quá trình làm luận văn đều được ghi nhận trong danh mục tài liệu tham khảo

Những số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào khác

Tác giả luận văn

Trịnh Văn Quân

Quí Thầy, Cô trong khoa Khoa học Giáo dục và quí Thầy, Cô trong Phòng Sau đại học đã tận tình giảng dạy những kiến thức khoa học và chia sẻ những kinh nghiệm

vô cùng bổ ích

Ban giám hiệu và giáo viên hệ thống trường Tiểu học – Trung học cơ sở – Trung học phổ thông Việt Úc đã hỗ trợ và cung cấp những thông tin cần thiết cho luận văn

Gia đình – những người đã luôn bên cạnh và động viên tôi

Tôi xin cảm ơn và kính chúc các Thầy, Cô những người thân yêu của tôi thật nhiều niềm vui và tràn đầy hạnh phúc

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 30 tháng 11 năm 2020

Tác giả luận văn

Trịnh Văn Quân

MỤC LỤC

Lời cam đoan Lời cảm ơn Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các sơ đồ, biểu đồ MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

3.1 Khách thể nghiên cứu 2

3.2 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 4

7.1 Phương pháp luận 4

7.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể 4

8 Đóng góp của luận văn 7

8.1 Đóng góp về mặt lí luận 7

8.2 Đóng góp về mặt thực tiễn 7

9 Cấu trúc của luận văn 7

CHƯƠNG 1 LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ 8

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 8

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới 8

1.1.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trong nước 10

1.2 Một số khái niệm có liên quan đến đề tài 12

1.2.1 Hoạt động dạy học môn Toán tại trường THCS 12

1.2.2 Quản lí hoạt động dạy học môn Toán tại trường THCS 17

1.3 Lí luận về HĐDH môn Toán tại trường THCS 20

1.3.1 Mục đích dạy học môn Toán tại trường THCS 20

1.3.2 Nội dung, chương trình dạy học môn Toán tại trường THCS 20

1.3.3 Hình thức dạy học môn Toán tại trường THCS 23

1.3.4 Phương pháp dạy học, phương tiện dạy học trong dạy học môn Toán tại trường THCS 24

1.3.5 Kiểm tra và đánh giá kết quả học môn Toán của HS tại trường THCS 26

1.3.6 Công tác bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS yếu, kém 27

1.3.7 Việc học môn Toán của học sinh 27

1.4 Lí luận về quản lí HĐDH môn Toán ở trường THCS 28

1.4.1 Phân cấp quản lí HĐDH môn Toán tại trường THCS 28

1.4.2 Mục đích của việc quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS: 28 1.4.3 Quản lí việc thực hiện nội dung, chương trình giảng dạy Toán THCS 29

1.4.4 Quản lí việc sử dụng phương pháp, phương tiện dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn Toán 31

1.4.5 Quản lí việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS THCS 32 1.4.6 Quản lí việc bồi dưỡng học sinh giỏi và phụ đạo học sinh yếu môn Toán của học sinh THCS 33

1.4.7 Quản lí hoạt động học tập môn Toán của học sinh THCS 34

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động dạy học môn Toán tại trường THCS 35

1.5.1 Ưu điểm 36

1.5.2 Hạn chế 36

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 38

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HỆ THỐNG TRƯỜNG VIỆT ÚC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 39

2.1 Giới thiệu tình hình giáo dục ở trường Việt Úc cấp THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 39

2.1.1 Sơ lược về tình hình giáo dục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 39

2.1.2 Tình hình Giáo dục Trường Tiểu học, THCS và THPT Việt Úc 41

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 43

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học môn Toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc, Thành phố Hồ Chí Minh 46

2.3.1 Thực trạng xác định mục đích dạy học môn Toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh 46

2.3.2 Thực trạng thực hiện nội dung, chương trình giảng dạy môn Toán 48

2.3.3 Thực trạng sử dụng phương pháp, phương tiện dạy học môn Toán 50

2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS 52

2.3.5 Thực trạng công tác bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS yếu, kém 54

2.3.6 Thực trạng việc học môn Toán của học sinh 56

2.4 Thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh 59

2.4.1 Thực trạng nhận định ý nghĩa của công tác quản lí HĐDH môn Toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh 59

2.4.2 Thực trạng QL việc thực hiện nội dung, chương trình dạy học môn Toán 60 2.4.3 Thực trạng quản lí việc sử dụng PPDH, PTDH môn Toán 64

2.4.4 Thực trạng quản lí việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS 68

2.4.5 Thực trạng quản lí việc bồi dưỡng HS giỏi và phụ đạo HS yếu của GV 70

2.4.6 Thực trạng quản lí hoạt động học tập của học sinh 73

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở cấp THCS của các cơ sở thuộc hệ thống trường Việt Úc 75

2.5.1 Thực trạng các yếu tố thuận lợi 75

2.5.2 Thực trạng các yếu tố gây cản trở 77

2.6 Đánh giá chung về thực trạng 80

2.6.1 Ưu điểm 80

2.6.2 Hạn chế 81

2.6.3 Nguyên nhân của những hạn chế 82

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 83

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN

CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HỆ THỐNG TRƯỜNG VIỆT ÚC, THÀNH

PHỐ HỒ CHÍ MINH 84

3.1 Những nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc, Thành phố Hồ Chí Minh 84

3.2 Các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc, Thành phố Hồ Chí Minh 85

3.2.1 Biện pháp 1: Hướng dẫn tổ Toán và GV lập kế hoạch thực hiện chương trình môn Toán cấp THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh 85

3.2.2 Biện pháp 2: Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực 90

3.2.3 Biện pháp 3: Chỉ đạo kiểm tra đánh giá chất lượng học sinh, phân loại, để bồi dưỡng học sinh giỏi và phụ đạo học sinh yếu, kém vào đầu năm học 95 3.2.4 Biện pháp 4: Hướng dẫn GV tăng cường phối hợp với cha, mẹ HS về quản lí việc học môn Toán 98

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 101

3.4 Khảo nghiệm về sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lí 102

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 102

3.4.2 Nội dung, phương pháp khảo nghiệm 103

3.4.3 Cách thức khảo nghiệm 103

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm 103

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 110

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 111

1 Kết luận 111

2 Kiến nghị 112

2.1 Đối với Bộ GD &ĐT 112

2.2 Đối với Sở GD&ĐT 113

2.3 Đối với Phòng giáo dục 113

2.4 Đối với lãnh đạo nhà trường 113

TÀI LIỆU THAM KHẢO 115

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Stt Các chữ viết tắt Nội dung đầy đủ

DANH MỤC CÁC BẢNG

1 Bảng 2.1 Thống kê đội ngũ GV dạy Toán cấp THCS năm học 2020

3

Bảng 2.3 Mức độ đồng ý về việc xác định mục đích dạy học môn

Toán cấp THCS của CBQL và GV các cơ sở tại hệ thống trường Việt

Úc

46

4 Bảng 2.4 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được của việc thực hiện

5

Bảng 2.5 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được của việc sử dụng

phương pháp, phương tiện và ứng dụng CNTT trong dạy học môn

Toán

50

6 Bảng 2.6 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được của việc kiểm tra,

7 Bảng 2.7 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được của công tác bồi

8 Bảng 2.8 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được về việc học môn

9 Bảng 2.9 Mức độ đồng ý với mục đích quản lí hoạt động dạy học

10 Bảng 2.10 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được của công tác quản

lí việc thực hiện nội dung, chương trình giảng dạy Toán THCS 60

11

Bảng 2.11 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được của công tác quản

lí việc sử dụng PPDH, PTDH và ứng dụng CNTT trong dạy học môn

Toán

64

12 Bảng 2.12 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được của công tác quản

lí việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS 68

13 Bảng 2.13 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được của công tác quản

lí việc bồi dưỡng HS giỏi và phụ đạo HS yếu của GV 70

14 Bảng 2.14 Mức độ thực hiện và kết quả đạt được của công tác quản

15

Bảng 2.15 Mức độ tác động của những yếu tố thuận lợi đến công

tác quản lí HĐDH môn Toán ở cấp THCS của các cơ sở thuộc hệ

thống trường Việt Úc

75

16

Bảng 2.16 Mức độ tác động của những yếu tố gây cản trở đến công

tác quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở cấp THCS của các cơ sở

thuộc hệ thống trường Việt Úc

77

17 Bảng 3.1 Kết quả khảo sát tính cần thiết của các biện pháp 104

18 Bảng 3.2 Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp 104

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

1 Sơ đồ 1.1 Sơ đồ diễn tả khái niệm quản lí 18

2

Biểu đồ 2.1 Mức độ thực hiện thường xuyên so với quy định Thực

trạng HĐDH môn Toán cấp Trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt

Úc, Thành phố Hồ Chí Minh

58

3

Biểu đồ 2.2 Kết quả đạt được so với yêu cầu Thực trạng HĐDH

môn Toán cấp Trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc, Thành

phố Hồ Chí Minh

59

4

Biểu đồ 2.3 Mức độ thực hiện thường xuyên so với quy định Thực

trạng QL HĐDH môn Toán cấp Trung học cơ sở tại hệ thống trường

Việt Úc, Thành phố Hồ Chí Minh

79

5

Biểu đồ 2.4 Kết quả đạt được so với yêu cầu Thực trạng QL HĐDH

môn Toán cấp Trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc, Thành

phố Hồ Chí Minh

80

6

Biểu đồ 3.1 So sánh kết quả khảo sát về tính cần thiết và tính khả

thi của các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán cấp THCS

ở trường Việt Úc

106

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nhân loại bước vào thế kỉ XXI, thế kỉ mà khoa học – công nghệ có những bước phát triển nhảy vọt, đưa loài người sang kỉ nguyên công nghệ 4.0, thông tin và phát triển kinh tế tri thức Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế là một xu thế khách quan không thể cưỡng lại được Trong hoàn cảnh đó, Việt Nam có những thời cơ và thách thức lớn Một trong những con đường để đưa đất nước phát triển và hội nhập với thế giới thành công, đó là phát triển giáo dục và đào tạo Trong đó, đổi mới chất lượng giáo dục ở phổ thông và chất lượng GD&ĐT nói chung ở nước ta đã có sự khởi sắc,

đã đạt được những thành tựu nhất định Trình độ hiểu biết, năng lực tiếp cận tri thức mới của học sinh, sinh viên và giáo viên được nâng cao, chất lượng GD từng bước được nâng lên

Mặc dù đạt được một số thành tựu, tuy nhiên hệ thống GD&ĐT nước ta vẫn còn nhiều bất cập so với yêu cầu phát triển của đất nước Để khắc phục tình trạng trên

và đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng, đổi mới giáo dục là vấn đề cần thiết hiện nay Đổi mới GD trên tất cả các mặt: mục tiêu giáo dục, nội dung chương trình, PPDH, trong đó đổi mới công tác quản lí HĐDH có ý nghĩa đến quyết định đào tạo nguồn nhân lực

Toán học không chỉ là môn học về con số, Toán học là một môn khoa học giúp cho chúng ta có tư duy, giúp cho việc tiếp cận với các lĩnh vực khác trong cuộc sống trở nên dễ dàng hơn Thật vậy, trong cuộc sống Toán học hiện diện ở mọi nơi, mọi lĩnh vực Do đó, Toán học được xem là môn học cơ sở của tất cả các môn học khác

Vì vậy, cần quan tâm đầu tư đúng mức cho môn học này

Môn Toán trong trường THCS có vai trò, vị trí hết sức quan trọng trong việc phát triển năng lực, trí tuệ, sự tưởng tượng, rèn luyện tính cẩn thận, chính xác, tác phong làm việc khoa học…, góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho HS Toán học có ứng dụng rất lớn trong thực tế cuộc sống của học sinh sau này

HĐDH môn Toán cần phải có phương pháp quản lí đúng đắn, khoa học, gắn liền với đổi mới chương trình giáo dục phổ thông

Quản lí HĐDH tại trường THCS là một công việc không hề dễ đối với nhà quản lí và còn khó khăn hơn đối với việc quản lí HĐDH môn Toán Do vậy, đổi mới

và nâng cao chất lượng quản lí giáo dục, nâng cao trình độ nghiệp vụ quản lí cũng như nhận thức đúng về công tác quản lí HĐDH môn Toán của nhà quản lí sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán tại cấp THCS

Hệ thống trường Việt Úc trên địa bàn Tp.HCM đã góp phần phát triển toàn diện vào nền giáo dục chung và được Sở giáo dục đánh giá là một trong những mũi nhọn của ngành giáo dục Thành phố nhưng mặt bằng các cơ sở chưa đồng bộ do trình

độ dân trí không đồng đều Chất lượng dạy học môn Toán tại Hệ thống trường phổ thông Việt Úc cấp THCS tuy từng bước được nâng lên và đi vào ổn định, song còn chậm, thiếu vững chắc và chưa đồng đều tại các cơ sở trên toàn thành phố Đặc biệt trong lĩnh vực quản lí giáo dục, quản lí hoạt động dạy học môn Toán trong Hệ thống nhà trường cấp THCS đang đặt ra nhiều vấn đề cần sớm được quan tâm nghiên cứu giải quyết Thực tế đòi hỏi của các Phòng giáo dục Quận trên Thành phố phải có những biện pháp quản lí HĐDH đồng bộ và mang tính khả thi

Từ cơ sở lí luận và thực tiễn trên, Người nghiên cứu chọn đề tài “Quản lí hoạt động dạy học môn Toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh’’ làm đề tài nghiên cứu, hi vọng sẽ góp phần vào việc quản lí nhằm

nâng cao chất lượng dạy học nói chung và dạy học môn Toán nói riêng tại trường Việt Úc cấp THCS, đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa lí luận về quản lí hoạt động dạy Toán cấp THCS và khảo sát, đánh giá thực trạng về quản lí HĐDH Toán cấp trung học cơ sở tại trường Việt Úc, đề tài nghiên cứu đề xuất một số biện pháp quản lý có tính cần thiết và khả thi nhằm thực hiện mục tiêu dạy học Toán ở trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lí HĐDH môn Toán ở trường trung học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lí HĐDH môn Toán cấp THCS tại hệ thống trường Việt Úc Thành phố

Hồ Chí Minh

4 Giả thuyết khoa học

Quản lí hoạt động dạy học môn Toán cấp THCS tại hệ thống trường Việt Úc TP.HCM đã có những kết quả nhất định trong công tác lập kế hoạch và tổ chức nhưng vẫn còn những hạn chế về công tác chỉ đạo và kiểm tra Nếu hệ thống hóa được lí luận về quản lí dạy học môn Toán cấp THCS và đánh giá đúng thực trạng quản lí dạy Toán cấp THCS tại Trường Việt Úc TP.HCM thì có thể đề xuất được các biện pháp quản lí có tính cần thiết và khả thi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu lí luận về quản lí HĐDH môn Toán cấp THCS ở trường trung học

Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Toán cấp THCS tại Trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh

Đề xuất một số biện pháp cần thiết và khả thi trong quản lí HĐDH môn Toán cấp THCS tại trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Quản lí HĐDH môn Toán cấp THCS tại trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh Đối tượng khảo sát gồm: Quản lí cơ sở, Trợ lí chuyên môn cơ sở và các giáo viên dạy môn Toán cấp THCS

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận

7.1.1 Quan điểm tiếp cận hệ thống

Quan điểm tiếp cận hệ thống giúp người nghiên cứu tìm hiểu mối quan hệ chặt chẽ giữa quản lí HĐDH môn Toán với quản lí các hoạt động sư phạm khác tại cấp THCS cũng như xem công tác quản lí nhà trường là một hệ thống, trong đó quản lí HĐDH môn Toán là một hệ thống con với các yếu tố hợp thành Từ đó hiểu chính xác thực trạng quản lí HĐDH môn Toán

7.1.2 Quan điểm lịch sử – logic

Quan điểm tiếp cận lịch sử - logic giúp người nghiên cứu xác định phạm vi không gian, thời gian và điều kiện hoàn thành cụ thể để điều tra thu thập số liệu chính xác, đúng với mục đích nghiên cứu đề tài, đồng thời trình bày công trình nghiên cứu theo một trình tự logic

7.1.3 Quan điểm tiếp cận thực tiễn

Quan điểm tiếp cận thực tiễn giúp phát hiện những ưu điểm, mâu thuẫn, tồn tại trong công tác quản lí HĐDH môn Toán tại cấp học THCS tại trường Việt Úc, từ đó đề xuất được các biện pháp phù hợp với thực tiễn của cấp THCS tại hệ thống trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh

7.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Mục đích: Phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa những vấn đề lí luận

từ sách, báo, tài liệu và văn kiện, văn bản có liên quan nhằm xây dựng cơ sở lí luận cho vấn đề nghiên cứu thể hiện ở Chương 1

Cách tiến hành:

Nghiên cứu các văn bản về đường lối của Đảng, các chủ trương, chính sách… của Nhà nước về Giáo dục đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản lí hoạt động dạy học

Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp các tài liệu, sách báo, website, báo cáo, các công trình nghiên cứu… có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

* Phương pháp quan sát sư phạm

Mục đích: Phương pháp quan sát sư phạm nhằm thu thập thông tin qua việc

quan sát hoạt động quản lí dạy học môn Toán tại cấp THCS

Cách tiến hành:

Nghiên cứu các tài liệu, kế hoạch của trường, văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, báo cáo sơ kết, tổng kết, kế hoạch của giáo viên, các sáng kiến kinh nghiệm, đề tài sáng kiến kinh nghiệm trong ứng dụng dạy học môn Toán… của giáo viên trường Việt Úc tại Thành phố Hồ Chí Minh

* Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi:

Mục đích điều tra: Thu thập thông tin số liệu, tư liệu về thực trạng quản lí

HĐDH môn Toán và biện pháp quản lí HĐDH môn Toán của cấp THCS tại trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh nhằm minh chứng cho giả thuyết khoa học

Nội dung điều tra: Thực trạng HĐDH môn Toán và công tác quản lí HĐDH

môn Toán của cấp THCS tại trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh, những ưu điểm

hạn chế và nguyên nhân Khảo sát tính cần thiết và khả thi của hệ thống các biện pháp

đề xuất

Mẫu nghiên cứu: Điều tra CBQL, GV dạy Toán tại 6 cơ sở của cấp THCS tại

hệ thống trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh

Cách tiến hành:

Mẫu khảo sát gồm:

Các cán bộ quản lí (Quản lí cơ sở, Hiệu phó, Tổ trưởng, Nhóm trưởng bộ môn Toán ở 6 cơ sở trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh)

Các giáo viên Toán cấp THCS Trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh

Các phiếu câu hỏi gồm:

Phiếu dành cho cán bộ quản lí (bao gồm Quản lí cơ sở, Hiệu phó, Tổ trưởng, Nhóm trưởng bộ môn)

Phiếu dành cho các giáo viên Toán THCS

Nội dung phiếu hỏi:

Giai đoạn 1: gồm các câu hỏi về:

Thực trạng HĐDH môn Toán cấp THCS của giáo viên 6 cơ sở trường Việt Úc tại Thành phố Hồ Chí Minh

Thực trạng quản lí HĐDH môn Toán cấp THCS của giáo viên 6 cơ sở trường Việt Úc tại Thành phố Hồ Chí Minh

Giai đoạn 2: gồm các câu hỏi về:

Tính cần thiết và khả thi của các biện pháp mà tác giả đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lí HĐDH môn Toán cấp THCS của giáo viên 6 cơ sở trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh

* Phương pháp phỏng vấn

Mục đích: Nhằm trực tiếp thu thập thông tin về thực trạng HĐDH môn Toán

cấp THCS của giáo viên 6 cơ sở trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh và làm rõ thêm những thông tin chưa được rõ ràng hoặc chưa được trả lời trong phiếu hỏi, tìm

ra những khó khăn và nguyên nhân những hạn chế của công tác quản lí

Cách tiến hành:

Phỏng vấn trực tiếp một số cán bộ quản lí (bao gồm Quản lí cơ sở, Trợ lí chuyên môn, Tổ trưởng chuyên môn), một số giáo viên 6 cơ sở trường Việt Úc tại Thành phố Hồ Chí Minh

GV và tính cần thiết, khả thi của các biện pháp tác giả đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lí HĐDH môn Toán cấp THCS của GV trường Việt Úc tại Thành phố Hồ Chí Minh

Phép Toán thống kê tác giả sử dụng là:

Thống kê mô tả: tính tỉ lệ %, điểm trung bình, độ lệch chuẩn tùy theo từng nội

dung trả lời của 2 nhóm khách thể khảo sát

Dữ liệu định tính

Mục đích: Nhằm xử lí các dữ liệu định tính thu được trong các cuộc phỏng

vấn sâu và các câu hỏi mở trong bảng hỏi của GV và CBQL về thực trạng HĐDH môn Toán cấp THCS và quản lí HĐDH môn Toán cấp THCS của GV trường Việt Úc tại Thành phố Hồ Chí Minh

Cách tiến hành: Các dữ liệu định tính thu được sẽ được mã hóa (coding),

phân nhóm (categorizing), đếm tần số, tỉ lệ % và so sánh giữa 2 nhóm CBQL và GV

8 Đóng góp của luận văn

8.1 Đóng góp về mặt lí luận

Hệ thống hóa những vấn đề lí luận về quản lí HĐDH môn Toán tại cấp THCS 8.2 Đóng góp về mặt thực tiễn

Làm rõ thực trạng dạy học môn Toán và quản lí HĐDH môn Toán tại cấp THCS của trường Việt Úc cấp THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Từ đó đề xuất một số biện pháp cần thiết, có tính khả thi để nâng cao hiệu quả quản lí HĐDH

môn Toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh

9 Cấu trúc của luận văn

Gồm phần mở đầu, chương 1, chương 2, chương 3, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học môn Toán cấp trung

học cơ sở

Chương 2: Thực trạng về quản lí hoạt động dạy học môn Toán tại trường Việt

Úc cấp THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Đề xuất biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở trường

Việt Úc cấp THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 1

LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN

CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới

Như chúng ta đã biết Toán học có nguồn gốc thực tiễn Số học ra đời trước hết

do nhu cầu đếm Toán học của những con số của chúng ta có nguồn gốc thuộc về Toán học của người Hindu, người Arab và người Babylon Họ không quan tâm đến việc đưa ra các chứng minh nên Toán học của những con số đã được truyền lại cho chúng ta đơn thuần ở dạng một tập hợp những qui tắc tính Toán không liên quan với nhau mấy Hình học phát sinh do sự cần thiết phải đo lại ruộng đất bên bờ sông Nin (Ai cập) sau những trận lụt hằng năm Vào thế kỉ thứ VII trước Công nguyên, Hình học đã lan truyền từ Ai Cập sang Hi Lạp, nơi nó dần dần phát triển thành một lí thuyết Toán học Như vậy, Hình học là một lí thuyết Toán học có nguồn gốc Hi Lạp Người

Hi Lạp đã gắn giá trị lớn cho các chứng minh và vì thế đã phát triển Hình học theo hướng tiên đề Khi nói đến nguồn gốc thực tiễn của Toán học cũng cần nhấn mạnh

cả nguồn gốc thực tiễn của chính các qui luật của logic hình thức được sử dụng trong Toán học

Các nhà nghiên cứu giáo dục Nga khẳng định rằng: Kết quả toàn bộ hoạt động quản lí của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lí hoạt

động giảng dạy của đội ngũ GV (XukhomLinxki,1984)

Zimin, Konđakôp, Saxerđôtôp đi sâu nghiên cứu lãnh đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lí của

Hiệu trưởng (XukhomLinxki, 1984)

Khổng Tử với quan điểm dạy học gắn liền với PPDH môn Toán hiện nay là:

“Dùng cách gợi mở, đi từ gần tới xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ Đòi hỏi học trò phải tập luyện, phải hình thành nề nếp, thói quen học tập” và “học không biết chán, dạy không biết mỏi” (Hà Nhật Thăng

và Đào Thanh Âm, 1998) Quan điểm của ông muốn mang lại hiệu quả dạy học phải

đề cao đến các qui định về nề nếp dạy học, nâng cao trình độ của người dạy để lựa

chọn được những PPDH theo hướng đề cao năng lực tự học, phát huy tinh thần độc

lập suy nghĩ và sáng tạo của người học

Cômenxki đã đưa ra những quan điểm về HĐDH mà chúng ta có thể vận dụng trong HĐDH môn Toán Theo ông quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật hiện tượng do HS tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên áp đặt, gò ép người ta chấp nhận bất kì một điều gì và ông đã nêu ra một

số nguyên tắc dạy học có giá trị rất lớn: nguyên tắc trực quan; nguyên tắc phát huy tính tự giác tích cực của HS; nguyên tắc hệ thống và liên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc dạy học theo khả năng tiếp thu của HS (vừa sức); dạy học phải thiết

thực và dạy học theo nguyên tắc cá biệt (Hà Nhật Thăng và Đào Thanh Âm, 1998)

Lênin viết: “Những hình thức và qui luật logic không phải là cái vỏ trống rỗng

mà là sự phản ánh thế giới khách quan, thực tiễn của con người, được lặp đi lặp lại hàng nghìn triệu lần, sẽ được củng cố vào ý thức người ta dưới những hình thức của

logic học” (Nguyễn Bá Kim, 2003)

Theo Ăng ghen: “Đối tượng của Toán học thuần túy là những hình dạng không

gian và những quan hệ số lượng của thế giới khách quan” (Nguyễn Bá Kim, 2003)

Trong HĐDH môn Toán cần có những mô hình học tập sẽ giúp HS tiếp thu bài học nhanh hơn, theo Stoff (Stoff 1966) thì mô hình học Toán nhất thiết phải có

ba đặc trưng cơ bản; tính đẳng cấu (mô hình phản ánh đúng một cách đẳng cấu những thuộc tính nhất định nào đó của đối tượng nghiên cứu mà những thuộc tính ấy là đối tượng nhận thức của học sinh), tính đơn giản (đơn giản về mặt tri giác), tính khác với nguyên bản (để trong dạy học dễ dàng đạt được mục đích đề ra), (Nguyễn Bá Kim,

2003)

Có thể nói rằng, từ xưa con người đã có chủ trương, mục đích, nội dung, phương pháp quản lí giáo dục, muốn giáo dục tốt cần có nề nếp dạy học tốt, nâng cao trình độ của người dạy để lựa chọn phương pháp dạy học và định hướng giáo dục phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh, dạy theo năng lực và cá thể Kết hợp giữa truyền thống và hiện đại là tạo nên quản lí đặc trưng nổi bật tạo nên những giá trị của nền văn hóa, nền giáo dục của các quốc gia

1.1.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trong nước

Ngoài HĐDH môn Toán được tổ chức trên lớp còn có thể tổ chức những hoạt động thực hành Toán ngoài nhà trường như ở nhà máy, công xưởng, đồng ruộng, kể

cả những hoạt động có tính chất tập dợt nghiên cứu bao gồm cả các khâu đặt bài Toán, xây dựng mô hình, thu thập dữ liệu, xử lí mô hình để tìm lời giải, đối chiếu lời giải với thực tế để kiểm tra và điều chỉnh (Nguyễn Bá Kim, 2003)

Đề cập đến phương tiện trực quan trong HĐDH môn Toán: “Phương tiện trực quan tượng trưng là một hệ thống kí hiệu qui ước nhằm biểu diễn tính chất muốn nghiên cứu tách rời khỏi tất cả các tính chất khác của đối tượng và hiện tượng”

(Nguyễn Bá Kim, 2003)

Theo tác giả Phạm Văn Hoàn, trong công tác bồi dưỡng HS giỏi môn Toán cần bồi dưỡng cho HS tác phong, phương pháp nghiên cứu và thói quen tự đọc sách (Nguyễn Bá Kim, 2003)

Trong công tác dạy học, phụ đạo HS yếu kém môn Toán, theo tác giả Phạm Văn Hoàn, thầy giáo nên coi trọng tính vững chắc của kiến thức, kĩ năng hơn là chạy theo mục tiêu đề cao, mở rộng kiến thức (Nguyễn Bá Kim, 2003)

Tài liệu “Cơ sở của khoa học quản lí giáo dục” của tác giả Nguyễn Minh Đạo; tài liệu “Những khái niệm cơ bản về quản lí giáo dục” của tác giả Nguyễn Ngọc Quang; tài liệu “Quản lí, quản lí giáo dục tiếp cận từ những mô hình” của tác giả Đặng Quốc Bảo là những tài liệu mà trong đó trình bày về khái niệm quản lí và quản

lí giáo dục được tiếp cận từ những mô hình

Các tác giả như: Phạm Viết Vượng, Nguyễn Văn Lê, Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt… cũng có các công trình nghiên cứu về quản lí hoạt động dạy học nói chung và dạy học theo hướng phát huy năng lực người học Nghiên cứu về quản lí nhà trường nói chung và quản lí HĐDH nói riêng có các tác giả như: Nguyễn Ngọc Quang, Phạm Viết Vượng, Nguyễn Văn Lê, Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt…

Về quản lí đổi mới PPDH và quản lí chất lượng, hiệu quả dạy học phải kể đến các công trình nghiên cứu của: Quách Tuấn Ngọc, Trần Kiểm, Trần Kiều, Trần Bá Hoành, luôn lấy người học làm trung tâm với ý tưởng cốt lõi là người học phải tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập Quan điểm này hoàn toàn phù hợp

với tinh thần nghị quyết TW4 khoá VIII về GD-ĐT Nghị quyết yêu cầu: “Đổi mới mạnh mẽ PPGD, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học” Nội dung này đã được thể hiện thành qui định pháp luật tại Luật giáo dục, trong đó có yêu cầu cơ bản là: (1) Nội dung GD phải đảm bảo tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống; (2) PPGD phải phát huy tính tự giác, tích cực, chủ động sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

Tài liệu “Khơi dậy tiềm năng sáng tạo” của tác giả Nguyễn Cảnh Toàn có đề cập đến việc dạy học tính sáng tạo cho HS thông qua môn Toán Tài liệu “Phương pháp dạy học môn Toán” của tác giả Nguyễn Bá Kim nói về nội dung của môn Toán, định hướng quá trình dạy học Toán, phương pháp dạy học môn Toán

Các công trình khoa học trên với tầm vóc qui mô về giá trị lí luận và thực tiễn được ứng dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả to lớn trong phát triển sự nghiệp giáo dục nước nhà Tuy nhiên phần lớn các công trình trên chủ yếu đi sâu vào nghiên cứu

về lí luận có tính chất tổng quan về quản lí giáo dục, quản lí trường học, còn về quản

lí HĐDH môn Toán ở trường THCS chưa được đề cập nhiều

Bên cạnh những thành tựu mà giáo dục đã đạt được, giáo dục nước ta vẫn còn nhiều yếu kém, bất cập mà đáng quan tâm nhất là chất lượng và hiệu quả giáo dục còn thấp, nội dung, phương pháp dạy học còn lạc hậu Quản lí về giáo dục còn bất cập Xu hướng thương mại hóa trong giáo dục, hiệu quả thấp, đang trở thành nỗi bức xúc của xã hội Chính những điều này đã đặt trên vai ngành giáo dục ở nước ta một trọng trách lớn của thời đại Ngành giáo dục chúng ta cần xác định được những nhiệm

vụ trọng tâm, giải pháp hữu hiệu, nhằm đào tạo nguồn nhân lực có số lượng và chất lượng tốt, đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc

Trước yêu cầu bức xúc của thực tiễn ở các trường THCS là đổi mới công tác quản lí HĐDH, trong đó có quản lí HĐDH môn Toán, nhiều học viên cao học quản

lí giáo dục đã đi vào nghiên cứu thực trạng quản lí HĐDH ở các trường THCS, THPT

và đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong công tác quản lí HĐDH như:

Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Quốc Thể (2007) “Thực trạng việc quản lí hoạt động giảng dạy ở một số trường THCS tỉnh Cà Mau”

Luận văn thạc sĩ của Định Thị Hồng Hạnh (2011) “Biện pháp quản lí hoạt động dạy – học môn Toán tại trường THCS yên Hòa, Hà Nội”

Luận văn thạc sĩ của Lương Cảnh Tiệp (2015) “Biện pháp quản lí hoạt dạy học môn Toán ở các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo hướng tiếp cận năng lực”

Từ các công trình nghiên cứu kể trên, chúng tôi nhận thấy chưa có công trình nào nghiên cứu sâu về thực trạng quản lí HĐDH môn Toán ở các trường THCS mang tính quốc tế Chính vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Toán cấp trung học cơ sở tại hệ thống trường Việt Úc Thành phố Hồ Chí Minh là vô cùng cần thiết

1.2 Một số khái niệm có liên quan đến đề tài

1.2.1 Hoạt động dạy học môn Toán tại trường THCS

* Dạy học

Các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng: “Dạy học là toàn bộ các thao tác có mục đích nhằm chuyển các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên trong một con người” Một số khác dựa trên quan điểm phát triển, nhất là phát triển về khoa học và công nghệ cho rằng “Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và có định hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kĩ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các bài Toán thực tế

đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người học”

* Hoạt động dạy học

HĐDH dùng ở đây được hiểu là dạy học trong nhà trường – một bộ phận của hoạt động giáo dục tổng thể chứ không hàm ý nói đến dạy học nói chung (dạy học

trong cuộc sống) Tiếp cận theo quan điểm thì hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động: hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh

Hoạt động dạy: Hoạt động dạy với vai trò chủ đạo của giáo viên là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình truyền đạt nội dung hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo một cách khoa học cho học sinh tiếp thu (lĩnh hội) Hoạt động dạy do giáo viên làm chủ thể và tác động vào đối tượng là học sinh và hoạt động nhận thức của học sinh

Hoạt động học: Hoạt động học với vai trò chủ động của học sinh là sự tự điều khiển tối ưu quá trình tiếp thu (lĩnh hội) một cách tự giác, tích cực, tự lực nội dung

hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo mà giáo viên truyền đạt nhằm phát triển và hình thành nhân cách học sinh Hoạt động học do học sinh làm chủ thể và tác động vào

đối tượng là nội dung kiến thức mới chứa đựng trong tài liệu học tập

* Hoạt động dạy học môn Toán

HĐDH môn Toán là hoạt động GV tổ chức, hướng dẫn, điều khiển học sinh

tự mình chiếm lĩnh những kiến thức, kĩ năng cơ bản của Toán học và hình thành hoặc biến đổi những tình cảm, thái độ học tập ở HS Các HĐDH môn Toán được thực hiện trong quá trình hình thành kiến thức Toán học hoặc vận dụng nội dung kiến thức đó

* Hoạt động dạy học môn Toán tại trường THCS

HĐDH môn Toán cấp THCS là hoạt động kép gồm hoạt động dạy của GV Toán và hoạt động học môn Toán của HS cấp THCS Trong đó, hoạt động dạy của

GV Toán giữ vai trò chủ đạo, truyền thụ, tổ chức, điều khiển, hướng đến hoạt động học môn Toán của HS, thúc đẩy và làm cho việc học môn Toán của HS thành công Nhờ hoạt động dạy của GV mà HS được tiếp xúc, giao lưu, tham gia vào các hoạt động học tập như thảo luận nhóm, thực hành, áp dụng các bài Toán vào thực tế Điều đó góp phần mở rộng tầm hiểu biết của HS Đồng thời GV cũng đòi hỏi HS phải nhanh nhẹn, khéo léo thay đổi phương pháp học tập của mình để thích ứng với từng nội dung bài học Hoạt động dạy của GV và hoạt động học môn Toán của HS tồn tại trong sự thống nhất và tương tác lẫn nhau, cùng hướng đến thực hiện mục tiêu và

nhiệm vụ dạy học môn Toán cấp THCS

Hoạt động giảng dạy của giáo viên

Vận dụng quan điểm hoạt động trong dạy học môn Toán, giáo viên không chỉ đơn giản là cung cấp kiến thức cho học sinh, mà là thiết kế, tổ chức, hướng dẫn hoạt

động học tập cho học sinh

Qui trình dạy học đổi mới hiện nay và được giáo viên vận dụng vào hoạt động

giảng dạy môn Toán cấp THCS thường theo các giai đoạn sau:

(1) Chuẩn bị; (2) Thực thi - Kế hoạch bài dạy; (3) Đánh giá cải tiến

(1) Giai đoạn chuẩn bị, bao gồm các bước cơ bản là:

Thứ nhất: Phân tích nhu cầu Để thực hiện khâu này, người giáo viên phải xác định được vị trí của môn Toán (bài đang dạy) trong nội dung chương trình của lớp học, cấp học; điều tra đối tượng học sinh (nắm bắt được kiến thức nền của học sinh, hiểu rõ phong cách học, hứng thú của học sinh với môn học ); nghiên cứu điều kiện

vật chất - kĩ thuật hỗ trợ việc dạy và học Toán

Thứ hai: Xác định mục tiêu môn học, bài học cụ thể

Thứ ba: Lập kế hoạch dạy - học nói chung và soạn giáo án bài học (chuẩn bị tài liệu dạy - học, SGK, chuẩn bị các PPDH, PTDH Toán hiệu quả nhất, các hình thức

tổ chức dạy học, chuẩn bị các hình thức kiểm tra đánh giá)

(2) Giai đoạn thực thi, bao gồm các bước cơ bản là:

Thứ nhất: Xác định mục tiêu chi tiết của bài dạy

Thứ hai: Lựa chọn sắp xếp nội dung dạy học (thường thực hiện theo nội dung chương trình SGK Toán THCS)

Thứ ba: Lựa chọn PPDH, PTDH, hình thức tổ chức dạy học, hình thức và phương pháp kiểm tra - đánh giá

Thứ tư: Đánh giá kết quả học tập của học sinh

(3) Giai đoạn đánh giá cải tiến, bao gồm các bước cơ bản là:

Thứ nhất: Lưu giữ hồ sơ tài liệu

Thứ hai: Lập kế hoạch đánh giá cải tiến sau một bài, sau một chương, sau một học kì và sau một năm học

Những tư liệu làm cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch đánh giá cải tiến có thể là: Quan sát, đánh giá của chính giáo viên; đánh giá của đồng nghiệp sau dự giờ; đánh giá của CBQL trường, tổ chuyên môn; thông tin phản hồi từ phía học sinh về hoạt

động dạy học; thông tin phản hồi từ các bài kiểm tra - đánh giá mà học sinh thực hiện trong quá trình dạy học; kết quả học tập của học sinh sau một học kì, sau một năm học

Trong hoạt động dạy của mình, giáo viên có thể vận dụng quan điểm hoạt động

để gợi vấn đề, phát hiện và giải quyết vấn đề, trang bị, củng cố, mở rộng tri thức, rèn luyện các hoạt động trí tuệ, rèn luyện kĩ năng, bồi dưỡng năng lực phẩm chất cho học sinh

Về PPDH Toán, ngoài các PPDH truyền thống đã được khẳng định những ưu điểm và hạn chế trong những hoạt động dạy học cụ thể như: Phương pháp thuyết trình, phương pháp vấn đáp, sử dụng phương tiện trực quan vv Những xu hướng dạy học không truyền thống gần đây như: Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác theo nhóm, dạy học chương trình hóa, dạy học phân hóa đã thực sự phát huy hiệu quả, nếu giáo viên sử dụng hợp lí và sáng tạo trong hoạt động giảng dạy của mình thì sẽ đạt được kết quả dạy học mong muốn

Về PTDH Toán, những PTDH thông dụng đã khẳng định tầm quan trọng và chức năng trong hoạt động dạy học Toán như: Phương tiện nghe, nhìn, mô hình, đồ dùng trực quan, dụng cụ dạy và học Toán; SGK, tài liệu dạy và học Toán v.v Hiện nay, CNTT và truyền thông cũng được sử dụng như công cụ dạy học và phát huy hiệu quả to lớn đến kết quả và mục tiêu dạy học như: Máy vi tính nối mạng Internet, các phần mềm Toán học, sử dụng máy trình chiếu đa năng, hệ Multimedia, thiết kế giáo

án điện tử vv

Người thầy, với vai trò chủ đạo, người thiết kế, tổ chức các hoạt động nhận thức cho người học, cần xác định: Phải tạo điều kiện để học sinh được học và phải học một cách tích cực, không làm thay cho học sinh; căn cứ vào đặc điểm tâm lí nhận thức của học sinh THCS, đặc điểm đối tượng trong hoạt động dạy học môn Toán từng lớp, từng nhóm học sinh; giáo viên cần phải tạo ra các tình huống học tập sao cho hấp dẫn, vừa sức để học sinh thấy rõ nhiệm vụ nhận thức, chỉ cần các em tích cực học tập

là đạt được kết quả

Hoạt động học tập của học sinh

Hoạt động học tập của học sinh được thực hiện một cách tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo với sự hướng dẫn và tổ chức sư phạm của thầy nhằm đạt được mục tiêu

của mình, hợp tác cùng bạn học để hoàn thành mục tiêu học tập

Tính tích cực thể hiện ở tính chuyên cần trong hành động và tính sâu sắc trong các hoạt động trí tuệ; thể hiện trong việc tìm kiếm, xử lí thông tin và vận dụng chúng vào giải quyết các nhiệm vụ học tập, liên hệ với thực tiễn cuộc sống; thể hiện trong

sự tìm tòi, khám phá những vấn đề mới có tính sáng tạo của mỗi cá nhân

Tính tự giác, chủ động của học sinh trong hoạt động học tập không chỉ là làm theo những gì đã được định sẵn, những gì đuợc giáo viên yêu cầu mà hơn thế mỗi học sinh còn biết xây dựng cho riêng mình kế hoạch nhiệm vụ học tập và thực hiện

tốt theo kế hoạch

Tính tích cực, tự giác, chủ động, của học sinh trong hoạt động học tập là điều kiện cần để sáng tạo Những biểu hiện của tính sáng tạo trong hoạt động học tập như: Biết nhìn nhận một vấn đề duới nhiều góc độ khác nhau; biết đặt ra những giả thuyết khi phải xử lí một tình huống; không máy móc áp dụng những qui tắc, phương pháp

đã biết, những gì đã có vào những tình huống mới

Tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh trong hoạt động học tập thể hiện ở sự tập trung chú ý vào các vấn đề đang học; ở sự tự nguyện tham gia xây dựng bài (trả lời các câu hỏi và yêu cầu hoạt động của thầy); hăng hái tham gia thảo luận, tranh luận với bạn học, với thầy những suy nghĩ về nội dung học tập và đạt

được kết quả học tập tối ưu nhất

Để học sinh thực hiện một cách tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo trong hoạt động học tập Nguời thầy, giáo viên Toán THCS phải nắm vững lí luận dạy học

bộ môn Toán cùng với trình độ chuyên môn về Toán học phải chắc tay đồng thời hiểu

rõ đối tượng học sinh của mình trong quá trình dạy học: Xây dựng những qui định về

nề nếp, kỉ luật trong học tập; giáo dục ý thức, thái độ học tập tích cực cho các em; bồi duỡng PPHT tích cực cho học sinh; phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường quản lí hoạt động học tập của học sinh; phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường quản lí hoạt động học tập của học sinh nhằm đạt kết quả

dạy học mong muốn

1.2.2 Quản lí hoạt động dạy học môn Toán tại trường THCS

* Quản lí

Quản lí là một khái niệm rộng bao gồm nhiều lĩnh vực, tùy thuộc theo quan

điểm tiếp cận khác nhau mà các người nghiên cứu đưa ra các định nghĩa khác nhau

Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng thì quản lí là “Tổ chức, điều khiển hoạt

động của một tổ chức, đơn vị, cơ quan” (Nhà xuất bản GD, 1998)

Theo Từ điển Giáo dục học, “Quản lí là hoạt động hay tác động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lí (người quản lí) đến khách thể quản lí (người bị quản lí) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục đích của tổ chức Các hình thức chức năng quản lí bao gồm: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo hoặc lãnh

đạo và kiểm tra” (Nhà xuất bản Từ điển bách khoa – năm 2001)

F.W Taylor cho rằng: Quản lí là biết chính xác điều muốn người khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rõ nhất (Hồ Văn

Liên, 2007)

Tác giả Trần Kiểm thì khẳng định quản lí là “những tác động của chủ thể quản

lí trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách

tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” (Trần Kiểm, 2004)

Từ những ý chung trên và xét quản lí với tư cách là một hoạt động, có thể định nghĩa: Quản lí là một quá trình tác động định hướng có mục đích, có tổ chức của chủ

thể quản lí vào đối tượng quản lí làm cho nó phát triển tới mục đích đã đề ra

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ diễn tả khái niệm quản lí

* Quản lí hoạt động dạy học

Quản lí hoạt động dạy học là một hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp qui luật của chủ thể quản lí tới khách thể quản lí trong quá trình dạy học

nhằm đạt được mục tiêu đề ra

Như vậy, quản lí hoạt động dạy học thực chất là quá trình truyền thụ tri thức của đội ngũ GV và quá trình lĩnh hội kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo của HS; quản lí các điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện phục vụ hoạt động dạy học của cán bộ quản lí nhà trường

- Mục tiêu của quản lí hoạt động dạy học là chất lượng, hiệu quả của hoạt động dạy và kết quả đạt được ở HS với sự phát triển toàn diện các mặt: đức, trí, thể, mỹ đã được qui định trong mục tiêu dạy học Nói cách khác, mục tiêu của quản lí HĐDH là: Đảm bảo thực hiện đầy đủ các mục tiêu, kế hoạch đào tạo, nội dung chương trình giảng dạy theo đúng tiến độ và thời gian qui định (quản lí mục tiêu, nội dung); Đảm bảo hoạt động dạy học đạt kết quả cao (quản lí chất lượng)

- Biện pháp quản lí HĐDH là nội dung, cách thức, giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó của chủ thể quản lí Trong quản lí giáo dục, biện pháp quản lí là tổ hợp nhiều cách thức tiến hành của chủ thể quản lí nhằm tác động đến đối tượng quản lí

để giải quyết những vấn đề trong công tác quản lí, làm cho hệ quản lí vận hành đạt mục tiêu mà chủ thể quản lí đã đề ra và phù hợp với qui luật khách quan Trong nhà trường, biện pháp quản lí hoạt động dạy và học là những cách thức tổ chức, điều hành kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy và học của cán bộ, GV và HS nhằm đạt được kết quả cao nhất đề ra

Quản lí HĐDH ở Trường THCS gồm 4 nội dung cơ bản là:

Chủ thể quản lí

Đối tượng quản lí

quản lí

- Quản lí hoạt động dạy của giáo viên

- Quản lí hoạt động học tập của học sinh

- Quản lí cơ sở vật chất trang thiết bị - kĩ thuật phục vụ dạy học

- Quản lí nguồn kinh phí để duy trì hoạt động dạy học

* Quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở cấp THCS

Quản lí HĐDH môn Toán ở cấp THCS là điều khiển hoạt động dạy học môn Toán một cách có kế hoạch, có tổ chức và chỉ đạo, kiểm tra, giám sát thường xuyên nhằm từng bước hướng về thực hiện mục đích, nhiệm vụ dạy học Toán ở cấp THCS

đã đặt ra

Như vậy, Quản lí HĐDH môn Toán cấp THCS gồm các công việc cụ thể như sau:

- Xây dựng kế hoạch dạy học môn Toán và tổ chức, chỉ đạo thực hiện sau khi

kế hoạch đã được tổ Toán thảo luận, đóng góp ý kiến hoàn thành xong

- Tổ chức hướng dẫn, triển khai cho GV dạy Toán về mục tiêu, nội dung, phương pháp, PTDH, tổ chức dạy và học, đánh giá kết quả dạy và học môn Toán ở trường THCS

- Chuẩn bị cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc đổi mới PPDH và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn Toán

- Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Toán như: thực hiện qui chế chuyên môn; đánh giá, xếp loại kết quả học tập của HS đúng theo qui chế; việc đổi mới PPDH

và ứng dụng CNTT trong dạy học môn Toán; công tác bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo

1.3 Lí luận về HĐDH môn Toán tại trường THCS

1.3.1 Mục đích dạy học môn Toán tại trường THCS

Hình thành và phát triển năng lực Toán học ở HS cấp THCS bao gồm các thành tố cốt lõi sau: năng lực tư duy và lập luận Toán học; năng lực mô hình hoá Toán học; năng lực giải quyết vấn đề Toán học; năng lực giao tiếp Toán học; năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học Toán Đồng thời góp phần hình thành và phát triển năng lực chung cốt lõi

Góp phần hình thành và phát triển ở học sinh THCS các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung theo các mức độ phù hợp được qui định tại Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể

HS THCS có kiến thức, kĩ năng Toán học phổ thông, cơ bản, thiết yếu; phát triển khả năng giải quyết vấn đề có tính tích hợp liên môn giữa môn Toán và các môn học khác như Vật lí, Hoá học, Sinh học, Địa lí, Tin học, Công nghệ, Lịch sử, Nghệ thuật, ; tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, áp dụng Toán học vào thực tiễn

HS THCS có hiểu biết tương đối tổng quát về sự hữu ích của Toán học đối với từng ngành nghề liên quan để làm cơ sở định hướng nghề nghiệp, cũng như có đủ năng lực tối thiểu để tự tìm hiểu những vấn đề liên quan đến Toán học trong suốt cuộc đời

1.3.2 Nội dung, chương trình dạy học môn Toán tại trường THCS

Chương trình Toán THCS hiện nay căn cứ vào Chương trình Giáo dục phổ thông cấp THCS, ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGD-ĐT ngày 05 tháng 05 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo và quyết định số: 7608 /BGDĐT-GDTrH V/v: Khung phân phối chương trình THCS, THPT năm học 2009-

2010 ngày 31 tháng 8 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT (Có phụ lục chi tiết đính kèm)

Nội dung chương trình môn Toán được tích hợp xoay quanh ba mạch kiến thức: Số và Đại số; Hình học và Đo lường; Thống kê và Xác suất và có cấu trúc dựa trên sự phối hợp cả cấu trúc tuyến tính với cấu trúc “đồng tâm xoáy ốc” (đồng tâm,

mở rộng và nâng cao dần)

CHƯƠNG TRÌNH TOÁN THCS

Lớp Học

kì

Số tiết 1

học kì

(Số tiết theo môn của chương trình bắt buộc)

Lí thuyết

Luyện tập

Kiểm tra

Bám sát Nâng cao Bài tập Thực

40 tiết (SH: 32;

HH: 8)

Số học: 58 tiết Hình học: 14 tiết

II 68 41 tiết 13tiết 2 tiết 7 tiết 5 tiết Hình học: 15 tiết Số học: 53 tiết

7

I 72 43tiết 14tiết 2 tiết 8 tiết 5 tiết 40 tiết

(ĐS:20 HH:20)

40 tiết (ĐS: 20;

HH: 20)

Đại số: 40 tiết Hình học: 32 tiết

II 68 41 tiết 13tiết 2 tiết 7 tiết 5 tiết Hình học: 38 tiết Đại số: 30 tiết

8

I 72 43tiết 14tiết 2 tiết 8 tiết 5 tiết 40 tiết

(ĐS:20 HH:20)

40 tiết (ĐS: 20;

HH: 20)

Đại số: 40 tiết Hình học: 32 tiết

II 68 41 tiết 13tiết 2 tiết 7 tiết 5 tiết Hình học: 38 tiết Đại số: 30 tiết

9

I 72 43tiết 14tiết 2 tiết 8 tiết 5 tiết 40 tiết

(ĐS:20 HH:20)

40 tiết (ĐS: 20;

HH: 20)

Đại số: 36 tiết Hình học: 36 tiết

II 68 41 tiết 13tiết 2 tiết 7 tiết 5 tiết Hình học: 34 tiết Đại số: 34 tiết

Số và Đại số là cơ sở cho tất cả các nghiên cứu sâu hơn về Toán học, nhằm mục đích hình thành những công cụ Toán học để giải quyết các vấn đề của Toán học, của các lĩnh vực khoa học khác có liên quan cũng như đạt được các kĩ năng thực hành cần thiết cho cuộc sống hằng ngày Hàm số cũng là công cụ quan trọng cho việc xây dựng các mô hình Toán học của các quá trình và hiện tượng trong thế giới thực Một mục tiêu quan trọng của việc học Số và Đại số là tạo ra cho học sinh khả năng suy luận suy diễn, góp phần vào phát triển tư duy logic, khả năng sáng tạo Toán học và việc hình thành khả năng sử dụng các thuật Toán

Hình học và Đo lường là một trong những thành phần quan trọng nhất của giáo dục Toán học, rất cần thiết cho việc tiếp thu các kiến thức cụ thể về không gian và các kĩ năng thực tế thiết yếu Hình học hình thành những công cụ nhằm mô tả các đối tượng, thực thể của thế giới xung quanh Một mục tiêu quan trọng của việc học Hình học là tạo ra cho học sinh khả năng suy luận, kĩ năng thực hiện các chứng minh Toán học, góp phần vào phát triển tư duy logic, khả năng sáng tạo Toán học, trí tưởng tượng không gian và tính trực giác Ngoài ra, Hình học còn góp phần giáo dục thẩm

mĩ và nâng cao văn hoá Toán học cho học sinh Việc gắn kết Đo lường và Hình học

sẽ tăng cường tính trực quan, thực tiễn của việc dạy học bộ môn Toán

Thống kê và Xác suất là một thành phần bắt buộc của giáo dục Toán học trong nhà trường, góp phần tăng cường tính ứng dụng và giá trị thiết thực của giáo dục Toán học Thống kê và Xác suất tạo cho học sinh khả năng nhận thức và phân tích các thông tin được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, hiểu bản chất xác suất của nhiều sự phụ thuộc trong thực tế, hình thành sự hiểu biết về vai trò của thống kê như là một nguồn thông tin quan trọng về mặt xã hội, biết áp dụng tư duy thống kê

để phân tích dữ liệu Từ đó, nâng cao sự hiểu biết và phương pháp nghiên cứu thế giới hiện đại cho học sinh

Ngoài ra, chương trình môn Toán ở cấp THCS cũng dành thời gian thích đáng

để tiến hành các Hoạt động trải nghiệm Toán học cho học sinh chẳng hạn như: Tiến

hành các đề tài, dự án học tập về Toán, đặc biệt là các đề tài và các dự án về ứng dụng Toán học trong thực tiễn; Tổ chức các trò chơi Toán học, câu lạc bộ Toán học, diễn đàn, hội thảo, cuộc thi về Toán; Ra báo tường (hoặc nội san) về Toán; Tham quan các cơ sở đào tạo và nghiên cứu Toán học, giao lưu với học sinh có năng khiếu Toán

và các nhà Toán học, Những hoạt động đó sẽ giúp học sinh vận dụng những tri thức, kiến thức, kĩ năng, thái độ đã được tích luỹ; giúp học sinh bước đầu xác định được năng lực, sở trường của bản thân nhằm định hướng và lựa chọn nghề nghiệp; tạo dựng một số năng lực cơ bản cho người lao động tương lai và người công dân có trách nhiệm

Nội dung chương trình Toán THCS:

- Những kiến thức mở đầu về số (từ số tự nhiên đến số thực), về biến đổi đại

số, về phương trình bậc nhất và phương trình bậc hai, về hệ phương trình và bất phương trình bậc nhất, sử dụng ngôn ngữ hàm số để mô tả (mô hình hoá) một số quá trình và hiện tượng trong thế giới thực

- Một số hiểu biết ban đầu về thống kê: hoàn thiện về khả năng thu thập, xử lí

và biểu diễn dữ liệu thống kê; bước đầu tìm hiểu các công cụ phân tích dữ liệu thống kê; nhận biết được các qui luật thống kê đơn giản trong thực tiễn; sử dụng thống kê

để hiểu các khái niệm cơ bản của xác suất và ứng dụng xác suất vào thống kê; nhận

biết được ý nghĩa của xác suất trong thực tiễn

- Những kiến thức mở đầu về hình học phẳng: quan hệ vuông góc và song song, quan hệ bằng nhau và đồng dạng, quan hệ giữa các yếu tố của lượng giác, một

số vật thể trong không gian; ngôn ngữ, kí hiệu hình học và việc mô tả các đối tượng của thế giới xung quanh bằng ngôn ngữ hình học; vẽ hình (đồ hoạ), dựng hình, tính Toán các yếu tố hình học; các tính chất của hình phẳng (ở mức độ suy luận logic) và của vật thể không gian (ở mức độ trực quan); phát triển trí tưởng tượng không gian; vận dụng hình học để giải quyết các vấn đề thực tiễn

- Những hiểu biết ban đầu về một số phương pháp Toán học: dự đoán và chứng minh, qui nạp và suy diễn, phân tích và tổng hợp

1.3.3 Hình thức dạy học môn Toán tại trường THCS

Hình thức dạy học môn Toán ở trường THCS là cách thức tổ chức, sắp xếp và tiến hành các buổi dạy học Toán HTDH môn Toán là PPDH được hiểu theo nghĩa rộng, chúng ta có thể nhận diện qua quan sát bên ngoài HTDH môn Toán có thể chia làm 3 loại tuỳ theo tính chất, chức năng của chúng

a) Loại 1: Các hình thức dạy học Toán nhằm tìm tòi tri thức, rèn luyện kĩ năng,

kĩ xảo

- Theo số lượng HS tham gia, phân chia thành ba hình thức cơ bản là dạy học

cá nhân, dạy học theo nhóm, dạy học theo lớp

- Theo thời gian tiến hành có thể phân chia thành hai hình thức là dạy học theo tiết và dạy học theo buổi

- Theo không gian tiến hành, người ta phân chia dạy học trên lớp, dạy học ngoài lớp, dạy học ngoại khoá, dạy học tham quan cơ sở thực địa, dạy học qua mạng

- Theo tính chất tương tác hoạt động của GV và HS có HTDH trực tiếp và HTDH gián tiếp

- Theo mục tiêu dạy học, ta có một số HTDH như giờ học hình thành kiến thức

lí thuyết, giờ học hình thành kĩ năng, giờ học ôn tập, giờ học hình thành các giá trị sống

b) Loại 2: Các HTDH nhằm kiểm tra và đánh giá kĩ năng, kĩ xảo: Kiểm tra, sát hạch, thi học kì, thi tốt nghiệp

c) Loại 3: Các HTDH có tính chất ngoại khoá

Các nhóm khoa học của HS, các câu lạc bộ Toán học, các hoạt động xã hội của HS, các hội nghị học tập của HS

1.3.4 Phương pháp dạy học, phương tiện dạy học trong dạy học môn Toán tại trường THCS

Điều 30.3 của Luật Giáo dục 2019 đã ghi “Phương pháp giáo dục phổ thông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưng từng môn học, lớp học và đặc điểm đối tượng học sinh; bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kĩ năng hợp tác, khả năng tư duy độc lập; phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào quá trình giáo dục”

Theo hướng đổi mới nói trên, nên quan tâm tới một số PPDH tích cực trong môn Toán dưới đây:

* Phương pháp dạy học gợi mở, vấn đáp

Phương pháp vấn đáp là quá trình tương tác giữa GV và HS, được thực hiện thông qua hệ thống câu hỏi và câu trả lời tương ứng về một chủ đề nhất định được

GV đặt ra HS tự trả lời, có thể tranh luận với nhau và với cả GV, qua đó HS lĩnh hội được nội dung bài học môn Toán Phương pháp này là tăng cường hình thức hỏi - đáp, đàm thoại giữa GV và HS, rèn cho HS bản lĩnh tự tin, khả năng diễn đạt một vấn

đề trước tập thể Muốn thực hiện điều đó, đòi hỏi GV phải xây dựng được hệ thống câu hỏi phù hợp với yêu cầu bài học, hấp dẫn, sát đối tượng, xác định được vai trò chức năng của từng câu hỏi, mục đích hỏi, các yếu tố kết nối các câu hỏi, thứ tự hỏi

GV cũng cần dự kiến các phương án trả lời của HS để có thể chủ động thay đổi hình thức, cách thức, mức độ hỏi, có thể dẫn dắt qua các câu hỏi phụ tránh đơn điệu, nhàm chán, nặng nề, bế tắc; tạo hứng thú học tập của HS và tăng tính hấp dẫn của giờ học môn Toán Có ba mức độ: vấn đáp tái hiện, vấn đáp giải thích - minh họa và vấn đáp tìm tòi

* Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

PPDH phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học môn Toán là PPDH đặt ra trước HS các vấn đề nhận thức có chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa

biết, chuyển HS vào tình huống có vấn đề, kích thích HS tự lực, chủ động và có nhu cầu mong muốn giải quyết vấn đề PPDH này vừa giúp HS nắm được tri thức mới, vừa giúp HS nắm được phương pháp chiếm lĩnh tri thức đó, phát triển tư duy tích cực sáng tạo, được chuẩn bị một năng lực: phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lí các tình huống có vấn đề Các tình huống này có thể do GV chủ động xây dựng, cũng có thể

do logic kiến thức của bài học môn Toán tạo nên Các vấn đề/ tình huống đưa ra để

HS xử lí, giải quyết cần phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với trình độ nhận thức của HS, gần gũi với cuộc sống thực của HS, có thể diễn tả bằng kênh chữ hoặc kênh hình, hoặc kết hợp cả hai kênh chữ và kênh hình hay qua tiểu phẩm đóng vai của HS, có độ dài của tính vừa phải, chứa đựng những mâu thuẫn cần giải quyết, gợi ra cho

HS nhiều hướng suy nghĩ, nhiều cách giải quyết vấn đề Các nhóm HS có thể giải quyết cùng một vấn đề/ tình huống hoặc các vấn đề/ tình huống khác nhau, tuỳ theo mục đích của hoạt động HS cần xác định rõ vấn đề trước khi đi vào giải quyết vấn

đề GV cần trân trọng, khuyến khích những phát hiện của HS, tạo cơ hội, điều kiện cho HS thảo luận, tranh luận, đưa ra ý kiến, nhận định, đánh giá cá nhân (có thể không đúng hoặc khác với sự chuẩn bị của GV), giúp HS tự giải quyết vấn đề để chủ động chiếm lĩnh kiến thức

* Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

PPDH hợp tác trong nhóm nhỏ còn được gọi bằng một số tên khác như

“Phương pháp thảo luận nhóm” hay “PPDH hợp tác” Đây là PPDH mà “HS được phân chia thành từng nhóm nhỏ riêng biệt, chịu trách nhiệm về một mục tiêu duy nhất, được thực hiện thông qua nhiệm vụ riêng biệt của từng người Các hoạt động

cá nhân riêng biệt được tổ chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu chung” PPDH này giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu

ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau không phải chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ GV Trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của HS được phát huy và quan trọng là phương pháp này rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên Cần tránh khuynh hướng hình thức và đề phòng lạm dụng,

cho rằng tổ chức hoạt động nhóm là dấu hiệu tiêu biểu nhất của đổi mới PPDH môn Toán, hoạt động nhóm càng nhiều thì chứng tỏ PPDH môn Toán càng đổi mới

Nhờ sự phát triển của khoa học kĩ thuật, phương tiện dạy học và ứng dụng CNTT trong quá trình dạy học môn Toán được cải thiện đáng kể nhờ có các PTDH hiện đại Các PTDH khác nhau có những chức năng sư phạm khác nhau nhưng hỗ trợ lẫn nhau, nếu được sử dụng đúng đắn thì hiệu quả dạy học có thể được nâng cao rõ rệt Một số PTDH sau đây đang được sử dụng: Phim chiếu để với đèn chiếu Overhead; Phần mềm hỗ trợ bài giảng, minh họa trên lớp với LCD - projector (máy chiếu tinh thể lỏng) hay còn gọi là video – projector; Phần mềm dạy học môn Toán giúp HS học trên lớp và ở nhà như: Mathtype, Sketchapd, Maple, Violet, Geogebra Classic, Fx-580vn X Emulator, Latex; Công nghệ kiểm tra, đánh giá bằng trắc nghiệm trên máy tính

Sử dụng mạng Internet để dạy học môn Toán với PTDH hiện đại trên sẽ có các ưu thế như: GV chỉ cần chuẩn bị bài dạy một lần mà sử dụng được nhiều lần; Các phần mềm dạy học môn Toán có thể hỗ trợ cho GV, tăng tính năng động cho người học, cho phép HS học theo khả năng; Các PTDH hiện đại sẽ tạo ra khả năng để GV trình bày bài dạy môn Toán sinh động hơn đồng thời cũng hỗ trợ chuẩn hóa các bài giảng mẫu, đặc biệt đối với những phần khó giảng, những khái niệm phức tạp của môn Toán

1.3.5 Kiểm tra và đánh giá kết quả học môn Toán của học sinh tại trường THCS

Kiểm tra là quá trình thu thập thông tin làm cơ sở cho đánh giá Trên cơ sở đối chiếu các thông tin thu được với tiêu chí của HĐDH môn Toán, GV có sự phân tích

để đi đến kết luận, đó là đánh giá

Đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập, xử lí thông tin về trình độ, khả năng mà HS thực hiện các mục tiêu học tập được xác định, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có giá trị về sự phát triển năng lực và sự tiến bộ của học sinh trên cơ sở yêu cầu cần đạt ở mỗi lớp học, điều chỉnh các hoạt động dạy học, bảo đảm sự tiến bộ của từng học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục môn Toán Từ đó lập kế hoạch thúc đẩy quá trình học tập tiếp theo

Có nhiều phương pháp để kiểm tra, đánh giá HS như: phương pháp kiểm tra viết dạng tự luận, phương pháp trắc nghiệm khách quan, phương pháp kiểm tra vấn đáp, phương pháp quan sát Mỗi phương pháp kiểm tra, đánh giá đều có những ưu điểm và hạn chế nhất định vì thế cần phải lựa chọn phương pháp cho phù hợp với mục tiêu đánh giá

1.3.6 Công tác bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS yếu, kém

Công tác bồi dưỡng HS giỏi và phụ đạo HS yếu, kém là một phần của hoạt

động dạy học môn Toán được thực hiện như sau:

(1) Vào đầu năm học GV sẽ tiến hành kiểm tra đánh giá chất lượng môn Toán của các em HS

(2) BGH sẽ phân loại HS giỏi, yếu kém môn Toán theo lớp qua các cuộc kiểm tra

(3) Mỗi GV cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng HSG phụ đạo HS yếu, kém cho

HS lớp mình phụ trách

(4) Thông qua HĐDH môn Toán, GV tiến hành kiểm tra đánh giá, rút kinh nghiệm việc bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS yếu, kém của họ để điều chỉnh kế hoạch

bồi dưỡng HS cho kịp thời, linh hoạt và phù hợp với các đối tượng HS hơn

1.3.7 Việc học môn Toán của học sinh

Trong phạm vi môn học của mình, môn Toán trang bị các tri thức toán học, tri thức phương pháp được coi là cách thức học tập, nghiên cứu toán học, nghiên cứu sự vật hiện tượng, nghiên cứu thế giới quan Thông qua học toán, người học được hình thành, rèn luyện và phát triển tư duy Thực tế, có nhiều người ít dùng trực tiếp kiến thức Toán học vào thực tiễn cuộc sống, nhưng không ai phủ nhận rằng, những người học Toán tốt thường có tư duy tốt

Việc học môn Toán của HS được thể hiện qua các hoạt động như: Chuẩn bị bài trước khi đến lớp; Chăm chú nghe giảng và ghi bài; Ở nhà tự giác chủ động học tập và làm các bài tập; Việc thực hiện nội qui của HS trong giờ học môn Toán; Tham gia tích cực các hoạt động học tập trên lớp theo yêu cầu của GV: Trả lời câu hỏi, thảo luận, hoạt động nhóm, ; Chủ động phát hiện và tiếp thu kiến thức mới theo hướng dẫn của thầy, hoặc theo cách của cá nhân một cách hiệu quả; Thắc mắc về những nội

dung kiến thức chưa hiểu rõ, tự tìm cách bổ sung những kiến thức còn hỏng cho mình,

cố gắng hoàn thành hầu hết bài học trên lớp; Việc ghi kết quả học tập vào sổ điểm và học bạ của HS; Việc thực hiện nội qui của HS trong khi làm bài kiểm tra

1.4 Lí luận về quản lí HĐDH môn Toán ở trường THCS

1.4.1 Phân cấp quản lí HĐDH môn Toán tại trường THCS

1.4.2 Mục đích của việc quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS

Thực hiện mục tiêu của chương trình giáo dục do Phòng Giáo dục, Sở GD&ĐT, Bộ GD&ĐT qui định

Củng cố và phát triển được đội ngũ GV dạy Toán của nhà trường Muốn phát triển được đội ngũ nhân lực của nhà trường, CBQL, BGH nhà trường phải nắm được chất lượng đội ngũ hiện có; biết được mặt mạnh, mặt yếu về chuyên môn của từng giáo viên, hiểu được nguyện vọng, tâm lí tình cảm, sức khỏe và hoàn cảnh gia đình

họ

Thu hút đội ngũ GV dạy Toán giỏi về trường và công tác tại cơ sở thông qua các hoạt động tuyển dụng và chế độ đãi ngộ đối với GV