Mời quý thầy cô và các bạn tham khảo Giáo án Ngữ văn 11 tuần 4: Bài ca ngất ngưởng để nâng cao kĩ năng và kiến thức soạn giáo án theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong chương trình dạy học. Giáo án Ngữ văn 11 tuần 4: Bài ca ngất ngưởng được soạn với hình thức 3 cột phù hợp quy định bộ GD và nội dung súc tích giúp học sinh dễ dàng hiểu bài học hơn.
Trang 1BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
( Nguyễn Công Trứ )
A Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức:
- Con người Nguyễn Công Trứ thể hiện trong hình ảnh “ ông ngất ngưỡng”, tiêu biểu cho mẫu người tài tử hậu kì văn học trung đại Việt Nam
- Phong cách sống, thái độ sống của tác giả
- Đặc điểm của thể hát nói
2 Kĩ năng:
Phân tích thơ hát nói theo đặc trưng thể loại
3 Thái độ:
Giáo dục phong cách sống, ý thức sống cao đẹp
B Chuẩn bị bài học:
1 Giáo viên:
1.1 Dự kiến bp tổ chức hs hoạt động cảm thụ tác phẩm:
- Tổ chức hs đọc diễn cảm tác phẩm
- Định hướng hs phân tích cắt và khái quát bằng đàm thoại, gợi mở, nêu vấn
đề, thảo luận
- Tổ chức hs tự nhận thức bộc lộ bằng liên hệ bản thân
1.2 Phương tiện:
Sgk, giáo án, đọc tài liệu tham khảo
2 Học sinh:
- Hs chủ tìm hiểu về tác giả, thể loại, đọc kĩ về tác phẩm để cảm nhận được tâm hồn tự do phóng khoángcungf thái độ tự tin của tác giả
Trang 2C Hoạt động dạy và học:
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ: Ngôn ngữ chung và ngôn ngữ riêng có mối quan hệ như thế nào?
3.Giới thiệu bài mới
“ Kiếp sau xin chớ làm người
Làm cây thông đứng giữa trời mà reo”
Nguyễn Công Trứ muốn làm cây thông để đón gió bốn phương, để ở độ cao vời vợi, để cất tiếng hát tự
do theo gió, để “ ngất ngưỡng” bốn mùa Bài thơ sắp học phải chăng là thái độ của cây thông đứng giữa trời mà reo Ta cùng tìm hiểu bài mới “ Bài ca ngất ngưỡng”.
Hoạt động : Gv hướng dẫn hs
đọc hiểu khái quát
GV gọi hs đọc phần tiểu dẫn
sgk, gv đưa ra câu hỏi hs trả lời
1 Phần tiểu dẫn sgk trình bày
những nội dung nào?
2 Nêu những nét cơ bản về
cuộc đời và sự nghiệp sáng tác
của Nguyễn Công Trứ?
(hs trả lời cá nhân, gv nhận xét
chốt ý )
3 Hãy xác định hoàn cảnh sáng
tác, thể loại và đề tài của bài thơ
?
(hs trả lời cá nhân)
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
Nguyễn Công Trứ (1778- 1858) Quê : Hà Tĩnh , xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo
Có tài, có cá tính, đỗ đạt làm quan nhưng con đường làm quan gạp nhiều thăng trầm
Là người có công đầu với thể loại ca trù
2 Bài thơ :
- Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ sáng tác trong thời gian ông cáo quan
về ở ẩn tại quê nhà
- Thể loại : hát nói là thể tổng hợp giữa ca nhạc
và thơ, có tính chất tự do thích hợp với việc thể
Trang 33 Hãy xác định bố cục và nêu ý
nghĩa từng phần?
Hoạt động 2: gv hướng dẫn hs
đọc hiểu chi tiết
GV gọi hs đọc và hướng dẫn hs
giải thích từ khó
- Câu 1: Mọi việc trong trời đất
chẳng có việc nào không phải là
phận sự của ta
- Câu 7: Đô môn: Kinh đô, Giải
tổ chi niên: Năm cởi áo mũ.
Năm cáo quan về hưu
- Điển tích: Người Tái thượng –
Chú thích 12
1 Hãy giải thích nội dung ý
nghĩa từ “ngất ngưỡng”? Từ
nghĩa ấy em hãy xác định cảm
hiện con người cá nhân
- Đề tài : thái độ sống của bản thân theo lối tự thuật
3 Bố cục : 2 phần
6 câu đầu : Quảng đời làm quan của Nguyễn Công Trứ
13 câu tiếp : Quảng đời khi cáo quan về hưu
II Đọc – hiểu
1 Cảm hứng chủ đạo :
Từ “ ngất ngưởng” : → thế cao chênh vênh, không vững, nghiêng ngã
→ tư thế, thái độ cách sống ngang tàng, vượt thế tục của con người
Ngất ngưởng: Là phong cách sống nhất quán
của Nguyễn Công Trứ: Kể cả khi làm quan, ra vào nơi triều đình, và khi đã nghỉ hưu Tác giả
có ý thức rất rõ về tài năng và bản lĩnh của mình
2 Quảng đời làm quan:
“ Vũ trụ nội mạc phi phận sự”
→ mọi việc trong tời đất đều là phận sư của ông
Nguyễn Công Trứ khẳng định vai trò, trách nhiệm của mình với dân với nước
Trang 4hứng chủ đạo của bài thơ?
(hs trả lời cá nhân, gv nhận xét
chốt ý)
2 Em hãy cho biết ý nghĩa câu
mở đầu của bài thơ? Nhận xét
cách biểu đạt của nhà thơ?
GV giảng: Nguyễn Công Trứ
khẳng định vai trò trachf nhiệm
của mình với dân với nước Đã
làm trai thì phải “đầu đội trời
chân đạp đất” làm việc gì có ích
cho dân cho nướcvaf điều này là
một quan niệm đạo đức của các
nhà nho mà NCT đã từng nói:
Khắp trời đất dọc ngang , ngang
dọc
Nợ tang bồng vay trả, trả
vay”
Cuộc đời NCT là cuộc đời say
mê hành động mà lúc nào trong
tâm khảm của nhà thơ cũng hiện
ra một câu hỏi lớn:
“ Đã mang tiếng ỏ trong trời đất
Phải có danh gì với núi sông”
3.Tại sao tác giả coi việc làm
quan là “vào lồng” nhưng lại tự
hào tài thao lược của mình với
các chức quan?
(hs suy nghĩ trả lời)
=> Tuyên ngôn về chí làm trai của nhà thơ Quan niệm sống là hành động
- Nêu những việc mình đã làm ở chốn quan trường và tài năng của mình:
+ Tài học(thủ khoa)
+ Tài chính trị (tham tan, tổng đốc) + Tài quân sự (thao lược) đã làm ông thành
“một tay” (con người nổi tiếng) về tài trí
→ Tự hào mình là một người tài năng lỗi lạc, danh vị vẻ vang văn vẻ toàn tài
=> 6 câu thơ đầu là lời từ thuật chân thành của nhà thơ lúc làm quan khẳng định tài năng và lí tưởng trung quân, lòng tự hào về phẩm chất, năng lực và thái độ sống tài tử, phóng khoáng khác đời ngạo nghễ của một người có khả năng xuất chúng Hay thái độ sống của người quân
tử bản lĩnh, đầy tự tin, kiên trì lí tưởng
Trang 5Gv giảng: tài năng của ông đủ
làm ông cao ngạo nhưng ông
thấy sự gò bó, sự trói buộc của
chốn quan trường vẫn là trái với
tính cách phóng đãng của ông
GV cho học sinh thảo luận
nhóm 4’ đại diện nhóm trả lời,
gv nhận xét chốt ý
Nhóm 1:
1 Quảng đời về hưu, nhà thơ đã
có cách sống và quan niệm sống
như thế nào?
Nhóm 2 :
2 Em hãy nhận xét về cách
sống và quan niệm sống của tác
giả?
3 Quảng đời khi cáo quan về hưu :
- Cách sống theo ý chí và sở thích cá nhân: + Cưỡi bò đeo đạc ngựa
+ Đi chùa có gót tiên theo sau
+ Khi ca, khi tửu, khi cắt, khi tùng
→ giễu đời hưởng thú phiêu diêu trần tục
- Quan niệm sống:
Không màng đến chuyệ khen chê được mất của thế gian, sánh mình với bậc danh tướng, khẳng định lòng trung với vua, nhấn mạnh thái độ sống ngất ngưởng
Sống ung dung yêu đời vượt thế tục nhưng một lòng trung quân
- thái độ sống : + “ chẳng trái Nhạc, ”
+ Nghĩa vua tôi cho trọn đạo sơ chung
+ Trong triều ai ngất ngưỡng như ông
→ khẳng định tài năng sánh ngang bậc danh tướng
=> Từ ngất ngưỡng khẳng định cách sống tự do của bậc tài tử phong lưu,không ngần ngại khẳng định cá tính của mình Thái độ sống ngất ngưỡng đầy thách thức trước những tôn ti phép tắc khắc kỉ của XHPK
Trang 6Nhóm 3.
Em nhận xét về điều gì về thái
độ sống của tác giả ở 3 câu thơ
cuối?
Nhóm 4:
4 Từ “ ngất ngưỡng “ được tác
giả làm cảm hứng chủ đạo trong
bài khẳng định điều gì?
1 Nêu đặc sắc nghệ thuật của
bài thơ?
Hoạt động 3: gv hướng dẫn hs
tổng kết
4 Đặc sắc nghệ thuật:
Sự phù hợp của thể hát nói với việc bày tỏ tư tưởng, tình cảm cảm tự do phóng túng, thoát ra ngoài khuôn khổ của tác giả
III Tổng kết:
Con người Nguyễn Công Trứ thể hiện tong hình ảnh “ngất ngưỡng” : từng làm nên sự nghiệp lớn, tâm hồn tự do phóng khoáng, bản lĩnh sống mạnh, ít nhiều có sự phá cách về quan niệm sống, vượt qua khuôn sáo khắt khe của lễ giáo phong kiến
Trang 74 củng cố:
Hệ thống hóa bài học
5 Dặn dò:
Học bài cũ, soạn bài mới theo phân phối chương trình