Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong chủ đề động học động lực học (thuộc chương trình giáo dục phổ thông môn vật lí 2018)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Trần Thị Vĩnh Đào THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG CHỦ ĐỀ “ĐỘNG HỌC – ĐỘNG LỰC HỌC” THUỘC CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC P

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Trần Thị Vĩnh Đào

THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG CHỦ ĐỀ “ĐỘNG HỌC – ĐỘNG LỰC HỌC” (THUỘC CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ

THÔNG MÔN VẬT LÍ – 2018)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Trần Thị Vĩnh Đào

THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG CHỦ ĐỀ “ĐỘNG HỌC – ĐỘNG LỰC HỌC” (THUỘC CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ

THÔNG MÔN VẬT LÍ – 2018)

Chuyên ngành: Sư phạm Vật lí

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS CAO THỊ SÔNG HƯƠNG

Thành phố Hồ Chí Minh - 2020

- Quý thầy, cô giảng viên khoa Vật lí trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã dạy dỗ, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm và một hành trang vào nghề cho

em và các bạn sinh viên khác trong suốt quá trình học tập tại trường

- Cô TS Cao Thị Sông Hương, giảng viên đã trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ và giúp

đỡ em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận Cô đã truyền đạt tận tình những kinh nghiệm, sự nhiệt huyết cùng lòng yêu nghề của mình Những định hướng, những góp ý

và nhận xét của cô thật sự rất quý báu và giúp ích rất nhiều để em có thể hoàn thành khóa luận

- Ban giám hiệu trường THPT Tây Sơn (Bình Dương), quý thầy cô tổ Vật lí đã tạo điều cho em được thực nghiệm sư phạm tại trường để có thể hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

- Các em học sinh lớp 10A trường THPT Tây Sơn đã đồng hành và tham gia nghiêm túc trong suốt 3 tuần thực nghiệm sư phạm để có thể hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn của mình đến gia đình, bạn bè đã luôn đồng hành, giúp đỡ, sẵn sàng hỗ trợ và giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Tp Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm 2020

Sinh viên

“Xác định tốc độ đến trường trung bình của học sinh” 78

Bảng 2 3 Phiếu đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí cho hoạt động

“Đo chiều cao của lan can lớp học so với mặt đất” 79

Bảng 2 4 Phiếu đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí cho hoạt động

“So sánh thời gian chạm đất giữa vật rơi tụ do và vật chuyển động ném ngang ở cùng một độ cao” 81

Bảng 2 5 Phiếu đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí cho hoạt động

chế tạo mô hình “Xe bong bóng” 82

Bảng 2 6 Phiếu đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí cho hoạt động

chế tạo mô hình “Đồ chơi cân bằng” 83

Bảng 2 7 Phiếu đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí cho hoạt động

“Kiểm chứng định tính ba định luật Newton trong thực tế” 84

Bảng 2 8 Phiếu đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí cho hoạt động

chế tạo đồ chơi “Con sứa kì diệu” 85

Bảng 2 9 Phiếu đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí cho hoạt động

“Khảo sát khối lượng riêng của các loại nước mắm (dầu ăn, dầu gội,…) có sẵn trong gia đình” 86

Bảng 2 10 Phiếu đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí cho hoạt động

khảo sát “Ảo thuật giọt dầu trong ly nước” 87

Bảng 3 1 Bảng điểm của các nhóm sau khi trải nghiệm “Chủ đề 1: Chuyển động của

vật” 119

Bảng 3 2 Bảng điểm của các nhóm sau khi trải nghiệm “Chủ đề 3: Khối lượng riêng

của một số chất, áp suất chất lỏng” 119

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1 1 Sơ đồ chu trình học tập trải nghiệm Kolb 10

Hình 1 2 Chu trình học tập trải nghiệm 11

Hình 2 1 Sơ đồ nội dung kiến thức chính chủ đề “Động học – Động lực học” 19

Hình 3 1 Các nhóm thảo luận để đưa ra phương án thí nghiệm, GV lắng nghe và góp ý 92

Hình 3 2 Nhóm 2 trình bày giải pháp để xác định chiều cao lan can lớp học so với mặt đất 94

Hình 3 3 Nhóm 3 góp ý phần trình bày của nhóm 2 về giải pháp xác định chiều cao lan can của lớp học so với mặt đất 94

Hình 3 4 Nhóm 1 trình bày giải pháp so sánh thời gian chạm đất của vật rơi tự do và vật ném ngang ở cùng một độ cao 96

Hình 3 5 Nhóm 1 đang thực hiện thí nghiệm xác định chiều cao lan can của lớp học so với mặt đất 97

Hình 3 6 Nhóm 3 đang thực hiện thí nghiệm xác định chiều cao lan can lớp học so với mặt đất 97

Hình 3 7 Nhóm 3 đang thực hiện thí nghiệm so sánh thời gian chạm đất của vật rơi tự do và vật ném ngang ở cùng một độ cao 98

Hình 3 8 Nhóm 2 đang thực hiện thí nghiệm so sánh thời gian chạm đất của vật rơi tự do và vật ném ngang ở cùng một độ cao 98

Hình 3 9 Nhóm 1 đang báo cáo kết quả của hoạt động xác định tốc độ đến trường trung bình của HS 99

Hình 3 10 Giáo viên đang giới thiệu chủ đề 2: “Ba định luật Newton và lực cơ học” 101

Hình 3 11 Nhóm 1 trình bày bảng thiết kế “Xe bong bóng” của nhóm 102

Hình 3 12 Bản vẽ thiết kế “Xe bong bóng” của nhóm 2 102

Hình 3 13 Bản vẽ thiết kế “Xe bong bóng” của nhóm 1 103

Hình 3 15 Nhóm 3 đang vẽ mô hình “Đồ chơi cân bằng” 104

Hình 3 16 Các nhóm kiểm tra mô hình “Xe bong bóng” để chuẩn bị báo cáo 105

Hình 3 17 Sản phẩm “Xe bong bóng” của ba nhóm 106

Hình 3 18 Sản phẩm “Đồ chơi cân bằng” của nhóm 3 107

Hình 3 19 Nhóm 2 đang làm thí nghiệm kiểm chứng định tính ba định luật Newton 108

Hình 3 20 Nhóm 1 đang làm thí nghiệm kiểm chứng định tính ba định luật Newton 109

Hình 3 21 Nhóm 1 kiểm tra lại hoạt động của “Con sứa kì diệu” 113

Hình 3 22 Nhóm 2 kiểm tra lại hoạt động của “Con sứa kì diệu” 113

Hình 3 23 Nhóm 3 kiểm tra lại hoạt động của “Con sứa kì diệu” 113

Hình 3 24 Nhóm 3 đang chuẩn bị thực hiện thí nghiệm giọt dầu trong ly 115

Hình 3 25 Nhóm 1 đang thực hiện thí nghiệm giọt dầu trong ly 116

Hình 3 26 Nhóm 2 và nhóm 3 đang làm thí nghiệm giọt dầu trong ly 116

Hình 3 27 Hình ảnh giọt dầu lơ lửng trong ly của nhóm 1 116

Hình 3 28 Biểu đồ biểu diễn điểm số của các nhóm qua các chủ đề 120

Hình 3 29 Nhóm 1 thảo luận cách xác định chiều cao lan can tầng lầu so với mặt đất 122

Hình 3 30 Nhóm 1 tiến hành TN so sánh thời gian chạm đất của vật rơi tự do và của vật ném ngang ở cùng một độ cao 122

Hình 3 31 Nhóm 3 đang kiếm vật liệu làm “Xe bong bóng” 122

Hình 3 32 Nhóm 1 đang tiến hành TN kiểm chứng định tính định luật III Newton 122

Hình 3 33 Ba nhóm đang thi sản phẩm “Xe bong bóng” của nhóm mình 122

Hình 3 34 Nhóm 3 đang thực hiện thí nghiệm “Ảo thuật giọt dầu lơ lửng trong ly nước” 122

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3.2 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Phương pháp nghiên cứu 3

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận 3

6.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 3

7 Cấu trúc của khóa luận 4

Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 Hoạt động trải nghiệm 5

1.1.1 Định nghĩa hoạt động trải nghiệm 5

1.1.2 Bản chất hoạt động trải nghiệm 6

1.1.3 Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm 6

1.1.4 Nội dung của hoạt động trải nghiệm 6

1.1.5 Phương thức tổ chức hoạt động trải nghiệm 9

1.2 Chu trình học tập thông qua trải nghiệm 10

1.2.1 Vai trò của giáo viên trong việc học tập thông qua trải nghiệm 12

1.2.2 Vai trò của học sinh trong việc học tập thông qua trải nghiệm 12

1.3 Phát triển thành phần năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí của học sinh 12

1.3.1 Khái niệm 12

1.3.2 Biểu hiện năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí của học sinh 13

KẾT LUẬN CHƯƠNG I 14

Chương II: THIẾT KẾ MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG CHỦ ĐỀ “ĐỘNG HỌC – ĐỘNG LỰC HỌC” TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG - 2018 15

2.1 Nội dung kiến thức và yêu cầu cần đạt của chủ đề “Động học – Động lực học” 15

2.2 Xây dựng nội dung hoạt động trải nghiệm chủ đề “Động học – Động lực học” 18

2.3 Cấu trúc của chủ đề hoạt động trải nghiệm trong dạy học vật lí 19

2.4 Thiết kế một số hoạt động trải nghiệm trong dạy học chủ đề “Động học – Động lực học” 21

2.4.1 Chủ đề 1: Chuyển động của vật 21

2.4.2 Chủ đề 2: Ba định luật Newton và lực cơ học 40

2.4.3 Chủ đề 3: Khối lượng riêng của một số chất, áp suất chất lỏng 59

2.5 Công cụ đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí 78

KẾT LUẬN CHƯƠNG II 89

CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 90

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 90

3.2 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 90

3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 90

3.4 Những thuận lợi và khó khăn gặp phải khi tiến hành thực nghiệm sư phạm 90

3.4.1 Thuận lợi 90

3.4.2 Khó khăn 90

3.5 Kế hoạch thực nghiệm sư phạm 91

3.6 Phân tích diễn biến thực nghiệm sư phạm 91

3.6.1 Chuẩn bị 91

3.6.2 Tổ chức hoạt động trải nghiệm 92

3.6.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm (Đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí cho học sinh) 117

Một số hình ảnh thực nghiệm sư phạm 122

KẾT LUẬN CHƯƠNG III 123

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 124

TÀI LIỆU THAM KHẢO 125

Phụ lục các mẫu phiếu học tập 126

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Việc học vật lí là một quá trình không thể tách rời giữa lí thuyết và thực tiễn, nghĩa là người học phải hiểu được mối liên hệ giữa các khái niệm cơ bản, và biết được chúng sẽ áp dụng như thế nào vào cuộc sống Điều đó đồng nghĩa, dạy học vật lí không đơn thuần là GV cung cấp cho người học các kiến thức vật lí mà cần phát triển

ở HS các NL như: giải quyết vấn đề và sáng tạo, giao tiếp và hợp tác Để phát triển

NL của HS, nhà trường và GV phải tạo ra môi trường học tập tự chủ tích cực, trong

đó chú trọng tổ chức các nhiệm vụ học tập chứa đựng những tình huống khó khăn để

người học tự tìm tòi và xây dựng kiến thức thông qua “kinh nghiệm” và “tư duy”, thông qua “trải nghiệm” của chính bản thân [12], [13]

Trong chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể - 2018 hoạt động trải nghiệm

là một hoạt động bắt buộc trong kế hoạch giáo dục của các cấp học [1]

Ở một số nước, HĐTN thường được xem là hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm thực hiện mục tiêu chủ yếu là phát triển phẩm chất trong khi mục tiêu chủ yếu của dạy học trên lớp là phát triển trí tuệ Đây cũng là hoạt động giáo dục được nhiều nước phát triển quan tâm, nhất là các nước xây dựng chương trình giáo dục theo hướng phát triển năng lực như Hà Lan, Anh, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc,… Ở nước ta, trong những năm gần đây, hoạt động trải nghiệm ở trường phổ thông ngày càng được chú trọng, tạo tiền đề cho việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông mới - 2018 Trong Chương trình giáo dục phổ thông - 2018, hoạt động trải nghiệm chính thức đưa vào

kế hoạch giáo dục của tất cả các trường phổ thông

Các kiến thức trong chủ đề “Động học – động lực học” có nhiều ứng dụng trong thực tiễn, gần gũi với đời sống của người học, do đó có nhiều cơ hội để thiết kế HĐTN cho HS nhằm đem lại sự hứng thú, tăng cường tích cực trong học tập, giúp học sinh có cái nhìn trực quan hơn về kiến thức vật lí và thấy được ý nghĩa của kiến

thức đối với đời sống thực tiễn Đây là một hình thức giáo dục định hướng năng lực

và định hướng thực tiễn, trên cơ sở trải nghiệm của chính bản thân, học sinh hình thành các năng lực và phẩm chất cần thiết Với ý tưởng trên chúng tôi chọn thực hiện

đề tài khóa luận tốt nghiệp là: “Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong chủ đề “Động

học – Động lực học” (Thuộc chương trình giáo dục phổ thông môn Vật lí - 2018)”

2 Mục đích của đề tài

Thiết kế được một số HĐTN trong dạy học chủ đề “Động học – Động lực học”

thuộc chương trình giáo dục phổ thông môn Vật lí - 2018 nhằm phát triển năng lực tìm

hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí của HS

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động học tập thông qua trải nghiệm của HS trong trường THPT

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Hoạt động dạy học chủ đề “Động học – Động lực học” trong chương trình giáo dục phổ thông môn Vật lí - 2018

4 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế và tổ chức HĐTN trong dạy học chủ đề “Động học – Động lực học”

thuộc chương trình giáo dục phổ thông môn Vật lí - 2018 thì sẽ phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí của HS

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài:

+ Cơ sở lí luận và thực tiễn của HĐTN ở trường phổ thông

+ Nội dung kiến thức chủ đề “Động học – Động lực học” (Thuộc chương trình giáo dục phổ thông môn Vật lí – 2018) và các kiến thức khoa học thuộc các lĩnh vực có liên quan đến đề tài nghiên cứu

+ Chương trình giáo dục phổ thông môn Vật lí - 2018

- Xây dựng ý tưởng về các sản phẩm HS có thể tạo ra trong HĐTN, xây dựng quy trình gia công các sản phẩm, xác định các dụng cụ, vật liệu cần thiết để tạo ra các sản phẩm tương ứng

- Thiết kế tiến trình tổ chức các HĐTN trong chủ đề “Động học – Động lực học” (Thuộc chương trình giáo dục phổ thông môn Vật lí – 2018):

+ Thiết kế tiến trình dạy học cho các HĐTN thành phần

+ Xây dựng hệ thống các công cụ dạy học như các thí nghiệm, video, tranh ảnh, phiếu học tập,…

+ Xây dựng các bảng kiểm đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí của HS trong HĐTN

- TNSP tiến trình tổ chức hoạt động trải nghiệm đã thiết kế tại trường THPT

- Đánh giá kết quả thực nghiệm để kiểm chứng giả thuyết khoa học của đề tài và rút

ra kết luận.

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về HĐTN trong chương trình giáo dục phổ thông môn –

2018

- Nghiên cứu các tài liệu về tâm lí học, lý luận dạy học phổ thông, các thông tư, quyết định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới giáo dục, các bài báo tạp chí có liên quan,…

- Nghiên cứu mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông - 2018, mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông môn Vật lí - 2018, các yêu cầu cần đạt trong nội dung

“Động học – Động lực học” thuộc chương trình môn Vật lí - 2018

- Nghiên cứu các kiến thức liên quan đến nội dung chủ đề “Động học – Động lực học”

và các ứng dụng của nó trong thực tiễn

6.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Tiến hành dạy thực nghiệm ở trường phổ thông theo quy trình, phương pháp và tổ chức tiến trình dạy học đã đề xuất

- Phân tích kết quả thu được trong quá trình TNSP, từ đó rút ra kết luận của đề tài, đối chiếu với giả thuyết khoa học đã đề xuất

7 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, khóa luận gồm 3 chương:

- Chương I: Cơ sở lí luận về thiết kế hoạt động trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

- Chương II: Thiết kế một số hoạt động trải nghiệm trong dạy học chủ đề

“Động học – Động lực học” trong chương trình giáo dục phổ thông - 2018

- Chương III: Thực nghiệm sư phạm

Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Hoạt động trải nghiệm

1.1.1 Định nghĩa hoạt động trải nghiệm

Theo Từ điển Tiếng Việt, “Trải nghiệm là sự trải qua, kinh qua một hoàn cảnh, môi trường, điều kiện nào đó để suy ngẫm, suy xét hay chứng thực một điều gì đó” [6]

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam, theo nghĩa chung nhất, trải nghiệm là bất kì một trạng thái nào trong đời sống tâm lí chứa đựng xúc cảm của chủ thể thông qua việc cảm nhận, trải qua, đọng lại cùng với tri thức, ý thức,… Ở khía cạnh tâm lí học, nó là những tín hiệu nội tại của chủ thể Thông qua đó, chủ thể tiếp nhận các sự việc, sự kiện

và đưa ra phản hồi mang màu sắc cá nhân từ ý tưởng đến hành vi [11]

Theo Lê Thị Thùy Linh, “Trải nghiệm chính là những tồn tại khách quan tác động vào giác quan con người, tạo cảm giác, tri giác, biểu tượng, con người cảm thấy có tác động nó và cảm nhận nó một cách rõ nét, để lại ấn tượng sâu đậm, rút ra bài học, vận dụng vào thực tiễn đời sống, hình thành nên các thái độ, giá trị.” [7]

Theo Nguyễn Thị Liên, “Hoạt động trải nghiệm được coi là một không gian giáo dục trong nhà trường phổ thông, trong đó có sự tích hợp nội dung học tập trong nhà trường từ các môn học gắn liền với kinh nghiệm của bản thân HS trong cuộc sống và NL

sở trường của HS trong từng lĩnh vực để thích nghi với cuộc sống thực đang diễn ra bên trong và bên ngoài nhà trường” [8]

Theo Chương trình giáo dục phổ thông - Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), “HĐTN là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho HS tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng

thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai.” [2] Như vậy, có thể thấy rằng HĐTN nhấn mạnh quá trình học tập trong đó người học tiếp cận thực tiễn, để chuyển hóa những kinh nghiệm đã qua thành kiến thức, hiểu biết mới

1.1.2 Bản chất hoạt động trải nghiệm

Trong lí luận Giáo dục học đã khẳng định: “Bản chất của giáo dục là trải nghiệm”, muốn giáo dục nhân cách của học sinh phải tổ chức hoạt động giáo dục, không thể bằng con đường lí thuyết suông [8]

Theo Nguyễn Thị Liên: “Bản chất của hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, được tổ chức theo phương thức tạo điều kiện tối đa để người học tham gia trực tiếp vào các hoạt động và mối quan hệ xã hội Việc tổ chức các HĐTN là làm theo đúng bản chất của quá trình giáo dục, nghĩa là thông qua các hoạt động và bằng hoạt động” [8]

1.1.3 Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm

Xuất phát từ mục tiêu, chiến lược đào tạo con người và yêu cầu đổi mới phương pháp, HĐTN đã đề ra ba mục tiêu:

- Hình thành và phát triển NL thích ứng với cuộc sống

NL tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí

1.1.4.1 Nội dung của hoạt động trải nghiệm trong chương trình giáo dục

Theo chương trình Giáo dục phổ thông – Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm định hướng, hướng nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), nội dung của hoạt động trải nghiệm sau [2]:

Bảng 1 1 Nội dung của hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp trong chương trình

Tìm hiểu hình ảnh và tính cách của bản thân

Tìm hiểu khả năng của bản thân

Hoạt động rèn luyện bản thân

Rèn luyện nề nếp, thói quen tự phục vụ và

ý thức trách nhiệm trong cuộc sống

Rèn luyện các kĩ năng thích ứng với cuộc sống

Hoạt động hướng

đến xã hội

Hoạt động chăm sóc gia đình

Quan tâm, chăm sóc người thân và các quan hệ trong gia đình

Tham gia vào công việc của gia đình Hoạt động xây dựng

Hoạt động xây dựng cộng đồng

Xây dựng và phát triển quan hệ với mọi người

Tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động giáo dục truyền thống, giáo dục chính trị, đạo đức, pháp luật

Hoạt động hướng

đến tự nhiên

Hoạt động tìm hiểu

và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên

Khám phá vẻ đẹp, ý nghĩa của cảnh quan thiên nhiên

Tham gia bảo tồn cảnh quan thiên nhiên Hoạt động tìm hiểu

và bảo vệ môi trường

Tìm hiểu thực trạng môi trường

Tham gia bảo vệ môi trường

Hoạt động hướng

nghiệp

Hoạt động tìm hiểu nghề nghiệp

Tìm hiểu ý nghĩa, đặc điểm và yêu cầu của nghề

Tìm hiểu yêu cầu về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp

Tìm hiểu thị trường lao động

Hoạt động rèn luyện phẩm chất, năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp

Tự đánh giá sự phù hợp với định hướng nghề nghiệp

Rèn luyện phẩm chất và năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp

Hoạt động lựa chọn hướng nghề nghiệp

và lập kế hoạch học tập theo định hướng nghề nghiệp

Tìm hiểu hệ thống trường trung cấp, cao đẳng, đại học và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác của địa phương, trung ương Tham vấn ý kiến của thầy cô, người thân và chuyên gia về định hướng nghề nghiệp Lựa chọn cơ sở đào tạo trong tương lai và lập kế hoạch học tập phù hợp với định hướng nghề nghiệp

1.1.4.2 Nội dung của hoạt động trải nghiệm trong môn Vật lí

Nội dung hoạt động trải nghiệm trong vật lí có thể thực hiện ở một số nội dung sau:

- Tìm hiểu thêm các kiến thức về vật lí và kĩ thuật

- Tìm hiểu những ứng dụng của vật lí trong đời sống như: kĩ thuật điện, kĩ thuật vô

- Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm vật lí; các mô hình, vật thật đáp ứng nhu cầu của đời sống và sản xuất

- Thực hành quy trình nghiên cứu tìm tòi, xây dựng các kiến thức khoa học

Để lựa chọn nội dung tổ chức HĐTN vật lí phù hợp thì GV cần căn cứ vào nội dung kiến thức mà HS đã học và tầm quan trọng, ứng dụng của nội dung trong thực tế đời sống và trong kĩ thuật cũng như mục tiêu dạy học cần đạt được cho HS

1.1.5 Phương thức tổ chức hoạt động trải nghiệm [2]

Theo chương trình Giáo dục phổ thông – Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm định hướng, hướng nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo - 2018, một số phương thức tổ chức chủ yếu sau:

- Phương thức Khám phá: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS trải nghiệm thế giới tự nhiên, thực tế cuộc sống và công việc, giúp HS khám phá những điều mới lạ, tìm hiểu, phát hiện vấn đề từ môi trường xung quanh, bồi dưỡng những cảm xúc tích cực và tình yêu quê hương đất nước Nhóm phương thức tổ chức này bao gồm các hoạt động tham quan, cắm trại, thực địa và các phương thức tương tự khác

- Phương thức Thể nghiệm, tương tác: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho

HS giao lưu, tác nghiệp và thể nghiệm ý tưởng như diễn đàn, đóng kịch, hội thảo, hội thi, trò chơi và các phương thức tương tự khác

- Phương thức Cống hiến: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS mang lại những giá trị xã hội bằng những đóng góp và cống hiến thực tế của mình thông qua các hoạt động tình nguyện nhân đạo, lao động công ích, tuyên truyền và các phương thức tương tự khác

- Phương thức Nghiên cứu: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS tham gia các đề tài, dự án nghiên cứu khoa học nhờ cảm hứng từ những trải nghiệm thực tế, qua đó đề xuất những biện pháp giải quyết vấn đề một cách khoa học Nhóm hình thức

tổ chức này bao gồm các hoạt động khảo sát, điều tra, làm dự án nghiên cứu, sáng tạo công nghệ, nghệ thuật và các phương thức tương tự khác

Trong phạm vi khóa luận này, đề tài dựa trên “phương thức Nghiên cứu” để thiết

kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS trong dạy học kiến thức trong chủ đề “Động học – Động lực học” trong chương trình Giáo dục phổ thông môn Vật lí - 2018 nhằm phát triển thành phần năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí cho HS

1.2 Chu trình học tập thông qua trải nghiệm

Học tập thông qua trải nghiệm được nhiều nghiên cứu nhấn mạnh như là một cách thức vận hành quá trình thực học của HS Lí thuyết học tập thông qua trải nghiệm xác định việc học là quá trình trong đó kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyển đổi kinh nghiệm Kiến thức là kết quả của sự kết hợp giữa thông hiểu và chuyển đổi kinh nghiệm, học qua làm Kolb (1984) đã đề xuất chu trình học tập thông qua trải nghiệm gồm 4 giai đoạn [10], [11]:

Hình 1 1 Sơ đồ chu trình học tập trải nghiệm Kolb

(1) Kinh nghiệm cụ thể: Người học (cá nhân hoặc nhóm) tham gia vào các hoạt động thực tiễn (thí nghiệm, thực hành) từ đó có được kinh nghiệm giải quyết vấn đề Kinh nghiệm mang tính chủ quan và liên quan đến tình cảm cá nhân

(2) Suy ngẫm và phản ánh: Người học suy xét lại những gì đã trải nghiệm thông qua hồi tưởng hoặc xem lại hồ sơ học tập, thảo luận, bày tỏ quan điểm và hiểu biết của bản thân về kinh nghiệm thu được

(3) Khái niệm trừu tượng: Người học tiến hành mô hình hóa, lí thuyết hóa các kinh nghiệm đã thu được từ trải nghiệm dựa trên sự suy xét, từ đó rút ra các kết luận hoặc xây dựng các giả thuyết

(4) Thử nghiệm tích cực: Người học lập kế hoạch để kiểm chứng các mô hình, lí thuyết hoặc kế hoạch thực hiện những trải nghiệm tiếp theo Đây là bước cuối cùng để người học xác nhận hoặc phủ nhận các khái niệm từ bước trước:

Hình 1 2 Chu trình học tập trải nghiệm

Điểm cốt lõi trong lí thuyết HĐTN của Kolb là người học có sự đối chiếu qua lại trong tư duy, hướng đến các kinh nghiệm của mình, phân tích, khái quát hóa chúng thành các khái niệm; sau đó các khái niệm này được áp dụng và kiểm nghiệm trong thực tế,… Từ đó, lại xuất hiện các kinh nghiệm mới, chúng lại trở thành đầu vào cho vòng học tập tiếp theo, cho tới khi nào việc học đạt được mục tiêu đề ra Nói cách khác, HĐTN

là sự hình thành các kinh nghiệm mới bằng sự tương tác giữa kinh nghiệm đã có với những hiểu biết rời rạc thu được hiện tại, nhờ sự phản ánh của chủ thể trong hành động, theo một chu trình khép kín [5]

1.2.1 Vai trò của giáo viên trong việc học tập thông qua trải nghiệm [4]

Học tập thông qua trải nghiệm định hướng cho người học chủ động chiếm lĩnh kiến thức thông qua tìm tòi khám phá, giải quyết vấn đề GV đóng vai trò là người tổ chức, định hướng, khuyến khích quá trình học tập Để thực hiện tốt vai trò đó GV cần:

- Tạo bầu không khí học tập thân thiện, an toàn và tích cực

- Tổ chức các kinh nghiệm và các vấn đề một cách phù hợp Chú ý đến các quan niệm và phán đoán của người học

- Cho phép HS tự do thực hiện các thí nghiệm/trải nghiệm để HS có thể khám phá mọi giải pháp Cho phép HS mắc sai lầm và học qua sai lầm

- Chia sẻ những cảm nhận và suy nghĩ của mình với HS nhưng không áp đặt, thống trị Điều này cho phép HS suy ngẫm và ra quyết định

1.2.2 Vai trò của học sinh trong việc học tập thông qua trải nghiệm [4]

Chu trình học tập thông qua trải nghiệm tạo môi trường thuận lợi cho người học

tự chủ trong mọi hoạt động nhận thức và trở thành chủ thể tích cực của quá trình học tập thông qua việc vận hành thường xuyên các hoạt động sau:

- Đặt câu hỏi, đề xuất giả thuyết, điều tra, thử nghiệm, khám phá kiến thức

- Trải nghiệm sự thành công và thất bại, tích lũy kinh nghiệm học tập và làm việc, vận dụng kiến thức và kỹ năng đã lĩnh hội vào thực tiễn

- Khám phá các giá trị và năng lực của bản thân, nhất là năng lực tự học và năng lực giải quyết vấn đề

1.3 Phát triển thành phần năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí của học sinh

1.3.1 Khái niệm

Trong chương trình môn Vật lí - 2018, thành phần NL tìm hiểu thế giới tự nhiên

giản, gần gũi trong đời sống và thế giới tự nhiên theo tiến trình; sử dụng được các chứng

cứ khoa học để kiểm tra các dự đoán, lí giải các chứng cứ, rút ra các kết luận [3]

Với nội hàm trên, thành phần NL tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí

đã có và dùng ngôn ngữ của mình để biểu đạt vấn đề đã đề xuất

- Đưa ra phán đoán và xây dựng giả thuyết: Phân tích vấn đề để nêu được phán đoán; xây dựng và phát biểu được giả thuyết cần tìm hiểu

- Lập kế hoạch thực hiện: Xây được khung logic nội dung tìm hiểu; lựa chọn được phương pháp thích hợp (quan sát, thực nghiệm, điều tra, phỏng vấn, tra cứu tư liệu); lập được kế hoạch triển khai, tìm hiểu

- Thực hiện kế hoạch: Thu thập, lưu giữ được giữ liệu từ kết quả tổng quan, thực nghiệm, điều tra; đánh giá được kết quả dựa trên phân tích, xử lí các dữ liệu bằng các tham số thống kê đơn giản; so sánh được kết quả với giả thuyết; giải thích, rút ra kết luận

và điều chỉnh khi cần thiết

- Viết, trình bày báo cáo và thảo luận: Sử dụng ngôn ngữ, hình vẽ, sơ đồ, biểu bảng để biểu đạt được quá trình và kết quả tìm hiểu; viết được báo cáo sau quá trình tìm hiểu; hợp tác được các đối tác bằng thái độ tích cực và tôn trọng quan điểm, ý kiến đánh giá do người khác đưa ra để tiếp thu tích cực và giải trình, phản biện, bảo vệ được kết quả tìm hiểu một cách thuyết phục

- Ra quyết định và đề xuất ý kiến, giải pháp: Đưa ra được quyết định xử lí cho vấn đề đã tìm hiểu; đề xuất được ý kiến khuyến nghị vận dụng kết quả tìm hiểu, nghiên cứu, hoặc vấn đề nghiên cứ tiếp

Tiếp đến, chúng tôi trình bày những cái nhìn cơ bản về chu trình học tập trải nghiệm của Kolb và vai trò của GV và HS trong việc học tập thông qua trải nghiệm

Sau đó, chúng tôi trình bày về NL tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí thông qua định nghĩa năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí, biểu hiện tìm hiểu năng lực tự nhiên dưới góc độ vật lí của HS và biện pháp phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí của HS

Sau khi nghiên cứu cơ sở lí luận, chúng tôi nhận thấy rằng: HS cần được tiếp xúc với những phương pháp dạy học hiệu quả hơn, tích cực hơn, cho phép HS được tăng cường trải nghiệm những kiến thức học được với thực tiễn, gắn với những ngành nghề trong cuộc sống HĐTN là một hình thức dạy học có thể vận dụng nhằm làm tăng hứng thú của HS với nội dung môn học Vật lí Trong chương II của khóa luận, chúng tôi sẽ trình bày chi tiết hơn về việc thiết kế HĐTN một số kiến thức trong dạy học chủ đề

“Động học – Động lực học” theo Chương trình Giáo dục phổ thông - 2018

Chương II: THIẾT KẾ MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG CHỦ ĐỀ “ĐỘNG HỌC – ĐỘNG LỰC HỌC” TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG - 2018

2.1 Nội dung kiến thức và yêu cầu cần đạt của chủ đề “Động học – Động lực học”

Theo chương trình giáo dục phổ thông môn Vật lí 2018, nội dung kiến thức và yêu cầu cần đạt được của HS được thể hiện qua bảng sau [3]:

Bảng 2 1 Bảng nội dung và yêu cầu cần đạt trong chủ đề “Động học – Động lực

học”

Nội dung Yêu cầu cần đạt được

Động học

Mô tả chuyển động - Lập luận để rút ra công thức tính tốc độ trung bình, định

nghĩa được tốc độ theo một phương

- Từ hình ảnh hoặc ví dụ thực tiễn, định nghĩa được độ dịch chuyển

- So sánh được quãng đường đi được và độ dịch chuyển

- Dựa vào định nghĩa tốc độ theo một phương và độ dịch chuyển, rút ra được công thức tính và định nghĩa được vận tốc

- Thực hiện thí nghiệm (hoặc dựa trên số liệu cho trước), vẽ

đồ thị độ dịch chuyển – thời gian trong chuyển động thẳng

- Tính được tốc độ từ độ dốc của đồ thị dịch chuyển – thời gian

- Xác định được độ dịch chuyển tổng hợp, vận tốc tổng hợp

- Vận dụng được công thức tính tốc độ, vận tốc

- Thảo luận để thiết kế phương án hoặc lựa chọn phương án

và thực hiện phương án, đo được tốc độ bằng dụng cụ thực hành

- Mô tả được một vài phương pháp đo tốc độ thông dụng và đánh giá được ưu, nhược điểm của chúng

Chuyển động biến đổi - Thực hiện thí nghiệm và lập luận dựa vào sự biến đổi vận

tốc trong chuyển động thẳng, rút ra được công thức tính gia tốc; nêu được ý nghĩa, đơn vị của gia tốc

- Thực hiện thí nghiệm (hoặc dựa trên số liệu cho trước), vẽ

đồ thị vận tốc – thời gian trong chuyển động thẳng

- Vận dụng đồ thị vận tốc – thời gian để tính được độ dịch chuyển và gia tốc trong một số trường hợp đơn giản

- Rút ra được công thức trong chuyển động thẳng biến đổi đều (không được dùng tích phân)

- Vận dụng được các công thức của chuyển động thẳng biến đổi đều

- Mô tả và giải thích được chuyển động khi vật có vận tốc không đổi theo một phương trình và có gia tốc không đổi theo phương vuông góc với phương này

- Thảo luận để thiết kế phương án hoặc lựa chọn phương án

và thực hiện phương án, đo được gia tốc rơi tự do bằng dụng

cụ thực hành

- Thực hiện được dự án hay đề tài nghiên cứu tìm điều kiện ném vật trong không khí ở độ cao nào đó để đạt độ cao hay tầm xa lớn nhất

- Từ kết quả đã có (lấy từ thí nghiệm hay số liệu cho trước),

hoặc lập luận dựa vào a F

- Mô tả được ví dụ thực tế và lực bằng nhau, không bằng nhau

- Mô tả được một cách định tính chuyển động rơi trong trường trọng lực đều khi có sức cản của không khí

- Thực hiện được dự án hay đề tài nghiên cứu ứng dụng sự tăng hay giảm sức cản không khí theo hình dạng của vật

- Phát biểu được định luật III Newton trong một số trường hợp đơn giản

Một số lực trong thực

tiễn

- Mô tả được bằng ví dụ thực tiễn và biểu diễn được bằng hình vẽ: Trọng lực; Lực ma sát; Lực cản khi một vật chuyển động trong nước (hoặc trong không khí); Lực nâng (đẩy lên trên) của nước; Lực căng dây

- Giải thích được lực nâng tác dụng lên một vật ở trong nước (hoặc trong không khí)

Cân bằng lực,

moment lực

- Dùng hình vẽ, tổng hợp được các lực trên một mặt phẳng

- Dùng hình vẽ, phân tích được một lực thành các lực thành phần vuông góc

- Thảo luận để thiết kế phương án hoặc lựa chọn phương án

và thực hiện phương án, tổng hợp được hai lực đồng quy bằng dụng cụ thực hành

- Nêu được khái niệm moment lực, moment ngẫu lực; Nêu được tác dụng của ngẫu lực lên một vật chỉ làm quay vật

- Phát biểu và vận dụng được quy tắc moment cho một số trường hợp đơn giản trong thực tế

- Thảo luận để rút ra được điều kiện để vật cân bằng: lực tổng hợp tác dụng lên vật bằng không và tổng moment lực tác dụng lên vật (đối với một điểm bất kì) bằng không

- Thảo luận để thiết kế phương án hoặc lựa chọn phương án

và thực hiện phương án, tổng hợp được hai lực song song bằng dụng cụ thực hành

Khối lượng riêng, áp

Như vậy, ta có thể thấy các yêu cầu cần đạt trong chủ đề “Động học – Động lực học” mới chỉ đề cập đến 2 trong 6 biểu hiện của thành phần NL tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí Do đó đề tài khóa luận hướng tới việc phát triển thêm các biểu hiện còn lại của thành phần năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí, nhằm hướng tới đầy đủ các yêu cầu cần đạt về NL vật lí được quy định trong chương trình môn Vật

lí - 2018

2.2 Xây dựng nội dung hoạt động trải nghiệm chủ đề “Động học – Động lực học”

Theo chương trình giáo dục phổ thông môn - Vật lí 2018, chủ đề “Động học – Động lực học” có những nội dung chính được thể hiện qua sơ đồ sau:

Hình 2 1 Sơ đồ nội dung kiến thức chính chủ đề “Động học – Động lực học”

2.3 Cấu trúc của chủ đề hoạt động trải nghiệm trong dạy học vật lí

Qua quá trình tìm hiểu và tham khảo các cấu trúc HĐTN, chúng tôi đã chọn cấu trúc trình bày một chủ đề HĐTN trong dạy học vật lí theo mô hình sau:

- Dụng cụ, vật liệu: GV chuẩn bị các dụng cụ, vật liệu cần thiết để có thể hỗ trợ cho HS (khi cần thiết)

- Xây dựng phiếu học tập cho từng hoạt động

- Xây dựng phiếu đánh cho chủ đề

b Chuẩn bị vật liệu, dụng cụ

HS tự lực chuẩn bị các dụng cụ, vật liệu sau (hoặc các dụng cụ, vật liệu

có chức năng tương đương):

+ +

c Kế hoạch tổ chức

Nội dung Thời gian Địa điểm Sản phẩm

▪ Dụng cụ, vật liệu

▪ Bảng số liệu

▪ Cách xử lí số liệu thí nghiệm

3 Thực hiện giải pháp

(Ghi lại rõ các bước tiến hành của hoạt động.)

4 Viết báo cáo hoạt động trải nghiệm

Mỗi nhóm HS (hoặc cá nhân) viết một bản báo cáo theo mẫu cho sẵn (do GV cung cấp)

➢ Hoạt động 2, 3, 4: Tương tự hoạt động 1

V TỔNG KẾT VÀ RÚT RA BÀI HỌC KINH NGHIỆM

VI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG

2.4 Thiết kế một số hoạt động trải nghiệm trong dạy học chủ đề “Động học –

- Trung thực: trung thực trong quá trình thu thập và xử lí các số liệu thí nghiệm

- Có trách nhiệm: chịu trách nhiệm với những quyết định của bản thân và có trách nhiệm trong việc hoàn thành các nhiệm vụ trải nghiệm được phân công

Tập trung chủ yếu vào thành phần NL tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí:

- Đề xuất được vấn đề về chuyển động của vật và diễn đạt được vấn đề bằng chính ngôn ngữ của mình

- Phân tích được vấn đề để xây dựng được giả thuyết cần tìm hiểu

- Lập kế hoạch thực hiện nhiệm vụ đặt ra rõ ràng, các bước tiến hành và có sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm

- Thực hiện được thí nghiệm và lấy số liệu xác định vận tốc trung bình của HS; thực hiện được thí nghiệm xác định chiều cao hành lang lớp học so với mặt đất; thực hiện được thí nghiệm để so sánh thời gian chạm đất của vật rơi tự do và vật ném ngang với cùng độ cao Xử lí được số liệu thu được và đưa ra được kết luận

- Viết và trình bày được bài báo cáo cho các hoạt động đã trải nghiệm Trình bày báo cáo rõ ràng, mạch lạc trước lớp, phản biện và bảo vệ được kết quả của nhóm mình một cách thuyết phục

- Đề xuất được ý kiến khuyến nghị để vận dụng kết quả tìm hiểu, nghiên cứu, hoặc đề xuất vấn đề nghiên cứu tiếp theo cho các hoạt động trong chủ đề “Chuyển động của vật”

II NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG

- Hoạt động 2: Đo chiều cao của lan can lớp học so với mặt đất

- Hoạt động 3: So sánh thời gian chạm đất của vật rơi tự do và vật chuyển động ném ngang ở cùng một độ cao

- Hoạt động 4: Tổng kết và đánh giá các hoạt động của chủ đề

III CÔNG TÁC CHUẨN BỊ

- Đối tượng: Học sinh lớp 10

- Thời gian: 1 tuần, 3 tiết

- Dụng cụ, vật liệu: GV chuẩn bị các dụng cụ, vật liệu cần thiết để có thể hỗ trợ cho

HS (khi cần thiết):

+ Đồng hồ bấm giờ

+ Súng bắn keo, keo nến

+ Dao rọc giấy, kéo

+ Bìa carton, que xiên,…

- Xây dựng phiếu học tập cá nhân cho từng hoạt động: MAU_CH_1.1, MAU_CH_1.2.1, MAU_CH_1.2.2, MAU_CH_1.3

- Phiếu theo dõi hoạt động: MAU_HS, MAU_GV

- Xây dựng phiếu đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ vật lí của HS

- Phòng học, máy chiếu, loa,…

IV TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

➢ Hoạt động 1: Xác định tốc độ đến trường trung bình của học sinh

a Mục tiêu

Sau hoạt động này, HS:

+ Lập luận rút ra được công thức tính tốc độ trung bình, định nghĩa được tốc độ theo một phương

+ So sánh được quãng đường đi được và độ dịch chuyển

+ Thực hành tính tốc độ trung bình của bản thân khi đi học từ nhà đến trường

b Chuẩn bị vật liệu, dụng cụ

HS tự lực chuẩn bị các dụng cụ, vật liệu sau (hoặc các dụng cụ, vật liệu có chức năng

tương đương):

- Đồng hồ bấm giờ

- Thiết bị điện tử có Google Maps

c Kế hoạch tổ chức

Nội dung Thời gian Địa điểm Sản phẩm

Chuyển giao nhiệm vụ trải

d Tiến trình tổ chức trải nghiệm

1 Chuyển giao nhiệm vụ trải nghiệm - xác định vấn đề cần giải quyết

- GV: Hằng ngày, các em phải đi học từ nhà đến trường, rồi từ trường về nhà Có khi

nào các em so sánh xem độ nhanh hay chậm của chuyển động từ nhà đến trường của

mình với các bạn khác không? Và căn cứ vào đâu để chúng ta có thể so sánh được?

- HS: Dựa vào tốc độ trung bình

- GV: Chúng ta hãy tiến hành xác định tốc độ trung bình từ nhà đến trường (hoặc từ

trường về nhà) bằng những dụng cụ, thiết bị sẵn có của các em và so sánh xem mình

có chuyển động nhanh hay chậm hơn so với các bạn khác

2 Đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề

- GV: Các em hãy thảo luận theo nhóm xem chúng ta có thể xác định tốc độ trung bình từ nhà đến trường (hoặc từ trường về nhà) bằng cách nào?

- HS (Hoạt động nhóm): Xác định quãng đường từ nhà đến trường và thời gian đi hết quãng đường đó Dùng công thức để xác định tốc độ trung bình:

s

v =

▪ Các bước thí nghiệm:

+ Dùng Google Maps xác định quãng đường từ nhà đến trường và ghi lại số liệu + Dùng đồng hồ bấm giờ để xác định khoảng thời gian để đi quãng đường từ nhà đến trường và ghi lại số liệu

Thời gian  =t t2−t1 (s) Tốc độ trung bình v tb

Thời gian  =t t2−t1 (s) Tốc độ trung bình v tb

- Dùng đồng hồ bấm giờ, bấm giờ và bắt đầu di chuyển đến trường

- Đến trường, ghi lại thời gian đi được

- Thực hiện tương tự cho các lần đo tiếp theo

- Xử lí số liệu, xác định tốc độ trung bình đến trường của HS

4 Viết báo cáo kết quả trải nghiệm

Mỗi HS viết một bản báo cáo theo mẫu cho sẵn (do GV cung cấp):

BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

Trường

………

Các thành viên trong nhóm 1.Nhóm trưởng:……… 2.Thư ký:……… 3……… 4……… Lớp

2 Phương pháp xác định

3 Xác định dụng cụ, vật liệu

4 Kết quả nghiên cứu

Sau hoạt động này, HS:

+ Mô tả và giải thích được chuyển động của vật khi rơi tự do

+ Vận dụng được công thức rơi tự do

+ Thảo luận để thiết kế phương án và lựa chọn được phương án và thực hiện phương án để xác định được chiều cao của lan can lớp học so với mặt đất

Nội dung Thời gian Địa điểm Sản phẩm

Chuyển giao nhiệm vụ trải

Thực hiện giải pháp 1 ngày Ở nhà và

ở trường

Bảng số liệu thí nghiệm

Viết báo cáo kết quả trải nghiệm 1 buổi Ở nhà Bài báo cáo

d Tiến trình tổ chức dạy học

1 Chuyển giao nhiệm vụ - xác định vấn đề cần giải quyết

- GV: Chiều cao từ lan can tầng chúng ta đang ngồi học so với mặt đất là bao nhiêu?

Có những cách nào để xác định chiều cao này?

2 Đề xuất giải pháp

- GV: Các em hãy thảo luận nhóm và đề xuất cách xác định chiều cao của lan can lớp học so với mặt đất?

- HS (hoạt động nhóm): Có 3 giải pháp:

+ Dùng thước dây thả từ mép trên của lan can lớp học xuống đất để đo chiều cao của

lan can tầng lầu so với mặt đất

+ Dùng một vật nặng buộc vào một đầu của sợi dây thả từ lan can của tầng lầu xuống đất, chiều dài của sợi dây chính là chiều cao của lan can tầng lầu so với mặt đất + Thả một vật từ lan can tầng lầu xuống đất, quãng đường vật đi được chính là chiều cao của lan can tầng lầu so với mặt đất:

 Xác định được chiều cao lan can của tầng lầu so với mặt đất

▪ Các bước thí nghiệm:

- Một HS đứng trên tầng lầu để thả vật và một HS đứng dưới đất để bấm giờ

- HS đứng trên tầng lầu thả vật đồng thời ra hiệu để bạn phía dưới bấm đồng hồ

- Sau khi vật rơi chạm đất, HS bấm đồng hồ ngừng lại và ghi nhận thời gian