Thái độ của thanh niên xã Sơn Thịnh, tỉnh Yên Bái đối với hoạt động văn hóa quần chúng tại địa phương.doc

Thái độ của thanh niên xã Sơn Thịnh, tỉnh Yên Bái đối với hoạt động văn hóa quần chúng tại địa phương

Phần mở đầu Chơng 1: Cơ sở lý luận

1 Lý do chọn đề tài

Trong mấy chục năm qua, dới ánh sáng đờng lối văn hoá, văn nghệ

đúng đắn của Đảng, sự nghiệp văn hoá, văn nghệ nói chung và văn hoáquần chúng nói riêng đã đạt đợc những thành tựu đáng tự hào Hoạt độngvăn hoá quần chúng đã góp phần xứng đáng vào vào chiến công huy hoàng

đánh thắng hai đế quốc xâm lợc, thúc đẩy sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xãhội, đem đến nhân dân một đời sống văn hoá vui tơi, lành mạnh, góp phầntích cực xây dựng chế độ mới, nền kinh tế mới, nền văn hoá mới và con ng-

ời mới xã hội chủ nghĩa

Ngày nay, trong quá trình phát triển của toàn xã hội, trong giai đoạnhội nhập, mở của của đất nớc, thì các vấn đề xây dựng một nền văn hoáquần chúng đậm đà tính dân tộc, tính Đảng sâu sắc, trên nền tảng tinh hoavăn hoá, văn nghệ bốn nghìn năm dựng nớc và giữ nớc; đồng thời chọn lọc

và vận dụng những cái hay, cái đẹp trong kho tàng văn hoá, văn nghệ tiến

bộ thế giới là việc làm rất quan trọng Bởi chính nên văn hoá đó sẽ chắpcánh cho nhân dân ta không ngừng vơn lên, tập trung sức lực và trí tuệphục vụ đắc lực các nhiệm vụ chính trị của Đảng Theo đúng nh lời đồngchí Lê Duẩn đã nói: “Xây dựng chủ nghĩa xã hội không phải chỉ xây dựngmột nền kinh tế mới, một xã hội mới mà còn xây dựng những con ng ờimới xã hội chủ nghĩa, đem lại giá trị chân chính cho con ng ời, tạo cho conngời phát triển toàn diện, trở thành chủ thể có ý thức trong sự sáng tạo lịch

sử Thay đổi tồn tại xã hội là điều kiện cơ bản để thay đổi ý thức xã hội, vàcon ngời mới chỉ hình thành trong quá trình xây dựng xã hội mới, thôngqua các hoạt động thực tiễn, các phong trào cách mạng của quần chúng.Nhng việc cải tạo con ngời, sự thay đổi ý thức t tởng của con ngời khôngphải và không thể là một quá trình tự phát Vả chăng “muốn xây dựng chủnghĩa, trớc hết cần có những con ngời xã hội chủ nghĩa” Vì vậy, đi đôivới cuộc cách mạng kinh tế, tất yếu phải tiến hành cách mạng t tởng, tinhthần và văn hoá của toàn xã hội, của đông đảo quần chúng, nhân dân”

Nh vậy, cuộc cách mạng t tởng này mà thông qua các hoạt động vănhoá quần chúng là sự nghiệp không của riêng cá nhân, một tầng lớp haymột giai cấp nào mà đó là sự nghiệp của toàn thể nhân dân Trong đó, lực l-

ợng thanh niên luôn phải là lực lợng đi đầu bởi đây là tơng lai của đất nớc,quyết định vận mệnh của sự nghiệp cách mạng to lớn này.

Xuất phát từ ý nghĩa đó chúng em quyết định nghiên cứu đề tài

“Thái độ của thanh niên xã Sơn Thịnh, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái

với hoạt động văn hoá quần chúng tại địa phơng” để có những cứ liệu cụ

thể, rõ hơn về vấn đề này Qua đó đề xuất một số kiến nghị, giải pháp nhằmnâng cao hơn nữa chất lợng của hoạt động văn hoá quần chúng

2.Mục đích nghiên cứu:

- Nghiên cứu thực trạng hoạt động văn hoá quần chúng xã Sơn Thịnh,huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái

- Nghiên cứu thái độ của thanh niên xã với hoạt động văn hoá quần chúng

- Qua kết quả nghiên cứu chúng tôi đa ra một số kết luận và kuếnnghị nhằm nâng cao hơn chất lợng hoạt động văn hoá quần chúng, cũng nhthái độ tích cực tham gia của thanh niên với hoạt động này

3.Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu tài liệu liên quan làm cơ sở lý luận cho đề tài

- Nghiên cứu thực tiễn:

 Khảo sát thực trạng hoạt động văn hoá quần chúng của xã Sơn Thịnh

 Nghiên cứu thái độ của thanh niên xã với hạot động văn hoáquần chúng

- Đề xuất kiến nghị, giải pháp thông qua kết quả nghiên cứu của đề tài

4 Đối tợng nghiên cứu

- Thái độ của thanh niên xã Sơn Thịnh với hoạt động văn hoá quầnchúng tại địa phơng

5 Khách thể và phạm vi nghiên cứu

- Chúng tôi tiến hành nghiên cứu tìm hiểu 150 khách thể là các bạnthanh niên xã Sơn Thịnh, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái

6.Phơng pháp nghiên cứu

6.1 Phơng pháp nghiên cứu tài liệu:

- Nghiên cứu tài liệu có liên quan đến đề tài để tìm hiểu sâu hơn vềcơ sở lí luận của đề tài

6.2 Phơng pháp điều tra bằng bảng hỏi:

- Phơng pháp này đợc chúng tôi sử dụng và là phơng pháp chính thuthập thông tin làm cứ liệu của đề tài.

7 Giả thiết nghiên cứu

- Hoạt động văn hoá quần chúng có ý nghĩa rất lớn góp phần làmphong phú đời sống tinh thần của thanh niên xã Sơn Thịnh, huyện VănChấn, tỉnh Yên Bái.Do đó thái độ của các bạn thanh niên xã với hoạt độngnày là rất tích cực

Phần Nội Dung Chơng I: Cơ sở lý luận1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1 Lịch sử nghiên cứ thái độ

Thái độ là một thuận ngữ đợc sử dụng thờng xuyên trong tâm lý học vànhiều nghành khoa học khác Lịch sử nghiên cứu thái độ cho thấy đây làmột vấn đề mà các nhà nghiên cứu vẫn cha tìm đợc sự thống nhất hoàntoàn Trên thế giới đã có rất nhiều các trờng phái nghiên cứu thái độ ởnhững khía cạnh khác nhau với những quan điểm không hoàn toàn giốngnhau:

1.1.1 Nghiên cứu thái độ trong tâm lý học phơng Tây

Nhà tâm lý học P.N.Shikhirep đã chia lịch sử nghiên cứu Thái độ ralàm ba thời kỳ :

-Thời kỳ đầu tiên: từ 1918 đến chiến tranh thế giới thứ II )

Đây là thời kỳ phát triển mạnh mẽ, W.I.Thomas và F.Znanicki (Mỹ) lànhững ngời sử dung khái niệm “Thái độ” nh một đặc tính quan trọng của

các vấn đề xã hội Theo hai ông “Thái độ là trạng thái tinh thần của cá nhân

đối với giá trị”.Yêu cầu đợc đặt ra là nghiên cứu thái độ ở các cấp cá nhân

và xã hội

Từ phát hiện trên đã mở ra, khơi nguồn cho một loạt các cuộc nghiêncứu về thái độ mà tập trung chủ yếu vào: định nghĩa, cấu trúc, chức năng,mối quan hệ giữa thái độ và hành vi Thái độ bao hàm các mối quan hệ cơbản với các vấn đề: d luận xã hội, tuyên truyền sự mâu thuẫn giữa cácnhóm, cạnh tranh kinh tế, niềm tin tôn giáo, thay đổi hành vi…

Năm 1934: Lapiere đã tiến hành một thí nghiệm và các ông đã đa ra kếtluận : Thái độ và hành vi trong nhiều trờng hợp đôi khi rất khác nhau

-Thời kỳ thứ hai: Từ năm 1940 đến cuối những năm 50

Nét nổi bật trong nghiên cứu thái độ thời kỳ này là sự hoài nghi vai tròcủa thái độ trong việc chi phối hành vi, kết luận của La Piere đã đặt cơ sởcho chủ nghĩa hoài nghi và khiến sự quan tâm của các nhà tâm lý học đốivới vấn đề thái độ xã hội bị giảm sút

-Thời kỳ thứ ba: Từ cuối những năm 50 đến nay

Đây là thời kỳ phục hồi, tái phát triển trở lại, xuất hiện nhiều ý tởngquan điểm mới nhng cũng kèm theo tình trạng khủng hoảng, thái độ đã có

vị trí xứng đáng trong tâm ký học xã hội Đặc điểm mới của thời kỳ này làviệc xuất hiện các thang đo thái độ nh “phơng pháp” “Đờng ống giả vờ”của Edward Jones và Harold Sigall (1971) cho phép đo thái độ một cáchchính xác

Bên cạnh đó các nhà tâm lý học cũng đa ra các lý thuyết lý giải mốiquan hệ giữa thái độ và hành vi “Bất đồng nhận thức” (thuyết tự bào chữa-1957) Leon Festinger cho rằng: bất đồng nhận thức diễn ra khi thái độ mâuthuẫn với hành vi Tuy nhiên, sự căng thẳng giữa các hành vi và thái độ đó

đợc chúng ta làm giảm bớt bằng cách tự bào chữa cho suy nghĩ chứ khôngphải hành động của mình

Cũng nghiên cứu về mối quan hệ giữa thái độ và hành vi Allan Wicher(1969) sau khi nghiên cứu tổng kết ác vấn đề đã đa ra kết luận: “Thái độcủa con ngời hầu nh chẳng dự báo cho hành vi của họ”

Shikhirep cho rằng, đặc điểm của tình trạng nghiên cứu thái độ ngàynay ở phơng tây là có nhiều công trình và phơng pháp cụ thể nghiên cứuthái độ nhng lại bế tắc về phơng pháp lý luận trong việc lý giải các số liệuthực nghiệm

1.1.2 Nghiên cứu thái độ trong tâm lý học Liên Xô (cũ).

-Nghiên cứu của trừng phái tâm thế

Theo học thuyết của P.N.Uzatge khái niệm “thái độ” đợc hiểu là “tâmthế”sự biến dạng hoàn chỉnh của chủ thể, là trạng thái sẵn sàng hớng tớimột hoạt động nhất định Là cơ sỏ của tính tích cực có sự lựa chọn của chủthể “tâm thế” xuất hiện khi có sự hội ngộ của hai yếu tố: nhu cầu và hoàncảnh thoả mãn nhu cầu Ông dùng khái niệm “tâm thế” là khái niệm trungtâm nhng lại lấy cái vô thức giải thích hành vi của con ngời

Nh vậy học thuyết này đống góp một vai trò phơng pháp luận khoa học

cụ thể cho nhiều lĩnh vực chuyên môn của tâm lý học nh: Tâm lý học xãhội, tâmlý học y học, tâm lý học kỹ s…

-Nghiên cứu thái độ trong tâm lý học nhân cách

Tác giả thuyết “thái độ nhân cách” V.N.Miaxisev đã coi nhân cách nhmột hệ thống thái độ Theo ông, cơ sở sinh lý học của thái độ có ý thức củacon ngời là phản xạ có điều kiện: “…thái độ là điều kiện khái quát bêntrong của hệ thống các hành động của con ngời” Ông cho rằng nhu cầu,hứng thú, thị hiếu, tình cảm, tính cách… đều là thái độ

Hạn chế ở đây là ông đã coi hàng loạt các thuộc tính tâm lý nhân cách,các quá trình tâm lý là thái độ cũng cha có cơ sở khoa học

Tuy nhiên ông là một trong những ngời đặt nền móng cho tâm lý họctheo quan điểm tâm lý học Macxít

-Thuyết định vị của V.A.Iadov

Nghiên cứu vai trò của tâm thế trong những hành vi xã hội của nhâncách Thuyết này xem vấn đề thái độ từ một góc độ mới, nó cho phép thiếtlập sợi dây liên hệ giữa các cách tiếp cận vấn đề hành vi của nhân cách từgóc độ tâm lý học đại cơng, tâm lý học xã hội, xã hội học

Hạn chế: Không làm rõ nội hàm khái niệm “Đinh vị”, cũng nh điềuchỉnh hành vi bằng những định vị trong tình huống xã hội cụ thể

Tóm lại, nhờ vận dụng cách tiếp cận hoạt động và nhân cách trongnghiên cứu thái độ, gắn thái độ với nhu cầu với điều kiện hoạt động coi thái

độ là hệ thống có thứ bậc Tâm lý học Xô Viết đã đa ra cách lý giải hợp lý

về sự hình thành thái độ, vị trí của thái độ trong cấu trúc nhân cách, chứcnăng của thái độ trong điều chỉnh hành vi xã hội và hoạt động của cá nhân.1.1.3 Nghiên cứu thái độ ở Việt Nam

Những nghiên cứu thái độ ở Việt Nam chịu ảnh hởng rất nhiều của hệthống lý luận của tâm lý học Liên Xô Những nghiên cứu lý luận về thái độ

ca nhiều chủ yếu là các quan điểm của một số nhà nghiên cứu tâm lý đầunghành nh Nguyễn Khắc Viện, Phạm Minh Hạc…

Khi bàn về thái độ, Nguyễn Khắc Viện cho rằng: “Trớc một đối tợngnhất định, nhiều ngời thờng có những phản ứng tức thì, tiếp nhận dễ dànghay khó khăn, đồng tình hay chống đối nh đã có sẵn những cơ cấu tâm lýtạo ra định hớng cho việc ứng phó Từ nnhững thái độ sẵn có tri giác về đốitợng cũng nh tri thức bị chi phối, về vận động thì thái độ gắn liền với thựctế”.Theo quan điểm này thái độ đối với một đối tợng nào đó sẽ chi phốihoạt động của họ với đối tợng ấy

Trong cuốn “Sổ tay tâm lý học xã hội” của William Mc Guice thì “Thái

độ và sự thay đổi thái độ vẫn là một trong những đề tài đợc nghiên cứunhiều nhất trong tâm lý học xã hội Sự cố gắng của các nhà tâm lý học trongnghiên cứu thái độ nhằm hiểu rõ, dự đoán, kiểm soát, thay đổi hành vi củacon ngời đã mang nhiều kết quả Tuy nhiên phải thừa nhận rằng, thái độ làmột khái niệm tâm lý khó xác định một cách chính xác Chính vì vậy mặc

dù đợc nghiên cứu nhiều nhng còn gây nhiều tranh cãi”

2 Các khái niệm công cụ của đề tài

2.1.Thái độ

2.1.1.Khái niệm:

- Theo đại từ điển Tiếng Việt:

+ Thái độ là mặt biểu hiện bên ngoài của ý nghĩ, tình cảm đối với aihay việc gì thông qua nét mặt, cử chỉ, lời nói, hành động

+ Thái độ là ý thức, cách nhìn nhận, đánh giá và hành động theo mộthớng nào trớc sự việc

- Trong xã hội học có quan điểm cho rằng: “ Thái độ là nền tảng ứng xử xãhội của cá nhân, là một hoạt động tâm lý của cá nhân bao hàm sự lý giải vàbiến đổi các khuôn mẫu xã hội qua kinh nghiệm của cá nhân”

- Theo phơng Tây:

+1918 – 1920 những ngời đầu tiên sử dụng khái niệm thái độ là:W.I.Thomas và F.Zanniecki cho rằng “thái độ là trạng thái tinh thần của cánhân đối với một giá trị”

+ Còn Allport cho rằng “thái độ là trạng thái sẵn sàng về mặt tinhthần và thần kinh đợc tổ chức thông qua kinh nghiệm, có khả năng điềuchỉnh hoặc ảnh hởng năng động đối với phản ứng của cá nhân hớng đến cáckhách thể và tình huống mà nó quan hệ” Nh vậy, thái độ đợc coi nh mộttrạng thái tâm lý, thần kinh cho hoạt động Định nghĩa này trả lời rõ ràngcác câu hỏi cơ bản: Thái độ là gì? Nguồn gốc thái độ ở đâu? Thái độ có vaitrò chức năng gì? Tuy nhiên ông cha đả động gì đến vai trò của môi trờngxã hội, của nhu cầu trong qúa trình hình thành thái độ.

+ Newcome cho rằng “ Thái độ của cá nhân đối với một đối tợng nào

đó là thiên hớng hành động, nhận thức, t duy, cảm nhận của anh ta vớikhách thể kiên quan”

+ Phillmore.H (1965) định nghĩa: “ Thái độ là sự sẵn sàng phản ứngtích cực hay tiêu cực đối với đối tợng hay các ký hiệu (Biểu tợng) trong môitrờng…Thái độ là sự định hớng của cá nhân đến các khía cạnh khác nhaucủa môi trờng và là cấu trúc có tính động cơ”

+ H.C.Triandis đã coi: “ Thái độ là t tởng đợc hình thành từ nhữngxúc cảm gây tác động đến hành vi nhất định ở một giai cấp nhất định trongnhững tình huống xã hội Thái độ của con ngời bao gồm những điều ngời tasuy nghĩ và cảm thấy về đối tợng cũng nh thái độ xử sự của họ đối với nó ”

Các tác giả đều định nghĩa thái độ dựa trên một điểm tựa là chứcnăng của nó Thái độ có chức năng định hớng hành vi ứng xử của con ngời,chức năng thúc đẩy, tăng cờng tính sẵn sàng của những phản ứng nơi conngời hớng tói đối tợng

- Trong tâm lý học Xô Viết:

+ Uznatze cho rằng: “thái độ không phải là một nội dung cục bộ của

ý thức, không phải cái nội dung tâm lý bị tách rời, bị đối lập lại với cáctrạng thái tâm khác của ý thức ngời ở trong mối liên hệ qua lại với nó, mà làmọt trạng thái toàn vẹn, xác định của chủ thể… Đó là sự phản ứng cơ bản

đầu tiên đối với tác động của tình huống trong đó chủ thể phải đặt ra và giảiquyết nhiệm vụ” Định nghĩa đã nhìn nhận thái độ nh một bộ phận cấuthành có tính toàn vẹn của ý thức cá nhân Mặt khác, thừa nhận thái độmạng trong mình tính tự giác, năng động của một hiện tợng tâm lý thuộccấp độ ý thức- điều khiển, điều chỉnh hành vi của con ngời

+ Khái niệm thái độ của H.Hipsor và M.Forvec nhấn mạnh chứcnăng của thái độ đối với hoạt động chung, hoạt động hợp của con ngời

trong xã hội: “ thái độ là sự sẵn sàng bị qui định và có tính chất bắt buộcnào đó, nảy sinh những nhóm nhất định và trong những tình huống cụ thể”.

Về mật lợng cũng nh về mặt nội dung, sự sẵn sàng này phụ thuộc khôngnhững vào chủ thể hữu quan, mà trớc hết là một hiện tợng tâm lý xã hộiphụ thuộc vào khuynh hớng của cá nhân gắn liền vơí những chuẩn mực củanhóm Quan điểm này mở ra một con đờng mới trong nghiên cứu thái độ là

đi sâu nghiên cứu những hành vi và hoạt động cụ thể

-Trong tâm lý học nhân cách:

+ Theo GuilFord (1964, nhà tâm lý học Mỹ) quan niệm: “ thái độ lànhững cử chỉ, phong thái, ý nghĩ liên quan đến những hoàn cảnh xã hội”

+ Các nhà tâm lý học Cosacowski và Lompscher (1975): Coi thái độ

là thuộc tính tâm lý, bao gồm: Niềm tin, lý tởng, hứng thú, thái độ xã hội

+ Nhà tâm lý học Xô Viết Miaxisev định nghĩa “thái độ là khía cạnhchủ quan bên trong các mối quan hệ đa dạng, có chọn lọc của con ngời vớicác khía cạnh khác nhau của hiện thực và với toàn bộ hiện thực nóichung…Thái độ là điều kiện khái quát bên trong của hệ thống các hành

động của con ngời…”

-Trong tâm lỳ học xã hội Mỹ hiện nay:

+ David.G.Myers coi “Thái độ là phản ứng mang tính đánh giá cóthiện chí hay không có thiện chí về một điều gì đó, đợc thể hiện trong niềmtin, cảm xúc hay hành vi có chủ định”

+ MC Guiner (1985), OSTrom (1969), Zanna và Rempell cho rằng:

“Thái độ là bất cứ sự thể hiện nào về mặt tổng kết sự đánh giá của chúng ta

về đối tợng của thái độ: về bản thân, về những ngời khác, về đồ vật hành

động, sự kiện hay t tởng”

-Tâm lý học VIệt Nam:

Theo Nguyễn Khắc Viện : “ Thái độ là những phản ứng tức thì, tiếp nhận dễdàng hay khó khăn,đồng tình hay chống đối nh có sẵn những cơ cấu tâm lýtạo ra định hớng cho việc ứng phó”

Các tác giả biên soạn cuốn Tâm lý học địa cơng cho rằng: “Thái độ là một

bộ phận cấu thành, đồng thời là một thuộc tính cơ bản của ý thức”

Trần Hiệp cho rằng: “Thái độ về cấu trúc bao hàm cả mặt nhận thức, mát tổchức và mặt hành vi”

Nh vậy, quan điểm của các nhà tâm lý học Việt Nam về “thái độ” là tơng

đối thống nhất với cách nhìn nhận vấn đề này trên thế giới

Tóm lại, khi tìm kiếm “thái độ” là một trong những khái niệm cơbản, xuất phát trong việc nghiên cứu đề tài “ Thái độ của thanh niên xã SơnThịnh – Văn Chấn – Yên Bái với hoạt động văn hoá quần chúng tại địaphơng”, thì chúng tôi tán thành quan điểm của hai nhà tâm lý học ngời

Đức: H Hipser và M.Forvec, chọn tiêu chuẩn chức năng của thái độ đối vớihoạt động làm điểm tựa.Theo hơng đó, chúng tôi hiểu nội hàm khái niệm

“thái độ” là: Thái độ là một bộ phận cấu thành, một thuộc tính toàn vẹn

của ý thức tạo ra trạng thái sẵn sàng hành động với đối tợng theo hớng nhất định, đợc biểu hiện ra quá trình nhận thức, cảm xúc, hành vi của chủ thể trong những tình huống, điều kiện cụ thể.

2.1.2.Đặc điểm của thái độ

Năm 1935 G.V.Allport đa ra 5 đặc điểm của thái độ dựa trên sự tổngkết 17 định nghĩa khác nhau:

- Thái độ là trạng thái nhất định của tinh thần và hệ thần kinh

- Thái độ thể hiện sự sẵn sàng phản ứng

- Thái độ là trạng thái có tổ chức

- Thái độ dựa trên kinh nghiệm trớc đó

- Thái độ có ảnh hởng tác động và điều khiển hành vi

Ngoài ra, thái độ còn có một số đặc điểm quan trọng tạo nên sự khácnhau của thái độ:

+ Chỉ số: Còn đợc gọi là tính phân cực: tích cực hay tiêu cực, ủng hộhay phản đối

+ Mức độ nhiều hay ít

+ Cờng độ mạh hay yếu

+ Tính ổn định: Thời gian tồn tại của thái độ, mối liên hệ giữa nhậnthức, xúc cảm và hành vi

Nh vậy, dựa trên khái niệm về thái độ ta có thể thấy “Thái độ củathanh niên với hoạt động văn hoá quần chúng tại địa phơng” là một trạngthái tâm lý thể hiện đánh giá, phản ứng của họ đối với hoạt động văn hoáquần chúng tại địa phơng thông qua nhận thức, tình cảm, hành động của họ.2.1.3 Cấu trúc của thái độ

Mặc dù có nhiều cách hiểu, cách định nghĩa khác nhau về thái độsong phần lớn các nhà tâm lý học đồng ý với cấu trúc ba thành phần củathái độ do S.Mith đa ra năm 1942 Theo ông, thái độ bao gồm : nhận thức– xúc cảm, tình cảm – hành vi

- Nhận thức: “Là quá trình phản ánh và tái tạo lại hiện thực trong tduy con ngời Trong quá trình nhận thức, con ngời có kiến thức về hiện t-ợng thực tế” Đây là quá trình tiếp thu tri thức, nhận biết khám phá vấn đề,

từ đó có nhân có hiểu biết về đối tợng, là cơ sở cho sự hình thành thái độ

Nh vậy hận thức là một thành phần không thể thiếu trong cấu trúc của thái

độ

- Xúc cảm, tình cảm: Là những cảm xúc, tình cảm của cá nhân đốivới đố tợng của thái độ đợc hình thành trong quá trình tiếp cận với đoói t-ợng dới ảnh hởng của môi trờng gia đình, xã hội Tình cảm kích thích chủthể nhận thức đối tợng để có những đánh giá định hớng hành động và từ đó

có những hành động cụ thể

- Hành vi: Là những hành động hay ý định hành động mà chủ thể sẽứng xử với đối tợng là hình thức biểu hiện của thái độ Thái độ và hành viluôn có sự qui định và ảnh hởng lẫn nhau Hành vi là một phần của thái độ,thái độ muốn biểu hiện phải có hành vi Đó chính là sự thống nhất củachúng nhng cũng có khi xảy ra mâu thuẫn, có khi có thái độ tiêu cực nhnghành vi lại tích cực và ngợc lại…Cấu trúc ba thành phần là cơ sở cho cácthang đo về thái độ

Hình 1:Cấu của thái độ

2.1.4 Chức năng của thái độ

Sở dĩ con ngời có khả năng ứng xử linh hoạt, phù hợp với tác độngđadạng của môi trờng chính là nhờ khuôn mẫu các thái độ mà chúng ta có.Tổng kết các nhà nghiên cứu ta có thể thấy thái độ có những đặc trng sau:

+ Chức năng thích nghi: Nhằm để đạt mục đích đề ra, nhiều trờnghợp cá nhân thay đổi thái độ do tác động của môi trờng.

+ Chức năng tiết kiệm trí lực: Nhờ những khuôn mẫu, hành viquenthuộc đã hình thành mà cá nhân biết cách ứng xử phải thế nào trong cáctình huống khác nhaumột cách đơn giản và tiết kiệm thời gian

+ Chức năng thể hiện giá trị: thông qua sự đánh giá một cách có chọnlọc về đối tợng, qua biểu lộ cảm xúc hành động cũng nh sẵn sàng hành

động cád nhân thể hiện giá trị nhân cách của mình

+ Chức năng tự vệ: Khi mỗi cá nân có nhân có sự xung đột nội tâm(giữa suy nghĩ, niềm tin, giữa thái độ và hành vi…) cá nhân thờng bàochữa, tự lý giải nhằm tạo ra một thái độ mới tơng ứng, giảm bớt và loại bỏnhữngbất đồng nội tâm

+ Chức năng tác động và điều chỉnh hành vi: Là chức năng quantrọng nhất nhằm tìm hiểu sự ảnh hởng của thái độ đến hành vi cá nhân:

“Điều quan trọng là thái độ đảm bảo sự tham gia của cá nhân vào cuộc sốngxã hội, qui định phơng thức hành động, mối quan hệ của cá nhân với ngờikhác và do đó quyết định tính chất và mức độ tham gia của họ vào sự pháttriển của xã hội”

2.1.5 Cơ chế hình thành thái độ

Hai nhà tâm lý học ngời Đức là H.Hiebsh và M.Worwerg cho rằng:Thái độ đợc tiếp thu thông qua bốn cơ chế tâm lý xã hộ khác nhau:

-“Bắt chớc”: Là một loại hình thái độ trong đó con ngời học các

ph-ơng thức hành vi hay phản ứng mà không cần sử dụng đặc biệt những kỹthuật giáo dục theo một phơng thức nào cả.Do đó, “bắt chớc” là sự hìnhthành thái độ một cách tự phát

-“Đồng nhất hoá”: Là sự bắt chớc có ý thức

-“Giảng dạy”: Là hình thức hình thành thái độ trong đó cá nhân đợcngời khác thông báo, truyền thụ tất cả những gì cần thiết, “giảng dạy” làmột cách đặc biệt của truyền đạt thông tin

-“Chỉ dẫn”: Là hình thức hình thành thái độ đòi hỏi chủ thể phải hành

động một cách tích cực

Hình 2: Cơ chế hình thành thái độ

2.1.6 Thang đo thái độ

Hiện nay thang đo thái độ còn đang có nhiều tranh cãi, cha có sựthống nhất cụ thể Thang đo thờng đợc sử dụng là thang đo của H.Beneshgồm bốn chỉ số và chúng tôi dựa trên cơ sở này để xây dựng thang đochung cho đề tài

+ Mức độ: Nhiều hay ít

+ Cờng độ: Cao hay thấp, mạnh hay yếu

+ ý nghĩa: Thái độ bộc lộ ra bên ngoài có giá trị nh thế nào đối với

đối tợng hay sự việc mà cá nhân đó thể hiện

+ Hớng: Mục tiêu (đối tợng hay sự việc) để cá nhân có thể bộc lộ rathái độ của mình

2.1.7 Mối quan hệ giữa thái độ và các hiện tợng tâm lý khác

Xem xét bản chất, chức năng và đặc điểm của thái độ không thểkhông đặt thái độ trong các mối quan hệ với các hiện tợng tâm lý khác

Điều này góp phần tạo ra cái nhìn toàn diện hơn, sâu sắc hơn về thái độ,nhất là sự hình thành của nó:

-Thái độ và hứng thú

“Hứng thú là một dạng thái độ đặc thù của cá nhân đối với đối tợng nào đó,

do ý nghĩa của nó trong đời sống, do sự hấp dẫn về mặt cảm xúc của nó” (9,tr36) Thái độ cảm xúc với hiện thực xung quanh là một dấu hiệu của hứngthú, tuy nhiên điều đó còn phụ thuộc vào mức độ quan trọng của đối tợng

do chủ thể xác định

Vai trò của đối tợng trong hứng thú rất đắc biệt, nó cuốn hút ý nghĩ, tìnhcảm và hoạt động của cá nhân Vì vậy khi biết cá nhân có hứng thú với đốitợng nào thì ta cũng có thể biết thái độ của họ với đối tợng đó Nét cơ bảncủa hứng thú là là làm nảy sinh khát vọng hoạt động, tạo nên say mê tíchcực, tự giác trong quá trình hoạt động tăng hiệu quả hoạt động nhận thức vàsức làm việc của cá nhân

Qua hứng thú thái độ chủ quan của cá nhân đợc thể hiện, cá nhân hứng thúthể hiện qua sự tập trung chú ý, sự quan tâm say mê khi dối tợng xuất hiện,

đối tợng thu hút toàn bộ sự chú ý của cá nhân Hứng thú càng mạnh mẽ, ổn

định thì thái độ càng đợc củng cố, con ngời càng ham muốn tác động thờng

xuyên vào đối tợng Chính vì những đặc điểm đó hứng thú đã trở thành mộtchỉ báo quan trọng để đánh giá thái độ của cá nhân.

-Thái độ với xúc cảm, tình cảm

“Xúc cảm, tình cảm là những thái độ của cá nhân đối với các hiện tợng xảy

ra trong thế giới khách quan hay trong cơ thể mỗi ngời, tính chất của mỗithái độ có quan hệ mật thiết đối với việc thoả mãn hay không thoả mãn nhucầu tinh thần hay vật chất của mỗi ngời” (9,tr36) Nh vậy trong quá trìnhcon ngời tiếp xúc với những đối tợng thoả mãn nhu cầu thì thái độ – xúccảm, tình cảm xuất hiện Trong khi xúc cảm tình cảm chỉ phản ánh nhữngrung cảm, xúc cảm của cá nhân với đối tợng thì thái độ phản ánh nhận thức,mong muốn, phơng thức ứng xử của cá nhân với đối tợng Tuy vậy nhờ cócảm xúc, tình cảm mà chúng ta biết đợc mức độ, tính chất, đặc điểm thái độcủa cá nhân với đối tợng nh thế nào

-Thái độ với định hớng giá trị

Về mối quan hệ giữa thái độ và định hớng giá trị có nhiều quan điểm khácnhau Có quan điểm đồng nhất thái độ với định hớng giá trị, tuy nhiên thái

độ hình thành do quan hệ trực tiếp với nhu cầu và đối tợng thoả mãn, điềuchỉnh hành vi con ngời trong lĩnh vực cụ thể Còn định hớng giá trị hìnhthành gián tiếp thông qua các chuẩn mực, qui định, pháp chế trong quátrình xã hội hoá, tiếp thu kinh nghiệm xã hội của con ngời và đợc thể hiệntrong các mục đích, niềm tin, lý tởng…Vì vậy sự định hớng giá trị điềuchỉnh hoạt động của cá nhân ở mức độ rộng hơn, trong cả hệ thống xã hộinhất định Định hớng giá trị là thái độ khái quát đối với hàng loạt đối tợng,

do vậy thái độ chỉ là một bộ phận nằm trong định hớng giá trị mà thôi

Do thái độ và định hớng giá trị có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lạinên chúng ta có thể đánh giá thái độ của thanh niên qua định hớng giá trịcủa họ

-Thái độ và ý chí

ý là mặt năng động của ý thức, biểu hiện ở năng lực thể hiện những hành

động có mục đích, đòi hỏi phải có sự nỗ lực khắc phục khó khăn, ý chí làhình thức tâm lý điều chỉnh hành vi tích cực nhất Đó là vì ý chí kết hợp cảmặt năng động của tình cảm đạo đức

Nh vậy, ý chí và thái độ cùng là thành phần hữu cơ của ý thức cá nhân, biểuhiện thái độ trong hành động, đặc biệt thái độ với các khó khăn trở ngạitrong hành động có mục đích Các phẩm chất ý chí nh: tính mục đích, tính

quyết đoán, tính độc lập, tính tự chủ…đều đợc hình thành và thông qua thái

độ tơng ứng.Vì vậy có thể sử dụng ý chí nh môt chỉ báo quan trọng của thái

Mối quan hệ giữa thái độ và hành vi là mối quan hệ hai chiều, không nhữngthái độ qui định hành vi mà chính hành vi cũng qui định rất lớn tới thái độ.Vấn đề đặt ra là qui định ấy diễn ra khi nào? Thái độ qui định hành vi khicác yếu tố ảnh hởng tới nức tối thiểu Nh đã nói ở trên theo các nhà tâm lýhọc xã hội , hành vi chịu tác động của rất nhiều yếu tố Năm 1982 Triandisliệt kê 40 yếu tố có thể tác động làm phức tạp mối quan hệ giữa thái độ vàhành vi Một loạt các nghiên cứu của Icek Ajzen (1977) và Martin vàFishbein (1982) đã khẳng định: “Nếu thái độ xác định cụ thể cho một hành

vi nào đó thì những gì chúng ta nói và những gì chúng ta làm là phù hợpnhau”(9,tr38) Sự tơng ứng giữa thái độ và hành vi còn phụ thuộc vào việc ýthức rõ ràng thờng xuyên về thái độ khi hành động

Tóm lại thái độ “để lại dấu ấn nhất định trong tất cả các quá trìnhtâm lý, các hiện tâm lý” (9 tr39) Vai trò của hứng thú, xúc cảm, tình cảm,

định hớng giá trị, ý chí và hành vi là vô cùng quan trọng, chính vì vậy khinghiên cứu thái độ cần phải xét đến toàn bộ các hiện tợng tâm lý đó Đó lànhững yếu tố thuộc về nhân cách và sự phát triển nhân cách của con ngời,nhng nhân cách của mỗi ngời lại không giống nhau Cá nhân có thể tiếpnhận các thái độ mâu thuẫn nhau là do sự khác nhau giáo dục, sự tiếp nhận

và giao tiếp của cá nhân trong nhóm

Do vậy ngoài các yếu tố thuộc về nhân cách còn có các yếu tố xã hộikhác có ảnh hởng tới sự hinhf thành và phát triển thái độ Chúng ta sẽ đềcập ra sau đây:

2.1.8 Các yếu tố quyết định tới sự hình thành và phát triển thái độ

-Thái độ hình thành trong quá trình thoả mãn nhu cầu:

Ngời ta sẽ hình thành các thái độ tích cực với khách thể có lợi, tiêu cực vớikhách thể có hại cho họ trên đờng đạt tới mục đích nào đó để thoả mãn cácnhu cầu nhất định của họ

-Thái độ đợc hình thành bởi các thông tin

Các thông tin thờng hình thành nên thái độ phù hợp, hài hoà với các thái độliên quan đã tồn tại trớc đó Với mọi ngời, nguồn thông tin chính thức quacác phơng tiện thông tin đại chúng có ảnh hởng lớn đến việc hình thành thái

độ, d luận cũng nh thay đổi hành vi của họ

-Giao tiếp nhóm

Đây là một trong những yếu tố quyết định trong quá trình hình thành nênthái độ, bởi mỗi cá nhân đều là thành viên của nhiều nhóm khác nhau Thái

độ của anh ta thờng phản ánh niềm tin, giá trị, chuẩn mực của nhóm mà anh

ta là thành viên Chuẩn mực nhóm xác định hành vi, thái độ nào là đúnghay sai Các nhà tâm lý học xã hội đều cho rằng vai trò của các nhóm nhất

là nhóm nhỏ (gia đình, bạn bè )trong việc hình thành ý thức cá nhân là cực

kỳ quan trọng Nhứng các cá nhân tiếp nhận các thái độ phổ biến trongnhóm một cách có chọn lựa trong quá trình thoả mãn nhu cầu của anh ta.-Nhân cách cá nhân

Qua nghiên cứu có thể kết luận cá nhân có xu hớng tiếp nhận thái độ hùhợp với nhân cách của mình

2.2 Khái niệm “hoạt động”

Hoạt động là khái niệm then chốt của toàn bộ nền tâm lý học macxít- tâm

lý học hoạt động Xuất phát từ luận điểm nổi tiếng của C.Mác trong luận

c-ơng về Phoiơbăc” các nhà tâm lý học duy vật biện chứng xét con ngời vớibản chất của nó là hoạt động “con ngời – hoạt động”(7, tr26)

Theo định nghĩa “ngời hoạt động”, có thể hiểu: “hoạt động là phơng thứctồn tại của con ngời bằng các tác động vào đối tợng để tạo ra sản phẩm,nhằm thoả mãn nhu cầu của bản thân và nhóm xã hội”(11, tr75)

Nh vậy, để tồn tại và phát triển, con ngời phải không ngừng hoạt động.Hoạt động là quá trình con ngời thực hiện các quan hệ giữa con ngời với tựnhiên và xã hội, với ngời khác và với bản thân Mác đã chỉ rõ: Hoạt độngcủa con ngời là sự thống nhất biện chứng giữa 2 quá trình: Đói tợng hoá các

năng lực của chủ thể thành sản phẩm vật chất và chủ thể hoá nội dung đối ợng, đem nội dung đối tợng chuyển hoá thành tâm lý con ngời Trong quátrình chủ thể hoá đối tợng là quá trình chuyển lực lợng bản chất ngời vàosản phẩm, vào đối tợng Quá trình đối tợng hoá chủ thể là quá trình ngợclại: Tách những thuộc tính của sự vật, của thực tế quay trở về với chủ thể,biến nó thành vốn liếng tinh thần của chủ thể,làm phong phú đầu óc chủthể, làm trí tuệ của chủ thể ngày càng phát triển Đó còn gọi là quá trình nộitâm hoá, hay quá trình nhập tâm

t-Hình 3: Sơ đồ chuyển hoá chủ thể và đối tợng

Nh vậy theo tâm lý học, hoạt động có thể hiểu là quá trình tạo lập và vậnhành mối liên hệ hiện thực giữa con ngời và thế giới đối tợng (tự nhiên, xãhội, ngời khác, bản thân) trong đó diễn ra sự thống nhất biện chứng giữa haiquá trình trên Trong đó quá trình chủ thể hoá đối tợng (xuất tâm) làm giàugiá trị văn hoá con ngời Có thể nói: Bằng hoạt động của mình, con ngờikhông chỉ cải tạo thế giới ngày càng phong phú hơn, mà còn tạo ra chínhbản thân mình

2.3.Văn hoá quần chúng

2.3.1 Khái niệm:

-Theo từ điển Tiếng Việt:“Văn hoá quần chúng là các hình thức sinhhoạt văn hoá phục vụ cho quần chúng đông đảo và quần chúng đông đảo cóthể tham gia”.(6,tr1101)

-Theo Hà Huy Giáp thì “Văn hoá quần chúng ở đây có nghĩa là vănhoá do quần chúng tiến hành trên cơ sở phát huy tính sáng tạo, chủ động, tựnguyện của đông đảo quần chúng, bằng phơng thức riêng của nó, đợc sựlãnh đạo chặt chẽ của Đảng, đợc sự chỉ đạo, hớng dẫn của Nhà nớc, nhằm

đáp ứng nhu cầu đời sống văn hoá ngày càng tăng của nhân dân và là nềnmóng của nền văn hoá dân tộc xã hội chủ nghĩa.”(12,tr16)

2.3.2 Chức năng của “Văn hoá quần chúng”

Muốn xác định đúng đắn mục tiêu và nội dung của công tác văn hoáquần chúng, cần phải nói rõ chức năng của văn hoá

Văn hoá nó chung và văn hoá quần chúng nói riêng có nhiều chức năng

nh-ng có hai chức nănh-ng chủ yêú sau đây:

-Giáo dục là chức năng rất cơ bản và bao trùm Nó bao gồm cả giáo dục t

t-ởng, chính trị, đạo đức,kiến thức, tình cảm thẩm mỹ…cho quần chúng.Thông qua những hoạt động phong phú, sinh động, văn hoá thực hiện chứcnăng giáo dục một cách đắc lực nhất Nó góp phần to lớn đem lại nhận thứccho nhân dân về chủ nghĩa Mác- Lênin, t tởng Hồ Chí Minh, về chủ nghĩaxã hội, về đờng lối, quan điểm và các chính sách của Đảng, giáo dục t tởngxã hội chủ nghĩa, đạo đức và tình cảm cách mạng, nâng cao kiến thức khoahọc kỹ thuật, khoa học xã hội, giáo dục thẩm mỹ cho đông đảo quần chúng

-Tổ chức và xây dựng đời sống văn hoácủa quần chúng Tổ chức và xây

dựng đời sống văn hoá của quần chúng bao gồm cả việc xây dựng nếp sốngmới, tổ chức nghỉ ngơi, vui chơi lành mạnh cho nhân dân, nâng cao đờisống văn hoá của nhân dân nhằm góp phần xây dựng nền văn hoá mới.Chức năng thứ hai thể hiện tính u việt của chế độ xã hộ chủ nghĩa mà bất kỳchế độ xã hội nào trớc đây cũng không thể có đợc

2.3.3 Mục tiêu của “Văn hoá quần chúng”

Xuất phát từ chức năng từ chức năng chung của văn hoá, mục tiêu

tr-ớc mắt cũng nh lâu dài của công tác văn hoá quần chúng là tích cực gópphần giáo dục và đào luyện con ngời mới xã hội chủ nghĩa

Mục tiêu của văn hoá quần chúng còn là không ngừng nâng cao đời sốngvăn hoá của nhân dân, tạo nên một đời sống tinh thần lạc quan, phấn khởi,tơi vui, nhằm thay đổi căn bản đời sống t tởng, tinh thần và văn hoá củatoàn xã hội, của đông đảo quần chúng nhân dân, là tích cực góp phần vàoviệc xây dựng một nền văn hoá mới

Trên ý nghĩa đó, giáo dục và đào luyện con ngời mới là nhiệm vụ của cáchmạng t tởng và văn hoá Để thực hiện nhiệm vụ ấy, công tác văn hoá quầnchúng phải:

- Góp phần tuyên truyền, phổ biến lý luận chủ nghiã Mác- Lênin, ttởng Hồ Chí Minh, tuyên truyền đớng lối chính sách của Đảng vànhà nớc, những quan điểm cơ bản của Đảng về cách mạng xã hộichủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội, về bảo vệ Tổ quốc…

- Phổ biến sâu rộng những kiến thức cần thiết về khoa học, kỹthuật, trớc hết là những kiến thức khoa học, kỹ thuật trong sản

xuất công nghiệp, nông nghiệp, trong đời sống xã hội và gia đình;kịp thời phổ biến những sáng kiến kinh nghiệm tiên tiến của quầnchúng để đẩy mạnh sản xuất và củng cố quan hệ sản xuất mới.

- Phổ biến có chọn lọc những tác phẩm văn học, nghệ thuật trong

n-ớc và ngoài nn-ớc, cả xa lẫn nay, nhằm đa văn học nghệ thuật đếnquần chúng

- Kiên trì đấu tranh cải tạo những thói quen cũ, xây dựng nếp sốngmới

2.4 Thanh niên

2.4.1 Các quan niệm về lứa tuổi thanh niên

Thanh niên tồn tại với t cách là một phạm trù lứa tuổi có cấp độ pháttriển đặc thù riêng, chính vì vậy có rất nhiều quan điểm nghiên cứu vầ nó.Chúng ta có thể điểm qua:

Quan điểm sinh vật học: coi yếu tố đầu tiên xác định tuổi thanh niên là sự

tiến hoá của cơ thể Các quá trình sinh vật của sự trởng thành quyết địnhmọi cái khác

Quan điểm xã hội học: Các nhà xã hội học chú ý trớc hết đến tính xã hội

hoá và coi mức độ xã hội hoá của cá thể là tiêu chí quyết định sự phát triển

Quan điểm phâm tâm học: Các nhà phân tâm học quan tâm nhiều đến

tính dục, nhân tố chi phối sự phát triển của lứa tuổi này

Quan điểm tâm lý học: Các lý luận tâm lý học lại tập trung vào những qui

luật tiến hoá của tâm lý, ý thức là cái cơ bản quyết định sự phát triển

Các quan điểm trên đều xét thuần tuý ở một khía cạnh cụ thể mà cha xét nótrong mối quan hệ biện chứng, nh Mác đã từng nói: “Trong tính hiện thựccủa nó, bản chất con ngời là tổng hoà các mối quan hệ xã hội”(Luận cơngthứ 6 về Phoiơbach) Chúng tôi đồng ý với quan điểm Macxit cho răng cầnphải nghiên cứu và lứa tuổi này một cách phức hợp, để tìm ra mối tác độngqua lại giữa chúng và những qui luật bên trong (8,tr65) Trong đó vai tròhoạt động tích cực của chủ thể trong hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của môi tr-ờng xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Trong từ điển tâm lý học, tác giả Nguyễn Khắc Viện đã xác định “Tuổithanh niên bắt đầu vào lúc dậy thì từ 14-15 tuổi có khi sớm hơn và mốc kết

thúc không xác định rõ nh bắt đầu vì nhiều yếu tố tâm lý xã hội quyện vào

sự trởng thành sinh lý”(2,tr 375) ở đây ông muốn nhấn mạnh tới yếu tốtích cực xã hội của cá nhân, khi cá nhân có một nhân cách hoàn thiện với

đầy đủ những đặc trng về tâm sinh lý giai đoạn lứa tuổi đó thì chính là điềukiện bớc sang một giai đoạn lứa tuổi mới Chính định nghĩa mà giới hạn thứnhất là sinh lý và giới hạn cuối cùng là giới hạn xã hội đã chỉ ra tính phứctạp và nhiều mặt của giai đoạn này

Tuy nhiên qua các nhgiên cứu, tâm lý học lứa tuổi cũng đã xác định đợctuổi thanh niên là thời kỳ 14-15 tuổi đến 25 tuổi, trong đó chia làm hai thờikỳ(8,tr 67):

- Từ 14,15 tuổi đến 17, 18 tuổi: giai đoạn đầu tuổi thanh niên(thanh niên học sinh)

- Từ 17,18 tuổi đến 25 tuổi: giai đoạn 2

Trong đề tài này, do điều kiện, đặc điểm của địa bàn tổ chức nghiên cứu làmột xã miên núi khó khăn và đang là thời điểm nông nhàn thanh niên thờng

đi làm xa nên chúng tôi quyết định chọn khách thể giới hạn ở giai đoạn đầutuổi thanh niên, độ tuổi 15 đến 19 tuổi

2.4.2 Một số đặc điểm tâm sinh lý của thanh niên

Điều chúng tôi quan tâm hơn cả việc đánh giá thái độ của thanh niên đó làcác yếu tố tâm sinh lý lứa tuôie ddã có ảnh hởng nh thế nào đến sự hìnhthành và phát triển thái độ Chúng ta sẽ tìm hiểu các nết đặc trng về tâmsinh lý lứa tuổi này

-Về sinh lý: Là thời kỳ dần hoàn thiện sự chín muồi về thể chất Đa sốthanh niên bớc vào thời kỳ này đã sau dậy thì nhng vẫn phải hoàn thành nốtnhiệm vụ và khắc phục tình trạng mất cân đối do sự chín muồi không đồngchế ớc Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấutrúc bên trong của não phức tạp hoá hoạt động phân tích, tổng hợp… củanão

-Về tâm lý:

Theo tác giả Nguyễn Khắc Viện cho rằng: tuổi thanh niên thờng không ổn

định, là tuổi phân vân trăn trở trớc ngả đờng Sự hiểu biết khá sâu rộng

nh-ng kinh nh-nghiệm cuộc đời còn ít, cho nên dễ có nhữnh-ng thái độ và hành độnh-ngcực đoan, dễ nhiệt tình, dễ bi quan chán nản.(9, tr34)

Đây là giai đoạn chuẩn bị cho một sự hoàn thiện về mọi mặt mà I.S.Kon gọi

là “giai đoạn cuối cùng của xã hội hoá ban đầu” Chính vì vậy mà đời sốngtâm lý rất phong phú, phức tạp và phát triển mạnh ở tất cả các mặt: nhậnthức, trí tụe, tình cảm, thế giới quan,tính tích cực xã hội, ý thức và tự ý thức,

định hớng giá trị…Đặc trng nội bật của thanh niên muốn tạo ra cái mới, cáiriêng của mình, thể hiện sức mạnh, khả năng bản thân Họ ít thoả mãn vớinhững gì đã biết và luôn muốn đào sâu suy nghĩ để nắm vấn đề sâu rộnghơn

+ Những đặc điểm về nhận thức:

Do sự hoàn thiện về cấu tạo và chức năng của hệ thần kinh trung ơng

và các giác quan, do sự tích luỹ phong phú kinh nghiệm sống và tri thức, doyêu cầu ngày càng cao của hoạt động học tập, lao động, xã hội, nhận thứccảm tính cả thanh niên có những nét mới về chất Cảm giác tri giác đạt tớimức độ tinh nhạy của ngời lớn Đặc điểm nổi bật của sự phát triển tri giác,cảm giác trong giai đoạn đầu tuổi thanh niên là có tính ý thức, có mục đích,

có hệ thống biểu hiện rõ rệt trong quá trình học tập cũng nh trong mọi hoạt

động khác Do nhạy cảm của óc quan sát, giai đoạn này thanh niên dễ pháthiện những đặc điểm của sự vật, hiện tợng, hay nhanh chong bị thu hút vàonhững hoạt động mới mẻ, hấp dẫn

Đây là giai đoạn tiếp tục hoàn thiện các năng lực trí tuệ Theo Piagiê

ở tuổi này các em đã đạt đợc các thao tác trí tuệ bậc cao nh ngời lớn, đó là

t duy hình thức, t duy logíc Nhìn chung ở giai đoạn đầu tuổi thanh niên nàycác em đã có đợc khả năng t duy đọc lập, t duy khái quát Bên cạnh đó là trítởng tợng phong phú, đa dạng dới nhiều hình thức

+ Đặc điểm phát triển nhân cách

Khả năng tự ý thức phát triển khá sớm ở con ngời và đợc hoàn thiệntng bớc, đến 15-16 tuổi thì phát triển mạnh Biểu hiện đực trng là thanhniên nhận thức đợc các đặc điểm và phẩm chất của mình trong xã hội, trongcộng đồng, ở mức cao hơn là khả năng tự đánh giá về mình theo nhữngchuẩn mực của xã hội trên bình diện thể chất, tâm lý, đạo đức Hơn bất cứtuổi nào, thanh niên tự đánh giá về hình ảnh bản thân một cách tỉ mỉ,nghiêm khắc Thanh niên luôn khao khát muốn biết họ là ngời nh thế nào?

Có năng lực gì?Và để đánh giá cũng nh khẳng định hay thể hiện mình trớcmọi ngời thì thanh niên luôn nhiệt tình tham gia vào các hoạt động, tựnguyện nhận những nhiệm vụ khó khăn, tiên phong thực hiện những cáchlàm mới…

Cách nhìn nhận về tự nhiên, xã hội, con ngời của thanh niên giúp họ

có những lý giải đối với các hiện tợng trong cuộc sống cũng nh định hớng,thúc đẩy họ tích cực tham gia vào hoạt động

chơng 2: Kết quả nghiên cứu

1 Về quá trình nghiên cứu

Theo lý thuyết về thái độ chúng tôi nghiên cứu trên ba mặt: nhận thức,xúc cảm - tình cảm và hành vi Trong đề tài của chúng tôi, việc nghiên cứuthái độ của thanh niên chúng tôi lựa chọn khách thể là những thanh niên ởgiai đoạn đầu (từ 15 đến 19 tuổi) Chúng tôi tiến hành rải 150 phiếu điều tra

và kết quả thu về là 119 phiếu hợp lệ; trong đó có 50 khách thể là nam 69khách thể là nữ Chúng tôi lấy đây là số liệu đối chứng của thanh niên xãSơn Thịnh huyện Văn Chấn tỉnh Yên Bái với hoạt động VHQC tại địa ph-

ơng hiện nay

2 Thái độ của thanh niên xã Sơn Thịnh với hoạt động VHQC

Để đánh giá thực trạng, thái độ của thanh niên xã Sơn Thịnh với cáchoạt động VHQC hiện nay, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu trên ba mặt:Nhận thức, tình cảm, hành vi Đây là ba mặt trong cấu trúc thái độ nh đãphân tích ở phần cơ sở lý luận.

2.1 Thái độ của thanh niên xã Sơn Thịnh với các hoạt động VHQC biểuhiện ở mặt nhận thức

Nhận thức về bản chất của hoạt động VHQC là một nội dung quantrọng trong thái độ của thanh niên với hoạt động này Đối với bất kỳ một

đối tợng nào đó, con ngời muốn tỏ thái độ về chúng thì trớc hết chúng taphải có hiểu biết nhận định về đối tợng đó Những hiểu biết có thể do quátrình nhận thức của chủ thể, tự bản thân mỗi chủ thể tự tìm tòi khám phá đểhiểu đợc bản chất của đối tợng Vì vậy mà không có quá trình nhận thứcnày chủ thể sẽ không thể tỏ rõ thái độ đúng đắn với đối tợng Nhận thứcchính là cơ sở cho việc hình thành thái độ, thể hiện thái độ

Vì vậy mà khi nghiên cứu thái độ chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu sựhiểu biết của thanh niên về khái niệm VHQC, về mục đích của hoạt độngVHQC và mức độ cần thiết của VHQC trong đời sống thanh niên

2.1.1 Nhận thức của thanh niên xã Sơn Thịnh về khái niệm VHQC

Về cơ bản, bản chất của khái niệm VHQC là cơ sở để chúng tôi xâydựng định nghĩa về VHQC Theo định nghĩa đó, thì hoạt động VHQC là

"Các hình thức sinh hoạt văn hoá cho quần chúng đông đảo và quần chúng

đông đảo có thể tham gia" Với cách hiểu nh trên về VHQC sẽ giúp thanhniên hiểu đợc bản chất và đặc trng của VHQC trong quá trình thanh niêntham gia vào các hoạt động này

Để tìm hiểu nhận thức của thanh niên về bản chất của VHQC chúng tôi

đã đa ra câu hỏi: Theo bạn VHQC là:

- Kết quả thu đợc

2 Hoạt động văn nghệ, thơ ca, câu lạc bộ 89 74.78

3 Hoạt động bảo tồn và phát huy các di

tích văn hoá, các lễ hội truyền thống của

làng xã

4 Hoạt động sinh hoạt chi đoàn thanh niên 79 68.38

5 Hoạt động tuyên truyền, phổ biến kiến 59 49.57

thức kế hoạch hoá gia đình

Bảng 1: Nhận thức của thanh niên xã Sơn Thịnh về nội dung của hoạt

động văn hoá quần chúng

Theo nh kết quả cho thấy có tới 74,78% thanh niên cho rằng VHQC là hoạt

động văn nghệ, thơ ca, câu lạc bộ Đây là hình thức thờng xuyên đợc tổchức trong các ngày lễ tết của địa phơng do đó thu hút đợc đông đảo sự chú

ý, tham gia của thanh niên cũng nh các tầng lớp khác Bên cạnh đó, toàn xãSơn Thịnh có 14 đội văn nghệ sinh hoạt trên 17 thôn (theo báo cáo của cán

bộ văn hoá xã) hoạt động thờng xuyên nhằm duy trì, phát huy các làn điệudân ca, các điệu múa đặc trng của các dân tộc… mà lực lợng lòng cốt thamgia là thanh niên, phụ nữ Hoạt động thể dục thể thao cũng khá phát triển vìtoàn xã có tới 17 đội bóng ở 17 thôn, bản và hoạt động thể thao luôn đợcdiễn ra không chỉ trong dịp lễ tết mà các đội bóng còn thờng xuyên giao lu,thi đấu giao hữu giữa các thôn Ngoài ra, có thôn còn thành lập đội bóng đánữ, bóng chuyền nh vậy có thể thấy hoạt động thể dục thể thao cũng đã pháttriển mạnh mẽ cho dù cơ sở vật chất còn rất thiếu thốn Xã Sơn Thịnh làmột xã vùng núi kinh tế còn khó khăn không có sân bóng nhng qua quansát chúng tôi thấy chỉ cần một bãi đất trống tơng đối bằng phẳng là họ cóthể tổ chức đợc hoạt động thể thao của mình Nh vậy cho thấy văn nghệ, thểthao đã thu hút đợc đông đảo đợc thanh niên tham gia và hơn thế nó đã trởthành nhu cầu của họ để có thể làm phong phú hơn đời sống tinh thần cũng

nh tăng cờng về sức khoẻ Do đó mà ta có thể thấy nhận thức của thanhniên ở hai phơng án này là rất cao

Sơn Thịnh là một xã vùng cao hội tụ 7 dân tộc anh em cùng chung sốngnên có rất ít ngời là dân bản địa, đây cũng là yếu tố lý giải trên địa bàn xãSơn Thịnh gần nh không có các công trình di tích (nh:Đền thờ, Chùa, Miếu

đợc xếp hạng di tích) Mà ở đây việc bảo tồn, phát huy chính là ở văn hoácác dân tộc anh em nh những phong tục của ngời Mông, điệu múa của ngờiTày, hay lễ hội mùa xuân của ngời Thái… Với những đặc trng này cùngvới điều kiện sống đan xen đoàn kết giữa các dân tộc trong xã nên hoạt

động này đợc sự quan tâm không chỉ của một tầng lớp hay một dân tộc nào

mà nó đã thu hút sự quan tâm của tất cả nhân dân trong xã Đặc biệt thanhniên là những thế hệ trẻ tuổi của các dân tộc, họ có những nhu cầu giao lutìm hiểu những điều mới điều hay do đó thanh niên luôn coi đây là một hoạt

động cần thiết trong đời sống văn hoá của mình thể hiện ở 69,74% thanhniên lựa chọn phơng án này

Đặc biệt có tới 69,74% thanh niên xã Sơn Thịnh lại nhận thức rằng hoạt

động chi đoàn thanh niên cũng là hoạt động VHQC kết quả này cùng vớibáo cáo của cán bộ văn hoá xã cho thấy phong trào đoàn thanh niên tại xã

là khá phát triển, các chi đoàn thanh niên đã tổ chức đợc nhiều hoạt độngthu hút đông đảo đoàn viên, thanh niên, tham gia vào lý do này làm chothanh niên nhận thức rằng đó là hoạt động VHQC mà không nhận thức đợcrằng đây chỉ là tổ chức của thanh niên cho riêng thanh niên chứ không chocác tầng lớp khác tham gia cùng

Về bản chất của khái niệm VHQC thì không phải là khó để thanh niên

có thể nhận thức đúng Tuy nhiên thanh niên rất dễ hiểu nhầm hoặc đồngnhất khái niệm quần chúng với khái niệm đông đảo Họ coi tất cả nhữnghoạt động có đông ngời tham gia dù thành phần chỉ là một tầng lớp vẫn cho

là hoạt động VHQC và đây là những nhận thức cha đúng đắn cần phải thay

đổi

Việc thanh niên có những nhận thức cha đầy đủ, cha thống nhất về kháiniệm VHQC nh vậy cũng là do đến nay các tài liệu về VHQC là ít Các tàiliệu chính thống in thành sách hầu nh không có, thờng chỉ là các văn kiện,thông chi về hoạt động gửi cho các cán bộ lãnh đạo và nh vậy nó không đến

đợc với đông đảo quần chúng nhân dân đặc biệt là thanh niên Vì lẽ đó, cơhội để thanh niên nhận thức đầy đủ về hoạt động này còn nhiều hạn chế

Đây cũng chính là lý do có tới 68,38% thanh niên cho rằng sinh hoạt chi

đoàn thanh niên, và 49,57% cho rằng tuyên truyền kiến thức kế hoạch hoágia đình là hoạt động VHQC

Những khái niệm vừa nêu ra trong bảng hỏi thực chất là những cáchhiểu thông thờng nhất về VHQC mà chúng tôi đã đa đến để tìm hiểu nhậnthức của thanh niên xã Sơn Thịnh và kết quả cho thấy là phần lớn thanhniên đã nhận thức đợc VHQC là "Những hoạt động văn hoá phục vụ choquần chúng đông đảo và quần chúng đông đảo có thể tham gia"

2.1.2 Nhận thức của thanh niên xã Sơn Thịnh về mức độ cần thiết củahoạt động VHQC với thanh niên địa phơng

Với nhận thức khá đầy đủ và đúng đắn về khái niệm VHQC của thanhniên xã nh trên thì chúng tôi đi đến tìm hiểu tầm quan trọng của hoạt độngnày trong đời sống của thanh niên địa phơng và thu đợc kết quả nh sau

ít cần thiết Rất cần thiết

Mức độ cần thiết của hoạt động VHQC

Có tới 89 trên tổng số 119 thanh niên đợc hỏi cho rằng VHQC là rất cầnthiết, 29/119 cho rằng lầ cần thiết đối với thanh niên chiếm tới 99,25% Nhvậy có thể thấy vai trò và ý nghĩa của hoạt động VHQC là rất lớn trong đờisống của thanh niên

Thực tế cho thấy sau những giờ học tập tại trờng, rồi lao động giúp gia

đình, thanh niên lại đợc ca hát vui chơi, đợc múa những điệu múa của dântộc mình nh múa Thái, múa Tằng bu của ngời Tày… và không chỉ đợc theodõi những môn thể thao trên ti vi mà họ còn đợc trực tiếp thể hiện tài năngcủa mình, áp dụng những điều mình đã học hỏi, đã thấy ở các cầu thủchuyên nghiệp ngay trên các trận bóng ở thôn mình và còn đợc thi đấu giaohữu với các thôn bản khác Ngoài ra, họ còn đợc tham gia vào các lễ hộinhằm lu giữ các nét văn hoá truyền thống cũng nh đợc tham gia vào các tròchơi dân gian thú vị nh: đẩy gậy, ném còn, đu ngựa… đây là dịp mà cácthôn bản các dân tộc đợc thi đua, thể hiện những tinh hoa độc đáo của dântộc mình đợc giao lu học hỏi những điệu múa đẹp, những phong tục hay củacác dân tộc khác nhằm tăng tình đoàn kết gắn bó giữa các dân tộc anh emtrong toàn xã Chính vì vậy, dù có nhiều khó khăn về kinh tế, trở ngại về

điều kiện tự nhiên nhng hoạt động VHQC vẫn đợc thanh niên cho rằng cầnthiết với đời sống của họ

2.1.3 Nhận thức của thanh niên về mục đích hoạt động VHQC

Để tìm hiểu nhận thức của thanh niên xã về mục đích hoạt động VHQCchúng tôi đã đa ra các mục đích mang tính xã hội và các mục đích mangtính cá nhân Và kết quả thu đợc:

Bảng 3: Nhận thức của thanh niên xã Sơn Thịnh về mục đích của hoạt động văn hoá quần chúng

1 Phát huy tinh thần tập thể, sự đoàn kết

cộng đồng làng xã

2 Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá

truyền thống tốt đẹp của địa phơng

3 Làm phong phú đời sống tinh thần của

bản thân

4 Tạo điều kiện giao lu mở rộng các mối

quan hệ với mọi ngời

Thông qua những hoạt động phong phú, sinh động, VHQC tại xã SơnThịnh đã thực hiện đợc chức năng giáo dục một cách đắc lực nhất Nó gópphần to lớn đem lại nhận thức cho nhân dân đặc biệt là thế hệ trẻ - thanhniên về đờng lối, quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nớc nh xây dựngnếp sống văn hoá lành mạnh Qua hoạt động VHQC cho thanh niên thấy đ-

ợc những tính u việt của Xã hội Chủ nghĩa, nhân dân lao động không chỉ

làm chủ về chính trị, làm chủ về kinh tế mà còn làm chủ về văn hoá Đó là

sự phát huy tính sáng tạo, chủ động, tự nguyện của đông đảo quần chúngnhằm tăng cờng tình đoàn kết, tinh thần tập thể trong cộng đồng làng xãcũng nh bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp củacác dân tộc anh em cùng chung sống trên địa phơng Sơn Thịnh này

Bên cạnh việc nhận thức đợc những mục đích mang tính xã hội thìthanh niên xã cũng đánh giá đợc hoạt động VHQC còn có những mục đíchcá nhân nh trớc tiên là đem lại một đời sống tinh thần ngày một phong phúcho bản thân thanh niên nhằm phát triển một con ngời toàn diện Vì vậy,

mà thanh niên xã đã có cái nhìn và sự đánh giá khá tốt về hoạt động nàynên có tới 72,27% thanh niên cho rằng VHQC luôn tạo điều kiện giao lu

mở rộng các mối quan hệ với mọi ngời và giúp họ học hỏi và tích luỹ kinhnghiệm ứng xử xã hội cũng nh cách thức hợp tác làm việc (60,50%)

Mặt khác, thanh niên cũng cho rằng các hoạt động VHQC còn quaytrở lại phục vụ các hoạt động nhằm phát triển đời sống vật chất, thúc đẩynền kinh tế của địa phơng đi lên thông qua các buổi trao đổi, học hỏi kinhnghiệm sản xuất nhằm nâng cao nhận thức và tay nghề để năng suất lao

động ngày một cao hơn (57,14%) Và để tăng cờng các mối quan hệ giữacán bộ và đời sống nhân dân thì chỉ có 54,62% Nh vậy, thanh niên cha

đánh giá cao vai trò của đội ngũ cán bộ hay nói cách khác các hoạt độngVHQC cha làm cho thanh niên thấy đợc tính tổ chức, sự hớng dẫn chỉ đạo,quan tâm, sâu sắc của lãnh đạo địa phơng Đây cũng là một điểm đáng lu ýtrong công tác tổ chức hoạt động VHQC tại địa phơng

Với nhận thức khá đúng đắn về VHQC cũng nh mục đích mà VHQC

đem lại thì đã thúc đẩy thanh niên tham gia tích cực vào các hoạt độngVHQC Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này chúng tôi đặt ra câu hỏi: Vì saobạn tham gia VHQC và đã thu đợc kết quả sau:

Bảng 4: Lý do khiến thanh niên xã Sơn Thịnh tham gia hoạt động văn hoáquần chúng