Xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu học quận 1, thành phố hồ chí minh

Như vậy, để nâng cao hiệu quả trong việc xây dựng VHƯX trong trường tiểu học, nhà trường cần phối hợp các lực lượng giáo dục trong nhà trường tổ chức thực hiện các hoạt động thể dục, thể

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Trần Quốc Long Xuyên

XÂY DỰNG VĂN HOÁ ỨNG XỬ

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Trần Quốc Long Xuyên

XÂY DỰNG VĂN HOÁ ỨNG XỬ

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành : Quản lí giáo dục

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS MỴ GIANG SƠN

Thành phố Hồ Chí Minh – 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, được nghiên cứu và thu thập từ thực tiễn và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về luận văn của mình

Tác giả

Trần Quốc Long Xuyên

LỜI CẢM ƠN

Tôi trân trọng cảm ơn Phòng Sau Đại học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã chấp thuận và tạo điều kiện cho tôi thực hiện luận văn này

Tôi trân trọng cảm ơn PGS.TS Mỵ Giang Sơn, người hướng dẫn khoa học

đã tạo điều kiện, quan tâm sâu sát, định hướng và tận tình chỉ bảo trong quá trình thực hiện luận văn

Tôi trân trọng cảm ơn quý Thầy, Cô đã giảng dạy và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh

Tôi trân trọng cảm ơn Phòng Giáo dục và Đào tạo Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, cán bộ quản lí và giáo viên các trường tiểu học trong quận đã cung cấp tài liệu và có những ý kiến quý báu để tôi thực hiện luận văn này

Trân trọng được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến bạn bè thân hữu và gia đình

đã hỗ trợ, tạo điều kiện, động viên tôi hoàn thành khóa học và hoàn tất luận văn

Cuối cùng, dù đã rất cố gắng, song chắc chắn luận văn này khó tránh khỏi những thiếu sót Tôi kính mong các đồng nghiệp, quý Thầy, Cô và Hội đồng chấm luận văn góp ý cho những thiếu sót trong luận văn này

Tôi chân thành cảm ơn!

Tác giả

Trần Quốc Long Xuyên

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các biểu đồ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA XÂY DỰNG VĂN HOÁ ỨNG XỬ Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 8

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 8

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 8

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 10

1.2 Các khái niệm cơ bản 13

1.2.1 Khái niệm văn hoá ứng xử 13

1.2.2 Khái niệm hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 15

1.2.3 Khái niệm quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 16

1.3 Hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 18

1.3.1 Mục tiêu của hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 18

1.3.2 Nội dung hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 18

1.3.3 Phương pháp và hình thức xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 21

1.3.4 Đánh giá hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 23

1.4 Quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 23

1.4.1 Tầm quan trọng của quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 23

1.4.2 Kế hoạch hóa hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 24

1.4.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở

trường tiểu học 27

1.4.4 Chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 30

1.4.5 Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 31

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học 32

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 32

1.5.2 Các yếu tố khách quan 33

Kết luận chương 1 35

Chương 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VĂN HOÁ ỨNG XỬ Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 36

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế, xã hội Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh 36

2.1.1 Về kinh tế 36

2.1.2 Về xã hội 36

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 37

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 37

2.2.2 Nội dung khảo sát 38

2.2.3 Phương pháp khảo sát 38

2.3 Thực trạng hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh 41

2.3.1 Thực trạng thực hiện mục tiêu của hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử 41

2.3.2 Thực trạng thực hiện nội dung hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử 43

2.3.3 Thực trạng thực hiện phương pháp và hình thức hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử 46

2.3.4 Thực trạng thực hiện đánh giá kết quả hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử 49

2.4 Thực trạng quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu

học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh 50

2.4.1 Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử 50

2.4.2 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử 53

2.4.3 Thực trạng tổ chức hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử 55

2.4.4 Thực trạng chỉ đạo hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử 62

2.4.5 Thực trạng kiểm tra hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử 65

2.5 Thực trạng ảnh hưởng của các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh 68

2.5.1 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan 68

2.5.2 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan 69

2.6 Đánh giá chung về thực trạng 70

2.6.1 Mặt mạnh 70

2.6.2 Mặt yếu và nguyên nhân 71

Kết luận chương 2 74

Chương 3 BIỆN PHÁP XÂY DỰNG VĂN HOÁ ỨNG XỬ Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 75

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 75

3.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính mục tiêu 75

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính hệ thống 75

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn 75

3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi 76

3.2 Các biện pháp xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh 76

3.2.1 Cải tiến lập kế hoạch xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu học thông qua phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong nhà trường 76

3.2.2 Tổ chức tuyên truyền xây dựng văn hoá ứng xử trong trường

tiểu học 79

3.2.3 Tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh trong trường tiểu học 81

3.2.4 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng xử và giáo dục văn hoá ứng xử cho tập thể sư phạm nhà trường 83

3.2.5 Tăng cường chỉ đạo thực hiện xây dựng văn hoá ứng xử thông qua phối hợp với các lực lượng trong và ngoài nhà trường 86

3.2.6 Tăng cường kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử trong trường tiểu học 88

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 90

3.4 Khảo sát tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp 91

3.4.1 Mục đích, nội dung, phương pháp khảo sát 91

3.4.2 Tính cần thiết của các biện pháp được đề xuất 92

3.4.3 Tính khả thi của các biện pháp được đề xuất 100

Kết luận chương 3 108

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 109

TÀI LIỆU THAM KHẢO 113 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CBQL : cán bộ quản lí CMHS : cha mẹ học sinh

GD&ĐT : giáo dục và đào tạo

TPHCM : thành phố Hồ Chí Minh VHƯX : văn hoá ứng xử

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thông tin về khách thể điều tra 39 Bảng 2.2 Thang đo các nội dung khảo sát 40 Bảng 2.3 Thang đánh giá các nội dung khảo sát 40 Bảng 2.4 Thực trạng nhận thức về mục tiêu hoạt động xây dựng VHƯX của

CBQL, GV ở các trường tiểu học Quận 1, TP.HCM 42 Bảng 2.5 Thực trạng đánh giá mức độ thực hiện nội dung hoạt động xây

dựng VHƯX ở các trường tiểu học 44 Bảng 2.6 Thực trạng thực hiện phương pháp và hình thức hoạt động xây

dựng VHƯX ở các trường tiểu học 47 Bảng 2.7 Thực trạng đánh giá kết quả hoạt động xây dựng VHƯX ở các

trường tiểu học 49 Bảng 2.8 Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng trong quản lí hoạt động

xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học của CBQL, GV 51 Bảng 2.9 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động xây dựng VHƯX ở các

trường tiểu học 53 Bảng 2.10 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động tuyên truyền 55 Bảng 2.11 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động xây dựng và triển khai Bộ

quy tắc ứng xử 57 Bảng 2.12 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục VHƯX cho HS 58 Bảng 2.13 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng

lực ứng xử và giáo dục VHƯX cho tập thể sư phạm 60 Bảng 2.14 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động phối hợp của nhà trường

với gia đình và xã hội trong xây dựng VHƯX 61 Bảng 2.15 Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch hoạt động xây dựng

VHƯX ở các trường tiểu học 63 Bảng 2.16 Thực trạng công tác kiểm tra – đánh hoạt động xây dựng VHƯX ở

các trường tiểu học 65 Bảng 2.17 Thực trạng các yếu tố chủ quan 68 Bảng 2.18 Thực trạng các yếu tố khách quan 69

Bảng 3.1 Kết quả đánh giá tính cần thiết biện pháp “Cải tiến lập kế hoạch

xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học thông qua phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong nhà trường” 92 Bảng 3.2 Kết quả đánh giá tính cần thiết biện pháp “Tổ chức tuyên truyền

xây dựng VHƯX trong trường tiểu học” 94 Bảng 3.3 Kết quả đánh giá tính cần thiết biện pháp “Tổ chức thực hiện hoạt

động giáo dục VHƯX cho HS trong trường tiểu học” 95 Bảng 3.4 Kết quả đánh giá tính cần thiết biện pháp “Tổ chức bồi dưỡng

nâng cao năng lực ứng xử và giáo dục VHƯX cho tập thể sư phạm nhà trường” 96

Bảng 3.5 Kết quả đánh giá tính cần thiết biện pháp “Tăng cường chỉ đạo

thực hiện xây dựng VHƯX thông qua phối hợp với các lực lượng trong và ngoài nhà trường” 97

Bảng 3.6 Kết quả đánh giá tính cần thiết biện pháp “Tăng cường kiểm tra

đánh giá kết quả thực hiện hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học” 99 Bảng 3.7 Kết quả đánh giá tính khả thi biện pháp “Cải tiến lập kế hoạch xây

dựng VHƯX ở các trường tiểu học thông qua phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong nhà trường” 100 Bảng 3.8 Kết quả đánh giá tính khả thi biện pháp “Tổ chức tuyên truyền

xây dựng VHƯX trong trường tiểu học” 101 Bảng 3.9 Kết quả đánh giá tính khả thi biện pháp “Tổ chức thực hiện hoạt

động giáo dục VHƯX cho HS trong trường tiểu học” 102 Bảng 3.10 Kết quả đánh giá tính khả thi biện pháp “Tổ chức bồi dưỡng nâng

cao năng lực ứng xử và giáo dục VHƯX cho tập thể sư phạm nhà trường” 103

Bảng 3.11 Kết quả đánh giá tính khả thi biện pháp “Tăng cường chỉ đạo thực

hiện xây dựng VHƯX thông qua phối hợp với các lực lượng trong

và ngoài nhà trường” 105

Bảng 3.12 Kết quả đánh giá tính khả thi biện pháp “Tăng cường kiểm tra

đánh giá kết quả thực hiện hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học” 106

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Thực trạng đánh giá mức độ thực hiện nội dung hoạt động xây

dựng VHƯX ở các trường tiểu học 46

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Việt Nam, với sự phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vào những năm gần đây, văn hoá tổ chức đã được nhận diện như một tiêu chí khi xây dựng hoạt động của các tổ chức mang tính chuyên nghiệp Điều đó chứng tỏ khái niệm văn hoá tổ chức tuy còn mới mẻ đối với Việt Nam nhưng các tổ chức đã ý thức được tầm quan trọng của văn hoá tổ chức Và hơn bất cứ tổ chức nào trong xã hội, nhà trường phải là tổ chức có “hàm lượng” văn hoá cao nhất; là nơi hội tụ, kết tinh văn hoá để đào tạo ra những chuẩn mực văn hoá cho xã hội

Về góc độ tổ chức, văn hoá nhà trường được coi như một mẫu thức cơ bản, tạo ra một môi trường quản lí ổn định, giúp cho nhà trường thích nghi với môi trường bên ngoài, tạo ra sự hoà hợp môi trường bên trong Một tổ chức có nền văn hóa mạnh sẽ hội tụ được cái tốt, cái đẹp cho xã hội Văn hoá nhà trường sẽ giúp cho nhà trường thực sự trở thành một trung tâm văn hóa giáo dục, là nơi hội tụ sức mạnh của trí tuệ và lòng nhân ái trong xã hội, góp phần quan trọng tạo nên sản phẩm giáo dục toàn diện Trong đó, xây dựng VHƯX trong trường học sẽ góp phần không nhỏ tạo ra văn hóa nhà trường và động lực để hoàn thiện, phát triển nhân cách, đạo đức, trí tuệ và lối sống tốt đẹp của CBQL,GV,HS

Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành, các đoàn thể chính trị - xã hội đặc biệt quan tâm công tác giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa cho HS, sinh viên, coi công tác này làm nền tảng trong việc giáo dục và bồi dưỡng thế hệ trẻ

- thế hệ tương lai của đất nước Từ Nghị quyết 29-NQ/TW của Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (Ban chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết 29-NQ/TW, 2013), Nghị quyết 33/NQ-TW của Trung ương về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước (Ban chấp hành Trung ương Đảng, Nghị Nghị quyết 33/NQ-TW, 2014) và gần đây nhất, Quyết định 1299/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án

“Xây dựng VHƯX trong trường học giai đoạn 2018 - 2025” (Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định 1299/QĐ-TTg, 2018) với mục tiêu tăng

cường xây dựng VHƯX trong trường học nhằm xây dựng văn hóa trường học lành mạnh, thân thiện; tạo chuyển biến căn bản về ứng xử văn hóa của CBQL,GV,HS để phát triển năng lực, hoàn thiện nhân cách, lối sống văn hóa; nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo; góp phần xây dựng con người Việt Nam: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo

Từ đó để thấy rằng việc xây dựng văn hoá nhà trường nói chung và văn hoá ứng xử trong nhà trường nói riêng sẽ góp phần thực hiện mục tiêu của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đó là nâng cao chất lượng giáo dục, xây dựng con người phát triển toàn diện với những phẩm chất yêu nước, sống tốt và làm việc hiệu quả Trong đó, VHƯX học đường là yếu tố rất quan trọng để giáo dục và rèn luyện nhân cách HS Vì vậy, việc xây dựng VHƯX trong nhà trường phải được coi

là trọng tâm và quan trọng nhất trong từng môi trường giáo dục

Bên cạnh đó, thực tế trong nhà trường, nhiều HS thiếu sự tôn trọng với thầy

cô, coi thường việc học; một số thầy cô giáo chưa đủ năng lực để theo kịp những biến động về tâm lí của HS, cá biệt còn có biểu hiện thiếu trách nhiệm, thiếu chia sẻ với HS Thậm chí, nhiều vụ bạo hành học đường xảy ra gây ảnh hưởng xấu đến chuẩn mực đạo đức sư phạm Ngoài ra, hầu hết những mâu thuẫn giữa GV và CMHS trong thời gian qua khiến dư luận bức xúc có nguyên nhân xuất phát từ kỹ năng giao tiếp và ứng xử chưa tốt của các thầy cô giáo Tất cả những sự lệch chuẩn trong VHƯX đó đã, đang làm dư luận “nóng” mỗi ngày và tạo ra những ảnh hưởng không tốt đến nhà trường, đến các hoạt động giáo dục HS

Vì vậy, hiện nay, việc nghiên cứu đề tài “Xây dựng văn hoá ứng xử ở các

trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh” là có tính cần thiết, góp phần

nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận về quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học, khảo sát và xác định thực trạng về quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM, luận văn đề xuất các biện pháp

quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM có tính cấp thiết và khả thi

3 Giả thuyết nghiên cứu

Hiện nay hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học đã được thực hiện nhưng còn những hạn chế nhất định như CBQL,GV chưa chuẩn mực trong giao tiếp ứng xử, thiếu kiềm chế, xúc phạm tinh thần, xâm phạm thân thể, bạo hành

HS hay chưa đúng mực trong ứng xử với đồng nghiệp, với CMHS, Nguyên nhân của các hạn chế đó là do công tác quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học chưa được thực hiện tốt

Nếu nghiên cứu, hệ thống hóa được lí luận quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở trường tiểu học; khảo sát toàn diện thực trạng quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM thì sẽ đề xuất được các biện pháp quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM có tính cần thiết và khả thi cao

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận của xây dựng VHƯX ở trường tiểu học

4.2 Khảo sát thực trạng xây dựng VHƯX và thực trạng quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM

4.3 Đề xuất các biện pháp xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM

5 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cứu: Quản lí nhà trường tiểu học

5.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM

6 Phương pháp luận nghiên cứu

6.1 Cơ sở phương pháp luận

6.1.1 Quan điểm hệ thống – cấu trúc

Theo quan điểm hệ thống, mọi sự vật – hiện tượng đều tồn tại dưới dạng một

hệ thống với các yếu tố hợp thành có liên hệ với nhau Hệ thống không tồn tại độc

lập mà có liên hệ với các hệ thống khác Vận dụng quan điểm này vào việc nghiên cứu để thấy việc quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM có thể được xem như là một hệ thống với các yếu tố hợp thành như: chủ thể, đối tượng, mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức, kết quả

6.1.2 Quan điểm thực tiễn

Mọi nhận thức của con người đều bắt nguồn từ thực tiễn Nghiên cứu khoa học suy cho cùng là hướng nghiên cứu vào những vấn đề của hiện thực khách quan

từ đó phát hiện những qui luật phát triển của thực tiễn tự nhiên – xã hội Vì vậy, mọi

đề tài nghiên cứu khoa học phải có tính thực tiễn cao, có nghĩa là phải xuất phát từ những yêu cầu cấp thiết của thực tiễn Thực tiễn vừa là nguồn gốc, vừa là động lực, vừa là mục tiêu để đánh giá một công trình khoa học Vì vậy, nghiên cứu việc quản

lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM phải xuất phát

từ thực tiễn về VHƯX trong nhà trường để từ đó đưa ra các biện pháp quản lí phù hợp và khả thi ở thực tiễn

6.1.3 Quan điểm lịch sử - logic

Vận dụng quan điểm lịch sử vào nghiên cứu quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM bằng cách tìm hiểu, phát hiện vấn đề trong không gian, thời gian cụ thể để đánh giá đúng thực trạng, phù hợp với mục đích nghiên cứu Nghiên cứu quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TPHCM đặt trong quá trình hình thành phát triển của công tác đó từ thời điểm bắt đầu đến hiện tại

6.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

6.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

quan trọng, phù hợp, phục vụ cho đề tài, sau đó liên kết từng bộ phận thông tin từ các lý thuyết đã thu thập được để tạo ra một hệ thống lý thuyết mới đầy đủ và sâu sắc phù hợp với đề tài

- Phân loại, hệ thống hoá lí thuyết

Mục đích: phân loại và hệ thống hóa các tài liệu lí luận có liên quan đến đề tài để viết phần lịch sử nghiên cứu vấn đề của chương 1

Cách thức thực hiện: sắp xếp các tài liệu về quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học thành một hệ thống logic, chặt chẽ theo từng nhóm có cùng bản chất, cùng một hướng phát triển, rồi sắp xếp thành hệ thống trên cơ sở một mô hình lý thuyết làm cho sự hiểu biết về đối tượng nghiên cứu được đầy đủ và sâu sắc

6.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Mục đích: nghiên cứu văn bản quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học do Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT TPHCM, Phòng GD&ĐT Quận 1 và các trường tiểu học Quận 1 ban hành để làm rõ nội dung chỉ đạo của các cấp

Cách thức thực hiện: tìm và đọc các văn bản liên quan của các cấp theo ngành dọc nhằm xác định đúng và đầy đủ các nội dung chỉ đạo về hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học

- Điều tra bằng bảng hỏi

Mục đích: điều tra thực trạng để từ đó xác định những vấn đề trong công tác quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TP.HCM

Khách thể điều tra: CBQL (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn), GV các trường tiểu học

Cách thức thực hiện: dựa trên cơ sở lí luận, người nghiên cứu sử dụng phiếu thăm dò mở bao gồm các câu hỏi về nội dung cần khảo sát của thực trạng hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TP.HCM được phát và thu trực tiếp Điều chỉnh các câu hỏi mở thành câu hỏi lựa chọn từ việc tổng hợp và phân loại các ý kiến, câu trả lời Những câu hỏi này kết hợp với phần trưng cầu ý kiến

đánh giá bảng hỏi trở thành phiếu thăm dò khảo nghiệm Từ đó các ý kiến thu về ở phiếu thăm dò khảo nghiệm để hoàn thiện thành bảng hỏi chính thức

Công cụ thực hiện: xây dựng bảng hỏi dành cho khách thể điều tra, khảo sát

- Phỏng vấn

Mục đích: thu thập thông tin, phản ứng, quan điểm của người được chọn để phỏng vấn về công tác quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TP.HCM từ đó đưa ra một số biện pháp có tính cần thiết và khả thi

Khách thể phỏng vấn: CBQL, GV

Cách thức thực hiện: trên cơ sở mục đích nghiên cứu đã nêu ra, xác định cụ thể dữ liệu cần thu thập và đối tượng khảo sát Các câu hỏi phỏng vấn được soạn thảo thành một hệ thống chặt chẽ, sắp xếp có trình tự hợp lí Thực hiện phỏng vấn một số lượng nhất định trong nhóm đối tượng (CBQL, GV) Các thông tin được ghi chép lại vào mẫu biểu đã soạn thảo, được xử lý sau khi hỏi (có thể bằng những phương pháp toán học) và rút ra kết luận về công tác quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở các trường tiểu học Quận 1, TP.HCM

6.2.3 Phương pháp thống kê toán học

Mục đích: thu thập thông tin từ phiếu hỏi sau đó tổng hợp, xử lý số liệu và phân tích các đặc trưng của các đối tượng nghiên cứu nhằm đưa ra một số biện pháp khả thi về công tác này

Cách thức thực hiện: xử lý các số liệu trên phiếu điều tra, khảo sát bằng phần mềm SPSS for Windows

7 Phạm vi nghiên cứu

7.1 Giới hạn

7.1.1 Khách thể nghiên cứu: tập trung nghiên cứu quản lí hoạt động xây

dựng văn hoá nhà trường của chủ thể quản lí là hiệu trưởng các trường tiểu học Quận 1, TPHCM

7.1.2 Đối tượng nghiên cứu: tập trung nghiên cứu quản lí hoạt động xây

dựng VHƯX của chủ thể quản lí là hiệu trưởng các trường tiểu học Quận 1, TPHCM

7.2 Mẫu khảo sát: khảo sát 8/16 trường tiểu học công lập ở Quận 1, TPHCM có

tổ chức hoạt động xây dựng VHƯX

7.3 Thời điểm khảo sát: tháng 9 và 10 năm 2020 của năm học 2019-2020

8 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn dự kiến gồm có 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận của xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học Chương 2: Thực trạng xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Biện pháp xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA XÂY DỰNG VĂN HOÁ ỨNG XỬ

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Quản lí hoạt động xây dựng VHƯX trong nhà trường, đặc biệt là trong trường tiểu học là nhiệm vụ quan trọng giúp nhà trường xây dựng môi trường tâm

lý xã hội tích cực, thúc đẩy mọi hoạt động giáo dục, nâng cao chất lượng uy tín nhà trường Trong phần này, người nghiên cứu trình bày một số nghiên cứu liên quan của những tác giả trên thế giới thực hiện, cụ thể:

Trong bài viết “Measuring reculturing in national reform models – đo lượng

sự tái tạo văn hóa trong các mô hình cải cách quốc gia” của Kyle và Bgotch cho thấy, chất lượng và sự phát triển bền vững của nhà trường phải dựa trên giá trị văn hoá ứng xử trong tập thể sử phạm (Kytle & Bogotch, 2000) Qua đó, trong trường tiểu học, công tác xây dựng văn hoá ứng xử trong nhà trường có vài trò quan trọng trong việc tạo nện hệ giá trị, các chuẩn mực giữa các cá nhân, bộ phận và nguyên tắc ứng xử nhà trường, góp phần tạo nên giá trị chất lượng riêng về giáo dục đào tạo nhà trường

Trong bài viết “Correlates of Adults’ Participation in Physical Activity – Mối tương quan của việc người lớn tham gia vào các hoạt động thể chất” của nhóm nghiên cứu Trost, Owen, Bauman, Sallis và Brown cho thấy, các tác động của các yếu tố thể chất, hoạt động thể dục, thể thao trong nhà trường ảnh hưởng tới VHƯX nhà trường (Trost, 2002) Như vậy, để nâng cao hiệu quả trong việc xây dựng VHƯX trong trường tiểu học, nhà trường cần phối hợp các lực lượng giáo dục trong nhà trường tổ chức thực hiện các hoạt động thể dục, thể thao, văn nghệ nhằm thu hút được nhiều GV và HS trong trường tham gia, tạo sân chơi lành mạnh qua các hoạt động tập thể, tạo ra sự thân thiện và đồng thuận giữa HS với HS, giữa HS với

GV, giữa các GV với nhau trong môi trường sư phạm, giảm thiểu các hoạt động tiêu cực của HS và GV, góp phần xây dựng giá trị văn hóa trong nhà trường

Theo bài viết “Educational leadership and student achievement – Lãnh đạo giáo dục và kết quả học tập của HS” của nhóm nghiên cứu Witzires, Bosker, và Kruger cho thấy có sự tác động rất lớn của VHƯX học đường đến kết quả học tập của HS (Witziers, 2003) Như vậy, nhà trường cần phải có biện pháp quản lí trong việc xây dựng VHƯX trong nhà trường, nâng cao khả năng xây dựng VHƯX nhà trường và biết sử dụng văn hoá nhà trường của CBQL,GV,HS để định hướng cho hoạt động học tập của HS, góp phần nâng cao kết quả học tập cho HS

Theo nghiên cứu của Schein về “Organizational Culture and Leadership – Văn hóa tổ chức và lãnh đạo” cho thấy có sự liên hệ mất thiết với nhau trong các thành tố (những quá trình và cấu trúc hữu hình, hệ thống giá trị được tuyên bố, những quan niệm chung) Ngoài ra, theo Schein, thành tố tinh thần và vật chất được xem là thành tố cơ bản nhất để quyết định và tạo nên VHƯX trong nhà trường, đặc biệt là quy tắc ứng xử chuẩn mực, khả năng tích cực giải quyết những vấn đề nảy sinh (Schein, 2004) Qua đó, để quản lí hiệu quả hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học, nhà trường cần có những nguyên tắc, quy tắc ứng xử phù hợp, vận dụng để giải quyết những vấn đề nảy sinh, những mâu thuẫn trong các mối quan hệ giữa các lực lượng giáo dục nhà trường Đồng thời, cần có biện pháp giúp các bộ phận thực hiện chính sách chế tài cũng như bồi dưỡng nâng cao nhận thức và suy nghĩ đúng và thực hiện hiệu quả những quy tắc ứng xử trong nhà trường

Trong bài viết “Shaping School Culture The heart of Leadership – Định hình văn hóa trường học trái tim của Hiệu trưởng” của Kent D.Peterson, tác giả cho thấy sự phát triển của nhà trường phải dựa trên nền VHƯX vững bền Để hình thành được môi trường VHƯX tích cực trong nhà trường, Hiệu trưởng là người đóng vai trò quan trọng, người luôn đi đầu và dẫn dắt tất cả các thành viên của nhà trường đưa ra những mục tiêu phấn đấu, tích cực trong xây dựng VHƯX nhà trường, bởi xây dựng VHƯX trong trường học là xây dựng hệ giá trị các chuẩn mực và nguyên tắc hoạt động của nhà trường, là xây dựng phong cách ứng xử văn minh giữa các bộ

phận và cá nhân trong nhà trường Kent cũng chỉ ra rằng, các thành tố trong VHƯX trong nhà trường bao gồm: nội quy của nhà trường; triết lý giáo dục của nhà trường; những nghi lễ, biểu tượng đặc trưng của nhà trường; những tấm gương đại diện dạy tốt và học tốt; những câu chuyện về thế mạnh và tạo ra ấn tượng tốt về trường; giá trị riêng của trường để HS tự hào về trường mình (Kent, 2010)

Trong bài viết “Teaching Communication Skills Using Role-Play – Dạy kỹ năng giao tiếp thông qua trò chơi” của Vicki và Anthony cho thấy, xây dựng môi trường VHƯX trong nhà trường phải thực hiện theo mục tiêu đề ra và đòi hỏi các nhà giáo dục không chỉ là những người giao tiếp xuất sắc, mà còn có khả năng tạo

sự tương tác tích cực giữa các nhóm HS trong những thời điểm tổ chức thực hiện hoạt động (Vicki and Anthony, 2011) Qua đó, để nâng cao chất lượng quản lí hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học, đòi hỏi nhà giáo dục phải có khả năng giao tiếp tốt, có phẩm chất tốt và là tấm gương tốt để HS quan sát và thực hiện theo, tạo nên giá trị văn hóa nhà trường

Qua tổng quan những nghiên cứu nước ngoài cho thấy, các tác giả trên thế giới đã quan tâm đến vấn đề VHƯX học đường VHƯX trong trường được xem là những giá trị tốt đẹp, chuẩn mực trong môi trường sư phạm và thể hiện qua sự tương tác giữa các đối tượng giáo dục với nhau, giữa HS với CBQL,GV và giữa CBQL,GV với các lực lượng khác ngoài nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và kết quả học tập của HS Đồng thời, các nghiên cứu cũng đưa ra những thành tố, những quan niệm và biện pháp quản lí hoạt động xây dựng VHƯX học đường hiệu quả, hình thành nên giá trị văn hóa học đường Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên chưa thể hiện đầy đủ, cụ thể đến công tác quản lí hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Trong phần này, người nghiên cứu trình bày một số công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến quản lí hoạt động xây dựng VHƯX trong nhà trường tiểu học, như:

Theo cuốn sách “Nghiên cứu con người và nguồn nhân lực đi vào công nghiệp hoá, hiện đại hoá” của Phạm Minh Hạc đã chỉ ra rằng, để xây dựng VHƯX trong các trường, ngoài việc chú ý đến xây dựng cơ sở vật chất của nhà trường, còn phải quan tâm xây dựng môi trường giáo dục thân thiện trong nhà trường, đảm bảo được sự kỷ cương, trung thực, khách quan, công bằng, tình thương, khuyến khích sáng tạo, hiệu quả Đồng thời, duy trì thực hiện xây dựng văn hoá giao tiếp tích cực, chuẩn mực trong nhà trường, đảm bảo đáp ứng yêu cầu sứ mệnh, tầm nhìn, hệ giá trị tinh thần (Phạm Minh Hạc, 2001)

Theo bài viết “Văn hoá học đường – Nhìn từ khía cạnh lý luận và thực tiễn” của Vũ Dũng cho thấy, văn hoá học đường là hành vi ứng xử của các chủ thể tham gia hoạt động đào tạo trong nhà trường, là lối sống văn minh trong trường học, trong các lực lượng như: sự quan tâm, tôn trọng, gương mẫu của người thầy với người học; yêu quí, kính trọng của người học đối với người thầy; năng lực lãnh đạo của nhà quản lí, sự vị tha, công bằng đối với GV; tôn trọng, hợp tác giữa các đồng nghiệp (Vũ Dũng, 2009)

Trong bài viết “Bàn về xây dựng văn hoá học đường” của Hồ Bá Thâm đã cho rằng văn hoá học đường gồm văn hoá dạy, văn hoá học, văn hoá quản lí, phục

vụ trong môi trường sư phạm Theo tác giả, văn hoá học đường thời phong kiến ở nước ta là học ứng xử trước rồi mới học nghề, học chữ Đồng thời, tác giả cũng chỉ

ra những biểu hiện tiêu cực của văn hoá học đường ở nước ta như: bạo lực học đường, bệnh giáo điều, rập khuôn, hình thức.… (Hồ Bá Thâm, 2009) Qua đó, giúp người nghiên cứu thấy rõ văn hóa học đường được mở rộng ra nhiều khía cạnh, tác động tích cực cũng như tiêu cực đến chất lượng giáo dục nhà trường và có biện pháp tác động phù hợp trong công tác quản lí hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học

Trong bài viết “Văn hóa quản lí trong việc xây dựng văn hóa học đường” của Ngô Trường Đức cho thấy, việc xây dựng văn hóa học đường chính là một điều kiện tiên quyết để một nhà trường thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục mà xã hội giao phó VHƯX học đường của mỗi trường chính là chất lượng giáo dục mà nhà trường

đó đạt được, nếu một trường phổ thông đảm bảo chất lượng giáo dục đáp ứng nhu cầu của người học thì trường đó đã xây dựng thành công VHƯX Đồng thời, tác giả còn cho rằng, năng lực phẩm chất của người quản lí nhà trường được thể hiện trong việc tổ chức các phong trào thi đua, các hoạt động tập thể với mục đích thực hiện các yêu cầu của văn hóa học đường trong mỗi nhà trường (Ngô Trường Đức, 2009) Như vậy, yếu tố về năng lực lãnh đạo của Hiệu trường nhà trường cần được quan tâm trong việc quản lí hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học

Bên cạnh đó, bài viết “Một số vấn đề lý luận về giáo dục VHƯX cho HS ở trường tiểu học” của Nguyễn Thị Ngọc Dung tác giả đã chỉ ra được các mục tiêu quan trọng của việc xây dựng VHƯX trong trường tiểu học, như: trang bị cho HS những quy tắc ứng xử chuẩn mực, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, góp phần hình thành và phát triển nhân cách HS cũng như đảm bảo môi trường giáo dục

an toàn, thân thiện Ngoài ra, tác giả cũng trình bày được nội dung giáo dục VHƯX cho HS thông qua lồng ghép, tích hợp nội dung giáo dục VHƯX trong các môn học,

tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, thông qua các hoạt động xã hội và tổ chức các buổi báo cáo chuyên đề về VHƯX (Nguyễn Thị Ngọc Dung, 2019) Giáo dục VHƯX là một trong những nội dung giáo dục quan trọng giúp HS phát triển toàn diện và góp phần xây dựng và phát triển văn hóa trường tiểu học lành mạnh, an toàn Như vậy, để nâng cao chất lượng trong công tác quản lí xây dựng VHƯX trong nhà trường, Hiệu trưởng trường tiểu học cần nâng cao trách nhiệm trong quản

lí nội dung giáo dục VHƯX học đường cho HS trong các môn học

Trong bài viết của Mỵ Giang Sơn về “Quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở trường phổ thông”, tác giả đã thực hiện các chức năng quản lí (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra – đánh giá) đối với 5 hoạt động xây dựng VHƯX học đường như: hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về xây dựng VHƯX; hoạt động xây dựng và thực hiện bộ Quy tắc ứng xử trong trường học; hoạt động giáo dục VHƯX cho HS; hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng xử văn hóa và năng lực giáo dục VHƯX cho tập thể sư phạm nhà trường; hoạt động phối hợp của nhà trường với gia đình và xã hội trong xây dựng VHƯX (Mỵ Giang Sơn, 2020) Bài

viết đã giúp người nghiên cứu xác định mục tiêu, nội dung, cũng như biện pháp phù hợp trong quá trình thực hiện nghiên cứu công tác quản lí hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học tại Quận 1, TP.HCM, việc xây dựng các giá trị vật chất của văn hoá nhà trường qua các khía cạnh như: logo và biểu tượng; khẩu hiệu, phương châm làm việc; kiến trúc; trang phục

Qua các công trình nghiên cứu cho thấy, việc nghiên cứu về xây dựng và phát triển VHƯX học đường cũng như quản lí hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học đã nhận được sự quan tâm của nhiều tác giả trong và ngoài nước Các công trình nghiên cứu chỉ mang tính chất đơn lẻ, chưa có tính hệ thống, đồng

bộ, chưa đi sâu vào vấn đề nghiên cứu của đề tài “Xây dựng văn hoá ứng xử trong trường tiểu học tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh” Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu trên đã chỉ ra được những khái niệm quan trọng, những nội dung và biện pháp quản lí hiệu quả trong hoạt động xây dựng VHƯX trong trường học

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm văn hoá ứng xử

Văn hoá là tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi, hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động (Frederico, 1992)

Văn hoá là kết quả hoạt động sáng tạo của con người thông qua quá trình giao tiếp, ứng xử của con người với tự nhiên, xã hội, đồng thời cải biến tự nhiên, xã hội ngày một phát triển lên tầm cao hơn (Nguyễn Văn Bính, 2000)

Văn hoá là tổ hợp những đặc điểm tinh thần, vật chất, trí tuệ, lối sống, cùng với đường đời, hệ giá trị, truyền thống và niềm tin Đồng thời văn hoá còn được hiểu là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần (Unesco, 2002)

Văn hoá là những giá trị vật chất và tinh thần của nhân loại, là kinh nghiệm của lịch sử xã hội loài người đã được hệ thống hoá, tích luỹ lại từ nhiều thế hệ và có thể truyền lại cho các thế hệ sau (Thái Duy Tuyên, 2009)

Qua những quan niệm trên, văn hoá được hiểu là kết quả của hoạt động sáng tạo của con người thông qua giao tiếp ứng xử giữa con người với con người, giữa con người với tự nhiên, xã hội; là hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần của nhân loại được lưu truyền từ các thế hệ; là tổng thể phức hợp bao gồm các giá trị xã hội, các kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, pháp luật, đạo đức, thẩm mỹ, phong tục, truyền thống, chính trị, thói quen, kỹ năng đạt được của con người

Qua đó, ứng xử là những hành vi, cử chỉ, thái độ của con người với con người thông qua giao tiếp, trò chuyện

- Văn hoá ứng xử

Văn hoá ứng xử là những đặc điểm tính cách cá nhân được thể hiện qua thái

độ, hành vi, cử chỉ, lời nói của từng cá nhân trong giao tiếp xã hội Đồng thời, VHƯX là biểu tượng của giao tiếp, là sự phản ứng của con người trước sự tác động của người khác trong một tình huống nhất định và được thể hiện qua thái độ, hành

vi, cử chỉ, cách nói năng của con người nhằm đạt kết quả tốt trong mối quan hệ giữa con người với nhau (Trần Đăng Huy, 2019)

Qua đó, VHƯX là lối sống văn minh, hành vi giao tiếp lịch sự với những cử chỉ, hành động, cách nói năng chuẩn mực giữa con người với nhau Những hành vi,

cử chỉ, thái độ tích cực, chuẩn mực này được con người tiếp thu, gìn giữ và phát triển qua từng giai đoạn thời gian và trở thành khuôn mẫu nền nếp, truyền thống tốt đẹp

1.2.2 Khái niệm hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

Hoạt động được hiểu là làm những việc khác nhau cùng một mục đích nhất định trong cuộc sống, hay được hiểu là sự vận động, cử chỉ, không chịu ngồi im, yên chỗ, đồng thời hoạt động cũng được hiểu là vận hành để thực hiện chức năng nào hoặc gây tác động nào đó (Nguyễn Như Ý, 2010)

Xây dựng là làm cho hình thành một tổ chức hay một chỉnh thể về xã hội, chính trị, kinh tế, văn hoá theo một phương hướng nhất định (Nguyễn Như Ý, 2010)

Hoạt động xây dựng VHƯX trong trường học là cách thức thực hiện của nhà trường, Hiệu trưởng nhà trường cần nêu cao vai trò gương mẫu về đạo đức, lối sống của đội ngũ nhà giáo và CBQL nhà trường; tạo lập môi trường giáo dục lành mạnh, hình thành thói quen sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực trong học đường, trong xử sự, giao tiếp giữa trò với trò, giữa trò với thầy (Nguyễn Minh Kỳ, 2011)

Hoạt động xây dựng VHƯX ở trường phổ thông là thực hiện các hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về xây dựng VHƯX giữa các lực lượng giáo dục, hoạt động xây dựng và thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trong trường học, thực hiện hoạt động giáo dục VHƯX cho HS, hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng xử văn hóa và năng lực giáo dục VHƯX cho tập thể sư phạm nhà trường, thực hiện hoạt động phối hợp của nhà trường với gia đình và xã hội trong xây dựng VHƯX (Mỵ Giang Sơn, 2020)

Qua đó, hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học là quá trình thực hiện các hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về xây dựng VHƯX giữa các lực lượng giáo dục, xây dựng và thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trong trường học, thực hiện hoạt động giáo dục VHƯX cho HS, bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng xử

văn hóa và năng lực giáo dục VHƯX cho tập thể sư phạm nhà trường, phối hợp của nhà trường với gia đình và xã hội trong xây dựng VHƯX thông qua những mục tiêu, nội dung, phương thức phù hợp nhằm hình thành các giá trị tinh thần, lối sống văn minh, hành vi ứng xử, thái độ ứng xử, cử chỉ ứng xử và ngôn ngữ ứng xử trong mối quan hệ cử chỉ, cách nói năng chuẩn mực giữa người GV với HS, giữa GV với đồng nghiệp và với lãnh đạo của nhà trường Những hành vi, cử chỉ, thái độ này được đội ngũ CBQL,GV và HS trong nhà trường tiểu học gìn giữ, chọn lọc, thừa nhận, chấp nhận và phát triển qua từng giai đoạn thời gian trở thành khuôn mẫu nền nếp, truyền thống nhà trường theo một phương hướng nhất định

1.2.3 Khái niệm quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

Quản lí là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thành viên tổ chức và sử dụng tất cả những nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt được các mục tiêu của nó (Nguyễn Lộc et al., 2009)

Qua đó, quản lí là tác động của Hiệu trưởng nhà trường đến các đối tượng quản lí, đội ngũ CBQL,GV thông qua việc xây dựng kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra – đánh giá thực hiện trong các hoạt động trong nhà trường, nhằm đảm bảo cho hệ thống vận hành tốt, đạt được các mục tiêu yêu cầu đã đặt ra với chất lượng và hiệu quả tối ưu nhất

- Quản lí trường tiểu học:

Quản lí nhà trường là tổ chức các hoạt động dạy và học, cụ thể hóa đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, nhằm đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước (Phạm Minh Hạc, 1986)

Quản lí nhà trường là hoạt động của các cơ quan quản lí nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của GV,HS và các lực lượng giáo dục khác, huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường (Phạm Viết Vượng, 2012)

Qua đó, quản lí trường tiểu học là những tác động tích cực, sự hỗ trợ, phối hợp, huy động, can thiệp từ Hiệu trưởng trường tiểu học đến tập thể GV,HS và các đối tượng khác, nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do nhà nước đầu tư, xã hội đóng góp, do lao động xây dựng và vốn lao động tự có hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường, thực hiện có chất lượng mục tiêu và có kế hoạch, đưa nhà

trường tiến lên trạng thái mới

- Quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

Quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở trường phổ thông là những tác động của chủ thể quản lí nhà trường đến hoạt động xây dựng VHƯX, thông qua các chức năng quản lí (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra – đánh giá) để đạt mục tiêu đề

ra của hoạt động xây dựng VHƯX (Mỵ Giang Sơn, 2020)

Qua đó, quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở trường tiểu học là những tác động tích cực, sự hỗ trợ, phối hợp, huy động, can thiệp, từ Hiệu trưởng trường tiểu học đến tập thể GV,HS và các đối tượng khác thực hiện các hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về xây dựng VHƯX giữa các lực lượng giáo dục, xây dựng và thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trong trường học, thực hiện hoạt động giáo dục VHƯX cho HS tiểu học, bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng xử văn hóa và năng lực giáo dục VHƯX cho tập thể sư phạm nhà trường, phối hợp của nhà trường với gia đình và xã hội trong xây dựng VHƯX thông qua các chức năng lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra – đánh giá công việc của các thành viên trong nhà trường để đạt mục tiêu

xây dựng VHƯX mà nhà trường đề ra

1.3 Hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

1.3.1 Mục tiêu của hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

Xây dựng Bộ quy tắc ứng xử trong trường theo quy định quy tắc ứng xử do

Bộ GD&ĐT ban hành, phù hợp với điều kiện và đặc trưng vùng miền của mỗi trường;

CBQL,GV, cán bộ Công đoàn giáo dục, Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên trong trường học được bồi dưỡng nâng cao năng lực, kiến thức ứng xử văn hoá và năng lực tổ chức giáo dục VHƯX trong nhà trường;

CBQL,GV,HS được tuyên truyền, phổ biến, giáo dục các vấn đề liên quan đến VHƯX, môi trường văn hoá trong gia đình, nhà trường và cộng đồng;

Xây dựng trường học đạt tiêu chuẩn, hình thành môi trường giao tiếp ứng xử, thái độ ứng xử, cử chỉ và ngôn ngữ ứng xử chuẩn mực;

Duy trì, phát huy và thực hiện tốt Bộ quy tắc ứng xử trong trường học theo quy định quy tắc ứng xử do Bộ GD&ĐT ban hành, phù hợp với điều kiện và đặc trưng vùng miền của mỗi trường (Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 1299/QĐ-TTg, 2018)

1.3.2 Nội dung hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

- Hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về xây dựng văn hoá ứng xử: Xây dựng VHƯX ở trường học là xây dựng hệ giá trị giáo dục trong mỗi tập thể

sư phạm nhà trường Đó là các nội dung văn hóa cụ thể được định danh rõ ràng, kết quả có thể kiểm tra, đánh giá được và được hình thành trên cơ sở hệ giá trị chung của ngành giáo dục, phù hợp với đặc điểm của địa phương, của trường và được thống nhất, như về sứ mệnh, tầm nhìn, chiến lược phát triển, hệ giá trị của trường (Phạm Văn Khanh, 2015) Qua đó, để thực hiện hiệu quả trong hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về xây dựng VHƯX, Hiệu trưởng trường tiểu học phải thể hiện được vai trò, nhiệm vụ trong thực hiện hoạt động xây dựng VHƯX, hiểu được bản chất của xây dựng VHƯX; xây dựng các phương châm ứng xử, khung cảnh, môi trường văn hóa trong toàn trường, trong lớp học; xây dựng logo, biểu

tượng, bảng hiệu, khẩu hiệu đặc trưng của trường đặt nơi dễ thấy; xây dựng truyền thống nhà trường qua đồng phục, nghi lễ, nghi thức, bài hát; quan tâm tới sự bày tỏ các nhu cầu, cảm xúc, mong muốn của cá nhân; xây dựng uy tín, vị thế của nhà trường Đồng thời giới thiệu sứ mệnh, tầm nhìn, hệ thống giá trị của nhà trường

- Hoạt động xây dựng và thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trong trường học:

Biểu hiện VHƯX trong nhà trường được thể hiện rõ trong các mối quan hệ giữa lãnh đạo nhà trường với GV,HS và ngược lại, giữa các đồng nghiệp với nhau, giữa CBQL,GV,HS với những lực lượng giáo dục bên ngoài nhà trường Như vậy, xây dựng và thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trong trường tiểu học được thực hiện theo quy định quy tắc ứng xử do Bộ GD&ĐT ban hành, phù hợp với điều kiện và đặc trưng vùng miền của mỗi trường (Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 1299/QĐ-TTg, 2018) Bộ quy tắc ứng xử trong trường tiểu học phải thể hiện đầy đủ về những biểu hiện hành vi thái độ ứng xử, ngôn ngữ ứng

xử, cử chỉ ứng xử của CBQL,GV,HS, của CMHS, của khách đến cơ sở giáo dục Đồng thời, có sự phân công phù hợp trong việc tuyên truyền, giáo dục và đánh giá, theo dõi khả năng đáp ứng của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường so với yêu cầu của Bộ quy tắc ứng xử đã được xây dựng

- Thực hiện hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh: Giáo dục

VHƯX cho HS nhằm mục tiêu trang bị cho HS những quy tắc ứng xử theo chuẩn mực đạo đức xã hội và thuần phong mỹ tục của dân tộc, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, hình thành nhân cách cho HS cũng như xây dựng văn hóa học đường, đảm bảo môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng chống bạo lực học đường Để đáp ứng mục tiêu trong thực hiện hoạt động giáo dục VHƯX cho

HS, bằng những phương pháp và hình thức phù hợp, đa dạng, cũng như đổi mới về phương pháp giáo dục, nhà trường cần thực hiện hiệu quả các nội dung, bổ sung, tích hợp các nội dung giáo dục trong các môn học trên lớp như: giáo dục VHƯX với quê hương, đất nước, cộng đồng; giáo dục VHƯX với môi trường; giáo dục VHƯX với bản thân; giáo dục VHƯX với người khác (Nguyễn Thị Ngọc Dung, 2019)

- Hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng xử văn hóa và năng lực giáo dục văn hoá ứng xử cho tập thể sư phạm nhà trường: Các biểu hiện ứng xử

giữa các bộ phận trong tâp thể sư phạm như: GV và GV – thân ái, giúp đỡ, hợp tác;

GV và HS – tôn trọng, thương yêu, hành vi ứng xử có văn hóa, tạo điều kiện cho trò phát triển năng lực hiểu biết, sáng tạo; CBQL và HS – coi người học là trung tâm của quá trình GD&ĐT, không có biểu hiện tiêu cực trong các hoạt động của nhà trường Nhà trường khuyến khích, động viên, tạo điều kiện cho đội ngũ GV tích cực

và có trách nhiệm trong việc chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy và giáo dục HS; cổ vũ đội ngũ GV thể hiện tinh thần hợp tác thông qua làm việc nhóm, làm việc tập thể; CBQL chia sẻ vai trò lãnh đạo của mình với tập thể sư phạm nhà trường; xây dựng mối quan hệ thân thiện, hỗ trợ, gần gũi cộng đồng (Nguyễn Thị Ngọc Hà, 2017) Như vậy, nhà trường cần tập trung bồi dưỡng CBQL,GV,HS nâng cao năng lực ứng

xử, ứng xử có văn hóa, thể hiện hành vi, cử chỉ, lời nói chuẩn mực khi giao tiếp, chia sẻ công việc, thực hiện dạy và học; xây dựng môi trường tương tác tích cực giữa HS với HS, giữa GV với GV, giữa GV với HS, giữa CBQL với GV và HS

- Thực hiện hoạt động phối hợp của nhà trường với gia đình và xã hội trong xây dựng văn hoá ứng xử: Bản chất của việc phối hợp là đạt được sự thống

nhất về các yêu cầu giáo dục cũng như các hành động giáo dục của tất cả những người lớn, khiến cho nhân cách HS được phát triển đúng đắn, đầy đủ và vững chắc (Hà Nhật Thăng – Lê Tiến Hùng, 1995) Thực hiện sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường là một nguyên tắc quan trọng tạo ra sự thống nhất thực hiện mục tiêu hoạt động xây dựng VHƯX trong trường học, đồng thời thống nhất về nội dung, phương thức, thời gian, không gian của quá trình thực hiện hoạt động xây dựng VHƯX trong trường học Chính vì vậy, để thực hiện hoạt động phối hợp của nhà trường với gia đình và xã hội trong xây dựng VHƯX, nhà trường phải có kế hoạch phối hợp, đảm bảo sự thống nhất mục tiêu, nội dung, phương thức phối hợp, xây dựng cơ chế phù hợp trong quá trình phối hợp để duy trì mối liên hệ thường xuyên, liên tục giữa các lực lượng

1.3.3 Phương pháp và hình thức xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

- Gương mẫu về đạo đức, lối sống của đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên trong nhà trường theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh: Đội ngũ CBQL,GV

nhà trường là lực lượng trực tiếp làm công tác giáo dục HS, mọi lời nói, việc làm, thái độ, hành vi của họ đều tác động trực tiếp đến việc tạo lập VHƯX cho HS ở trường tiểu học Chính vì vậy, đội ngũ CBQL,GV phải đặt cho mình những yêu cầu rất cao để trở thành tấm gương về mọi mặt cho HS noi theo, để dạy cho HS biết cách tự lập trong cuộc sống, biết ứng xử có văn hóa trong những tình huống thực tế Qua đó, CBQL,GV phải thường xuyên bồi dưỡng, khổ luyện về đạo đức, lối sống

và hoàn thiện bản thân, nói và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh Trang phục của giáo viên phải chỉnh tề, phù hợp với hoạt động sư phạm (Bộ GD&ĐT, Thông tư 41/2010/TT-BGDĐT, 2010)

- Tạo lập môi trường giáo dục lành mạnh, xây dựng những chuẩn mực văn hoá ứng xử thông qua phối hợp, thống nhất giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường: Để tạo lập môi trường giáo dục lành mạnh, thống nhất

giữa các lực lượng giáo dục, Hiệu trưởng phải phát huy vai trò và quyền hạn của mình trong quản lí, trong xây dựng VHƯX trong nhà trường Thực hiện tốt các nhiệm vụ và quyền hạn của Hiệu trưởng sẽ hình thành nên các giá trị hành vi, cư

xử, ngôn từ giữa các bộ phận, cá nhân trong nhà trường Trong đó, thực hiện nhiệm

vụ xây dựng Bộ quy tắc ứng xử trong trường phù hợp theo quy định của Bộ GD&ĐT là rất quan trọng, cấp thiết, cũng như chỉ đạo thực hiện các phong trào thi đua, các cuộc vận động của ngành trong việc xây dựng VHƯX trong nhà trường (Bộ GD&ĐT, Thông tư 41/2010/TT-BGDĐT, 2010) Như vậy, Hiệu trưởng có vai trò to lớn đối với hoạt động giáo dục của nhà trường và sự phát triển của nhà trường, cũng như khả năng xây dựng môi trường hợp tác, thống nhất giữa các lực lượng, tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình thực hiện các nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục đạo đức, lối sống, VHƯX trong gia đình cho HS Phối hợp trong

tổ chức các buổi sinh hoạt tập thể, sinh hoạt chuyên môn, trao đổi thông tin, huy

động các nguôn lực hỗ trợ, tham gia tích cực trong các buổi họp, gặp gỡ trao đổi, xử

lý các tình huống có liên quan

- Rèn luyện thói quen sử dụng ngôn ngữ học đường thông qua các cuộc thi, hội thảo, các phong trào thể dục thể thao, văn nghệ, câu lạc bộ: Các hoạt

động thể dục, thể thao, văn nghệ trong nhà trường tác động tích cực đến kết quả xây dựng VHƯX ở nhà trường (Trost et al., 2002) Như vậy, xây để rèn luyện, hình thành thói quen sử dụng ngôn ngữ học đường, cử chỉ chuẩn mực phù hợp với môi trường lao động sư phạm trong trường tiểu học, nhà trường thường xuyên tổ chức các hoạt động thể dục, thể thao, biểu diễn văn nghệ với những nội dung, chủ đề gắn liền với thực tế, thể hiện những nội dung giao tiếp, ứng xử có văn hóa, chuẩn mực theo Bộ quy tắc ứng xử nhà trường Thực hiện những phong trào thi đua dựa trên mục tiêu, kế hoạch cụ thể để tránh hình thức, đối phó Đồng thời, các cuộc vận động trong nhà trường phải mang những nội dung tốt đẹp để hình thành những phẩm chất tốt đẹp trong mỗi người thầy, trò của trường

- Động viên, khích lệ tinh thần đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên và học sinh, tích cực tuyên truyền về trường học văn hóa, những hành vi ứng xử đẹp, phê phán hành vi chưa đẹp: Động viên, tạo điều kiện để HS tham gia đầy đủ, hiệu

quả, nghiêm túc kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục của nhà trường, nhất là các hoạt động liên quan đến xây dựng VHƯX Có hình thức khen thưởng, nêu gương phù hợp cho các CBQL,GV,HS trong các trường hợp làm tốt nhiệm vụ, có hành vi ứng xử văn hóa Đặc biệt, thực hiện tuyên truyền các nội dung về ứng xử văn hóa, các tấm gương ứng xử văn hóa trong hệ thống bản tin, hệ thống thông tin nhà trường, địa phương và phát thanh truyền hình Đồng thời, nhà trường chủ trì trong việc xây dựng tài liệu tuyên truyền, tài liệu dạy học có nội dung liên quan đến công tác phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội trong CBQL,GV,HS, tích cực thực hiện theo Bộ quy tắc ứng xử trong nhà trường (Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 1299/QĐ-TTg, 2018)

1.3.4 Đánh giá hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

Đánh giá kết quả thực hiện các hoạt động nói chung trong nhà trường là một trong những điều kiện quan trọng giúp CBQL,GV nhà trường biết được việc đã làm được và chưa làm được, cũng như có phương án điều chỉnh phù hợp, kịp thời trong từng hoạt động nhằm điều chỉnh kế hoạch và đạt mục tiêu đề ra Đánh giá, lấy ý kiến hằng năm để phát hiện, nhân rộng và khen thưởng các tấm gương điển hình trong việc xây dựng VHƯX (Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 1299/QĐ-TTg, 2018) Chính vì vậy, để xác định kết quả của hoạt động xây dựng VHƯX ở trường tiểu học, việc đánh giá kết quả thực hiện cần phải tập trung đánh giá, nhận xét các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường thực hiện Bộ quy tắc ứng xử, công tác đánh giá phải được thực hiện thường xuyên, định kỳ hằng năm, thực hiện đánh giá để chỉ ra những hạn chế, khó khăn trong quá trình xây dựng VHƯX trong nhà trường Đồng thời, minh bạch trong sử dụng kết quả kiểm tra – đánh giá để khen thưởng, chế tài, rút kinh nghiệm phù hợp, kịp thời

1.4 Quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

1.4.1 Tầm quan trọng của quản lí hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

Văn hoá nhà trường luôn ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng những hoạt động giáo dục nhà trường thông qua những ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến người dạy và người học Đồng thời, văn hoá nhà trường còn định hình cách cảm nhận, cách nghĩ và hành động của CBQL,GV,HS Ngoài ra, văn hoá nhà trường là một mạng lưới các nghi lễ và truyền thống, chuẩn mực có ảnh hưởng đến mọi góc cạnh của hoạt động giáo dục nhà trường Như vậy, quản lí hoạt động xây dựng VHƯX ở trường tiểu học có tầm quan trọng như:

- Giúp CBQL,GV,HS chuyển biến căn bản về ứng xử văn hoá, phát triển năng lực, hoàn thiện nhân cách, lối sống văn minh, biết tôn trọng người khác và sự

tự trọng bản thân;

- Giúp xác định và xây dựng cam kết của nhà trường đối với các giá trị cốt lõi, tạo ra tình cảm CBQL,GV,HS và cộng đồng qua các hoạt động nghi lễ, truyền thống, kỉ niệm;

- Làm tăng động lực làm việc, chăm chỉ, cải tiến và ủng hộ sự thay đổi;

- Tích cực góp phần quan trọng trong cải thiện hiệu quả và năng suất làm việc trong nhà trường của CBQL,GV,HS;

- Hình thành bầu không khí yên ổn, trật tự, kỉ luật, thúc đẩy các hoạt động trong nhà trường đáp ứng mục tiêu đề ra;

- Xây dựng môi trường dạy và học lành mạnh, thân thiện, mọi thành viên trong nhà trường hiểu biết về các phong tục, tập quán của đời sống, cách ứng xử đúng đắn trong môi trường sư phạm;

- Nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo trong nhà trường đáp ứng mục tiêu đổi mới trong giáo dục;

- Góp phần xây dựng con người Việt Nam chuẩn mực, có lòng yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo và thích nghi với sự thay đổi của xu hướng phát triển xã hội (Kent and Jerrence, 2010) & (Nguyễn Thị Minh Nguyệt, 2014) & (Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết

định số 1299/QĐ-TTg, 2018)

1.4.2 Kế hoạch hóa hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

Lập kế hoạch là chức năng quan trọng trong quản lí, có vai trò quan trọng việc định hướng và quyết định sự thành công của tổ chức Đây là chức năng đầu tiên trong 4 chức năng quản lí Ngoài ra, để thực hiện một kế hoạch hiệu quả cần thông qua các khâu như: dự báo, khảo sát đối tượng để xác định mục tiêu, điều kiện khả năng, xây dựng mục tiêu cụ thể và thực hiện mục tiêu Trong đó, kết quả dự báo phải chính xác và liên quan với những vấn đề thực tế sẽ góp phần thực hiện xây dựng kế hoạch với mục tiêu gần gũi và phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển toàn diện cho HS, cũng như đạt mục tiêu giáo dục nhà trường (Trần Kiểm, 2012) Qua đó, lập kế hoạch cho hoạt động xây dựng VHƯX tại các trường tiểu học

là nội dung quan trọng được thực hiện đầu tiên trong quá trình quản lí Kế hoạch là

công cụ quản lí hiệu quả giúp Hiệu trưởng định hướng phù hợp theo mục tiêu giáo dục của nhà trường Lập kế hoạch hoạt động xây dựng VHƯX tại các trường tiểu học có một số nhiệm vụ, bao gồm:

a Xác định mục tiêu kế hoạch

Như đã trình bày, mục tiêu quan trọng của hoạt động xây dựng VHƯX ở trường tiểu học là xây dựng trường học đạt chuẩn, hình thành môi trường giao tiếp ứng xử với những hành vi, thái độ, ngôn ngữ ứng xử chuẩn mực giữa các lực lượng giáo dục Để lập kế hoạch xây dựng VHƯX ở trường tiểu học, Hiệu trưởng nhà trường cần đưa ra những nhiệm vụ cụ thể nhằm đáp ứng mục tiêu này Đồng thời, việc xác định mục tiêu kế hoạch xây dựng VHƯX phải căn cứ vào các văn bản chỉ đạo của ngành, cũng như dựa trên những căn cứ xác thực từ kết quả khảo sát thực trạng của nhà trường về khả năng nắm vững biểu hiện, hành vi ứng xử có văn hóa của CBQL,GV, thực trạng thực hiện Bộ quy tắc ứng xử, thực trạng giáo dục VHƯX trong các môn học tại trường để xác định chính xác mục tiêu xây dựng VHƯX ở trường tiểu học cần phải thực hiện

b Nội dung kế hoạch

- Xác định khả năng nắm vững biểu hiện về VHƯX vận dụng hiệu quả trong các mối quan hệ giữa CBQL với GV, giữa GV với nhau, giữa GV với HS và giữa

HS với nhau nhằm lập kế hoạch hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về xây dựng VHƯX;

- Xác định thực tế thực hiện quy tắc ứng xử giữa các lực lượng giáo dục để

có kế hoạch cụ thể trong việc lập kế hoạch hoạt động xây dựng và thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trong trường học kịp thời, hiệu quả;

- Nhận xét, đánh giá thực trạng về biểu hiện VHƯX của HS để có kế hoạch hoạt động giáo dục VHƯX cho HS;

- Xác định thực trạng nhận thức của CBQL,GV,HS về mục tiêu trong việc xây dựng VHƯX tại trường nhằm xây dựng kế hoạch đào tạo bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng xử văn hóa và năng lực giáo dục VHƯX cho tập thể sư phạm;

- Dự báo xác thực về khả năng thực hiện phù hợp và linh hoạt các phương pháp, hình thức tổ chức trong việc thực hiện hoạt động xây dựng VHƯX, khả năng phối hợp giữa các lực lượng để lập kế hoạch hoạt động phối hợp của nhà trường với gia đình và xã hội trong xây dựng VHƯX (Mỵ Giang Sơn, 2020)

Đánh giá thực trạng, cân đối các nguồn lực của nhà trường (Hiệu trưởng thu thập thông tin, đánh giá thông tin, xác định thực trạng biểu hiện hành vi ứng xử giữa các lực lượng giáo dục so với việc thực hiện Bộ quy tắc ứng xử nhà trường, đánh giá năng lực đội ngũ CBQL,GV so với chuẩn nghề nghiệp, xác định điều kiện nhà trường, dưa ra những ưu điểm hạn chế cũng như những nguyên nhân khó khăn trong thực hiện xây dựng VHƯX);

Xác định mục tiêu, nhiệm vụ thực hiện hoạt động xây dựng VHƯX (Hiệu trưởng dựa vào thực trạng nhu cầu, điều kiện của nhà trường để xác định mục tiêu, mục tiêu phải khả thi và thực hiện được);

Xác định các biện pháp cần phải thực hiện đáp ứng mục tiêu (Hiệu trưởng cần đưa ra những công việc cụ thể để thực hiện đáp ứng theo từng mục tiêu);

Thành lập ban chỉ đạo và phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong cơ cấu tổ chức thực hiện xây dựng VHƯX (Hiệu trưởng phân công phù hợp cho các bộ phận, cá nhân theo từng vị trí công việc cụ thể)

d Cách thực hiện

Hiệu trưởng phân tích, đánh giá thực trạng đội ngũ GV, đánh giá xác định khả năng nắm vững biểu hiện về VHƯX, vận dụng hiệu quả trong các mối quan hệ giữa CBQL với GV, giữa GV với nhau, giữa GV với HS và giữa HS với nhau để

làm căn cứ đề ra mục tiêu, nhiệm vụ hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về xây dựng VHƯX;

Hiệu trưởng phân tích, đánh giá thực trạng đội ngũ, đánh giá xác định thực tế thực hiện quy tắc ứng xử giữa các lực lượng giáo dục trong nhà trường, đánh giá thực trạng về biểu hiện VHƯX của HS để đưa ra mục tiêu, nhiệm vụ hành động cụ thể trong việc xây dựng và thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trong trường

Hiệu trưởng phân tích đánh giá thực trạng nhận thức của CBQL,GV,HS về mục tiêu trong việc xây dựng VHƯX tại trường để xác định mục tiêu, nội dung, hình thức bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng xử văn hóa và năng lực giáo dục VHƯX cho tập thể sư phạm;

Hiệu trưởng dự báo xác thực về khả năng thực hiện phù hợp và linh hoạt các phương pháp, hình thức tổ chức trong việc thực hiện hoạt động xây dựng VHƯX, khả năng phối hợp giữa các lực lượng để đề ra mục tiêu, nhiệm vụ hoạt động phối hợp của nhà trường với gia đình và xã hội trong xây dựng VHƯX;

Hiệu trưởng tổ chức huy động các nguồn lực hỗ trợ cho hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học; dự kiến thành lập ban chỉ đạo và phân công, phân nhiệm cho các cá nhân, bộ phận liên quan thực hiện;

Hiệu trưởng ban hành dự thảo kế hoạch xây dựng VHƯX trong trường tiểu học và tổ chức thảo luận, bàn bạc trong các tổ để góp ý thống nhất trong tập thể sư phạm của nhà trường;

Hiệu trưởng ban hành kế hoạch chính thức và tổ chức triển khai việc thực hiện kế hoạch xây dựng VHƯX trong trường tiểu học Sau khi kế hoạch của nhà trường được ban hành chính thức, Hiệu trưởng chỉ đạo cho các tổ chuyên môn, GV, các bộ phận liên quan lập kế hoạch xây dựng VHƯX trong trường tiểu học nhằm thực hiện hóa kế hoạch của nhà trường

1.4.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động xây dựng văn hoá ứng xử ở trường tiểu học

Tổ chức là sự tác động đến phân công trách nhiệm cho từng cá nhân, bộ phận trong nhà trường, là quá trình sắp xếp, phân bổ công việc cho các thành viên của tổ

chức, để họ phối hợp với nhau nhằm thực hiện nhiệm vụ và hoàn thành mục tiêu, như: xây dựng tổ chức bộ máy quản lí của hệ thống giáo dục; xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên như việc bố trí đúng người, đúng việc, giúp đỡ cán bộ, viên chức làm quen với công việc, kiểm tra đánh giá, chế độ chính sách đối với giáo viên; xác định cơ chế quản lí và các mối quan hệ phối hợp hoạt động; tổ chức lao động một cách khoa học, xây dựng kế hoạch làm việc hợp lý, lựa chọn phương pháp quản lí hiệu quả (Nguyễn Thị Tuyết Hạnh, 2015)

Qua đó, tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học được Hiệu trưởng tập trung vào việc thực hiện các nhiệm vụ như:

a Cơ cấu tổ chức

Để thực hiện kế hoạch hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học, Hiệu trưởng cần xây dựng cơ cấu tổ chức, nhằm chỉ đạo, giám sát, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch một cách hiệu quả nhất; đồng thời, tổ chức thu nhận thông tin phản hồi từ các bên liên quan để kịp thời chỉ đạo, điều chỉnh khi cần thiết Đặc biệt, Hiệu trưởng thành lập Ban chỉ đạo trong việc quản lí hoạt động xây dựng VHƯX trong trường tiểu học gồm: Hiệu trưởng là trưởng ban, các Phó hiệu trưởng là phó ban, thành viên là các tổ trưởng chuyên môn, đại diện các đoàn thể (Bí thư chi đoàn, Tổng phụ trách Đội), kế toán và nhân viên phụ trách thư viện - thiết bị

b Nhiệm vụ của các bộ phận, cá nhân trong cơ cấu

- Tổ chức thực hiện hoạt động tuyên truyền: Hiệu trưởng thành lập Ban

tuyên truyền về xây dựng VHƯX gồm một hay hai thành viên, thực hiện chọn lựa ứng viên trong Ban giám hiệu nhà trường, CBQL trong các tổ chuyên môn, cán bộ Đoàn, Đội Thiếu niên, Ban đại diện CMHS để thành lập Ban tuyên truyền; phân quyền trách nhiệm cho Ban tuyên truyền về thực hiện tuyên truyền xây dựng VHƯX, tổ chức xác định rõ trách nhiệm trong từng cá nhân, đặc biệt là GV chủ nhiệm lớp, xác định thực trạng mối quan hệ phối hợp các tổ chức chính trị xã hội trong nhà trường và Ban đại diện CMHS thống nhất về phương thức, nội dung tuyên truyền;