Hướng dẫn ôn tập kiểm tra môn Vật lý khối 10 học kì I năm học 2010 – 2011 – THPT Thanh Khê

Nhằm giúp đỡ cho các bạn học sinh lớp 10 nắm vững kiến thức ôn tập môn Vật lý để chuẩn bị cho kỳ thi học kì I sắp tới, mời các bạn tham khảo “Hướng dẫn ôn tập kiểm tra môn Vật lý khối 10 học kì I năm học 2010 – 2011 – THPT Thanh Khê”.

HƯỚNG DẪN ÔN TẬP KIỂM TRA MÔN VẬT LÝ KHỐI 10

HỌC KÌ I NĂM HỌC 2010 – 2011 – THPT THANH KHÊ

(Đính kèm công văn số 1141/ SGD&ĐT- GDTrH ngày 02/12/2010 của Sở GD&ĐT Bà Rịa- Vũng Tàu)

I/ Khối 10: Đề tự luận gồm 8 câu (50% lý thuyết, 50% bài tập; 6 câu chung cho cả 2 chương trình (8 điểm), 2 câu

riêng cho mỗi chương trình (2 điểm); thời gian làm bài 45 phút)

Nội dung ôn tập bám theo chuẩn kiến thức kĩ năng của Bộ, phân bố ở các phần sau:

+ Chương trình chuẩn:

STT NỘI DUNG ÔN TẬP CHUẨN KT, KN QUY

ĐỊNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH

MỨC ĐỘ THỂ HIỆN CỤ THỂ CỦA CHUẨN KT,

· Vận tốc của chuyển động thẳng đều có độ lớn bằng tốc

độ của vật, cho biết mức độ nhanh, chậm.của chuyển động :

s

v = t

Lập được phương trình chuyển động của chuyển động thẳng đều

[Thông hiểu]

Phương trình chuyển động của chuyển động thẳng đều là

x = x0 + s = x0 + vt trong đó, x là toạ độ của chất điểm, x0 là toạ độ ban đầu của chất điểm, s là quãng đường vật đi được trong thời

Vận dụng được phương trỡnh x = x0 + vt đối với chuyển động thẳng đều của một hoặc hai vật

gian t, v là vận tốc của vật

[Vận dụng]

Biết cỏch viết được phương trỡnh và tớnh được cỏc đại lượng trong phương trỡnh chuyển động thẳng đều cho một hoặc hai vật

Vẽ được đồ thị toạ độ - thời gian của chuyển động thẳng đều

[Vận dụng]

Biết cỏch vẽ hệ trục toạ độ - thời gian, chọn tỉ xớch, lập bảng giỏ trị tương ứng x = x(t), biểu diễn cỏc điểm và vẽ x(t)

Đồ thị toạ độ - thời gian của chuyển động thẳng đều là một đường thẳng cắt trục tung (trục toạ độ) tại giỏ trị x0

2 Chuyển động thẳng

biến đổi đều

Nờu được vận tốc tức thời là gỡ

Nờu được vớ dụ về chuyển động thẳng biến đổi đều (nhanh dần đều, chậm dần đều)

[Thụng hiểu]

ã Độ lớn của vận tốc tức thời tại vị trớ M là đại lượng

v =Δ Δ

s t

trong đú, D slà đoạn đường rất ngắn vật đi được trong khoảng thời gian rất ngắnD t Đơn vị của vận tốc là một trờn giõy (m/s)

ã Vectơ vận tốc tức thời của một vật tại một điểm là một vectơ cú gốc tại vật chuyển động, cú hướng của chuyển động và cú độ dài tỉ lệ với độ lớn của vận tốc tức thời theo một tỉ xớch nào đú

ã Trong chuyển động thẳng biến đổi đều, độ lớn của vận tốc tức thời hoặc tăng đều, hoặc giảm đều theo thời gian Chuyển động thẳng cú độ lớn của vận tốc tức thời tăng đều theo thời gian gọi là chuyển động thẳng nhanh dần đều Chuyển động thẳng cú độ lớn của vận tốc tức thời giảm đều theo thời gian gọi là chuyển động thẳng chậm dần đều

Nêu đ-ợc đặc điểm của vectơ gia tốc trong

[Thụng hiểu]

ã Gia tốc của chuyển động thẳng là đại lượng xỏc định

chuyển động thẳng

nhanh dần đều, trong

chuyển động thẳng chậm

dần đều

Viết được cụng thức tớnh

gia tốc của một chuyển

động biến đổi

bằng thương số giữa độ biến thiờn vận tốc D v và khoảng thời gian vận tốc biến thiờnD t

a = v t

D D

trong đú D v= v - v0 là độ biến thiờn vận tốc trong khoảng thời gian D t = t - t0

Gia tốc là đại l-ợng vectơ :

Δ Δ

0 0

-

r

Khi một vật chuyển động thẳng nhanh dần đều, vectơ gia tốc cú gốc ở vật chuyển động, cú phương và chiều trựng với phương và chiều của vectơ vận tốc, cú độ dài tỉ lệ với

độ lớn của gia tốc theo một tỉ xớch nào đú

Khi một vật chuyển động thẳng chậm dần đều, vectơ gia tốc ngược chiều với vectơ vận tốc

ã Đơn vị gia tốc là một trờn giõy bỡnh phương (m/s2

[Vận dụng]

Biết cỏch lập cụng thức và tớnh được cỏc đại lượng trong cụng thức tớnh vận tốc của chuyển động biến đổi đều Viết được phương trỡnh

tính quãng đường đi được

VËn dông ®-îc c¸c c«ng thøc:

[Vận dụng]

Biết cách dựng hệ toạ độ vận tốc - thời gian, chọn tỉ xích, lập bảng giá trị tương ứng v = v(t) = v0+at , biểu diễn các điểm, vẽ đồ thị

Đồ thị vận tốc - thời gian là một đoạn thẳng cắt trục tung (trục vận tốc) tại giá trị v0

gì

Viết được các công thức tính vận tốc và quãng đường đi của chuyển động rơi tự do

[Thông hiểu]

· Sự rơi tự do là sự rơi chỉ dưới tác dụng của trọng lực Chuyển động rơi tự do là chuyển động thẳng nhanh dần đều với gia tốc rơi tự do (g » 9,8 m/s2

[Thụng hiểu]

Đặc điểm của gia tốc rơi tự do:

Tại một nơi nhất định trên Trái Đất và ở gần mặt đất, các vật đều rơi tự do với cùng một gia tốc g gọi là gia tốc rơi

tự do

Gia tốc rơi tự do ở các nơi khác nhau trên Trái Đất thì khác nhau chút ít

4 Chuyển động trũn đều Phỏt biểu được định

nghĩa của chuyển động trũn đều

Nờu được vớ dụ thực tế

về chuyển động trũn đều

[Thụng hiểu]

ã Tốc độ trung bỡnh của một vật chuyển động trũn:

Tốc độ trung bỡnh = Độ dài cung trũn mà vật đi được

ã Chuyển động trũn đều là chuyển động cú quỹ đạo trũn

và cú tốc độ trung bỡnh trờn mọi cung trũn là như nhau Viết được cụng thức tốc

độ dài và chỉ được hướng của vectơ vận tốc trong chuyển động trũn đều

[Thụng hiểu]

ã Tốc độ dài chớnh là độ lớn của vận tốc tức thời trong chuyển động trũn đều :

v =Δ Δ

s

t

trong đú, v là tốc độ dài của vật tại một điểm, D slà độ dài cung rất ngắn vật đi được trong khoảng thời gian rất ngắnD t

Trong chuyển động trũn đều, tốc độ dài của vật khụng đổi

ã Vectơ vận tốc trong chuyển động trũn đều luụn cú phương tiếp tuyến với đường trũn quỹ đạo

s v t

D

= D

r r

trong đó, vrlà vectơ vận tốc của vật tại điểm đang xét,

s

Dr là vectơ độ dời trong khoảng thời gian rất ngắnD t, có phương tiếp tuyến với quỹ đạo Khi đó, vectơ vr cùng hướng với vectơ D sr

Viết được công thức và

nêu được đơn vị đo tốc

t

Da

w = D

Tốc độ góc của chuyển động tròn đều là một đại lượng không đổi

Đơn vị đo tốc độ góc là rađian trên giây (rad/s)

· Chu kì T của chuyển động tròn đều là thời gian để vật đi được một vòng

2

T = p w

Đơn vị đo chu kì là giây (s)

· Tần số f của chuyển động tròn đều là số vòng mà vật đi được trong 1 giây

1 f T

=

Đơn vị của tần số là vòng/s hay héc (Hz)

Viết được hệ thức giữa

tốc độ dài và tốc độ góc

[Thông hiểu]

Công thức liên hệ giữa tốc độ dài và tốc độ góc :

v = wr trong đó, r là bán kính quỹ đạo tròn

Nêu được hướng của gia

tốc trong chuyển động

[Thông hiểu]

· Trong chuyển động tròn đều, vận tốc tuy có độ lớn

tròn đều và viết được biểu thức của gia tốc hướng tâm

Giải được bài tập đơn giản về chuyển động tròn đều

không đổi, nhưng hướng lại luôn thay đổi, nên chuyển động này có gia tốc Gia tốc trong chuyển động tròn đều luôn hướng vào tâm của quỹ đạo nên gọi là gia tốc hướng tâm

· Công thức xác định vectơ gia tốc :

v a t

D

= D

r r

trong đó, vectơ arcùng hướng vớiD vr, hướng vào tâm đường tròn quỹ đạo

Độ lớn của gia tốc hướng tâm :

2 ht

v a

là vận tốc của hệ quy chiếu chuyển động đối với hệ

quy chiếu đứng yên, gọi là vận tốc kéo theo

Vận tốc tuyệt đối bằng tổng vectơ của vận tốc tương đối

Nêu được quán tính của vật là gì và kể được một

số ví dụ về quán tính

Nêu được khối lượng là

số đo mức quán tính

Vận dụng được mối quan hệ giữa khối lượng

và mức quán tính của vật

để giải thích một số hiện tượng thường gặp trong

[Thông hiểu]

· Quán tính là tính chất của mọi vật có xu hướng bảo toàn vận tốc cả về hướng và độ lớn

· Khối lượng dùng để chỉ mức quán tính của vật Vật nào

có mức quán tính lớn hơn thì có khối lượng lớn hơn và ngược lại

Khối lượng là đại lượng đặc trưng cho mức quán tính của vật

[Vận dụng]

Biết cách giải thích một số hiện tượng thường gặp trong đời sống và kĩ thuật liên quan đến quán tính

đời sống và kĩ thuật

Nêu được mối quan hệ

giữa lực, khối lượng và

gia tốc được thể hiện

trong định luật II

Niu-tơn và viết được hệ thức

của định luật này

[Thông hiểu]

Gia tốc của một vật cùng hướng với lực tác dụng lên vật

Độ lớn của gia tốc tỉ lệ với độ lớn của lực và tỉ lệ nghịch với khối lượng của vật

F a m

=

ur r

Nêu được gia tốc rơi tự

III Niu-tơn và viết được

dụng

Biểu diễn được các vectơ lực và phản lực trong một số ví dụ cụ thể

- Lực và phản lực luôn xuất hiện (hoặc mất đi) đồng thời

Vận dụng được các định luật I, II, III Niu-tơn để giải được các bài toán đối với một vật hoặc hệ hai vật chuyển động

[Vận dụng]

· Biết chỉ ra điều kiện áp dụng các định luật Niu-tơn

· Biết cách biểu diễn được tất cả các lực tác dụng lên vật hoặc hệ hai vật chuyển động

· Biết cách tính gia tốc và các đại lượng trong công thức của các định luật Niu-tơn để viết phương trình chuyển động cho vật hoặc hệ vật

7 Lực hấp dẫn Định luật

vạn vật hấp dẫn

Phát biểu được định luật vạn vật hấp dẫn và viết được hệ thức của định luật này

Vận dụng được công

[Thông hiểu]

· Lực hấp dẫn giữa hai chất điểm tỉ lệ thuận với tích hai khối lượng của chúng và tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách giữa chúng

G = 6,67.10-11N.m2/kg2

[Vận dụng]

Biết cách tính lực hấp dẫn và tính được các đại lượng

thức của lực hấp dẫn để giải các bài tập đơn giản

trong công thức của định luật vạn vật hấp dẫn

8 Lực đàn hồi Định luật

Húc

Nêu được ví dụ về lực đàn hồi và những đặc điểm của lực đàn hồi của

lò xo (điểm đặt, hướng)

[Thông hiểu]

- Lực đàn hồi xuất hiện ở hai đầu của lò xo và tác dụng vào các vật tiếp xúc (hay gắn) với lò xo, làm nó biến dạng

- Hướng của lực đàn hồi ở mỗi đầu lò xo ngược với hướng của ngoại lực gây biến dạng Khi lò xo bị giãn, lực đàn hồi của lò xo hướng theo trục lò xo vào phía trong, còn khi lò xo bị nén, lực đàn hồi của lò xo hướng theo trục của lò xo ra ngoài

Phát biểu được định luật Húc và viết hệ thức của định luật này đối với độ biến dạng của lò xo

Vận dụng được định luật Húc để giải được bài tập đơn giản về sự biến dạng của lò xo

[Thông hiểu]

Định luật Húc : Trong giới hạn đàn hồi, độ lớn của lực

đàn hồi của lò xo tỉ lệ thuận với độ biến dạng của lò xo

Fđh = kDl

trong đó, Dl = l - l0 là độ biến dạng của lò xo Hệ số tỉ lệ

k gọi là độ cứng của lò xo (hay hệ số đàn hồi) Đơn vị của

[Vận dụng]

· Lực ma sát trượt xuất hiện ở mặt tiếp xúc của vật đang trượt trên một bề mặt, có tác dụng cản trở chuyển động của vật trên bề mặt đó, có hướng ngược với hướng của vận tốc Lực ma sát trượt không phụ thuộc diện tích bề

để giải được các bài tập đơn giản

mặt tiếp xúc và tốc độ của vật, nhưng phụ thuộc vào vật liệu và tình trạng của hai mặt tiếp xúc (độ nhám, độ sạch,

độ khô, …) Nó có độ lớn tỉ lệ với độ lớn của áp lực theo công thức

mst t

F = m N

trong đó, N là áp lực tác dụng lên vật , mt là hệ số tỉ lệ gọi

là hệ số ma sát trượt, phụ thuộc vào vật liệu và tình trạng của hai mặt tiếp xúc

và nêu được đơn vị đo momen của lực

[Thông hiểu]

· Momen của lực đối với một trục quay là đại lượng đặc trưng cho tác dụng làm quay của lực và được đo bằng tích của lực với cánh tay đòn của nó

· Công thức tính momen của lực:

M = F.d trong đó, d là cánh tay đòn, là khoảng cách từ trục quay đến giá của lực Fur (Furnằm trong mặt phẳng vuông góc với trục quay)

· Trong hệ SI, đơn vị của momen lực là niutơn mét (N.m)

Phát biểu được điều kiện cân bằng của một vật rắn

có trục quay cố định

[Thông hiểu]

Quy tắc momen lực : Muốn cho một vật có trục quay cố định ở trạng thái cân bằng, thì tổng các momen lực có xu hướng làm vật quay theo chiều kim đồng hồ phải bằng tổng các momen lực có

xu hướng làm vật quay ngược chiều kim đồng hồ

Vận dụng quy tắc momen lực để giải được các bài toán về điều kiện cân bằng của vật rắn có trục quay cố định khi chịu tác dụng của hai lực

M = M’

trong đó, M là tổng các momen lực có xu hướng làm cho vật quay theo chiều kim đồng hồ, M’ là tổng các momen lực có xu hướng làm cho vật quay ngược chiều kim đồng

hồ

[Vận dụng]

Biết cách chỉ ra các lực, tính được momen của các lực tác dụng lên vật và áp dụng quy tắc momen lực để giải bài tập

Chương trình nâng cao:

STT NỘI DUNG ÔN TẬP CHUẨN KT, KN QUY

ĐỊNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH

MỨC ĐỘ THỂ HIỆN CỤ THỂ CỦA CHUẨN KT,

KN

đều

Nêu được vận tốc tức thời là gì

[Thông hiểu]

· Nếu khoảng thời gian Dt rất nhỏ, thì đại lượng v MM '

t

= D

uuuur r

(khi Dt rất nhỏ), gọi là vectơ vận tốc tức thời của chất điểm tại thời điểm t Vận tốc tức thời tại thời điểm t đặc trưng cho chiều và độ nhanh hay chậm của chuyển động tại thời điểm đó Khi Dt rất nhỏ, trong chuyển động thẳng thì D = D x s, nên độ lớn của vận tốc tức thời luôn luôn bằng tốc độ tức thời

D

=

D (khi Dt rất nhỏ)

.· Đơn vị của vận tốc trung bình, vận tốc tức thời là mét trên giây (m/s)

x = x0 + vt Toạ độ x là hàm bậc nhất của thời gian

· Đồ thị toạ độ - thời gian :

Đường biểu diễn x = x0 + vt là một đường thẳng xiên góc xuất phát từ điểm (x0, 0), có hệ số góc là :

tana = x x 0

t

= v Trong chuyển động thẳng đều, hệ số góc của đường biểu diễn toạ độ theo thời gian có giá trị bằng vận tốc

của hai chuyển động thẳng đều cùng chiều, ngược chiều Dựa vào đồ thị toạ độ xác định thời điểm, vị trí đuổi kịp hay gặp nhau

- Vẽ hệ trục tọa độ - thời gian

- Vẽ các đồ thị tọa - độ thời gian của vật chuyển động theo phương trình đã cho

- Căn cứ vào đồ thị, biện luận, xác định vị trí hai vật chuyển động gặp nhau bằng cách chiếu tọa độ giao điểm của hai đồ thị lên các trục toạ độ

biến đổi đều

Viết được công thức tính gia tốc của một chuyển động biến đổi đều

Nêu được ví dụ về chuyển động thẳng biến đổi (nhanh dần, chậm dần)

[Thông hiểu]

· Gọi v , vr r1 2 là các vectơ vận tốc của chất điểm chuyển động trên đường thẳng tại các thời điểm t1 và t2 Trong khoảng thời gian Dt = t2 – t1 vectơ vận tốc biến đổi một lượng D = v vr r2 - vr1

Vectơ gia tốc trung bình, được định nghĩa là

Δ

2 1 tb

uur uur uur r

Giá trị đại số là của vectơ gia tốc trong chuyển động thẳng là :

Δ

2 1 tb

uur uur uur r

và được gọi tắt là gia tốc tức thời

· Đơn vị của gia tốc là mét trên giây bình phương (m/s2

) Nêu được đặc điểm của

vectơ gia tốc trong

biến đổi đều và xác định

được các đặc điểm của

chuyển động dựa vào đồ

thị này

[Thông hiểu]

· Chuyển động thẳng biến đổi đều là chuyển động thẳng trong đó gia tốc tức thời không đổi Công thức vận tốc trong chuyển động thẳng biến đổi đều :

v = v0 + at trong đó v0 là vận tốc của chất điểm tại thời điểm ban đầu

t0 = 0 ; v là vận tốc tại thời điểm t

Nếu tại thời điểm t, vận tốc v cùng dấu với gia tốc a thì giá trị tuyệt đối của v tăng theo thời gian, chuyển động là nhanh dần đều

Nếu tại thời điểm t, vận tốc v khác dấu với gia tốc a thì giá trị tuyệt đối của v giảm theo thời gian, chuyển động là chậm dần đều

[Vận dụng]

Biết cách vẽ được đồ thị của vận tốc theo thời gian là một đường thẳng xiên góc, xuất phát từ điểm (v0, 0) Hệ số góc của đường thẳng này có giá trị bằng gia tốc:

+ 1

2at

2

Từ đó suy ra công thức tính quãng đường đi

Vận dụng được phương trình chuyển động và công thức :

[Vận dụng]

Biết tính các đại lượng gia tốc, vận tốc, quãng đường đi trong các phương trình của chuyển động thẳng biến đổi đều

- Rơi tự do là một chuyển động nhanh dần đều

- Ở cùng một nơi trên Trái Đất, các vật đều rơi tự do với cùng gia tốc g Giá trị của g thường được lấy g » 9,8 m/s2

[Thông hiểu]

Khi vật rơi tự do, không có vận tốc ban đầu thì công thức tính vận tốc của vật tại thời điểm t là: