chuong 4 Di truyen NST va co che xac dinh gioi tinhthuc vat

+ Các gen liên kết hoàn toàn thì đi theo nhiễm sắc thể trong quá trình di truyền.. + Phân ly ở F 2 thu được tỷ lệ 3 : 1.[r]

Chương 4

DI TRUYỀN NHIỄM SẮC THỂ VÀ CƠ CHẾ

XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH Ở THỰC VẬT

4.1 DI TRUYỀN LIÊN KẾT VÀ TRAO ĐỔI

CHÉO

4.1.1 Liên kết hoàn toàn và nhóm gen liên kết

như một đơn vị, tạo nên sự liên kết hoàn toàn

AB x ab F1 AB

AB ab ab

- Các gen trên một NST liên kết hoàn toàn với nhau trong quá trình di truyền tạo thành nhóm gen liên kết

- Số nhóm gen liên kết nhỏ hơn hoặc bằng số cặp

nhiễm sắc thể tương đồng

- Sự di truyền tuân theo học thuyết của Morgan

VD: Thân xám, cánh dài x thân đen cánh ngắn

F1: Thân xám, cánh dài

F2: 3 TX, CD : 1 TĐ, CN

F2: 1 BV : 2 BV : 1 bv

+ Các gen liên kết hoàn toàn thì đi theo nhiễm sắc thể trong quá trình di truyền

+ Phân ly ở F2 thu được tỷ lệ 3 : 1

Ý nghĩa của liên kết gen

 Các gen trên cùng NST tạo nên nhóm liên kết, di truyền ổn định qua các thế hệ

 Các gen có lợi trên cùng NST tổ hợp thành nhóm liên kết

4.1.2 Trao đổi chéo nhiễm sắc thể và hiện

tượng liên kết không hoàn toàn

 Xảy ra ở kỳ đầu lần phân bào I của quá trình giảm phân

 Kết quả sự phân ly ở Fb và F2 phụ thuộc vào khoảng cách của các gen bắt chéo

• Kiểu dị hợp tử theo hai gen liên kết có hai trạng thái sắp xếp các gen trên đôi nhiễm sắc thể tương đồng

• Trạng thái liên kết

P AB x ab F1 AB

AB ab ab

Các giao tử F1

AB, ab: Kiểu liên kết

Ab, aB: Kiểu tái tổ hợp

• Trạng thái đẩy

P Ab x aB F1 aB

Ab aB Ab

Các giao tử F1

AB, ab: Kiểu tái tổ hợp

Ab, aB: Kiểu liên kết

Ví dụ: Thí nghiệm của Morgan khi lai phân tích đối với ruồi dấm

thân xám, cánh dài x thân đen, cánh ngắn

Fb thu được :

- Thân xám, cánh dài: 41,5%

- Thân đen, cánh ngắn: 41,5%

- Thân xám, cánh ngắn: 8,5%

- Thân đen, cánh dài: 8,5%

- Tần số kiểu tái tổ hợp luôn luôn nhỏ hơn tần số các kiểu liên kết (< 50%)

- Xác định phương thức của tính trạng di truyền dựa vào Fb và F2

* Ví dụ 1: Lai phân tích kiểu dị hợp tử AB/ab x ab/ab thu được kết quả như sau:

K.hình AB Ab aB ab T số

Số liệu t/n 191 37 36 203 467 Giả thiết 116,75 116,75 116,75 116,75 467 Các gen di truyền độc lập (1:1:1:1)

- Kết quả thực nghiệm sai khác rất rõ so với giả thiết di truyền độc lập => các gen A, B di truyền liên kết

+ Hai kiểu liên kết AB và ab có tần số lơn hơn (84,37%)+ Hai kiểu tái tổ hợp có tần số nhỏ hơn (16,63%)

K hình AB Ab aB ab TS

S.L t/n 187 35 37 31 290

Gt các 163,125 54,375 54,375 18,125 290gen di truyền độc lập (9: 3: 3: 1)

Kết quả thực nghiệm không tương ứng với tỷ lệ 9 : 3 : 3 : 1, như vậy các gen trên di truyền liên kết

4.1.3 Xác định tần số trao đổi chéo

• Dựa vào kết quả lai phân tích

KH ở Fb AB Ab aB ab TS

SL cá thể a1 a2 a3 a4 n

- Trường hợp dị hợp tử F1 thuộc trạng thái liên kết (AB/ab)

Hoặc tần số trao đổi chéo được tính theo công thức chung như sau:

Số cá thể mang gen TĐC

TSTĐC Rf (%) = x 100

Tổng số cá thể ở Fb

• Dựa vào phân ly ở F2

 1% TĐC = 1 đơn vị Morganit hoặc 1 centi Morgan(CM)

 TSTĐC thể hiện lực liên kết giữa các gen trên NST và khoảng cách tương đối giữa các gen trên NST

 TSTĐC thường ≤ 50% vì xu hướng liên kết gen là chủ yếu

• Ý nghĩa của hiện tượng trao đổi chéo

 Làm tăng biến dị tổ hợp

 Các gen quý hiếm, có lợi trên các NST tương đồng

có nguồn gốc khác nhau có điều kiện tổ hợp và tạo nên nhóm liên kết mới

định được thứ tự sắp xếp và khoảng cách của các gen trên nhiễm sắc thể => vẽ bản đồ di truyền

4.2 PHÂN LY GIỚI TÍNH Ở SINH VẬT VÀ SỰ

DI TRUYỀN CÁC TÍNH TRẠNG LIÊN KẾT

GIỚI TÍNH

4.2.1 Sự phân ly giới tính ở sinh vật

 Tỷ lệ phân ly đực cái của sinh vật trong tự nhiên

tương đương 1 : 1

+ Giới tính có 2 NST giống nhau (XX): Giới tính đồng giao tử

+ Giới có 2 NST khác nhau (XY): Giới tính dị GT

+ XX ♀, XY ♂: Người, ĐV có vú, CT

+ XX ♂, XY ♀ : Chim, bướm, tằm

+ XX ♀, XO ♂: Châu chấu, rệp, bọ hung + XX ♂, XO ♀ : Mối

 Giới tính phụ thuộc vào bộ nhiễm sắc thể (2n) hay (n) như ở ong và kiến.

VD: ong 2n = 32, nhưng ong đực có bộ NST đơn bội n

= 16

 Ảnh hưởng điều kiện ngoại cảnh

 Các dạng phân ly giới tính ở thực vật

• Cây có hoa dạng lưỡng tính:

• Hoa đơn tính cùng một cây

• Cây đực và cây cái riêng, chiếm tỷ lệ ít (5%)

 Nguyên nhân:

• Do nhiễm sắc thể giới tính quy định

• Do gen nằm trên NST thường quy định

• Điều kiện ngoại cảnh: nhiệt độ, AS, DD

4.2.2 Sự di truyền các tính trạng liên kết với giới tính

- Khái niệm: Tính trạng di truyền liên kết với giới tính là những tính trạng mà gen quy định chúng nằm trên NST giới tính

- Cấu tạo của NST giới tính: nhiễm sắc thể X và Y là 2 NST không tương đồng, có 3 phần khác nhau

Vùng đặc trưng của X Vùng đặc trưng Y

Vùng Tương đồng

 Gen nằm trên phần đặc trưng của X, không có tương đồng ở bên Y

 Gen nằm ở phần đặc trưng của Y, không có tương đồng ở bên X

 Gen nằm trên phần tương đồng có mặt trên cả 2 nhiễm sắc thể

• Ví dụ: Sự di truyền tính trạng tai có lông ở người do gen lặn (a) kiểm tra nằm ở phần tương đồng của X

và Y thì di truyền liên kết giới tính từng phần (Ông truyền cho một nửa cháu trai, bà truyền cho một nửa cháu gái)

• Trường hợp 1 (Ông truyền cho một nửa cháu trai) P: XAXA x XaYa

Bình thường có lông GT: XA Xa, Ya

F1: XA Xa : XA Ya (BT)

F2: 1 XAXA:1 XA Xa: 1 XA Ya: 1 XaYa

Bình thường có lông

• Trường hợp 2: (Bà truyền cho một nửa cháu gái)P: XaXa x XAYA

- Ý nghĩa di truyền các tính trạng LK giới tính

 Chọn cá thể đực cái theo mục đích, khi ta liên kết được gen chị thị thể hiện ở những giai đoạn sớm của đời sống cá thể

4.2.4.Tính trạng di truyền hạn chế bởi giới tính

- Khái niệm:

Là những tính trạng chỉ được thể hiện ra ở một giới tính nhất định mà không biểu hiện ra giới tính kia

VD: gen quy định hình thành sữa ở bò, có râu ở người

- Nguyên nhân: do chúng bị ức chế bởi hoạt động của hoóc môn sinh dục