Việc nhập các lợn khoẻ mạnh mang mầm bệnh (lợn cái hậu bị, đực giống, lợn con sau cai sữa) vào những đàn không mắc bệnh thường dẫn tới hậu quả là xuất hiện bệnh ở lợn cai s[r]
Trang 1BỆNH LIÊN CẦU KHUẨN Ở LỢN
(Streptococcal diseases)
PGS.TS Phạm Ngọc Thạch
1 Tình hình bệnh
Nhóm cầu khuẩn gây bệnh hầu hết ở các loài vật và người (Panin, 1992) với các thể viêm khớp, viêm vú, ỉa chảy, viêm nội tâm mạc (Bergdoll,
1970, Evan, 1983) ở lợn, ngoài các thể bệnh ở đường sinh sản (Sihvonen, 1988), đường hô hấp (Vecht, 1983a), viêm hạch dưới hàm (Meller, 1983a), thể đặc biệt quan tâm là thể nhiễm trùng huyết, viêm não, viêm khớp do Streptococcus suis và một số loại khác gây nên (Hoddman, 1986) trong các trại lợn chăn nuôi tập trung có mật độ cao (Goffman, 1986), ở lứa tuổi
45-60 ngày do nhiễm khuẩn từ lợn mẹ, lợn đực, lợn nái Bệnh thường xảy ra vào mùa xuân là lúc điều kiện chăn nuôi bất lợi cho lợn và thuận lợi cho sự phát triển của các loài cầu khuẩn (Erickson, 1984) Triệu chứng và bệnh tích rất phức tạp, dễ nhầm với các thể bại huyết, xuất huyết do nhiễm khuẩn khác gây nên ở nhiều dạng khác nhau đặc trương cho từng thể bệnh, nhưng vệ sinh và nuôi dưỡng tốt là rất cần thiết để hạn chế bệnh sẩy ra (Sanford, 1982,1992)
2 Nguyên nhân bệnh
Do vi khuẩn Streptococcus suis gây ra Vi khuẩn Gram dương, hình tròn, đường kính nhỏ hơn 1àm Vi khuẩn thường đứng từng đôi hoặc chuỗi dài, đặc biệt trong môi trường nuôi cấy, không sinh hơi Môi trường nuôi cấy thích hợp nhất là thạch máu Nuôi cấy trên môi trường thạch máu tạo 2 dạng dung huyết: Dung huyết dạng bêta và anpha
Dạng bêta dung huyết hoàn toàn, dạng anpha dung huyết không hoàn toàn
Streptococcus len men đường glucosa, saccharosa, trehalosa, fructosa, salicin, maltose, sorbit và mannit Không lên men đường arabinosa, mannosa, lactosa, raffilosa và inulin (Deibel et al., 1964) Thông thường Streptococcus suis được nhập vào đàn mới do lợn khoẻ mạnh mang mầm bệnh có chứa vi khuẩn ở hạch amidal hoặc đường mũi của chúng Lợn khoẻ mạnh có thể tiến triển viêm màng não sau vài tháng mang khuẩn ở amidal và không dấu hiệu ốm Việc nhập các lợn khoẻ mạnh mang mầm bệnh (lợn cái hậu bị, đực giống, lợn con sau cai sữa) vào những đàn không mắc bệnh thường dẫn tới hậu quả là xuất hiện bệnh ở lợn cai sữa Lợn cái hậu bị mang mầm bệnh sẽ gieo răc mầm bệnh Streptococcus suis cho đàn lợn con của chúng khi được nhập vào đàn không bị nhiễm Streptococcus suis nhiễm vào lợn ở tất cả các nứa tuổi, nhưng hầu hết các ca xãy ra ở giữa 3 và 12 tuần
Trang 2tuổi và đặc biệt sau khi lợn cai sữa được dồn dàn (thường >5% lợn cai sữa bị nhiễm khuẩn)
Cách lây truyền Streptococcus suis (bệnh liên cầu khuẩn ở lợn) giữa các đàn qua việc nhập lợn mang mầm bệnh, ruồi và thịt lợn chết cũng vận chuyển vi khuẩn Sreptococcus suis sống trong ruồi ít nhất 5 ngày Ruồi nhả
vi khuẩn ra khi ăn và lây bệnh trong một trại hoặc giữa các trại lợn
3 Triệu chứng lâm sàng
Mặc dù lợn co thể mắc bệnh từ lúc sinh ra đến khi trưởng thành, song dịch bệnh Streptococcus suis thường sảy ra ở lợn con vừa cai sữa Hiện tượng viêm não thường thấy ở lợn sau cai sữa, nó có thể chiếm 1%-5% đàn Viêm màng não có thể xuất hiện ở dạng chết bất ngờ hoặc co giật rồi chết ở lợn trong 3 tuần đầu cai sữa.Thường những lợn trông to khỏe bị chết không
có dấu hiệu lâm sàng nào của bệnh tuy nhiên lợn bị viêm màng não do Streptococcus suis thường tiến triển: ăn mất ngon, da đỏ, sốt, buồn bã, mất thăng bằng, khập khễnh, liệt, giật gân như chèo thuyền, lăc lư và co giật Nhiễm trùng máu Streptococcus suis ở lợn con mới sinh gây “hội chứng ủ rũ” Những lợn này lúc mới sinh khoẻ mạnh và lúc đầu chúng bú rất tham lam, nhưng thỉnh thoảng sau 1-2 ngày ngừng bú, sờ vào thấy lạnh và chết sau 12-24 giờ sau khi sinh Hội chứng “lợn ủ rũ” có thể bị nhầm lẫn với đói ăn
Ở đàn giống, nhiễm Streptococcus suis thường ít thấy, tuy nhiên một
số đàn giảm tỉ lệ đẻ từ 85% xuống 70% trong giai đoạn 3 tháng đã phân lập được Streptococcus suis từ phôi thai chết lưu cũng như từ tử cung lợn nái bị nhiễm bệnh Viêm phổi do Streptococcus suis thường ở lợn 2- 4 tuần tuổi, xong cũng xảy ra ở lợn vỗ béo Vi khuẩn Streptococcus thường phối hợp với các vi khuẩn khác như: Pasteurella multosida, Actinobacillú pleuropneumoniae hoặc siêu vi trùng
4 Chẩn đoán
Là một chẩn đoán xác định sau khi Streptococcus suis được phân lập
và tách chủng từ các cơ quan bị bệnh Các dấu hiệu lâm sàng và phát hiện khi mổ khám rất có ích nhưng không đặc trưng Một trong những cách tốt nhất để đạt được chẩn đoán xác định là nuôi cấy tổ chức não của lợn ốm hoặc chết Phản ứng về độ mẫn cảm kháng khuẩn trên vi khuẩn phân lập được từ lợn ốm không điều trị đã chỉ rõ các điều trị hiệu lực nhất
5 Phòng trị bệnh
Ưu tiên cho việc nghiên cứu độ mẫn cảm kháng khuẩn của vi khuẩn Streptococcus, các lợn nhiễm bệnh được điều trị từng cá thể bằng tiêm
Trang 3Penicillin hoặc Ampicillin và được chăm sóc cẩn thận Điều trị sớm phòng được thiệt hại và có thể hồi phục hoàn toàn Thông thường vi khuẩn Streptococcus kháng Tetracyclin Nếu lợn bị co giật có thể dùng thuốc an thần Lợn ốm cần được rời chuồng Nước và các chất điện giải được tiếp qua miệng hoặc trực tràng Tiếp dịch với tỉ lệ 12ml/kg thể trọng Lợn ốm cần được giữ cho thoả mái ấm áp và đỡ nằm úp trên xương ức của nó Việc điều trị những con chưa có dấu hiệu lâm sàng phải được coi trọng Tiêm Penicillin, Ampicyllin hoặc kháng sinh khác mẫn cảm cho toàn nhóm
Thay đổi chế độ chăm sóc, hạn chế tối đa các tác nhân stress: Quá đông ít thông thoáng, gió lùa, xáo trộn và di chuyển lợn là yếu tố chính trong phòng bệnh Chiến lược dùng kháng sinh trong thức an, chú ý đến các thời
kỳ biết trươc của các hiểm hoạ cao là rất có ích
Các chương trình phòng bệnh thực tế gồm việc sử dụng bacterin trong đàn với cả trại bệnh viêm màng não và rối loạn sinh sản Một số thất bại đã thấy đối với bacterin thương phẩm có thể do một số chủng Streptococcus khác Việc sử dụng Antovacxin tỏ ra có hiệu quả Tuy nhiên việc sử dụng vacxin chết miễn dịch kém Miễn dịch bền vững được tạo ra nếu lợn được tiêm vacxin nhược độc