Giáo án Ngữ văn 11 tuần 4: Bài ca ngắn đi trên bãi cát (Sa hành đoản ca)

Kiến thức: - Giúp học sinh hiểu được tâm trạng chán ghét của Cao Bá Quát đối với con đường mưu cầu danh lợi tầm thường và niềm khao khát đối với cuộc sống trong hoàn cảnh xã hội nhà Ngu

BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT

( Sa hành đoản ca)

- Cao Bá Quát –

A Mục tiêu bài học:

1 Kiến thức:

- Giúp học sinh hiểu được tâm trạng chán ghét của Cao Bá Quát đối với con đường mưu cầu danh lợi tầm thường và niềm khao khát đối với cuộc sống trong hoàn cảnh xã hội nhà Nguyễn bảo thủ, trì trệ

- Hiểu được mối quan hệ giữa nội dung và nghệ thuật của bài thơ cổ thể

- Rèn luyện và củng cố cách đọc hiểu, phân tích một văn bản văn học trung đại

2 Kĩ năng:

Phân tích thơ hát nói theo đặc trưng thể loại

3 Thái độ:

Trân trọng nhân cách cao đẹp của Cao Bá Quát

B Chuẩn bị bài học:

1 Giáo viên:

1.1 Dự kiến bp tổ chức hs hoạt động cảm thụ tác phẩm:

- Tổ chức hs đọc diễn cảm tác phẩm

- Định hướng hs phân tích cắt và khái quát bằng đàm thoại, gợi mở, nêu vấn

đề, thảo luận

1.2 Phương tiện:

Sgk, giáo án, đọc tài liệu tham khảo

2 Học sinh:

- Hs chủ tìm hiểu về tác giả, thể loại, đọc kĩ về tác phẩm để cảm nhận được tâm hồn tự do phóng khoáng cùng thái độ tự tin của tác giả

C Hoạt động dạy và học:

1 Ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra bài cũ: Ngôn ngữ chung và ngôn ngữ riêng có mối quan hệ như thế nào?

3.Giới thiệu bài mới

Cao Bá Quát là một trong nhưng người nổi tiếng của Việt Nam ở đầu thế kỉ XIX Ông nổi tiếng vì học giỏi, vì thơ hay vì chữ đẹp.Ông càng nổi tiếng hơn vì tư tưởng tự do phóng khoáng, bản lĩnh kiên cường, lối sống thanh cao mạnh mẽ Người đời thường ca ngợi ông :

“ Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán”

“ Nhất sinh đê thủ bái mai hoa “

Tuy nhiên Cao Bá Quát cũng đã rơi nước mắt trên đường đi tìm công danh cũng như tâm trạng chán ghét của một người tri thức trên đường đi tìm danh lợi Để hiểu hơn về vấn đề này ta tìm hiểu bài mới

* Hoạt động 1

HS đọc tiểu dẫn và tóm tắt ý

chính

GVchuẩn xác kiến thức

- Sinh thời Cao Bá Quát có hai

câu thơ tỏ chí khí của mình,

được xem là đầy khí phách:

I.Tìm hiểu chung.

1 Tác giả.

- Cao Bá Quát ( 1809 - 1855 ) Quê: làng Phú Thị, Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh ( nay thuộc quận Long Biên, Hà Nội )

- Là người có tài, nổi tiếng văn hay chữ tốt và có

Thập tải luân giao cầu cổ

kiếm Nhất sinh đê thủ bái hoa mai.

(Mười năm giao thiệp tìm

gươm báu

Một đời chỉ biết cúi đầu lạy

hoa mai)

Em hãy nêu hoàn cảnh sáng

tác bài thơ?

VHTĐ có: Côn sơn

ca( Nguyễn Trãi ) Long thành

cầm giả ca

( Nguyễn Du ) có cùng thể

loại

* Hoạt động 2

Hướng dẫn HS tìm văn bản

thông qua trao đổi, thảo luận

nhóm

- Gọi HS đọc văn bản, GV

nhận xét và hướng dẫn đọc lại

Bãi cát và con người đi trên

uy tín lớn trong giới trí thức đương thời

- Là người có khí phách hiên ngang, có tư tưởng

tự do, ôm ấp hoài bão lớn, mong muốn sống có ích cho đời

2 Bài thơ.

- Hoàn cảnh sáng tác: Cao Bá Quát đi thi Hội Trên đường vào kinh đô Huế, qua các tỉnh miền Trung đầy cát trắng( Quảng Bình, Quảng Trị ) (, hình ảnh bãi cát dài, sóng biển, núi là những hình ảnh có thực gợi cảm hứngcho nhà thơ sáng tác bài thơ này)

- Thể thơ: thể ca hành( thơ cổ Trung Quốc được tiếp thu vào Việt Nam )

II Đọc hiểu văn bản.

1 Hình ảnh "bãi cát và con người đi trên bãi

cát:

- “Bãi cát dài lại bãi cát dài” : mênh mông dường như bất tận, nóng bỏng

→ Hình ảnh tả thực: đẹp nhưng dữ dội, khắc nghiệt đã gợi ý cho nhà thơ sáng tác bài thơ này

→ Hình ảnh biểu tượng: con đường đầy khó khăn

mà con người phải vượt qua để đi đến danh lợi

- Hình ảnh người đi trên bãi cát:

+ Đi một bước như luì một bước: nỗi vất vả khó

bãi cát được miêu tả như thế

nào?

Theo em đây là cảnh thực hay

cảnh biểu tượng?

Hình ảnh người đi trên bãi cát

được miêu tả như thế nào? Chi

tiết nào thể hiện được điều đó?

Gv hướng dẫn hs tìm hiểu tâm

trạng và suy nghĩ cảu lữ khách

đi trên bãi cát:

Hãy giải thích nội dung và chỉ

ra sự liên kết của 6 câu thơ:

“ Không học được tiên ông

phép ngủ…

Người say vô số tỉnh bao

người”

Gv cho hs thảo luận trình bày

theo nhóm

Định hướng:

Tâm trạnh người lữ khách trên

bãi cát như thế nào?

Tâm trạng đó dược bộc lộ như

thế nào?

Em hiểu cụm từ “đường danh

nhọc + Không gian đường xa, bị bao vây bởi núi sông, biển

+ Thời gian: mặt trời lặn vẫn còn đi

+ Nước mắt rơi → khó nhọc, gian truân

=> Sự tất tả, bươn chải dấn thân để mưu cầu công danh, sự nghiệp

2 Tâm trạng và suy nghĩ của lữ khách khi đi trên bãi cát:

“Không học được….giận khôn vơi”

Nhịp điệu đều, chậm, buồn: tác giả tự giận mình không có khả năng như người xưa, mà phải tự hành hạ mình, chán nản mệt mỏi vì công danh- lợi danh

- “Xưa nay phường….bao người”

- Câu hỏi tu từ, hình ảnh gợi tả(hơi men)

→ Sự cám dỗ của danh lợi đối với con người Vì công danh, lợi danh mà con người bôn tẩu ngược xuôi.Danh lợi cũng là thứ rượu thơm làm say lòng người

=> ự chán ghét, khinh bỉ của Cao Bá Quát đối với phường danh lợi Câu hỏi nhà thơ như trách móc, như giận dữ, như lay tỉnh người khác nhưng cũng

tự hỏi bản thân Ông đã nhận ra tính chất vô nghĩa của lối học khoa cử, côn đường công danh đương thời vô nghĩa, tầm thường

lợi” là như thế nào trong

XHPK?

Phân tích ý nghĩa biểu tượng

của khúc đường cùng? Tâm

trạng nhà thơ?

Hình ảnh thiên nhiên được

miêu tả có dụng ý gì?

Câu cuối mang ý nghĩa gì?

Nhận xét giá trị nghệ thuật

- “ Bãi cát dài…ơi…”

Câu hỏi tu từ cuãng là câu cảm thán thể hiện tâm trạng băn khoăn, dây dứt giữa việc đi tiếp hay dừng lại?

- Khúc đường cùng : ý nghĩa biểu tượng → nỗi tuyệt vọng của tác giả Ông bất lực vì không thể đi tiếp mà cũng không biết phải làm gì Ấp ủ khát vọng cao cả nhưng ông không tìm được con đường để thực hiện khát vọng đó Hay đó là niềm khao khát thay đổi cuộc sống

- Hình ảnh thiên nhiên: phía bắc, phía nam đều đẹp nhưng đều khó khăn, hiểm trở

- “Anh đứng làm chi trên bãi cát? ” câu hỏi mệnh lệnh cho bản thân → phải thoát ra khỏi bãi cát danh lợi đầy nhọc nhằn chông gai mà vô nghĩa Nhịp điệu thơ lúc nhanh, lúc chậm lúc dàn trả, lúc dứt khoát→ thể hiện tâm trạng suy tư của con đường danh lợi mà nhà thơ đang đi

=> Hình tượng kẻ sĩ cô độc, lẻ loi đầy trăn trở nhưng kì vĩ, vừa quả quyết vừa tuyệt vọng trên con đường đi tìm chân lí đầy chông gai

3 Nghệ thuật:

- Thơ cổ thể , hình ảnh biểu tượng giàu ý nghĩa

- Phương pháp đối lập, sáng tạo trong việc dùng điển cố điển tích

4 Ý nghĩa văn bản:

Bài thơ là khúc ca mang đậm tính nhân văn của một người cô đơn tuyệt vọng trên đường đời thể hiện qua hình ảnh bãi cát dài, con đường cùng và

trong bài thơ?

Qua phân tích bài thơ em hãy

nêu ý nghĩa của bài thơ?

* Hoạt động 3

HS đọc ghi nhớ SGK

* Hoạt động 4

Củng cố luyện tập GV nhận

xét và cho điểm

hình ảnh người đi trên bãi cát

III Tổng kết

Ghi nhớ

- SGK

4 Củng cố

- Đọc lại văn bản Diễn xuôi

- Đọc diễn cảm

- Khái quát chân dung nhà thơ qua bức tranh tâm trạng người đi trên cát

5 Hướng dẫn về nhà

- Nắm nội dung bài học

- Đọc diễn cảm lại bài thơ

- Tập bình những hình ảnh biểu tượng mình tâm đắc nhất.

- Soạn bài theo phân phối chương trình