Bài giảng Ngữ văn 10 tuần 15: Đọc thêm Vận nước (Đỗ Pháp Thuận),Cáo bệnh, báo mọi người (Mãn Giác), Hứng trở về(Nguyễn Trung Ngạn)

Mời quý thầy cô giáo và các bạn học sinh cùng tham khảo Bài giảng Ngữ văn 10 tuần 15: Đọc thêm Vận nước (Đỗ Pháp Thuận),Cáo bệnh, báo mọi người (Mãn Giác), Hứng trở về(Nguyễn Trung Ngạn) thiết kế bằng Powerpoint chuyên ghiệp giúp nâng cao kĩ năng và kiến thức trong việc soạn bài giảng điện tử giảng dạy và học tập. Bài giảng Ngữ văn 10 tuần 15: Đọc thêm Vận nước (Đỗ Pháp Thuận),Cáo bệnh, báo mọi người (Mãn Giác), Hứng trở về(Nguyễn Trung Ngạn) trình bày bằng Slide rất sống động với các hình ảnh minh họa giúp các em học sinh dễ dàng hiểu được bài giảng và nhanh chóng năm bắt các nội dung chính bài học.

ĐỌC THÊM

QUỐC TỘ ( PHÁP THUẬN)

CÁO TẬT THỊ CHÚNG ( MÃN GIÁC THIỀN SƯ) QUI HỨNG ( NGUYỄN TRUNG NGẠN)

Bài giảng Ngữ văn lớp 10

I- QUỐC TỘ ( VẬN NƯỚC)

Đỗ Pháp Thuận

• Thiền Sư Pháp Thuận (chữ Hán:  法

順禪師  Pháp Thuận Thiền

Sư, 914-990) tên thật là Đỗ Pháp Thuận ( 杜法

順 ), là thiền sư đời thứ 10, dòng 

Tỳ-ni-đa-lưu-chi  Sư trụ trì ở Chùa Cổ 

Sơn, làng Thừ, quận Ải. Không biết 

tiểu sử là người ở đâu. Sư họ Ðỗ, học 

rộng, thơ hay, có tài giúp  vua , hiểu rõ 

việc nước. Nhỏ đã xuất gia, thờ Thiền 

sư Phù Trì chùa Long Thọ làm thầy. 

Sau khi đắc pháp, Sư nói ra lời nào 

cũng phù hợp với sấm ngữ.

• Ðang vào lúc  nhà Tiền Lê  dựng 

nghiệp, trù kế hoạch định sách lược, 

Sư tham dự đắc lực. Ðến khi thiên hạ 

thái bình, Sư không nhận phong 

thưởng.  Vua   Lê Ðại Hành  càng thêm 

kính trọng, thường không gọi tên, chỉ 

gọi Ðỗ Pháp sư và đem việc soạn thảo 

văn thư giao phó cho Sư.

Chùa Nhất Trụ- cố đô Hoa Lư- Ninh Bình- nơi thờ thiền sư Pháp Thuận và Khuông Việt

I- QUỐC TỘ ( VẬN NƯỚC)

Đỗ Pháp Thuận

• Quốc tộ (Hán tự:  國祚 ) là  một trong những bài thơ sớm  nhất có tên tác giả của văn  học viết Việt Nam

•  Đây là bài thơ nổi tiếng  trong lịch sử Việt Nam, nếu  như Nam quốc sơn hàđược  coi là bản tuyên ngôn độc lập

 đầu tiên của Việt Nam thì  Quốc tộ được coi là bản  tuyên ngôn hòa bình đầu tiên  của Việt Nam. Bài thơ là câu  trả lời của thiền sư 

Đỗ Pháp Thuận đối với  Hoàng đế Lê Hoàn khi được  hỏi "Vận nước ngắn dài thế  nào?"

I- QUỐC TỘ ( VẬN NƯỚC)

Đỗ Pháp Thuận

國祚 國祚如藤絡，

南天裏太平。

無為居殿閣，

處處息刀兵。

Phiên âm

Quốc tộ

Quốc tộ như đằng lạc, Nam thiên lý thái bình.

Vô vi cư điện các,

Xứ xứ tức đao binh

I- QUỐC TỘ ( VẬN NƯỚC)

Đỗ Pháp Thuận

• Dịch nghĩa:

Vận nước

Vận nước như dây mây 

leo quấn quýt,

Ở cõi trời Nam [mở ra] 

cảnh thái bình.

Vô vi ở nơi cung điện, [Thì] khắp mọi nơi đều 

tắt hết đao binh.

I- QUỐC TỘ ( VẬN NƯỚC)

Đỗ Pháp Thuận

• 1 “Vận nước như mây quấn”

• - Hình ảnh so sánh: hiểu về vận nước phải sâu sắc chứ không đơn giản, dễ dãi

• - Vận nước phụ thuộc vào nhiều quan hệ ràng buộc, không thể chỉ dựa vào một yếu tố mà thành (đường lối trị quốc tốt, quan hệ ngoại giao tốt, có tiềm năng quân sự, tiềm lực kinh tế, sự

nhất trí cao giữa người đứng đầu

và muôn dân…)

I- QUỐC TỘ ( VẬN NƯỚC)

Đỗ Pháp Thuận

• 2 Suy nghĩ của tác giả

- Đem hiểu biết của mình về tư tưởng trị nước bày tỏ với nhà vua để đất nước hoà bình, dân an cư…

- Vô vi (vô vi pháp của nhà Phật): từ bi bác ái,

điện các (triều đình, nhà vua)  muốn giữ yên và phát triển vận nước thịnh vượng, vua phải làm những gì thuận vơí tự nhiên, lòng người, phải lấy Đức để trị nước và lo cho dân

- “Chốn chốn tắt binh đao”: đất nước không

còn chiến tranh, nước thanh bình thì vận nước và ngôi vua bền vững

-> Hai câu cuối là nét đẹp truyền thống của dân tộc Việt Nam: yêu nước, khao khát nhân đạo, hoà bình

II Có bệnh, bảo mọi người (Cáo tật thị chúng)

– Mãn Giác thiền sư

• Mãn Giác ( 滿覺 ), 1052-1096, là một Thiền sư Việt Nam thuộc đời thứ 8 của dòng Thiền Vô Ngôn Thông Sư nối pháp Thiền sư Quảng Trí và truyền tâm ấn lại cho đệ tử là Bản Tịnh Với bài thơ

"Cáo tật thị chúng", ông được nhiều người coi là một nhà thơ đại biểu của dòng văn thơ Lý-Trần

• Đại sư Mãn Giác tên tục là Nguyễn Trường (theo là Lý Trường 李長 ), thân phụ là Hoài Tố làm chức Trung thơ Viên ngoại lang Thiếu thời, Lý Nhân Tông thường mời con em các danh gia vào hầu hai bên, Nguyễn Trường nhờ nghe nhiều, nhớ kỹ học thông cả Nho, Thích nên được dự tuyển Sau những lúc việc quan,

Nguyễn Tường thường chú tâm vào Thiền học Đến khi vua lên ngôi, vì rất mến

chuộng nên vua Lý Nhân Tông ban cho Nguyễn Trường hiệu Hoài Tín

II Có bệnh, bảo mọi người (Cáo tật thị chúng)

– Mãn Giác thiền sư

• Năm 1096, cuối tháng 

11, khi lâm bệnh nặng

Sư gọi chúng(đệ tử)  đọc bài kệ, sau này 

được biết dưới tên Cáo

tật thị chúng

• Nói xong Sư ngồi kết  già thị tịch, thọ 45 tuổi.  Sau lễ hoả táng, xá 

lợi được thờ tại chùa  Sùng Nghiêm, vua thuỵ  hiệu là Mãn Giác.

II Có bệnh, bảo mọi người (Cáo tật thị chúng)

– Mãn Giác thiền sư

Dịch nghĩa:

Xuân khứ bách hoa lạc Xuân đáo bách hoa khai

Sự trục nhãn tiền quá Lão tòng đầu thượng lai Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận

Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.

II Có bệnh, bảo mọi người (Cáo tật thị chúng)

– Mãn Giác thiền sư

• Thích Thanh Từ dịch thơ:

Xuân đi trăm hoa rụngXuân  đến trăm hoa nở

Trước mắt việc đi mãiTrên  đầu, già đến rồi

Chớ bảo xuân tàn hoa rụng  hết

Đêm qua – sân trước – một  cành mai.

II Có bệnh, bảo mọi người (Cáo tật thị chúng)

– Mãn Giác thiền sư

• K : thể văn mà Ph t ệ: thể văn mà Phật ật giáo dùng để truyền bá giáo lí nhà Ph t, viết ật bằng văn vần, nhiều bài có giá trị văn chương.

• - Diễn tả qui lu t v n ật ật

đ ng và biến đổi của ộng và biến đổi của thiên nhiên, đời người.

II Có bệnh, bảo mọi người (Cáo tật thị chúng)

– Mãn Giác thiền sư

1 Bốn câu thơ đầu:

• - Câu 1 và 2: qui luật biến đổi của thiên nhiên, cây cối biến đổi theo thời tiết, theo mùa Hoa rụng, hoa nở  sự luân hồi, xuân và hoa tạo bầu khí ấm áp, đầy sức sống.

• - Câu 3 và 4: qui luật biến đổi của đời người, mái đầu bạc là tượng trưng cho tuổi già, con người biến đổi trước thời gian, nhưng không luân hồi như cây cối mà đi về phía huỷ diệt, không thể cứu vãn.

II Có bệnh, bảo mọi người (Cáo tật thị chúng)

– Mãn Giác thiền sư

• 2 Hai câu thơ cuối

- Hai câu thơ cuối không tả cảnh thiên nhiên

mà có ý nghĩa triết lý sâu sắc

- Cành mai:

+ Ý nghĩa tượng trưng: bên cạnh qui luật biến đổi của vạn vật cũng có những qui luật về sự bất biến Đây là sự bất biến về tư tưởng, tình cảm, tinh thần…

+ Hình tượng nghệ thuật đẹp: cái đẹp của tinh thần lạc quan, mạnh mẽ, kiên định trước những biến đổi của trời đất và thời cuộc (Phật giáo thịnh hành, con người thời Lí dù xuất gia tu hành nhưng không quay lưng với cuộc đời)

III Hứng trở về (Quy hứng) – Nguyễn Trung Ngạn

Giới Hiên, sinh tại làng Thọ Hoàng, huyện Thiên Thi, tỉnh Hưng  Yên. Nguyễn Trung Ngạn từ nhỏ đã thông minh xuất chúng, nổi  tiếng thần đồng. Năm 15 tuổi (1304) ông đã đỗ hoàng giáp đời vua  Trần Anh Tông, có trong tay bằng tiến sĩ (cùng khoa với Mạc Ðĩnh  Chi), năm 24 tuổi được làm Giám quân, năm 28 tuổi đi sứ nhà  Nguyên. Tính ông cương trực, tài kiêm văn võ, có nhiều đóng góp  cho công việc xây dựng và bảo vệ đất nước lúc bấy giờ. Ông phò 

tá Vua Trần Minh Tông trong các chiến dịch bình định vùng Đà  Giang và dẹp loạn ở Lào. Trong cuộc đời làm quan qua năm đời  vua triều Trần, ông từng được phong Đại học sĩ Trụ quốc Hướng  huyện bá, Thiếu bảo Khai quốc nội hầu,  cuối cùng làm đến chức  Ðại hành khiển tước Thân quốc công, thọ 82 tuổi. 

Ông là một nhà thơ lỗi lạc với nhiều bài thơ được tuyển chọn trong  các tuyển tập thơ sau này, đồng thời cũng là một nhà thông thái về  pháp luật. Ông và Trương Hán Siêu biên soạn bộ "Hoàng triều đại  điển", bộ luật "Hình thư". Chữ Hán của Nguyễn Trung Ngạn đánh  dấu một thời điểm mà trong đó Nho học đã giành những vị trí mới  trong công việc quản lý đất nước và chấp chính ở triều đình. 

Về văn, theo lời giới thiệu về ông trong "Toàn Việt thi lục" của Lê  Quý Đôn, ông từng cùng Trương Hán Siêu soạn bộ "Hoàng triều  đại điển", khảo soạn "Hình thư"; về thơ, ông viết rất nhiều, "Toàn  Việt thi lục" chép được 84 bài.

Đền thờ Nguyễn

Trung Ngạn

III Hứng trở về (Quy hứng) – Nguyễn Trung Ngạn

早稻花香蟹正肥。

見說在家貧亦好，

江南雖樂不如歸。

• Lão tang diệp lạc tàm phương tận, Tảo đạo hoa hương giải chính phì Kiến thuyết tại gia bần diệc hảo, Giang Nam tuy lạc bất như quy.

• Dâu già lá rụng tằm vừa chín, Lúa sớm nở hoa thơm, cua đang lúc béo.

Nghe nói ở nhà, dẫu nghèo vẫn tốt, Đất Giang Nam tuy vui cũng chẳng bằng về nhà.

Đền thờ Nguyễn Trung Ngạn

III Hứng trở về (Quy hứng) – Nguyễn Trung Ngạn

• Bài thơ được sáng tác khi tác giả đi

sứ sang Trung Quốc

* Nỗi nhớ, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc

- Nỗi nhớ hiện lên qua những sinh hoạt đời thường (trồng dâu, nuôi tằm, trồng lúa, sinh hoạt đạm bạc) cốt lõi của cảm xúc là lòng yêu quê hương xứ sở.

- Cảm xúc bắt nguồn từ nhận thức lí trí: dẫu nghèo khó vẫn hơn danh vọng chốn phần hoa đô hội

- Tiếng gọi trở về khắc khoải trong lòng kẻ xa quê  Lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc là cảm xúc chủ đạo của bài thơ.

Nguyễn Trung Ngạn

( 1289- 1370)

DẶN DÒ:

Học thuộc 3 bài thơ, và cho biết suy nghĩ của mình về vẻ đẹp của một bài thơ mà em tâm đắc nhất trong số 3 bài thơ trên.