Hình tượng ma quỷ trong truyền kỳ mạn lục từ góc nhìn văn hóa học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Nguyễn Hoài Linh HÌNH TƯỢNG MA QUỶ TRONG TRUYỀN KỲ MẠN LỤC TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Hoài Linh

HÌNH TƯỢNG MA QUỶ

TRONG TRUYỀN KỲ MẠN LỤC

TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Thành phố Hồ Chí Minh – 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Hoài Linh

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS PHAN THỊ THU HIỀN

Thành phố Hồ Chí Minh – 2020

LỜI CAM ĐOAN

T i xin m o n y l ng tr nh nghi n u ri ng t i C k t quả

n u trong lu n v n l trung th h nh x C t i li u th m khảo tr h n

xuất x r r ng T i ho n to n h u tr h nhi m v ng tr nh nghi n u

m nh

T giả

Nguyễn Hoài Linh

th c quý báu và tạo i u ki n cho tôi khi th c hi n tài

Tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắ n GS.TS Phan Th Thu Hi n ã nh hướng tài, t n t nh hướng d n cho tôi trong một thời gian dài học t p, nghiên c u và th c hi n lu n v n

Xin ược bi t ơn ấng sinh th nh gi nh ùng bạn bè ồng nghi p

ã lu n ồng h nh v l iểm t a vững chắ ể tôi hoàn thành lu n v n n y

T giả

Nguyễn Hoài Linh

MỤC LỤC

Tr ng phụ b

Lời m o n

Lời cảm ơn

Mục lục

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT TÁC PHẨM TRUYỀN KỲ MẠN LỤC CỦA NGUYỄN DỮ 13

1 1 Cơ sở l lu n 13

1 1 1 Thể loại truy n kỳ 13

1 1 2 H nh tượng m quỷ 16

1.1.3 V n h trong mối qu n h với v n họ 20

1 2 Kh i qu t t phẩm Truy n kỳ mạn lụ Nguyễn Dữ 23

1 2 1 T giả Nguyễn Dữ 23

1 2 2 T phẩm Truy n kỳ mạn lụ 26

1.3 S xuất hi n h nh tượng m quỷ trong Truy n kỳ mạn lụ 29

1.3.1 Theo nguồn gố 29

1.3.2 Theo vai trò 33

1.3.3 Theo giới t nh 37

Tiểu k t Chương 1 42

Chương 2 NỘI DUNG THỂ HIỆN VÀ Ý NGHĨA CỦA HÌNH TƯỢNG MA QUỶ TRONG TÁC PHẨM TRUYỀN KỲ MẠN LỤC CỦA NGUYỄN DỮ TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC 44

2 1 H t i 44

2 1 1 H nh tượng m quỷ trong t i l h sử 44

2 1 2 H nh tượng m quỷ trong t i th s 47

2 1 3 H nh tượng m quỷ trong t i tình yêu, hôn nhân 51

2 2 H h 58

2 2 1 H nh tượng m quỷ với s thể hi n v n h Nho giáo 58

2 2 2 H nh tượng m quỷ với s thể hi n v n h Ph t gi o 62

2 2 3 H nh tượng m quỷ với s thể hi n v n h Đạo gi o 68

2 2 4 H nh tượng m quỷ với s thể hi n qu n iểm ạo v n h t n ngưỡng n gi n 72

Tiểu k t Chương 2 78

Chương 3 NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN HÌNH TƯỢNG MA QUỶ TRONG TÁC PHẨM TRUYỀN KỲ MẠN LỤC CỦA NGUYỄN DỮ TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC 80

3 1 C th ph p x y ng nh n v t 80

3 1 1 T n tuổi l i l h 80

3.1.2 Ngoại h nh 81

3.1.3 Lời n i 85

3.1.4 H nh ộng 89

3 2 H nh tượng kh ng gi n - thời gi n 94

3.2.1 Không gian ngh thu t 94

3 2 2 Thời gi n ngh thu t 100

3 3 K t ấu 104

3.3.1 Cốt truy n 104

3 3 2 Điểm nh n 106

3 3 3 Giọng i u 109

Tiểu k t Chương 3 116

KẾT LUẬN 118

TÀI LIỆU THAM KHẢO 121 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Loại h nh v n họ kỳ ảo s hút ối với các t giả s ng t ũng như giới nghi n u v n họ từ xư n n y S huyển bi n các gi i oạn thời kỳ v n họ theo B khtin ượ ặ trưng bởi s th y ổi ời sống thể loại Truy n kỳ l một thể loại ặ trưng ti u biểu v n họ phương

Đ ng V n họ kỳ ảo r ời kh sớm ph t triển mạnh mẽ Ở Vi t N m t

phẩm Truyền kỳ mạn lục Nguyễn Dữ v tr qu n trọng trong quá trình

ph t triển thể loại này Nh n v t m quỷ xuất hi n kh nhi u trong truy n truy n kỳ ả một th giới m quỷ rất phong phú v ạng Trong

ời sống tinh thần on người h nh tượng m quỷ lu n một v tr ặ

bi t trong tư uy on người Con người v n lu n tin rằng m quỷ tồn tại song song trong uộ sống on người hằng ng y Đặ bi t trong v n h

Vi t N m h nh tượng m quỷ ượ người Vi t hú ý qu n t m Qu lu n

họ ơ sở v Trung họ phổ th ng Vi ổi mới phương ph p ạy họ Ngữ

v n l nhi m vụ qu n trọng gi o vi n kh ng hỉ t p trung v o nội ung m

òn phải hướng n họ sinh ti p n t phẩm theo nhi u h kh nh u như thể loại thi ph p nhằm h nh th nh v rèn luy n kĩ n ng ọ hiểu loại

v n bản ho em họ sinh huẩn b ho hương tr nh gi o ụ phổ th ng mới

V v y vi nghi n u h nh tượng m quỷ trong truy n truy n kỳ rất

qu n trọng m ng t nh th tiễn o Với những l o v ý nghĩ tr n húng

t i quy t nh họn t i nghi n u n y

2 Mục đích nghiên cứu

Mụ h lu n v n l t m hiểu h nh tượng m quỷ trong Truyền kỳ

mạn lục từ g nh n v n h họ Để ạt ượ mụ h tr n lu n v n sẽ

ph n t h ngh thu t x y ng h nh tượng m quỷ trong Truyền kỳ mạn lục;

t m hiểu những vấn li n qu n n t n ngưỡng v n h n gi n các tư tưởng t n gi o, qu n ni m h tư uy on người thời trung ại Nh n

v t m quỷ trong truy n truy n kỳ l một phương ti n ngh thu t thể hi n

qu n ni m v on người v xã hội mỗi t giả C t giả mượn huy n

m quỷ nhưng th t r ũng l ể n i huy n hi n th on người trần th

Để ph n t h l m r h nh tượng m quỷ trong Truyền kỳ mạn lục từ g

nh n v n h họ , lu n v n sẽ khảo s t ph n loại h nh tượng m quỷ v nguồn gố v i trò v giới t nh; phương i n x y ng nh n v t gồm tên tuổi l i l h ngoại h nh lời n i h nh ộng v nội t m nh n v t m quỷ; y u tố kh như kh ng gi n ngh thu t thời gi n ngh thu t k t ấu

tá phẩm ng n từ t phẩm Từ lu n v n sẽ rút r ý nghĩ h nh tượng

m quỷ v s thể hi n qua h tư tưởng Đồng thời lu n v n sẽ l m r

h nh tượng n y trong Truyền kỳ mạn lục trong iễn tr nh v n họ Đ ng Á qu

vi so s nh với t phẩm truy n kỳ trung ại thuộ v n họ nướ

Đ ng Á ể thấy r những nét tương ồng v kh bi t

3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

C t phẩm v n họ Vi t N m từ th kỉ XV n th kỉ XVII trong

Truyền kỳ mạn lục Nguyễn Dữ v tr qu n trọng trong ti n tr nh ph t

triển v n họ Vi t N m V v y Truyền kỳ mạn lục ã ượ nhi u nh

nghi n u qu n t m và những b i vi t t m hiểu v t phẩm n y Các công

tr nh nghi n u trong v ngo i nướ ã t p trung v o những kh ạnh kh

nh u v nội ung ũng như ngh thu t trong Truyền kỳ mạn lục B n ạnh

ũng nhi u ng tr nh nghi n u v v n h Vi t N m từ nghi n u

v n họ từ g nh n v n h họ

(1) Những công trình nghiên cứu của các học giả Việt Nam

Trướ th kỉ XX nhi u t giả như Vũ Kh m L n Ph n Huy Chú L

Quý Đ n ã nghi n u v ặ iểm thể loại n y Truyền kỳ mạn lục vừ

gi tr hi n th v gi tr nh n ạo o vừ l một tuy t t thể loại

truy n kỳ Nh nghi n u Vũ Kh m L n từng khen tặng: Truyền kỳ mạn lục

l một ng “thi n ổ kỳ bút” Ph n Huy Chú ũng ã khen rằng Truyền kỳ

mạn lục l “ ng v n h y b ại gi ” Còn L Quý Đ n ngợi Truyền kỳ mạn lục l “lời lẽ th nh t o tốt ẹp người bấy giờ lấy l m ngợi khen” (Trúc

Khê, 2017) Như v y t giả ã qu n t m n thể loại n y qu t phẩm truy n kỳ ụ thể nhưng v n hư nghi n u kh i qu t và t m hiểu sâu

hơn v nh n v t m quỷ trong Truyền kỳ mạn lục từ g nh n v n h họ Nhi u b i nghi n u so s nh Truyền kỳ mạn lục với Tiễn đăng tân thoại

ể thấy ượ s ti p thu ảnh hưởng truy n kỳ Trung Ho ồng thời s ổi

mới s ng tạo Truyền kỳ mạn lục Cụ thể trong b i nghi n u “Thử so sánh Truyền kỳ mạn lục với Tiễn đăng tân thoại” (Trần Nghĩ 1987) t giả

ã so s nh Truyền kỳ mạn lục với Tiễn đăng tân thoại v mặt như ấu tạo

thể v n phạm vi t i v ý ồ người ầm bút B n ạnh òn so s nh

tr n từng u huy n ri ng lẻ trong h i t phẩm Qu vi so s nh nh nghi n u Trần Nghĩ ã ư r nh n nh t phẩm Cù H u h nh

l gợi ý qu n trọng v họn t i v h v n ụng thể loại ể giúp Nguyễn

Dữ th m khảo ể l m n n ki t t m nh Tuy nhi n t giả ũng ã hư

kh i th s u v nh n v t m quỷ ụ thể trong h i t phẩm qu vi so s nh

trên Hay trong b i vi t “Truyền kỳ mạn lục ưới g ộ so s nh” (Nguyễn

Đ ng N 2005) t giả ã hỉ r h i vấn ần giải quy t l t n t giả

v nh n Truyền kỳ mạn lục T giả ã giải th h l giải ụ thể ụm từ

trong t n t giả v nh n Tuy nhi n b i vi t v n hư hỉ r iểm s ng tạo mới mẻ trong t phẩm n y Còn trong b i vi t “Bàn góp v ti p thụ v ổi

mới trong Truyền kỳ mạn lục” (Phạm Tuấn Vũ 2011) t giả ã hỉ r những

ti p thu v ổi mới trong t phẩm n y ụ thể Nguyễn Dữ ã ti p thu từ t

phẩm Tiễn đăng tân thoại Cù H u từ t giả ã ổi mới trong h nh

Truyền kỳ mạn lục m nh Phạm Tuấn Vũ ã ối s nh h i truy n ùng thể

loại truy n kỳ l Chuyện chức phán sự đền Tản Viên và Chuyện tư pháp ở

điện Thái Hư Tuy nhiên b i nghi n u n y v n hư l m nổi b t h nh tượng

nh n v t m quỷ m hỉ b n v s ti p thu v ổi mới ở một số kh ạnh

trong Truyền kỳ mạn lục

Nh nghi n u Đinh Ph n Cẩm V n ũng ã b i vi t t m hiểu h

thống nh n v t kỳ ảo n i hung v nh n v t m quỷ n i ri ng trong Truyền kỳ

mạn lục (Đinh Ph n Cẩm V n 2000) T giả ho rằng i kỳ chính l hạt

nh n ơ bản truy n kỳ Bởi y u tố kỳ kh ng xuất hi n một h ng u nhi n m th m gi v o ốt truy n thú ẩy iễn bi n ốt truy n Hơn th i

kỳ òn hi phối tư uy ngh thu t t giả C i kỳ khi n ho u huy n

kh ng hỉ ừng lại ở vi ghi hép m trở th nh sản phẩm hư ấu tưởng tượng Do n ũng l h th phương ti n ể x y ng những nh n v t

th giới trần tụ thường nh t ti p tụ l n tỏ tới những tưởng tượng những

m th những iễn giải “lạ h ” ộ giả tạo n n s hấp n m hoặ

v n hương kỳ ảo n i hung ũng như truy n truy n kỳ n i ri ng

Cụ thể trong u huy n Chuyện người con gái Nam Xương một u

huy n kh quen thuộ ối với húng t nhi u b i vi t nghi n u ư r

nh n nh v u huy n n y Qu n iểm nh nghi n u Nguyễn Đ ng

N : “Với “Người con gái Nam Xương”, Nguyễn Dữ đã vượt khỏi những công

thức ước lệ về hình tượng người phụ nữ trong thể truyền kỳ Vũ Nương không phải là hình tượng một trang liệt nữ, nàng chỉ là một người đàn bà bình thường như bao người vợ, người mẹ, trong đời thực…” (Nguyễn Đ ng N ,

2005) Còn theo nh nghi n u Nguyễn Đ nh Chú ã ho rằng: ““Chuyện

người con gái Nam Xương” có ý nghĩa triết học cao hơn “Truyện Kiều”, bởi nội dung đã chạm vào sự ma quái có thực trong cuộc sống con người muôn thủa” (Nguyễn Đ nh Chú 2017)

Chúng t thường thấy nh n v t m quỷ trong t phẩm v n hương hầu như l hi n th n người nữ nh n v t m nữ l nh n v t kh quen thuộ

ối với người ọ trong những u huy n truy n kỳ trong t phẩm Trong

b i vi t “So s nh huy n t nh giữ Người v Hồn m trong Tiễn đăng tân

thoại và Truyền kỳ mạn lục” (Đinh Th Kh ng, 2007) t giả ã khảo s t

nh m t phẩm vi t v huy n t nh giữ người v hồn m Từ t giả h thống nh n v t h i t giả Cù H u v Nguyễn Dữ s kh nh u r r t

l v ảm h ng ngh thu t h i t giả qu so s nh thể nh n thấy

ượ s l họn nh n v t x y ng những mối qu n h giữ nh n

v t l iểm hội tụ nội ung t phẩm l phương ti n ngh thu t ể thể hi n

qu n ni m v on người v xã hội mỗi t giả B i vi t ã rút r những

nh n nh qu n trọng như ối với v n họ trung ại thể loại l một phạm trù

qu n trọng thường ượ x nh ở t n gọi t phẩm; v n họ kỳ ảo ã phản nh ượ s phong phú trong tr tưởng tượng on người; phản nh

s ph tạp trong tư tưởng on người huy n t nh giữ người v hồn m

hỉ l huy n hỉ trong tưởng tượng ho n to n kh ng th t

Còn trong Chuyện tình ma nữ trong truyền kỳ Đông Á (Ph n Th Thu

Hi n 2017), nh nghi n u Ph n Th Thu Hi n h bi n ã ho thấy Tiễn

đăng tân thoại (Cù H u) Kim Ngao tân thoại (Kim Si Seup), Truyền kỳ mạn lục (Nguyễn Dữ) và Vũ nguyệt vật ngữ (Ue Akin ri) l những t phẩm ti u

biểu ho thể loại truy n kỳ trong v n họ Đ ng Á ụ thể l ở Trung Quố

H n Quố Vi t N m Nh t Bản C t phẩm t p trung v o những huy n

t nh m nữ m ng t nh h ại i n v iển h nh mong muốn mở r một h nh

tr nh thú v ọ bốn t phẩm từ g nh n loại h nh v trong qu n h v n họ -

v n h khu v Đ ng Á Ch nổi b t trong phần lớn u huy n

m nữ ở ả h i ạng th l kh t kh o gắn k t những l i h u ảnh ngộ bi t ly ũng như kh t kh o gắn k t giữ tr i ơn g i hi K t thúc các

u huy n u bi k h: hoặ l i vĩnh quy t hi l hoặ ả h i phải

h t

Nh n v t m trong v n họ n i hung v v n họ Vi t N m n i ri ng xuất hi n ở nhi u t phẩm ã nhi u b i nghi n u v vấn n y ụ thể

trong b i vi t “Ma với tư h l nh n v t v n họ ” (Ng T L p 1999) t

giả ã ư r nh nghĩ v truy n m truy n k ảo v truy n truy n kỳ

S u t giả ã ư r nh nghĩ v m m trong v n họ thường hi n

h nh th nh n b m b o giờ ũng l n b ẹp Nh n v t m nữ trong v n

họ ượ nh n nh n như l một biểu hi n m u thu n xã hội l những linh hồn mong muốn ượ trả thù B n ạnh m quỷ òn xuất hi n ở mọi

v t trong thi n nhi n Từ t giả b i vi t ã rút r nỗi sợ bản n ng v nỗi

sợ v n họ khi nghe những u huy n m nh n v t m quỷ l l m ho on người nử tin nử ngờ g y ho on người sợ hãi Truy n kỳ ảo r ời l một bướ ngoặt lớn ối với phương T y n l m th y ổi ho n to n tư uy người s ng t v n hương H y trong bài vi t “M quỷ trong v n họ Vi t

Nam” (Trần Minh Thương, 2011) ho thấy t giả ã nghi n u m quỷ ở

gi i oạn v n họ Vi t N m ụ thể l trong v n họ n gi n v n họ trung ại v v n họ hi n ại Tuy nhi n t giả hỉ mới t m r v ph n t h

v i trò nh n v t m quỷ trong t phẩm v n họ ở từng thời kỳ hư

l m r ượ s ối s nh tương qu n giữ nh n v t m quỷ trong Truyền

kỳ mạn lục với nh n v t m quỷ trong t phẩm kh ở những gi i oạn

Trong bài “Suy nghĩ th m v Vũ nguyệt vật ngữ v thử so s nh với

Truyền kỳ mạn lục” Đo n L Gi ng (2010) ã t m hiểu v thể loại truy n

kỳ trong v n họ Á Đ ng v h nh nghĩ thể loại truy n kỳ so s nh thể loại truy n kỳ với thể loại kh như truy n h qu i B i vi t ã giới thi u

v t giả ti u biểu ùng với t phẩm nổi ti ng trong n n v n họ

Đ ng Á như Kim Thời T p với Kim Ngao tân thoại (H n Quố ) As i Ry i với Già tì tử (Nh t Bản) Ue Akin ri với Vũ nguyệt vật ngữ (Nh t Bản)

B n ạnh b i vi t òn ph n t h s ảnh hưởng Vũ nguyệt vật ngữ ảnh hưởng n Truyền kỳ mạn lục Nguyễn Dữ so s nh iểm giống nh u v

kh nh u giữ Mẫu đơn đăng ký (trong Tiễn đăng tân thoại), Chuyện cây

gạo (trong Truyền kỳ mạn lục) và Chiếc nồi thiêng ở đền Kibitsu (trong Vũ nguyệt vật ngữ) Từ qu phần ph n t h nh nghi n u Đo n L Gi ng

ã n u l n gi tr hữ “kỳ” trong Vũ nguyệt vật ngữ và Truyền kỳ mạn lục

ể húng t hiểu r hơn y u tố kỳ ảo trong t phẩm v n họ nướ

Đ ng Á

Như v y nh nghi n u u p n một nh n v t m quỷ trong một t phẩm ụ thể nhưng hỉ mới kh i qu t v th n ph n người phụ nữ

ượ phản nh trong Truyền kỳ mạn lục òn v y u tố kỳ ảo nh n v t n y

v n hư ượ kh i th nghi n u sâu

Các công tr nh nghi n u v v n h Vi t N m ũng kh nhi u Cụ thể

như trong Bản sắc văn hóa Việt Nam (Ph n Ngọ 2018) p n những

kh i ni m v v n h v bản sắ v n h Vi t N m ư r hướng ti p n

v n h Vi t N m ồng thời so s nh giữ n n v n h Vi t N m với v n h Trung Quố khẳng nh b y v n h người Vi t N m C ng tr nh ũng ã ư r những nh n nh v v n h Vi t N m gi o lưu với v n h

th giới ồng thời gi o lưu với tư tưởng t n gi o như ạo Nho Vi t N m

ạo gi o Trung Ho v t n ngưỡng Vi t N m Nh nghi n u ũng ã

ư r h ph t huy v n h trong uộ ti p xú gặp gỡ v n h hi n n y v

ặ bi t l ưu th v n h Vi t N m trong gi i oạn kinh t th trường

H y trong ng tr nh nghi n u Từ cái nhìn văn hóa (Đỗ L i Thúy

2018) ã ư r i nh n kh nh u v v n h như v n h nh n từ v n

h v n họ nh n từ v n h ặ bi t trong ng tr nh ũng ã ư r những

ti p xú với những nh v n h như Nguyễn Ngọ Chương Đo n V n Chú Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Khắ Vi n Từ Chi Th i B V n h y Trần Quố Vượng

Còn trong Văn hóa Việt Nam nhìn từ mẫu người văn hóa (Đỗ L i Thúy

2018) ã ư r những nh n nh v gi o lưu v n h ở Vi t N m thời ại

v n h v ặ bi t l những m u người v n h như on người làng xã, con người v ngã on người qu n tử on người t i tử on người nh n Qu

ho thấy s ph t triển ý th nh n qu m u người v n h bản

sắ v n h Vi t N m qu gi o lưu v n h

Qu ng tr nh nghi n u v v n h tạo ti n ho vi nghi n

u t phẩm v n họ từ g nh n v n h họ Đặ bi t trong t i lu n v n

nghi n u h nh tượng m quỷ trong Truyền kỳ mạn lục Nguyễn Dữ sẽ

m ng lại một g nh n nghi n u mới l từ g nh n v n h họ Nh n

v t m quỷ trong t phẩm sẽ thể hi n những nét ặ sắ v v n h Vi t

N m m bản sắ n tộ

(2) Những công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài

Khi nghi n u v Kim Ngao tân thoại b i vi t “Đ t i t nh y u trong

Kim Ngao tân thoại H n Quố (so s nh với Truyền kỳ mạn lục Vi t

Nam)” (Kim Seo Na, 1995), t giả Kim Seo N (H n Quố ) ho rằng:

“Truyền kỳ mạn lục Vi t N m h u ảnh hưởng Tiễn đăng tân thoại

Cù T ng C t Trung Quố giống như Kim Ngao tân thoại” T giả Kim Seo Na ã ư r nh n nh s ảnh hưởng Tiễn đăng tân thoại ối với Nguyễn Dữ khi ng vi t t phẩm Truyền kỳ mạn lục V kh ng hỉ ri ng

Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ mà Kim Ngao tân thoại của Hàn Quốc

ũng h u s ảnh hưởng từ Tiễn đăng tân thoại

Hay trong b i vi t “Những vấn kh nh u li n qu n n Truyền kỳ

mạn lục” (Kawamoto Kuriye, 1996) K w moto Kuriye (Nh t Bản) qu n

iểm nh gi Truyền kỳ mạn lục l một t phẩm vi t lại theo m h nh t i thể loại mô típ Tiễn đăng tân thoại Tuy nhiên, Truyền kỳ mạn lục ượ

vi t lại m ng m m u sắ v n h Vi t N m loại bỏ bớt m u sắ v n hóa Trung Quố ; những h nh ảnh mô típ ốt truy n phù hợp với thể loại truy n kể Vi t N m phù hợp với v n h on người Vi t N m

V o giữ những n m 80 họ giả người Ng B Riftin ã nghi n u ảnh

hưởng Tiễn đăng tân thoại trong b i vi t Cù Hựu và truyền kỳ Việt Nam,

in trong sách Tiểu thuyết đoản thiên Trung Quốc trung thế kỉ (B Riftin, 1980)

ho rằng thể loại truy n kỳ ở Vi t N m ượ h nh th nh tr n ơ sở thể loại

n y ở Trung Quố v Nguyễn Dữ ã khởi xướng ho thể loại truy n kỳ ở Vi t

Nam ụ thể l qu t phẩm Truyền kỳ mạn lục

Còn trong c ng tr nh nghi n u nh nghi n u người Trung Quố

Trần Í h Nguy n thể hi n qu n iểm l “Nghi n u so s nh Tiễn đăng tân

thoại và Truyền kỳ mạn lục l một vi kh ng thể xem nhẹ trong nghi n u

v n họ Đ ng Á” (Trần Í h Nguy n, 1999) Đ l ng tr nh nghi n u v

nguồn gố tư tưởng mụ h s ng t Tiễn đăng tân thoại v kể ả

Truyền kỳ mạn lục B i vi t t m hiểu những nét tương ồng v kh bi t giữ

h i t phẩm s ti p thu Nguyễn Dữ ối với Tiễn đăng tân thoại nhằm họn lọ thể hi n những qu n iểm phù hợp trong Truyền kỳ mạn lục

Trên các nguồn t i li u trong lu n v n n y húng t i sẽ nghi n u

vẻ ẹp ý nghĩ gi tr h nh tượng m quỷ trong u huy n n y từ

g nh n v n h họ Đ y l kh ạnh òn rất mới mẻ ể t m hiểu v h nh tượng n y Qu lu n v n khẳng nh t i n ng Nguyễn Dữ trong ngh

thu t x y ng nh n v t m quỷ trong Truyền kỳ mạn lục

4 Đối tƣợng và phạm vi đề tài

Với những mụ h v nhi m vụ ã n u ở tr n húng t i x nh ối

tượng nghi n u lu n v n l h nh tượng m quỷ trong Truyền kỳ mạn

lục từ g nh n v n h họ ượ thể hi n qu h ph n loại phương

i n x y ng nh n v t v tương qu n trong y u tố kh ể l m r v i

trò ý nghĩ v gi tr h nh tượng n y trong Truyền kỳ mạn lục ồng thời

l m r h nh tượng n y trong iễn tr nh v n họ Đ ng Á qu vi so s nh

t phẩm trung ại truy n kỳ thuộ v n họ nướ Đ ng Á

n thể loại truy n kỳ v Truyền kỳ mạn lục Nguyễn Dữ ể phân tích

nh n v t m quỷ trong qu n h với nh n v t kh trong h thống nh n v t

t phẩm; trong qu n h với kh ng gi n thời gi n kỳ ảo; trong qu n h với k t ấu t phẩm; trong quan h với lời v n ngh thu t; trong qu n h với

h tư tưởng

- Phương ph p ti p n li n ng nh:

Phương ph p n y sẽ giúp l m r vấn li n qu n n t i liên

ng nh v n họ với lĩnh v kh nh u như v n h họ l h sử xã hội

họ t n ngưỡng t m l họ trong nghi n u h nh tượng m quỷ

- Phương ph p so s nh:

Phương ph p so s nh ượ sử ụng ể so s nh h nh tượng m quỷ trong truy n kỳ trung ại với truy n ổ n gi n ồng thời so s nh h nh tượng m

quỷ trong truy n kỳ Vi t N m v truy n kỳ v n họ nướ Đ ng Á kh

6 Đóng góp của luận văn

Qu k t quả khảo s t ph n t h v tổng hợp lu n v n l m r nội

ung thể hi n hình tượng m quỷ trong Truyền kỳ mạn lục từ g nh n v n

h họ ượ thể hi n qu nội ung v ngh thu t x y ng h nh tượng n y

Qu lu n v n ho thấy ng g p qu n trọng Nguyễn Dữ với n n v n

họ Vi t N m

B n ạnh lu n v n ũng g p phần nhỏ trong vi t m hiểu h nh tượng

m quỷ l một loại h nh nh n v t s hấp n thu hút ối với người ọ từ

g nh n kh l g nh n v n h họ giúp hiểu r hơn n n v n h

Vi t N m

7 Bố cục của luận văn

Ngo i Mở ầu v K t lu n lu n v n gồm 3 hương:

Chương 1: Cơ sở l lu n v kh i qu t t phẩm Truyền kỳ mạn lục

Nguyễn Dữ

Chương n y giới thi u v thể loại truy n truy n kỳ h nh tượng m quỷ trong truy n truy n kỳ; kh i qu t sơ nét v t giả Nguyễn Dữ v t phẩm

Truyền kỳ mạn lục; ồng thời khảo s t thống k s xuất hi n h nh tượng m

quỷ trong t phẩm với những kh ạnh kh nh u như theo nguồn gố v i trò giới t nh B n ạnh giới thi u sơ nét v những t giả ùng thời kỳ với Nguyễn Dữ trong n n v n họ truy n kỳ nướ Đ ng Á ể li n h so

s nh với những t phẩm truy n kỳ nướ Đ ng Á

Chương 2: Nội ung thể hi n v ý nghĩ h nh tượng m quỷ trong

t phẩm Truyền kỳ mạn lục Nguyễn Dữ từ g nh n v n h họ

Chương n y ph n t h nội ung h nh tượng m quỷ thể hi n qu

h t i như l h sử th s t nh y u h n nh n v h h v n h như

v n h Nho gi o Ph t gi o Đạo gi o Từ rút r ý nghĩ h nh tượng

m quỷ trong t phẩm Đồng thời li n h với những t phẩm truy n kỳ

v n họ nướ Đ ng Á ể t m r những iểm giống nh u v kh bi t v nội ung thể hi n h nh tượng m quỷ trong t phẩm

Chương 3: Ngh thu t thể hi n h nh tượng m quỷ trong t phẩm

Truyền kỳ mạn lục Nguyễn Dữ từ g nh n v n h họ

Chương n y t m hiểu ngh thu t thể hi n h nh tượng m quỷ qu th

ph p x y ng nh n v t như t n tuổi l i l h ngoại h nh lời n i h nh ộng

nh n v t; h nh tượng kh ng gi n v thời gi n k t ấu t phẩm gồm

ốt truy n iểm nh n giọng i u trong t phẩm Qu so s nh li n h với những t phẩm truy n kỳ nướ Đ ng Á ể l m r ngh thu t thể hi n

h nh tượng m quỷ trong Truyền kỳ mạn lục n i ri ng v t phẩm v n

họ truy n kỳ nướ Đ ng Á n i hung

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT TÁC PHẨM

TRUYỀN KỲ MẠN LỤC CỦA NGUYỄN DỮ

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Thể loại truyền kỳ

Từ điển văn học (bộ mới) nh nghĩ thể loại truy n kỳ l : “Một h nh

th v n xu i t s Trung Quố bắt nguồn từ truy n kể n gi n s u nh

v n n ng l n th nh v n hương b họ sử ụng motif kỳ qu i ho ng ường lồng v o trong ốt truy n ý nghĩ trần th (…) Tuy nhi n trong truy n b o giờ ũng nh n v t l người th t v h nh nh n v t m ng h nh

th phi nh n th ũng hỉ l s h i u ph ng ại t m lý, tính cách một loại người n o ấy v v th truy n truy n kỳ m ng m y u tố nh n bản gi tr nh n bản s u sắ ” (Đỗ Đ Hiểu Nguyễn Hu Chi Phùng V n Tửu Trần Hữu T , 2003) Như v y qu h nh nghĩ tr n kh i ni m thể loại truy n kỳ ượ bắt nguồn từ Trung Quố th nh h nh v o thời nh Đường ụ thể l trong t phẩm truy n kể n gi n ượ ghi hép lại trở

th nh một thể loại v n họ Nh n hung thể loại truy n kỳ l một thể loại v n

xu i t s thời trung ại sử ụng y u tố hư ấu kỳ ảo ho ng ường trong ốt truy n h x y ng h nh ảnh nh n v t nhằm phản nh hi n th

uộ sống on người

Trong v n hương kỳ ảo Đ ng Á v n họ Trung Quố l n n v n họ kỳ

ảo s ảnh hưởng lớn n n n v n họ nướ kh trong khu v

L h sử truy n kỳ ảo Trung Quố hi l m thời kỳ s u: truy n h qu i thời Lụ tri u truy n truy n kỳ thời Đường - Tống truy n h thời Minh - Thanh Đặ bi t thể loại truy n kỳ này ạt ượ nhi u th nh t u nhất v o ời Đường Các tác phẩm truy n kỳ ời Đường nội ung kh ạng phong phú, t p trung v o h h y u l t nh y u n m nữ v m ng khuynh hướng h nghĩ nh n v n s u sắ V n họ truy n kỳ thời Đường g p phần

v o vi khẳng nh gi tr trong vi phản nh hi n th ời sống on người C h x y ng các nh n v t t nh ti t ng n ngữ u s ng tạo v những nét khá ộ o S u thể loại truy n kỳ này ti p tụ ph t triển ở ời Tống Nguy n Như Hồng Mại ( ời Tống) ã nh gi truy n kỳ ời Đường

l “kỳ i u một thời” Cuối Nguy n ầu Minh (vào uối th kỉ XIV và ầu

th kỉ XV) l một trong những gi i oạn ph t triển n ỉnh iểm truy n

kỳ trong t phẩm nổi ti ng Tiễn đăng tân thoại Cù H u 1427) S ng n ời Th nh (1644-1911) có t phẩm Liêu trai chí dị Bồ

(1341-Tùng Linh (1640-1715)

Như v y truy n truy n kỳ Trung Quố ã ể lại những th nh t u v

s ảnh hưởng lớn n n n v n họ nướ trong khu v Đ ng Á

Trong t phẩm Tiễn đăng tân thoại Cù H u s ảnh hưởng v lan

tỏ r r t nhất thú ẩy s r ời t p truy n truy n kỳ ở các nướ Đ ng Á

khác như H n Quố t phẩm Kim Ngao tân thoại Kim Si Seup 1493) Vi t N m t phẩm Truyền kỳ mạn lục Nguyễn Dữ ( ầu th kỉ XVI), hay Nh t Bản thì có tác phẩm Già tỳ tử As i Ryohi (1612 - 1691)

(1435-Cụ thể hơn t phẩm Kim Ngao tân thoại ượ Kim Si Seup ho n th nh v o

khoảng giữ th kỉ XV l tiểu thuy t H n v n ầu ti n H n Quố gi

tr lớn v nổi ti ng trong v n họ ổ iển nướ n y C truy n trong Kim

Ngao tân thoại kh nhẹ nh ng m ng m m u sắ Lão Tr ng tho t tụ phi u

u trong ảnh ẹp có tửu v sắ C u huy n truy n kỳ n y kh ng ữ ội

g y gắt như truy n Vi t N m v Nh t Bản Già tì tử một v tr qu n

trọng trong n n v n họ truy n kỳ Nh t Bản Mặ ù n kh ng phải l truy n truy n kỳ ầu ti n nhưng l t phẩm iển h nh theo thể loại truy n truy n kỳ

Nh t Bản Trong thể loại truy n truy n kỳ Nh t Bản Già tì tử v tr l

một t phẩm kh i ph thể loại òn v tr ỉnh o thuộ v Ue Akin ri với

ki t t Vũ nguyệt vật ngữ (Đo n L Gi ng, 2010)

Khi t m hiểu v thể loại truy n kỳ vi t m hiểu ặ trưng thể loại rất qu n trọng Thể loại truy n kỳ h i ặ trưng ơ bản Đặ trưng ầu

ti n l s k t hợp y u tố kỳ v th Kỳ ở y l kỳ ảo kỳ lạ nhấn mạnh t nh hất hư ấu ho ng ường Những y u tố ho ng ường kỳ ảo n y ượ tồn tại

ở h nh th “phi nh n t nh” nh n v t trong t phẩm v ụ như nh n

v t m quỷ v t h người hồ ly, yêu tinh Những t phẩm truy n kỳ nổi

ti ng ti u biểu v n họ truy n kỳ phương Đ ng u h ng nhi u y u

tố i kỳ ảo C i kỳ trong truy n truy n kỳ ã h u s ảnh hưởng v n

họ n gi n sử ký tư tưởng t n gi o n vi ượ t giả sử ụng như một th ph p ngh thu t K t hợp hặt hẽ với i kỳ trong thể loại

là cái th trong thể loại truy n kỳ lu n nhi u y u tố th Tuy nhi n

kh ng phải v y m i kỳ kh ng mất i mà n lu n hò quy n với i th

ể tạo n n một k t ấu hỉnh thể thống nhất l m n n ặ trưng thể loại này Trong b i vi t “V i trò i kỳ ảo trong truy n v tiểu thuy t Vi t

N m” nh nghi n u Đặng Anh Đ o giới thuy t h i ti n qu n trọng

i kỳ ảo b o gồm ( ) Y u tố si u nhi n v (b) Một phần ng lưỡng l giữ

i th v i huy n hoặ nh n v t v ộ giả Theo b “C i kỳ ảo ù

v i trò y u tố kỳ v th trong hai hạt nh n ơ bản truy n sẽ nhi u

th y ổi v những ặ iểm ri ng qu gi i oạn ph t triển kh nh u thể loại trong từng thời kỳ thời ại

Đặ trưng th h i thể loại truy n kỳ với tư h một thể loại v n họ ngh thu t l s k t hợp nhi u thể loại v n hương kh nh u kh ng hỉ

ri ng l thể loại truy n kể truy n thống Trong t phẩm truy n kỳ b n ạnh thể v n xu i òn sử ụng nhi u thể loại kh nh u như b o gồm v n vần thơ từ phú lụ … tạo n n một hỉnh thể thẩm mĩ “h ng h ng h u ngọ lời lời gấm th u” Nh nghi n u Trần Đ nh Sử ã từng kh i qu t: “truy n truy n kỳ ùng v n xu i ể kể n hỗ tả ảnh tả t nh th ùng v n bi n

ng u khi nh n v t bộ lộ ảm xú th thường l m thơ” (Trần Đ nh Sử, 2005) Một truy n truy n kỳ thường ung lượng kh ng lớn V v y nh nghi n u Nguyễn Đ ng N ã x p thể loại truy n kỳ v o thể loại truy n ngắn trung ại (Nguyễn Đ ng N , 2005) Bố ụ mỗi truy n truy n kỳ thường

hi th nh b phần: phần mở ầu giới thi u nh t nh t n tuổi nguồn gố

nh n v t; phần giữ truy n kể lại h nh trình, iễn bi n uộ ời nh n v t

v phần k t khẳng nh t nh h n th u huy n ồng thời thể hi n số

ph n từng nh n v t Phần lời b nh nằm uối mỗi truy n ũng ượ xem l một bộ ph n hữu ơ trong k t ấu hỉnh thể thể loại nhằm ư r những lời b nh lu n nh n xét t giả trong từng u huy n trong t phẩm

Truyền kỳ mạn lục

1.1.2 Hình tượng ma quỷ

Trong t phẩm truy n kỳ t giả t tr ti p ùng kh i ni m “nh n

v t m quỷ” Loại nh n v t n y xuất hi n ưới những h nh th t n gọi kh

nh u như m hồn m linh hồn (trong Chuyện cây gạo, Chuyện yêu quái ở

Xương Giang) quỷ (trong Chuyện tướng Dạ Xoa, Chuyện gã Trà Đồng giáng sinh) quỷ s (trong Chuyện Lý tướng quân, Chuyện chức phán sự đền Tản Viên), yêu quái (trong Chuyện nghiệp oan của Đào thị, Chuyện cái chùa hoang ở Đông Triều) hồn ho (trong Chuyện kì ngộ ở trại Tây) th m h l

t n tuổi, qu qu n l i l h ụ thể rõ ràng như một on người lú òn sống Hồn m quỷ y u tinh… l những kh i ni m kh phổ bi n trong ng n ngữ thường ng y nh n n ặ bi t l u huy n truy n mi ng hoặ trong suy nghĩ tư tưởng, v n h nh n n thời x xư H nh ảnh m quỷ

thuộ th giới t m linh on người v th ể khu bi t kh i ni m n y l

i u rất kh kh n Trong t m tr on người thời x xư lu n s hi n i n

h nh ảnh m quỷ họ lu n tưởng tượng r h nh ng h nh tượng m quỷ l những h nh ảnh rất gh tởm ng sợ khi n i thấy húng u

ảm gi sợ hãi khi p v V v y vi t m r những nh nghĩ ụ thể r ràng kh i ni m hỉ m ng t nh hất tương ối Chúng t i tr u nh

nghĩ những kh i ni m tr n h y u qu bộ Hán Việt tự điển

Thi u Chửu Từ điển Hán Việt từ nguyên Bửu K Việt Nam tự điển

nh m L V n Đ L Ngọ Trụ v Từ điển Tiếng Việt Ho ng Ph h

u những nh nghĩ kh nh u v kh i ni m n y Cụ thể:

Trong Từ điển Hán Việt từ nguyên nh nghĩ : M 魔 (thuộ bộ Quỷ

gồm 21 nét): l hữ gọi tắt Phạm ngữ M l nghĩ l ng n hại ph hoại gọi hung những vi th nh th i quen kh ng trừ bỏ ượ (Bửu K , 1999)

Còn trong Hán Việt tự điển (Thi u Chửu h bi n) th nh nghĩ : M

(trong M quỷ): i l m ho người t m muội l m mất lòng ạo gọi l

m ả (Thi u Chửu, 2011)

Theo Việt Nam tự điển nh m L V n Đ L Ngọ Trụ soạn v hi u

nh th m b nghĩ : Th nhất l hồn người h t kh ng ượ úng giỗ

kh ng nơi nương t hi n r ph quấy người sống; th h i m t l ý xấu phần v h nh trong on người giụ l m b y; th b ùng hỉ lễ h n ất người h t: m m (L V n Đ và L Ngọ Trụ, 1970)

Theo Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê), m l nh từ h i nghĩ : 1

Người ã h t ã thuộ v i m 2 S hi n h nh người h t theo m tín (Hoàng Phê, 2009)

Như v y kh i ni m “m ” trong từ iển nhi u nghĩ khác nhau nhưng nghĩ ượ sử ụng phổ bi n nhất l hỉ linh hồn người ã h t

h y s hi n h nh người ã khuất Chúng t i ũng sử ụng nét nghĩ n y

dùng ể nh nghĩ v nh n v t m quỷ trong Truyền kỳ mạn lục

Th h i t m hiểu v kh i ni m “quỷ” bộ từ iển ư r những nh nghĩ s u:

Trong Từ điển Hán Việt từ nguyên: Quỷ 鬼 (bộ quỷ 10 nét): người

ch t hóa thành; Quỷ s : những con quỷ vu Di m vương thường sai khi n (Bửu K , 1999)

Còn trong Hán Việt tự điển (Thi u Chửu) ho rằng: M người h t gọi

l quỷ (Thi u Chửu, 2011)

Như v y qu tr u từ iển H n Vi t thì kh i ni m “m ” v

“quỷ” kh ng s khu bi t r r ng kh ng những r nh giới ph n bi t rạ h

ròi ể hiểu ượ khi n o l m khi n o l quỷ Nhưng trong Từ điển Tiếng

Việt nh nghĩ r r ng ụ thể hơn v kh i ni m “quỷ”: Quỷ: on v t

tưởng tượng ở ưới m ph h nh thù kỳ v ữ tợn h y hi n l n quấy nhiễu

v l m hại người; Quỷ s : quỷ ưới m ph huy n h nh hạ linh hồn những người tội (Hoàng Phê, 2009)

Tất nhi n s ph n bi t nh nghĩ kh i ni m n y hỉ m ng t nh hất tương ối Đ n thời iểm hi n tại v n hư một nh nghĩ hung kh i

Theo Từ điển Hán Việt từ nguyên nh nghĩ : Quái 怪 (bộ t m 8 nét): lạ

lùng kh thường; Qu i v t: ồ v t h y thú v t lạ lùng kh ng mấy khi tr ng thấy (Bửu K , 1999)

Trong Hán Việt tự điển (Thi u Chửu) ho rằng kh i ni m “Qu i” m ng

b nghĩ : Lạ (qu i s : vi lạ); Y u qu i; Ngờ hãi (Thi u Chửu, 2011)

Còn Từ điển Tiếng Việt nh nghĩ : Qu i: lạ rất ng ngạ nhi n kh

thể hiểu nổi; Qu i v t: on v t tưởng tượng h nh thù qu i tr ng ng sợ

v ộ h y hại người (Hoàng Phê, 2009)

Trong truy n truy n kỳ húng t òn thấy nhắ tới kh i ni m

“y u y u tinh y u qu i” Từ điển Hán Việt từ nguyên ã nh nghĩ kh i

ni m n y như s u: Y u 妖 (Bộ nữ 7 nét): người hoặ v t sống l u n m bi t

bi n h v h y hại người Y u tinh: những v t qu i linh thi ng thường ọ nạt hoặ l m hại người (Bửu K , 1999)

Còn trong Từ điển Tiếng Việt (Ho ng Ph ) th : Y u: v t tưởng tượng

h nh thù qu i huy n l m hại người; Y u qu i: qu i v t l m hại người;

Y u tinh: v t tưởng tượng h nh thù qu i nhi u phép thu t v ộ (Hoàng Phê, 2009) Như v y kh i ni m “y u y u tinh y u m ” hỉ những

v t qu i thường khả n ng bi n h v hại người

Kh i ni m “tinh” òn xuất hi n trong t phẩm thuộ thể loại truy n

kỳ như on v t h th nh tinh ồ v t h th nh tinh Từ điển Hán Việt từ

nguyên nh nghĩ : Tinh 菁 (bộ thảo 14 nét): thần linh phần linh thi ng (Bửu

K , 1999) Còn Từ điển Tiếng Việt làm rõ: Tinh: on v t sống l u n m trở

th nh y u qu i huy n hại người theo tưởng tượng (Hoàng Phê, 2009)

Tuy nhi n loại h nh nh n v t m quỷ những nh n v t ũng l hồn m

on người nhưng s u khi h t ượ phong l thần oi giữ n mi u như

Nh Kh nh trong Chuyện người nghĩa phụ Khoái Châu hoặ ượ b n h tướ v ho i tr húng quỷ một vùng như V n Dĩ Th nh trong Chuyện

tướng Dạ Xoa

1.1.3 Văn hóa trong mối quan hệ với văn học

Hi n n y nhi u nh nghĩ kh nh u v v n h trong tư li u

nghi n u ụ thể như trong Văn hóa: Cái nhìn phân tích về khái niệm và

định nghĩa (Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions, N.Y.,

1952) ã ư r hơn 200 nh nghĩ v v n h C nh nghi n u ư r một nh nghĩ th h hợp ho ri ng m nh o kh i ni m v n h h t s rộng lớn Như v y hư một nh nghĩ ầy thống nhất v kh i ni m v n hóa

Kh ng i v t g gọi l v n h ả v ngượ lại bất kỳ v t g ũng

i mặt v n h V n h l qu n h N l mối qu n h giữ th giới biểu tượng v th giới th tại Qu n h ấy biểu hi n th nh một kiểu l họn ri ng một tộ người một nh n so với một tộ người kh một nh n kh Nét kh bi t giữ kiểu l họn l m ho húng kh nh u tạo th nh những n n v n h kh nh u l ộ khú xạ Tất ả mọi i m tộ người ti p thu h y s ng tạo u một ộ khú xạ ri ng mặt ở mọi lĩnh v v rất

kh ộ khú xạ ở một tộ người kh (Ph n Ngọ 1994) Nh nghi n u

Ph n Ngọ ã ư r nh nghĩ ụ thể như s u: “V n h l mối qu n h giữ th giới biểu tượng trong một nh n h y một tộ người với i th giới th tại t nhi u ã b nh n n y h y tộ người n y m h nh h theo

i m h nh tồn tại trong biểu tượng Đi u biểu hi n r nhất h ng tỏ mối

qu n h n y l v n h ưới h nh th ễ thấy nhất biểu hi n th nh một kiểu l họn ri ng nh n h y tộ người kh kiểu l họn

nh n h y tộ người kh ” (Ph n Ngọ 2018)

B n ạnh UNESCO ũng nh nghĩ v v n h như s u: “V n

h h m n y thể oi l tổng thể những nét ri ng bi t tinh thần v v t hất

tr tu v xú ảm quy t nh t nh h một xã hội h y một nh m người trong xã hội V n h b o gồm ngh thu t v v n hương những lối

sống những quy n ơ bản on người những h thống gi tr những

t p tụ v những t n ngưỡng ” (Tuyên bố về những chính sách văn hóa Hội

ngh quố t o UNESCO h tr Mehi o 1982) Như v y UNESCO ã thừ

nh n v n h tr ti p ph t triển xã hội v tr qu n trọng v trung t m

ng v i trò i u ti t xã hội ộng ồng

V n h h y v n h t m linh l một kh i ni m rất rộng lớn v hi phối trong uộ sống mỗi ng y húng t T m linh gắn li n với ý th mỗi

on người Trong ý th on người t m linh lu n hướng v những i thi ng li ng v o ả ượ biểu hi n qu những qu n ni m h y h nh ảnh thi ng li ng V n h t m linh lu n tồn tại trong ời sống nh n gi nh

Tổ quố v kể ả trong v n họ t n ngưỡng t n gi o Như v y thể hiểu khái quát, kh i ni m v n h t m linh l những gi tr v n h thi ng li ng

on người Đời sống v n h t m linh người Vi t rất phong phú v ạng Cụ thể l trong mỗi vùng mi n mỗi n tộ những phong tụ t p

qu n lễ hội ồng thời ũng những qu n ni m kh nh u v th giới t m linh Mỗi qu n ni m v th giới t m linh ấy thường xuất ph t từ th giới thần linh m họ ng thờ k nh Qu s ạng v phong phú v ời sống v n h tâm linh n tộ ho thấy n n v n h m bản sắ n tộ Vi t Nam

Trong t phẩm v n họ u thể hi n y u tố v n ho v v y v n họ

l tấm gương phản hi u v n ho N u v n ho hi phối qu tr nh ph t triển v n họ th ngượ lại v n họ ũng t ộng n v n h Trong tác phẩm v n họ , những biểu hi n v n ho ượ thể hi n qu s ti p nh n v

t i hi n chính nh v n Bằng những ngh thu t ng n từ t giả ã ấu

tr nh ph ph n những biểu hi n phản v n ho trong xã hội ương thời ồng thời khẳng nh những gi tr v n ho n tộ Giữ v n họ v v n ho mối qu n h gắn b m t thi t với nh u Cùng với những h ti p n v n

họ kh nh u như thi pháp họ xã hội họ hay mỹ họ thì h ti p n v n

họ bằng v n ho họ giúp t m hiểu r r ng ụ thể hơn t phẩm ngh thu t với h thống mã v n ho ượ h ng bên trong nó B n ạnh trong một số t phẩm v n họ òn thể hi n y u tố v n h t m linh ụ thể

ti u biểu trong Truyền kỳ mạn lục u huy n truy n kỳ ã thể hi n r nét

y u tố v n h t m linh qu vi x y ng h nh tượng nh n v t m quỷ M quỷ l loại nh n v t ó v tr qu n trọng trong tư uy t m linh on người

Vi t N m

Th giới v n h t m linh người Vi t ượ x y ng theo m h nh

“ ương s o m v y” – “trần s o m v y” V n h t m linh òn l hỗ

v tinh thần nh n n Vi t N m Y u tố t m linh thể xo u những mất m t u thương m ng lại ni m tin vững hắ on người v o th giới tâm linh họ lu n tin tưởng th giới thần linh sẽ ban phát cho họ những i u tốt ẹp thi ng li ng p ng những lời ầu nguy n họ V n h t m linh giúp on người hi n thắng s sợ hãi trướ h t chóc, giúp vượt qu những

i u kh ng may, em lại s b nh n trong t m hồn on người V th y u

tố t m linh tạo n n s ph t triển ạng ho n n v n h ộng ồng n

tộ Vi t N m Đời sống tâm linh l biểu hi n n p sống v n h với những

ướ vọng ni m tin on người v o th giới t m linh vừ gần gũi vừ mộ

mạ giản

Những y u tố v n ho li n qu n n l h sử phong tụ t p qu n tín ngưỡng, tôn giáo ượ v n ụng ể làm rõ các phương i n v nội ung v ngh thu t t phẩm v n họ B n ạnh v n họ òn ti p thu những

y u tố a v n ho phương Đ ng, v n ho n tộ , v n ho tộ người hay v n hoá vùng, tạo n n s ạng v v n h trong v n họ V n họ kh ng hỉ là một bộ ph n v n h h u s ảnh hưởng tr ti p từ v n h m v n họ còn l một trong những phương ti n tồn tại v bảo lưu bản sắ v n h

n tộ V n họ h u ảnh hưởng tr ti p từ m i trường v n h truy n thống

ộ o v v n h thời ại a n tộ

V n họ lu n hi m giữ v tr qu n trọng ời sống v n ho on người V n họ t ộng t h tới th giới qu n người ọ g p phần hình thành trong tư uy on người v những quan ni m v n h ạo luân lí, các qu n iểm v v n h tôn giáo t n ngưỡng V n họ còn t ộng tới tư tưởng v t nh ảm người ọ kh ng hỉ bằng tư uy logi ng n ngữ

mà còn h y u bằng thi ph p v ngh thu t x y ng h nh tượng nh n v t trong t phẩm B n ạnh v n họ thể hi n một n n v n ho ặ trưng ở từng gi i oạn h nh th nh v ph t triển n

1.2 Khái quát tác phẩm Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ

1.2.1 Tác giả Nguyễn Dữ

Ng y tr ng ầu trong phần giới thi u s h khi giới thi u v t giả

Nguyễn Dữ h giả Trú Kh ã vi t “Truyền kỳ mạn lục l một bộ s h ổ

t ã nhi u người bi t ti ng người vi t r s h ấy l ng Nguyễn Dữ

ời L ” (Trúc Khê, 2017) Đ n n y những tư li u v Nguyễn Dữ kh ng còn nhi u C t i li u ượ nh nghi n u giới thi u v Nguyễn Dữ ho bi t

t n th t ng l Nguyễn Dư nhưng người t v n quen gọi ng l Nguyễn

Dữ C một số t i li u ho rằng ng òn t n kh l Nguyễn T (Nguyễn

Đ ng N , 2005) Ông l người l ng Đỗ Tùng huy n Trường T n n y thuộ huy n Th nh Mi n tỉnh Hải Dương Ông l on tr i Nguyễn Tường Phi u người ỗ Ti n sĩ kho B nh Th n ni n hi u Hồng Đ th 27 (1486)

l m qu n n Thừ Tuy n s h m Thượng thư khi mất ượ thờ l m phú thần Từ nhỏ Nguyễn Dữ l người rất h m họ nhớ nhi u hiểu bi t s u rộng ọ nhi u s h vở i thi mấy lần trúng Hội thi lần trúng nhất nh trường trong một v i kho thi hội ượ bổ nhi m l m qu n tri huy n Th nh Tuy n Ông l họ trò nổi ti ng th ng minh Trạng Tr nh Nguyễn Bỉnh Khi m v bạn ồng m n l Trạng Bùng Phùng Khắ Kho n

Từ nhi u t i li u nghi n u kh nh u thể Nguyễn Dữ sinh v o khoảng uối th kỷ XV v lớn l n v o nử ầu th kỷ XVI Đ y l khoảng

thời gi n m bối ảnh l h sử Vi t N m nhi u bi n ộng Đ l thời kỳ h

ộ phong ki n Vi t N m bướ v o gi i oạn suy y u nh nh h ng v trầm trọng Trong 30 n m từ khi vu L Th nh T ng mất n khi Mạ Đ ng Dung ướp ng i l p n n nh Mạ th tới 6 v vu l n ng i rồi b gi t hại hoặ b ướp ng i Ho n ảnh ất nướ ho thấy t nh trạng thối n t rối ren nh nướ phong ki n lú bấy giờ Qu hi n th ho n ảnh ất nướ lú bấy giờ

ng ã thể hi n tư tưởng trong t phẩm Truyền kỳ mạn lục qu vi ph ph n

những bất ng những tr i ngượ v ạo l s suy ồi v ạo on người

Qu thể hi n kh t vọng t giả v một xã hội y n b nh ng bằng

uộ sống nh n n ược ầy ấm no

Ch nh v t nh h nh ất nướ lú bấy giờ khi ng r l m qu n thời nh L nhưng hỉ t l u s u sau một n m th ng ã h n nản với tri u nh bấy giờ, xin từ qu n v phụng ưỡng mẹ gi ho tròn ạo hi u ở núi rừng x Th nh

H vui với s h vở v n hương th nh hi n ho n uối ời người t gọi

ng l nh xử sĩ nghĩ l một kẻ sĩ ẩn t Trong thời gi n ở ẩn ng ã ti p

xú với t phẩm Tiễn đăng tân thoại Cù H u ở Trung Quố v h u ảnh hưởng tr ti p từ t phẩm n y s u ng s ng tác ra Truyền kỳ mạn lục

Đ y l t phẩm uy nhất ng ượ vi t bằng hữ H n T phẩm ượ

H Thi n H n người ùng thời với ng vi t lời T (n m 1547) T phẩm

ã nhi u bản h r hữ quố ngữ trong bản h Trú Kh ượ

oi như ặ sắ nhất Như v y vi ở ẩn Nguyễn Dữ ũng thể hi n t giả

kh ng muốn b ảnh hưởng bởi những i u xấu x trong tri u nh thời iểm Ông muốn giữ ốt h th nh o một nh Nho h n h nh Tuy ở ẩn nhưng t giả v n nỗi lòng suy tư v thời th v t nh h nh ất nướ Ch nh

v v y khi ti p xú với t phẩm Tiễn đăng tân thoại Cù H u t giả ã

x y ng nội ung ốt truy n u huy n trong Truyền kỳ mạn lục phù

hợp với ho n ảnh Vi t N m thể hi n r ho n ảnh xã hội trong thời gian

ấy

B n ạnh Nguyễn Dữ còn h u s ảnh hưởng tr ti p từ Nho gi o

ho ù Nho gi o lú bấy giờ ã s lung l y gố rễ trong gi i oạn xã hội phong ki n suy t n Ch nh v th tư tưởng h nh thống Nguyễn Dữ l

Nho giáo Qu u huy n truy n kỳ trong Truyền kỳ mạn lục, Nguyễn Dữ

ã thể hi n tư tưởng Nho gi o r r ng ụ thể qu vi phê phán, nêu lên những kh t vọng nh n ạo n h b nh ẳng v t n ti tr t t Đồng thời thể

hi n ý nghĩ v ạo lu n lí hoặ ư r những h m bi m v xã hội phong

ki n ương thời

Cùng thời với t giả Nguyễn Dữ sinh sống ũng s xuất hi n

t giả truy n kỳ ở nướ Đ ng Á, ho thấy s ảnh hưởng mạnh mẽ thể loại n y ối với n n v n họ nướ Như ở Trung Quố ti u biểu l t

giả Cù H u với t p truy n truy n kỳ Tiễn đăng tân thoại Ông l t giả v n

họ nổi ti ng Trung Quố sống v o uối nh Nguy n ầu nh Minh xuất

th n trong một gi nh gi tộ nhi u nh vọng V th Cù H u ã ượ

gi o ụ kh kĩ lưỡng từ nhỏ Ông bi t l m thơ từ rất sớm t i thơ ng khi n nhi u người phải ngưỡng mộ Tuy nhi n xã hội ương thời Cù

H u sinh sống ã nhi u rối ren hi n tr nh loạn lạ khắp nơi on ường

ng nh gặp nhi u trắ trở S u ng v qu ũ ể s ng t v n hương

sống qu ng y ho n lú qu ời T phẩm Tiễn đăng tân thoại ng gồm 20 truy n kể v những huy n lạ trong nổi ti ng nhất l Nàng Ái

Khanh, Chiếc đèn mẫu đơn, Nàng Thúy Thúy… T phẩm ượ lưu truy n r

nướ ngo i g p phần tạo r thể loại truy n kỳ trong n n v n họ nướ

Đ ng Á trong Tri u Ti n H n Quố Vi t N m v Nh t Bản

Trong v n họ truy n kỳ H n Quố t giả Kim Si Seup (Kim Thời

T p) ượ bi t n với t phẩm truy n kỳ nổi ti ng Kim Ngao tân thoại Ông

sinh ra trong một gi nh qu n v nghèo ở H n Th nh (Seoul ng y n y) t l Duy t Kh nh hi u M i Nguy t Đường òn t n hi u kh l Đ ng Phong

Th nh H n Tử B h Sơn Th nh Ẩn… Tụ truy n ng sinh r mới 8 th ng

tuổi ã bi t hữ 3 tuổi ã bi t l m thơ hữ H n, nổi ti ng l thần ồng ng

ượ nh vu ãi ngộ ặ bi t ho họ t p Cuộ ời ng gặp nhi u bất hạnh Khi tri u nh lụ ụ rối ren ng ã lui v sống ẩn t lú ng i

tu lú th ho n tụ sống một uộ sống kh thường Trong nhi u tư li u lưu

giữ khi ẩn t ở núi Kim Ng o ng ã sáng tác Kim Ngao tân thoại, hoàn

th nh v o giữ th kỷ XV Kim Thời T p ã ất giữ trong một ng i nh ng bằng S u khi ng mất th t phẩm n y mới ượ lưu truy n rộng rãi Đ y

l t phẩm h u ảnh hưởng sớm nhất từ Tiễn đăng tân thoại so với t phẩm truy n kỳ v n họ nướ Đ ng Á Kim Ngao tân thoại gi tr

o trong n n v n họ ổ iển H n Quố

Ue Akin ri l một họ giả nh nghi n u Quố họ nh v n nổi

ti ng v thể loại truy n kỳ Nh t Bản thời E o Ông sinh r ở khu kĩ nữ phố Sonez ki x Settsu (thuộ Os k v một phần tỉnh Hyogo ng y n y) kh ng

r h ẻ l i lú bé b em ho l m on nu i một thương nh n họ l Ue Cuộ ời Ue Akin ri gặp nhi u trắ trở mẹ nu i mất ng sống với mẹ

k rất ượ y u thương Lớn l n ng ọ rất nhi u s h trong v n họ

Trung Quố v Nh t Bản T phẩm Vũ nguyệt vật ngữ l một t p truy n

truy n kỳ ượ Ue Akin ri vi t xong v o n m 1768 ượ xuất bản n m

1776 Đ y l t phẩm gi tr nhất trong s nghi p v n họ Ue ồng thời ũng l truy n truy n kỳ h y nhất trong truy n truy n kỳ ở Nh t Bản

1.2.2 Tác phẩm Truyền kỳ mạn lục

Nguyễn Dữ ượ bi t n với Truyền kỳ mạn lục ượ xem l một t

phẩm v n xu i nổi ti ng ã nh ấu bướ ph t triển mới truy n ngắn

Vi t N m s u n y t phẩm ã ượ h r nhi u th ti ng tr n th giới Nh nghi n u Vũ Kh m L n ời L ã nh gi t phẩm y l một ng “thi n

ổ kỳ bút”

C tư li u nghi n u v Truyền kỳ mạn lục nhi u v n bản kh

nh u Ngo i bản ượ khắ in v o n m 1712 t H Thi n H n ượ

vi t n m Vĩnh Đ nh 1547 òn bản ượ hép t y khắ in kh C bản n y bổ sung phần hú th h iển ố v những hữ kh hiểu Theo nh nghi n u Nh t Bản K w moto Kuniyé th thể quy v o 5 bộ v n in ơ

bản Truyền kỳ mạn lục s u y: (1) Truyền kỳ mạn lục Vĩnh Th nh b t

ni n (1712) s n Nguyễn L p Phu bi n Loại Am hội hú bản (2) Tân biên

Truyền kỳ mạn lục (Tăng bổ giải âm tập chú) Vĩnh Th nh th p ni n (1714)

s n K Thi n Đường t p th nh bản (3) Tân biên Truyền kỳ mạn lục (Tăng bổ

giải âm tập chú) Vĩnh H u t m ni n (1737) C Linh thư phòng t i s n bản

(4) Tân biên Truyền kỳ mạn lục (Tăng bổ giải âm tập chú) Cảnh Hưng nh

th p t ni n (1763) Nguyễn B h gi bản trùng s n bản (5) Tân biên Truyền

kỳ mạn lục (Tăng bổ giải âm tập chú) Cảnh Hưng t m th p ngũ ni n (1774)

Nguyễn Đ nh L n gi bản trùng s n bản Hi n n y ở Vi t N m kh ng òn

bản in ở bản (1) (2) (3) C bản Truyền kỳ mạn lục khắ in hi n ng ở

H Nội thuộ bản (4) (5) (Nguyễn Qu ng Hồng, 2019)

Có nhi u h hiểu kh nh u v nh n Truyền kỳ mạn lục Từ điển

văn học (bộ mới) nh nghĩ như s u: “ghi hép tản mạn truy n truy n

kỳ” (Đỗ Đ Hiểu et a1., 2003) Còn trong s h gi o kho Ngữ v n 9 th giải

thích: Truyền kỳ mạn lục l “ghi hép tản mạn những i u kỳ lạ v n ượ lưu

truy n” (Nxb Gi o ụ Vi t N m 2011) Nh nghi n u Jean Hye Kyung

(To n Hu Kh nh, H n Quố ) vi t: “Truyền kỳ mạn lục… nghĩ l ghi

chép u huy n li kỳ lưu truy n tản mạn trong n gi n” (To n Hu Kh nh, 2004)

Như v y từ nh nghĩ tr n húng t thể hiểu Truyền kỳ mạn lục

th 19 Cuộc nói chuyện thơ ở Kim Hoa l kh ng lời b nh uối truy n Trong 19 oạn lời b nh trong Truyền kỳ mạn lục u ượ vi t rất ngắn gọn

hỉ khoảng từ 100 n 150 từ Nội ung lời b nh rất ọng ngắn gọn và súc

t h Đoạn lời b nh ượ ặt uối truy n l s nh gi lời b nh lu n t giả ối với nh n v t h y s ki n ượ t giả ghi hép kh h qu n ở phần

tr n Đ y l h vi t phổ bi n nh vi t sử m húng t thường thấy

V v y Nguyễn Dữ ã p ụng h vi t kiểu sử ký n y trong Truyền kỳ mạn

lục

Truyền kỳ mạn lục 4 quyển gồm 20 truy n Cốt truy n h y u lấy từ

u huy n ượ lưu truy n trong n gi n ượ t giả ghi hép lại những phần th m bớt ho hư ấu ho ng ường tạo n n s hấp n thu hút

u huy n C một số huy n x y ng nh n v t hoàn toàn th t

m hi n n y n thờ v n òn như n thờ Nh Kh nh ở Hưng Y n n thờ

V n Dĩ Th nh ở H Nội n thờ Vũ Th Thi t ở H N m C hi ti t xây

ng nh n v t th t tạo t nh h n th t ho u huy n ho thấy y

l những u huy n hầu như kh ng b ặt tưởng tượng Qua nội ung

u huy n ặ bi t l qu phần lời b nh uối truy n Nguyễn Dữ ã gửi gắm n người ọ những lời ph ph n xã hội lú b y giờ v ồng thời ũng muốn n i l n qu n iểm nh n sinh t giả

Nhờ ngòi bút t i ho i u luy n Nguyễn Dữ những u huy n n

gi n lưu truy n phần lớn u xảy r ở ời Lý ời Trần ời Hồ v ời L sơ

ã ượ ông tr u huốt hư ấu th m ể trở th nh những t phẩm ngh thu t

gi tr cao trong n n v n họ trung ại nướ nh Truyền kỳ mạn lục không

phải hỉ l một ng tr nh sưu t p những huy n n gi n m l một s ng t ngh thu t ã nh ấu một bướ ph t triển mới v n họ Vi t N m v o

th kỷ XVI y l thời kỳ m v n xu i hầu như hư những th nh t u

ng kể vượt b T phẩm Truyền kỳ mạn lục gồm h i mươi truy n: Câu

chuyện ở đền Hạng Vương, Chuyện người nghĩa phụ ở Khoái Châu, Chuyện

cây gạo, Chuyện gã trà đồng giáng sinh, Chuyện kỳ ngộ ở trại Tây, Chuyện đối tụng ở long cung, Chuyện nghiệp oan của Đào Thị, Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên, Chuyện Từ Thức lấy vợ tiên, Chuyện Phạm Tử Hư lên chơi thiên tào, Chuyện bữa tiệc đêm ở Đà Giang, Chuyện người con gái Nam Xương, Chuyện yêu quái ở Xương Giang, Chuyện đối đáp của người tiều phu

ở núi Na, Chuyện cái chùa hoang ở huyện Đông Triều, Chuyện nàng Thúy Tiêu, Chuyện Lý tướng quân, Chuyện Lệ Nương, Cuộc nói chuyện thơ ở Kim Hoa, Chuyện tướng Dạ Xoa

Như v y Nguyễn Dữ l t giả ầu ti n ã khẳng nh v tr thể loại

truy n kỳ trong bộ ph n v n xu i Vi t N m qu t phẩm Truyền kỳ mạn lục,

h ng những m u sắ ri ng m ng y u tố v n họ và m ng m v n h

n gi n trong thể loại n y Qu t phẩm ã ư thể loại truy n kỳ bướ

s ng một gi i oạn v n họ ph t triển mới tạo ộng l thú ẩy ph t triển

ho s r ời những t phẩm truy n kỳ kh các t giả ùng thời kỳ với ng khẳng nh v i trò qu n trọng thể loại truy n kỳ trong n n v n

họ trung ại Vi t N m

1.3 Sự xuất hiện hình tƣợng ma quỷ trong Truyền kỳ mạn lục

1.3.1 Theo nguồn gốc

Khi khảo s t u huy n trong Truyền kỳ mạn lục húng t i nh n

thấy rằng nh n v t m quỷ những nguồn gố xuất th n kh nh u

m quỷ nguồn gố l on người s u khi h t i trở th nh m quỷ l ng

th ng vất vưởng trong nh n gi n C loại m quỷ xuất th n từ ồ v t on v t như ồ v t h th nh tinh on v t h th nh tinh quấy nhiễu on người B n ạnh loại m quỷ nguồn gố l thần th nh m h y u l húng quỷ (quỷ s quỷ Dạ Xo ) l nh n v t th thi ng lý ưới m ph th

hi n những uộ xét xử ở i m ho n n húng t i x p nh n v t Di m Vương v húng quỷ v o loại m quỷ nguồn gố l thần th nh nhi m

vụ qu n trọng ở i m ph

Chúng tôi l p bảng khảo s t v ph n loại theo nguồn gố như s u:

Bảng 1.1 Nguồn gốc của hình tƣợng ma quỷ trong Truyền kỳ mạn lục

ma quỷ

Nguồn gốc

Con người

Thần thánh

Đồ vật, con vật

C u huy n ở

n Hạng

Vương

Hạng Vương hồn m X

hồn Tr nh Trung Ngộ hồn m X

con hầu tinh khí

l nh ầu tr u quỷ s X Chuy n gã Tr

Tên truyện Nhân vật Loại

ma quỷ

Nguồn gốc

Con người

Thần thánh

Đồ vật, con vật

c họ Vi

Lý M i… hồn ho X Chuy n ối

tụng ở Long

cung

thần Thuồng luồng

ma + yêu quái

hồn V Kỷ

ma + yêu quái

Tên truyện Nhân vật Loại

ma quỷ

Nguồn gốc

Con người

Thần thánh

Đồ vật, con vật

Chuy n i

hù ho ng ở

Đ ng Tri u

hai pho tượng Hộ pháp

tinh khí

tượng Th y thần

Dạ Xoa chúng quỷ quỷ X

Qu bảng khảo s t tr n số lượng m quỷ l on người h th nh hi m

số lượng tương ối òn nguồn gố m quỷ l thần th nh th hi m số lượng ũng kh nhi u òn số lượng m quỷ m ng nguồn gố l ồ v t on v t ũng

hi m một số lượng tương ối vừ phải Như v y trong u huy n

Truyền kỳ mạn lục th hầu như m quỷ u xuất hi n rải r từ nguồn gố

l on người thần th nh v ả ồ v t Cho thấy m ộ ạng nguồn

gố xuất th n nh n v t m quỷ n y Trong nguồn gố nguồn

gố h nh l on người s u khi h t i trở th nh m quỷ s tương t với

on người trần th Như v y qu nguồn gố xuất th n m quỷ sẽ ho thấy nguồn gố v n h Vi t N m trong vi h nh th nh nh n v t m quỷ

Trong t m linh người Vi t N m on người s u khi h t i họ sẽ m ng một linh hồn khi hư si u tho t hoặ trong v n h Vi t N m m quỷ òn trú ngụ xuất th n trong on v t ồ v t h y th m h l y ối thường

ng y quen thuộ trong ời sống người n như y y gạo lo i

ho h nh nh n tượng thần th nh trong ng i n ng i hù bỏ

ho ng Trong nguồn gố xuất th n nh n v t m quỷ on người v n sợ

m quỷ nguồn gố từ on người t linh hồn on người s u khi h t

i V khi linh hồn on người những h nh ộng giống như lú òn sống rất ễ ng ti p n ể quấy nhiễu g y hại ho người sống ở trần th Đồng thời m quỷ l linh hồn on người rất ễ bi n h thành hình dáng giống như người òn sống m ng ung mạo hoặ xinh ẹp hoặ kh i ng tuấn

tú khi n ho người trần rất kh nh n r y l lo i m quỷ B n ạnh linh hồn on người lú sống trong ho n ảnh h t bất ắ k tử, hoặ l h t o n

hư thể ho n th nh những ướ nguy n hoặ hư giải oan lú òn sống

sẽ ti p tụ th hi n s u khi trở th nh linh hồn m quỷ ặ bi t l linh hồn m quỷ on người sẽ ti p tụ b o o n trả thù với những người ã g y r

i h t ho húng hoặ l giãi b y nỗi o n m nh m lú òn sống

hư thể minh o n ể thể h giải nỗi o n ể i t i sinh ầu th i ki p sống mới k t thú ki p sống m quỷ ầy u khổ

Đ số nh n v t trong u huy n u x nh ượ l nh n v t

h nh h y nh n v t phụ Những nh n v t n y u v i trò kh nh u trong quá tr nh iễn bi n u huy n B n ạnh nh n v t h nh h y nh n v t phụ trong u huy n òn loại nh n v t m ng thường ặ iểm hung l quỷ ( húng quỷ quỷ s quỷ Dạ Xo ) Chúng l nh n v t phụ với số lượng kh ng ảo h nh th nh một th giới kh th giới on người:

l th giới ưới mặt ất (thường ượ gọi l i m ngụ hoặ m ph ) Tuy nhi n húng ũng xuất hi n ng y tại th giới trần gi n ể nh n v t

h nh xuất hi n

Chúng tôi l p bảng ph n loại nh n v t m quỷ theo v i trò như s u:

Bảng 1.2 Vai trò của hình tƣợng ma quỷ trong Truyền kỳ mạn lục

Tên

Loại ma quỷ

Vai trò

Nhân vật chính

Nhân vật phụ mang tính cá thể

Nhân vật phụ đám đông