CƠ SỞ LÝ LUẬN
Khái niệm công cụ
1.1.1 Nhận thức – Thái độ – Hành vi:
Nhận thức là quá trình mà con người khám phá và hiểu biết về thế giới tự nhiên Trong quá trình này, con người giải thích các hiện tượng và sự vật dựa trên từng giai đoạn phát triển nhận thức của mình.
Bài viết này khám phá quy luật vận động và phát triển của thế giới vật chất và tinh thần, đồng thời nhấn mạnh khái niệm nhận thức của cha mẹ Nhận thức được định nghĩa là sự hiểu biết và kiến thức của một cá nhân về một vấn đề cụ thể, hình thành qua học tập và tích lũy kinh nghiệm.
Quá trình nhận thức của con người thường liên quan mật thiết đến thái độ, và chúng có ảnh hưởng qua lại lẫn nhau Theo định nghĩa của Allport vào năm 1935, thái độ được mô tả là "một trạng thái sẵn sàng về tâm thần và thần kinh, được hình thành qua kinh nghiệm, có tác động hướng dẫn và động lực trong phản ứng của cá nhân đối với các đối tượng và tình huống liên quan."
Vào năm 1948, Rokeach đã định nghĩa thái độ là một khuynh hướng phản ứng có lợi hoặc bất lợi đối với một đối tượng hay tình huống, được hình thành từ những thói quen và định hướng của cá nhân.
Theo từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, thái độ được định nghĩa là những biểu hiện bên ngoài như nét mặt, cử chỉ, lời nói và hành động, phản ánh ý nghĩ và tình cảm của con người đối với một người hoặc một sự việc cụ thể.
Thái độ là một khái niệm tâm lý học phức tạp và khó xác định chính xác Mặc dù đã được nghiên cứu nhiều, đặc biệt trong lĩnh vực xã hội, nhưng vẫn còn nhiều khía cạnh cần khám phá.
3 Từ đđiển bách khoa toàn thư Việt Nam http://vi.wikipedia.org/wiki/
4 Nicky Heyes – 2005 – Nền tảng Tâm lý học – NXB Lao Động
Theo Nicky Heyes (2005) trong cuốn "Nền tảng Tâm lý học", thang đo lường thái độ chưa được công nhận rộng rãi Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đều thống nhất rằng thái độ là yếu tố tâm lý bên trong, có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi và phản ứng của con người Đây cũng là khái niệm mà chúng tôi áp dụng trong đề tài này.
Yếu tố thứ ba trong việc nghiên cứu thực trạng học tập của trẻ khiếm thị tham gia chương trình CTS tại trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu là một khía cạnh quan trọng cần được xem xét.
Hành vi của cha mẹ tại Tp HCM được định nghĩa trong Đạo đức học Mác-Lênin là những hành động cụ thể như lời nói, cử chỉ, việc làm, hoặc thậm chí là sự không hành động Để được coi là hành vi, những hành động này cần phải hội đủ hai yếu tố cơ bản.
Động cơ và ý định là những yếu tố quan trọng xuất phát từ mục đích cần đạt được, thể hiện qua việc vận dụng ý chí để thực hiện hành vi Đây là yếu tố thuộc về ý thức của chủ thể, đảm bảo rằng hành vi diễn ra một cách có ý thức và cố ý.
Hành vi của con người tạo ra những kết quả có thể ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến lợi ích của cá nhân, tập thể và xã hội Đây là yếu tố khách quan, phản ánh tác động của hành vi đến đối tượng mà nó hướng tới.
Theo Liên hiệp quốc, thuật ngữ “Khuyết tật” bao gồm nhiều hạn chế về chức năng trong mọi nhóm dân cư trên toàn cầu Khuyết tật có thể do khiếm khuyết thể chất, tinh thần, trí tuệ, giác quan hoặc các điều kiện y tế và tâm thần, với khả năng là vĩnh viễn hoặc tạm thời Công ước Quốc tế về quyền trẻ em định nghĩa trẻ khuyết tật là những trẻ em có khiếm khuyết về thể chất.
6 Nguyễn Khắc Viện – 2007 – Từ điển Tâm lý –NXB Thế Giới – Trung tâm nghiên cứu tâm lý trẻ em – Hà Nội
Theo quy định của Liên hiệp quốc năm 1994, người khuyết tật được định nghĩa là những cá nhân có khiếm khuyết về thể chất, tinh thần hoặc giác quan, ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng thực hiện các hoạt động hàng ngày Trong lĩnh vực giáo dục, trẻ khuyết tật thường gặp khó khăn do khiếm khuyết về cấu trúc và chức năng cơ thể, ảnh hưởng đến khả năng tham gia hoạt động cá nhân, xã hội và học tập Các tiêu chí xác định khuyết tật bao gồm khả năng vận động, sử dụng tay hoặc chân, khả năng nghe, nói, nhìn, cũng như khả năng tập trung và học hỏi Thông tin chi tiết về người khuyết tật cũng được đề cập trong đạo luật về người khuyết tật và hướng dẫn của Vụ An ninh Xã hội.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phân loại khuyết tật không phải là phân loại con người mà là phân loại các đặc điểm sức khỏe và hạn chế hoạt động của cá nhân trong môi trường sống Phân loại này dựa trên ba yếu tố cơ bản.
- Những thiếu hụt về cấu trúc cơ thể và sự suy giảm các chức năng
- Những hạn chế trong hoạt động của cá thể
Môi trường sống có thể tạo ra nhiều khó khăn và trở ngại, khiến cho cá nhân không thể tham gia đầy đủ và hiệu quả vào các hoạt động trong cộng đồng.
Tìm hiểu về trẻ khiếm thị
Theo Đạo luật về khuyết tật của Vụ An ninh Xã hội (1996), "Khiếm thị" được định nghĩa là tình trạng thị lực không thể cải thiện bằng kính thuốc hoặc phẫu thuật, bao gồm cả những người mù hoàn toàn và những người có thị lực hạn chế Một số người khiếm thị có thể gặp khó khăn trong việc nhìn thấy vật thể ngay trước mặt, trong khi vẫn có khả năng nhìn thấy các vật ở xung quanh hoặc trên sàn nhà.
Trẻ khiếm thị là những em bé gặp phải các vấn đề về thị lực như mù, lòa hoặc nhìn kém Khiếm thị có nghĩa là mắt không còn khả năng nhận diện rõ ràng thế giới xung quanh, từ khoảng cách gần đến xa.
Người nhìn kém gặp khó khăn trong việc thực hiện các công việc liên quan đến thị giác, ngay cả khi sử dụng kính Tuy nhiên, họ có thể cải thiện khả năng thực hiện những công việc này thông qua việc áp dụng kế hoạch hỗ trợ thị giác, sử dụng các công cụ trợ giúp nhìn kém và điều chỉnh môi trường xung quanh.
Theo Trung tâm Đào tạo và Phát triển Giáo dục Đặc biệt, trẻ khiếm thị được phân thành hai loại: mù và nhìn kém, với thị lực từ 0 đến 0.3 ViS sau khi đeo kính hỗ trợ Đối với người bình thường, thị lực đạt 1 ViS, với góc nhìn ngang của cả hai mắt là 180 độ, một mắt là 150 độ, và góc nhìn dọc là 110 độ.
Trẻ mù được chia thành 2 loại:
- Mù hoàn toàn: Thị lực 0 ViS, thị trường bằng 0, mắt không còn khả năng phân biệt ánh sáng và bóng tối
- Mù thực tế: Thị lực còn lại từ 0.005 đến 0.04 ViS, thị trường còn khoảng từ
10 0 đến 15 0 Mắt còn khả năng phân biệt được ánh sáng và bóng tối nhưng không rõ
Loại trẻ này phải học chữ nổi (chữ Braille)
Trẻ nhìn kém có các mức độ:
Trẻ em có thị lực yếu với chỉ số từ 0.04 đến 0.05 ViS gặp nhiều khó khăn trong việc học tập Nếu không có các phương tiện hỗ trợ thị giác, các em sẽ phải học bằng chữ nổi, điều này gây trở ngại lớn cho quá trình học hành của các em.
- Nhìn kém: Thị lực còn từ 0.05 đến 0.08 Vis Trẻ cần giúp đỡ thường xuyên trong sinh hoạt và học tập
Trẻ em có thị lực kém từ 0.09 đến 0.3 ViS vẫn có khả năng tự phục vụ và lao động Những trẻ này có thể định hướng di chuyển trong không gian và học tập cùng với trẻ sáng mắt, đồng thời ít cần sự hỗ trợ thường xuyên từ người khác.
Tuy nhiên, ở mỗi quốc gia hay vùng lãnh thổ khác nhau sẽ có cách định nghĩa về
“khiếm thị” khác nhau vì thế những loại hình này có khi sẽ thay đổi tùy theo những định nghĩa y tế của quốc gia hay vùng lãnh thổ đó
1.2.3 Nguyên nhân gây khiếm thị
Khiếm thị, hay khuyết tật thị giác, là tình trạng suy giảm hoặc mất khả năng nhìn do nhiều nguyên nhân khác nhau Những nguyên nhân này, như đục thủy tinh thể và thoái hóa hoàng điểm, ảnh hưởng khác nhau đến khả năng và nhu cầu nhìn của người bệnh Tại Anh, thoái hóa do tuổi tác hiện là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây khiếm thị.
Di chứng bẩm sinh có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân, bao gồm di truyền gen từ cha mẹ, tiếp xúc với chất độc hóa học, hoặc nhiễm trùng từ mẹ trong thai kỳ như bệnh sởi Đức, bệnh hoa liễu, lao và cúm Ngoài ra, tai nạn gây chấn thương cho thai nhi và tình trạng suy dinh dưỡng của mẹ cũng là những yếu tố góp phần gây ra các vấn đề này.
- Trong khi sinh: Mẹ sinh khó
- Sau khi sinh: Không điều trị nhiễm khuẩn ở mắt cho tre; nằm lồng kính; hậu quả của các bệnh đau mắt hột, tiểu đường, thiếu vitamin A…; tai nạn…
1.2.4 Đặc điểm tâm lý của trẻ khiếm thị
Khi cơ quan thị giác bị phá hủy sẽ có ảnh hưởng đến các hoạt động thần kinh khác:
- Quá trình ức chế mạnh hơn quá trình hưng phấn
- Giảm hiệu quả hình thành phản xạ có điều kiện
- Khả năng thu nhận và phân tích thông tin chậm
Từ đó sẽ có những đặc điểm khác biệt giữa trẻ khiếm thị và trẻ bình thường
Trẻ khuyết tật, giống như những trẻ em bình thường, có những nhu cầu cơ bản cần được đáp ứng Bên cạnh đó, để chuẩn bị cho tương lai, trẻ khuyết tật còn cần những hỗ trợ đặc biệt và sự giúp đỡ từ cộng đồng.
Con người có những nhu cầu cơ bản bao gồm nhu cầu sinh lý, an toàn, xã hội, tôn trọng và tự hoàn thiện Đối với trẻ khuyết tật, những nhu cầu này cũng rất quan trọng, bao gồm nhu cầu được chăm sóc, bảo vệ, giao tiếp xã hội, được công nhận và phát triển bản thân.
Trẻ em bình thường cần thức ăn, nước uống và chỗ ở để phát triển thể chất, trong khi trẻ khuyết tật thường gặp khó khăn trong việc ăn uống và cần sự hỗ trợ đặc biệt để đáp ứng nhu cầu sinh lý của mình.
Trẻ em khuyết tật, đặc biệt là những em bị khiếm thị, cần sự hỗ trợ và hướng dẫn để cảm thấy an toàn khi di chuyển, điều này càng quan trọng hơn so với trẻ em bình thường Sự ổn định và vững chắc trong môi trường sống giúp trẻ không cảm thấy sợ hãi, từ đó đáp ứng nhu cầu an toàn thiết yếu của các em.
Nhu cầu xã hội là điều thiết yếu đối với mọi người, không chỉ riêng trẻ em; ai cũng cần được yêu thương, chăm sóc và cảm thấy thuộc về một cộng đồng Tuy nhiên, định kiến lâu nay đối với người khuyết tật đã dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng, như sự xa lánh từ xã hội và cả sự không thừa nhận từ chính cha mẹ của họ.
Nhu cầu được tôn trọng của trẻ khuyết tật là rất quan trọng, vì sự ra đời của một đứa trẻ mang lại niềm vui cho gia đình, nhưng nếu trẻ có khiếm khuyết, họ có thể trở thành gánh nặng trong mắt xã hội Tuy nhiên, trẻ khuyết tật cần được đánh giá năng lực một cách nghiêm túc, vì với sự hỗ trợ hợp lý, trẻ có thể phát triển bình thường như những trẻ khác.
9 Abraham Maslow – Thuyết thang bậc nhu cầu
Trẻ khuyết tật cần được đi học vì trường học là môi trường phát triển tốt nhất, cung cấp phương pháp và phương tiện hỗ trợ phù hợp Ngoài ra, nhà trường còn giúp tư tưởng cho cha mẹ và hướng dẫn họ cách chăm sóc con cái hiệu quả hơn.
Vai trò của chương trình can thiệp sớm (CTS)
1.3.1 Vai trò của chương trình CTS đối với trẻ khiếm thị:
Hệ thống Chẩn đoán và Đánh giá Khuyết tật (CTS) là yếu tố quan trọng cho hòa nhập giáo dục, giúp xác định mức độ và phạm vi khuyết tật của trẻ Qua đó, CTS cho phép xây dựng các chương trình giáo dục phù hợp với nhu cầu của trẻ khuyết tật và phát hiện khuyết tật sớm, từ đó thực hiện chẩn đoán và đánh giá khả năng của trẻ Hệ thống CTS còn hỗ trợ phát triển các chương trình y tế, giáo dục cá nhân hóa và giám sát sự tiến bộ của các chương trình khác Bên cạnh đó, CTS cung cấp thông tin kịp thời cho phụ huynh, nhà trường và cộng đồng về các khía cạnh khuyết tật, đồng thời phát triển chương trình chuyển tiếp giáo dục từ tiền học đường đến giáo dục tiểu học.
Chương trình can thiệp sớm (CTS) đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ khuyết tật, đặc biệt là trẻ khiếm thị, giúp nâng cao khả năng hòa nhập xã hội, nhất là trong môi trường học đường Dù trẻ có khuyết tật nặng, sau khi trải qua giai đoạn CTS, trẻ vẫn có thể tham gia vào các hoạt động cộng đồng và xã hội Nhờ đó, trẻ sẽ có nhiều lợi thế hơn khi học tại các trường chuyên biệt so với trẻ không tham gia chương trình CTS.
Nhiều bậc phụ huynh có con khuyết tật chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của chương trình can thiệp sớm (CTS) và thiếu hiểu biết về vấn đề này Khi phát hiện con mình có khuyết tật, họ thường không kịp thời đưa trẻ đến trường tham gia CTS, dẫn đến ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình hồi phục chức năng và sự phát triển của trẻ.
1.3.2 Lý thuyết về vai trò của cha mẹ trong chương trình CTS
Trẻ khuyết tật cần được giáo dục với sự hỗ trợ lớn hơn từ gia đình so với trẻ bình thường, đặc biệt trong chương trình can thiệp sớm cho trẻ khiếm thị Hệ thống giáo dục cho người khuyết tật đang hướng tới giáo dục hòa nhập, làm nổi bật vai trò quan trọng của can thiệp sớm Phát hiện và can thiệp sớm khuyết tật phụ thuộc nhiều vào sự hỗ trợ từ gia đình Hỗ trợ gia đình là giai đoạn đầu tiên trong can thiệp sớm, giúp gia đình đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ hiệu quả hơn Mục tiêu chính của can thiệp sớm là trang bị cho gia đình khả năng hỗ trợ tốt nhất cho trẻ khuyết tật Sự hỗ trợ của phụ huynh tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của trẻ, và chương trình can thiệp sớm cần sự cộng tác từ các nhóm đa chức năng, cũng như sự hướng dẫn từ trường học và các trung tâm Sự tham gia tích cực của cha mẹ là yếu tố quyết định cho thành công của chương trình can thiệp sớm.
Cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong chương trình can thiệp sớm, là thành phần thiết yếu trong việc thực hiện các can thiệp cho trẻ Họ không chỉ tham gia tích cực mà còn là những người hợp tác cần thiết nhất trong mọi kế hoạch và hoạt động phát triển của chương trình.
Cha mẹ là người hiểu trẻ nhất, luôn chăm sóc và gần gũi với con, do đó họ rất mong đợi sự tiến bộ trong sự phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và nhận thức của trẻ Những cột mốc phát triển này giúp cha mẹ hiểu và tương tác tốt hơn với con Vì vậy, trong quá trình can thiệp sớm, cha mẹ cần đóng vai trò trực tiếp trong việc chăm sóc và dạy dỗ trẻ.
Trong chương trình can thiệp sớm, sự phối hợp chặt chẽ giữa cha mẹ và giáo viên là yếu tố quyết định sự thành công của chương trình và nền tảng phát triển của trẻ Giáo viên và chuyên viên y tế chỉ đóng vai trò hướng dẫn, cung cấp kiến thức và phương pháp cho cha mẹ nhằm phát triển các khiếm khuyết của trẻ Tuy nhiên, hiệu quả thực sự đến từ cha mẹ, những người tiếp xúc và chăm sóc trẻ hàng ngày, có khả năng đánh giá sự phát triển của con một cách chính xác nhất Do đó, cha mẹ là nhân tố chủ đạo trong việc điều trị và rèn luyện kỹ năng cho trẻ, trong khi giáo viên chỉ hỗ trợ về mặt kiến thức và phương pháp.
Trong quá trình can thiệp sớm, cha mẹ cần kiên nhẫn và nhạy cảm để nhận diện những tiến bộ của trẻ Sự kiên trì của cha mẹ trong việc theo đuổi sự phát triển cho con cái là rất quan trọng Kết quả của chương trình can thiệp sớm phụ thuộc vào nỗ lực và sự hợp tác giữa cha mẹ và các chuyên gia.
Trẻ khiếm thị thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các kỹ năng như định hướng, nghe, cảm nhận qua xúc giác, tự chăm sóc bản thân, và vận động vào các hoạt động thực tế như đánh răng, tắm rửa, và mặc quần áo Để trẻ có thể nhận biết và cầm nắm đồ vật cũng như định hướng trong môi trường như trường học, công viên, và nhà ở, giáo viên chỉ đóng vai trò hướng dẫn Gia đình và cha mẹ cần tích cực giúp trẻ luyện tập và phát triển các kỹ năng cần thiết cho trẻ khiếm thị.
Trẻ em dễ dàng tiếp thu các kỹ năng mới từ những người mà chúng yêu mến và cảm thấy gần gũi Để trẻ có thể sử dụng những kỹ năng này, việc thực hành lặp đi lặp lại trong môi trường sống, học tập và vui chơi là rất quan trọng Cha mẹ và gia đình là những người thích hợp nhất để dạy và hỗ trợ trẻ trong việc luyện tập các kỹ năng hàng ngày.
Sự chăm sóc của gia đình, đặc biệt là cha mẹ, đóng vai trò quan trọng trong chương trình can thiệp sớm cho trẻ khiếm thị Cha mẹ cần hướng dẫn, học tập và chơi cùng con, giúp trẻ phát triển kỹ năng di chuyển và cầm nắm đồ vật Do trẻ khiếm thị không thể nhìn thấy, việc mô tả và chỉ dẫn vị trí các đồ vật xung quanh là cần thiết để trẻ nhận biết và lấy chúng khi cần thiết.
10 Việc sử dụng những bắp thịt nhỏ để thực hiện các hoạt động đòi hỏi nhiều sự tỉ mỉ như: viết, cầm nắm đồ vật, xâu hạt…
Môi trường gia đình đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ khiếm thị và trẻ khuyết tật trong chương trình can thiệp sớm Cha mẹ cần dành nhiều thời gian bên cạnh trẻ, vừa chơi vừa dạy học để phát hiện và phát huy những khả năng tiềm ẩn của trẻ.
Cha mẹ có con bị khuyết tật, đặc biệt là khiếm thị, thường cảm thấy con mình thiệt thòi so với trẻ bình thường Họ có xu hướng nuông chiều và bao bọc con quá mức, điều này không phải là cách tiếp cận đúng đắn Thay vào đó, cha mẹ nên đóng vai trò là người hỗ trợ, giúp trẻ trong những công việc mà trẻ không thể tự làm, đồng thời khuyến khích trẻ tự thực hiện những việc mà trẻ đã biết làm.
Cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các phương pháp chữa trị cho trẻ, vì vậy họ cần tích cực tham gia vào quá trình can thiệp Gia đình là những người có khả năng đánh giá tính phù hợp và hiệu quả của các phương pháp chữa trị Khi áp dụng các phương pháp này, cha mẹ nên đặt ra những câu hỏi để xác định liệu phương pháp có đáp ứng nhu cầu của trẻ hay không và mức độ hiệu quả ra sao.
- Cần bao nhiêu thời gian và nguồn lực gia đình để thục hiện phương pháp đó?
- Những tác động tích cực mà bạn mong muốn phương pháp này mang lại?
- Phương pháp này có mang lại hiệu ứng phụ có hại nào không?
- Phương pháp này có phù hợp với tình trạng hiện tại của trẻ không?
- Chi phí là bao nhiêu?
- Các chuyên gia, bác sĩ, giáo viên hướng dẫn trẻ nghĩ gì về phương pháp chữa trị này?
Khi cha mẹ trả lời các câu hỏi quan trọng, họ sẽ xác định được phương pháp can thiệp thích hợp và hiệu quả cho con mình Việc đặt ra những câu hỏi này giúp cha mẹ chủ động và sẵn sàng tham gia vào chương trình can thiệp sớm cho trẻ.
Giới thiệu tổng quan về trường Phổ thông Đặc biệt (PTĐB) Nguyễn Đình Chiểu
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu tiếp quản hai trường dành cho nam và nữ sinh khiếm thị tại Thành phố Sài Gòn cũ Trường nữ tại địa chỉ 182 Nguyễn Chí Thanh được chọn làm cơ sở nuôi dạy trẻ khiếm thị và được đổi tên thành Trường PTD9B Nguyễn Đình Chiểu theo Quyết định số 16–QĐ ngày 24 tháng 2 năm 1976 Trường có nhiệm vụ giáo dục và chăm sóc trẻ em khiếm thị.
“Giáo dục và nghiên cứu giáo dục tật học”
Chương trình “Nghiên cứu, thực nghiệm giáo dục hội nhập” (1992–1999) đã đạt được nhiều kết quả tích cực, chứng minh khả năng học hội nhập của học sinh trong điều kiện nhất định Qua quá trình học, học sinh trở nên tự tin hơn, tiến bộ trong học tập và tiếp nhận thông tin tốt hơn Sự ủng hộ từ phụ huynh, học sinh và cộng đồng ngày càng gia tăng, mặc dù vẫn tồn tại một số hạn chế về số lượng học sinh tham gia học hòa nhập và sự hợp tác của một số trường phổ thông Định hướng phát triển của trường trong giai đoạn hiện nay sẽ tiếp tục tập trung vào việc nâng cao chất lượng giáo dục hội nhập.
- Tiếp tục mở rộng mô hình giáo dục hội nhập, phạm vi cần được mở rộng từ các cấp đến cộng đồng
Nghiên cứu và triển khai biện pháp phối hợp với các tổ chức địa phương nhằm đưa trẻ khiếm thị đến trường trong độ tuổi mẫu giáo là rất quan trọng để thực hiện chương trình can thiệp sớm Cần tham gia soạn thảo nội dung chương trình cho lớp dự bị, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để trẻ khiếm thị có thể vào lớp học một cách thuận lợi.
Đưa tin học vào trường học và trang bị máy tính chữ Braille là cần thiết để xây dựng một đội ngũ kỹ thuật viên mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu của trung tâm tài nguyên Trung tâm này có nhiệm vụ cung cấp thiết bị và sách Braille cho học sinh, giúp nâng cao khả năng học tập cho những em khiếm thị.
- Thúc đẩy việc nghiên cứu thống nhất hệ thống ký hiệu Braille về các môn Khoa học tự nhiên, để in sách chữ nổi Braille
Hướng nghiệp dạy nghề cho học sinh khiếm thị đang là một vấn đề quan trọng, vì hiện tại, ngoài nghề Massage, học sinh khiếm thị chưa có nhiều lựa chọn nghề nghiệp khác Cần tìm ra những giải pháp để đảm bảo đầu ra của nhà trường có ý nghĩa và mang lại cơ hội việc làm cho các em.
Học sinh tại trường chủ yếu đến từ Tp.HCM và một số địa phương khác chưa có trường học Các em sẽ học đến hết cấp trung học cơ sở (THCS) và có thể lựa chọn tiếp tục học lên trung học phổ thông (THPT), học nghề, hoặc trở về địa phương để tham gia các hoạt động sinh hoạt.
Năm học 2007 – 2008, trường có 58 cán bộ công nhân viên, bao gồm ban giám hiệu, giáo viên và nhân viên, phụ trách gần 220 học sinh từ mẫu giáo đến THPT và dạy nghề Nhân sự được chia thành 5 tổ: văn hóa tiểu học, văn hóa trung học (THCS+THPT), phục hồi chức năng (hướng nghiệp, dạy nghề), hành chính quản trị (quản lý cơ sở vật chất, cân bằng hoạt động) và tổ mẫu giáo (can thiệp sớm, chăm sóc, cấp dưỡng) Hiện tại, trường có 2 nhóm học sinh.
Nhóm chuyên biệt cung cấp chương trình học tại trường, bao gồm việc học văn hóa vào buổi sáng và các môn phục hồi chức năng vào buổi chiều Chương trình học của các em vẫn tuân theo khung chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhưng được điều chỉnh để phù hợp hơn, ví dụ như các môn mỹ thuật và kỹ thuật.
- Nhóm hòa nhập: là các trẻ có năng lực, sức khỏe, khả năng định hướng tốt… sẽ đi học tại các trường bình thường
Khi tham gia các kỳ thi tốt nghiệp, trường sẽ cử cán bộ hỗ trợ chuyển đề thi sang chữ nổi cho học sinh Trong quá trình chấm bài, nếu có yêu cầu từ hội đồng giám khảo, sẽ có đội ngũ chuyên trách dịch từ chữ nổi sang chữ sáng để đảm bảo tính chính xác và công bằng.
Gần đây, trường đã phát triển công nghệ tin học nhằm hỗ trợ trẻ khiếm thị thông qua phần mềm đánh máy, cho phép người dùng nghe âm thanh khi gõ phím, chẳng hạn như việc đọc chữ vừa nhập Bên cạnh đó, trường cũng đã thành lập thư viện, mặc dù vẫn còn hạn chế về độ phong phú và số lượng đầu sách.
CHƯƠNG TRÌNH CTS VÀ QUÁ TRÌNH HỌC TẬP CỦA TRẺ KHIẾM THỊ Ở TRƯỜNG PT ĐẶC BIỆT NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU
Trẻ khiếm thị với việc tham gia chương trình CTS
Chúng tôi đã nghiên cứu chương trình CTS dành cho trẻ khiếm thị tại trường phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu Trong cuộc trao đổi, cô Trần Thị Mỹ Hạnh, Hiệu Phó nhà trường, cho biết chương trình CTS được triển khai ngay khi có trẻ khiếm thị ở độ tuổi nhỏ được nhận vào trường Các em sẽ được phân loại theo độ tuổi khi tham gia chương trình CTS.
Từ 0 đến 3 tuổi, các em được tham gia CTS tại nhà Giáo viên được cử đến nhà các em để cùng phối hợp với phụ huynh giúp các em vào CTS Việc CTS hỗ trợ cho trẻ và gia đình sẽ giúp điều chỉnh đời sống sinh hoạt trong gia đình có trẻ khuyết tật Giáo viên sẽ vạch ra những kế hoạch cụ thể để phụ huynh thực hiện Phụ huynh sẽ được cung cấp thông tin, kiến thức về khuyết tật, các phương pháp chăm sóc giáo dục trẻ, được giúp đỡ xây dựng các kỹ năng hỗ trợ trẻ, chăm sóc trẻ ở nhà có hiệu quả hơn, giúp trẻ có đủ khả năng và niềm tin để hòa nhập vào môi trường học đường và xã hội sau này một cách độc lập Giáo viên có thể giúp phu huynh tìm được sự hỗ trợ từ các dịch vụ khác Sau đó, giáo viên có nhiệm vụ kiểm tra đánh giá kết quả phụ huynh đạt được
Trẻ từ 3 đến 6 tuổi tham gia chương trình CTS tại trường, tập trung vào việc phát hiện sớm khuyết tật và giải pháp phòng ngừa, giúp trẻ hồi phục chức năng và hòa nhập học tập Khi mới vào trường, trẻ được khám tổng quan để đánh giá khả năng thị lực, phát hiện sớm khuyết tật và phòng ngừa biến chứng xấu Hàng năm, trẻ được khám sức khỏe định kỳ tại Viện Mắt Tp HCM, với sự hỗ trợ chuyên môn từ bệnh viện Mắt và bệnh viện Từ Dũ Sau khi tham gia chương trình CTS và đạt kỹ năng cần thiết, trẻ có thể hòa nhập với bạn bè cùng trang lứa tại trường mầm non Đối với những trẻ 4 tuổi ở xa trường, giáo viên sẽ đến nhà 1-2 lần mỗi tuần và liên lạc với phụ huynh qua điện thoại để cập nhật thông tin.
Tham gia chương trình CTS, trẻ em được trang bị các kỹ năng tự chăm sóc bản thân, sinh hoạt hàng ngày, kỹ năng sống và di chuyển, cùng với khả năng nhận dạng đồ vật Ngoài việc phát triển những kỹ năng này, trẻ còn được học các môn văn hóa như toán, văn, âm nhạc và thể dục, cũng như cách định vị trong chữ nổi.
Việc tham gia chương trình CTS của trẻ không chỉ cần có sự hỗ trợ của nhà trường mà còn cần sự trợ giúp đắc lực từ cha mẹ.
Quá trình học tập của trẻ khiếm thị tại trường PT đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu
Trường Nguyễn Đình Chiểu tạo điều kiện cho trẻ khiếm thị học tập và sinh hoạt như các trẻ khuyết tật khác Các giáo viên tại trường thống nhất rằng việc áp dụng nhiều phương pháp dạy học kết hợp, như thuyết minh, trực quan hình ảnh, thảo luận và lặp lại, là cần thiết để hỗ trợ trẻ khiếm thị Phương pháp trực quan được đánh giá cao nhất, giúp học sinh dễ dàng hình dung thông qua hình ảnh và đồ vật minh họa Ngoài ra, phương pháp lặp lại và tay trong tay giúp trẻ nhận biết phương hướng và di chuyển hiệu quả hơn Học sinh còn được tham gia hoạt động ngoài trời qua các trò chơi do giáo viên hướng dẫn, tạo cơ hội phát triển sáng tạo và tư duy Với phương châm "học mà chơi, chơi mà học," không khí học tập trở nên thoải mái, giúp trẻ tiếp thu kiến thức nhanh hơn Nhà trường tổ chức các hoạt động ngoại khóa tại công viên và giao lưu với trẻ bình thường, giúp trẻ rèn luyện kỹ năng giao tiếp, di chuyển và nhận dạng đồ vật, từ đó tăng cường sự tự tin và khả năng hòa nhập cộng đồng.
Một phương pháp dạy học hiệu quả và cần thiết cho trẻ khiếm thị là hỗ trợ cá nhân Mỗi trẻ có những nhu cầu đặc biệt cần được đáp ứng, và việc hỗ trợ cá nhân giúp giáo viên chú ý đến những nhu cầu đó Khi giáo viên quan tâm đến nhu cầu đặc biệt của trẻ, điều này sẽ tạo điều kiện cho trẻ được hưởng thụ giáo dục tốt hơn.
T.T.M.H (Hiệu phó) cho biết: “Hiện nay, ở trường PT đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu, trẻ khiếm thị cũng được học các tiết học cá nhân Khi cả lớp đang tập trung thực hiện một hoạt động nào đó thì giáo viên sẽ tận dụng thời gian này để đến với một hoặc hai học sinh gặp khó khăn trong học tập, giúp các em ghi nhớ những ý chính của bài học Ngoài ra, giáo viên cũng có thể chia học sinh theo nhóm có cùng khả năng Sau đó, giáo viên sẽ đến từng nhóm để hỗ trợ các em Việc chia nhóm sẽ được thay đổi thường xuyên để các em không cảm thấy nhàm chán
Các tiết học cá nhân tạo điều kiện cho giáo viên tiếp cận gần gũi hơn với học sinh, từ đó giúp họ hiểu rõ hơn về những mong muốn, sở thích và khả năng đặc biệt của từng trẻ.
Nội dung học tập tại trường Nguyễn Đình Chiểu tương đồng với chương trình chung của Bộ Giáo dục, nhưng được điều chỉnh phù hợp với từng đối tượng học sinh Cô Ng.N.T.D cho rằng chương trình học cho trẻ mẫu giáo tại đây nặng hơn so với các trường khác Trẻ khiếm thị không chỉ học như trẻ bình thường mà còn cần rèn luyện thêm nhiều kỹ năng khác Do đó, việc xây dựng một chương trình riêng cho trẻ khiếm thị là rất cần thiết, với sự điều chỉnh thống nhất từ Bộ Giáo dục, không chỉ từ nhà trường Chương trình này không tách rời trẻ khiếm thị khỏi trẻ bình thường mà sẽ kết hợp điều chỉnh phù hợp, có thể kéo dài thời gian học để đáp ứng nhu cầu của học sinh.
Những khó khăn của nhà trường
Trường Nguyễn Đình Chiểu hiện đang thiếu hụt đội ngũ giáo viên, điều này ảnh hưởng đến chương trình CTS tại nhà cho trẻ khiếm thị, khi một giáo viên phải phụ trách đến bốn trẻ Các giáo viên không được đào tạo chính quy về giáo dục đặc biệt, chỉ dạy dựa trên kinh nghiệm, dẫn đến hạn chế trong việc giáo dục trẻ khuyết tật Theo cô P.T.X.M, tâm lý trẻ khiếm thị rất bất ổn, và giáo viên cần có ít nhất bốn năm đào tạo về giáo dục đặc biệt để có thể dạy hiệu quả Cô N.T.T.X cũng chia sẻ nỗi thương cảm cho những giáo viên cảm thấy bất lực khi không thể dạy trẻ khuyết tật dù đã qua lớp nghiệp vụ ngắn hạn Do đó, cần thiết phải có một đội ngũ giáo viên chuyên biệt được đào tạo chính quy, không chỉ về kiến thức phổ thông mà còn về tâm lý trị liệu và giao tiếp không lời.
Nhà trường không chỉ đối mặt với khó khăn về đội ngũ giáo viên mà còn gặp phải vấn đề nghiêm trọng về cơ sở vật chất Cô P.T.X.M cho biết: “Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường còn thiếu thốn, chưa thật đồng bộ để đáp ứng đầy đủ các nhu cầu của trẻ.” Thêm vào đó, cô Ng.N.T.D nhấn mạnh rằng: “Sách giáo khoa cho trẻ khiếm thị là vấn đề mấu chốt Đa số trẻ khiếm thị đều có hoàn cảnh khó khăn, nhiều gia đình có tới 2 hoặc 3 người mù Sách giáo khoa chữ nổi lại có giá cao, từ 2 đến 3 triệu đồng cho một bộ, khiến gia đình các em khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu học tập.”
Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc tham gia chương trình CTS của trẻ, bên cạnh sự hỗ trợ từ nhà trường Tuy nhiên, nhiều phụ huynh có con khuyết tật chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của CTS và thiếu kiến thức về vấn đề này, dẫn đến việc không đưa trẻ đến trường kịp thời khi phát hiện khó khăn Hành động này ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng hồi phục và phát triển của trẻ Cô P.T.T.V nhận định rằng một số phụ huynh thiếu hợp tác với nhà trường, trong khi nhiều người lại quá tin tưởng vào vai trò của nhà trường và hoàn toàn giao phó trách nhiệm giáo dục cho nhà trường, cho rằng con chỉ cần học ở trường là đủ.
Cô P.T.X.M cho rằng nhận thức của phụ huynh về vấn đề giáo dục còn hạn chế, đặc biệt là ở những gia đình xa trường Nhiều phụ huynh ngại đưa con đến trường do hoàn cảnh khó khăn, dẫn đến việc họ chỉ tập trung vào việc chăm sóc sức khỏe cho trẻ ở nhà Chỉ một số ít phụ huynh tích cực hỗ trợ trẻ phát triển kỹ năng.
Mặc dù vẫn còn nhiều thách thức, chúng ta nên tin tưởng vào khả năng của trẻ khuyết tật, đặc biệt là trẻ khiếm thị Tất cả trẻ em, kể cả những em khuyết tật, đều có khả năng học hỏi, dù có thể gặp khó khăn và tiến độ chậm hơn so với trẻ bình thường Trong những năm đầu đời, trẻ cần môi trường học tập và tương tác với bạn bè đồng trang lứa để phát triển kỹ năng sống cần thiết Bố mẹ đóng vai trò quan trọng như những người thầy, hỗ trợ trẻ trong việc học tập và rèn luyện kỹ năng Giáo viên cũng là người hỗ trợ thiết yếu cho trẻ và gia đình, khi mỗi trẻ khuyết tật và gia đình đều có nhu cầu và điều kiện riêng biệt.
CHA MẸ VÀ VIỆC HỌC CỦA TRẺ KHIẾM THỊ ĐANG
Nhận Thức
3.1.1 Nhận thức của cha mẹ về việc cho con theo học tại trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu
Hiện nay, tại Việt Nam, số lượng trẻ khuyết tật, đặc biệt là trẻ khiếm thị, đang gia tăng, tuy nhiên, số trẻ được chăm sóc và giáo dục tại các trung tâm và trường lớp vẫn còn hạn chế Nguyên nhân của thực trạng này rất đa dạng, nhưng vai trò của cha mẹ vẫn là yếu tố quan trọng nhất.
Cha mẹ đưa con đến các trung tâm và trường lớp dành cho trẻ khuyết tật là bước đầu tiên quan trọng trong quá trình giáo dục trẻ Nhận thức về tầm quan trọng của bước này là yêu cầu thiết yếu cho bất kỳ chương trình giáo dục nào dành cho trẻ khuyết tật.
Việc học của trẻ khiếm thị tại trường Nguyễn Đình Chiểu đặt ra nhiều câu hỏi cho cha mẹ, đặc biệt là về nhận thức của họ khi quyết định cho con theo học Khác với cha mẹ của trẻ bình thường, cha mẹ trẻ khiếm thị thường không có nhiều lựa chọn trường học Dù chỉ biết đến trường Nguyễn Đình Chiểu, họ vẫn phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc cho con theo học hay không Để đưa ra quyết định đúng đắn, cha mẹ cần có sự hiểu biết và thông tin đầy đủ về trường.
Sau khi phỏng vấn phụ huynh về nguồn thông tin biết đến trường Nguyễn Đình Chiếu, chúng tôi nhận thấy phần lớn phụ huynh biết đến trường qua người quen, bác sĩ và các phương tiện truyền thông như tivi và báo chí Những thông tin này giúp cha mẹ hiểu rõ chức năng, nhiệm vụ và mục tiêu đào tạo của trường Khi đã có thông tin, phụ huynh cảm thấy con mình phù hợp với môi trường học tập tại đây, xem trường là nơi tốt nhất cho sự phát triển của con Thêm vào đó, nhận thức của cha mẹ được nâng cao qua các buổi gặp gỡ và trao đổi với Ban Giám hiệu nhà trường.
Cha mẹ đưa con đến trường Nguyễn Đình Chiểu với mục đích rõ ràng, nhận thức đầy đủ về khả năng và khiếm khuyết của con, cũng như hiểu biết về mục tiêu và chương trình đào tạo của nhà trường, đồng thời phản ánh mong muốn của chính mình.
3.1.2 Nhận thức của cha mẹ về việc cho con tham gia chương trình CTS và về vai trò của mình trong chương trình này
Việc cho trẻ khiếm thị học tại trường Nguyễn Đình Chiểu là cần thiết cho sự phát triển của trẻ Ở mỗi lứa tuổi, trẻ cần được theo học các chương trình phù hợp, và đối với lứa tuổi mẫu giáo từ 3 đến 6, chương trình CTS đã được nhà trường áp dụng Sự hợp tác của cha mẹ là rất quan trọng trong quá trình này, và việc họ hiểu rõ về chương trình sẽ hỗ trợ tốt hơn cho cả trẻ và bản thân họ Qua khảo sát, hầu hết cha mẹ biết đến chương trình CTS qua sự giới thiệu của nhà trường, cho thấy họ chưa có thông tin trước đó về chương trình Điều này chỉ ra rằng cha mẹ không có ý định cho con tham gia chương trình CTS trước khi được nhà trường hướng dẫn.
Việc trẻ tham gia chương trình CTS phụ thuộc vào quyết định của cha mẹ, và nếu loại bỏ yếu tố này, sự tham gia sẽ hoàn toàn ngẫu nhiên Nguyên nhân của thực trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, như chương trình CTS chỉ mới được triển khai rộng rãi ở Việt Nam trong khoảng một thập kỷ qua và hiện chỉ được áp dụng tại trường Nguyễn Đình Chiểu Nhà trường còn thiếu điều kiện về tài chính và cơ sở vật chất để phổ biến chương trình CTS rộng rãi hơn Tuy nhiên, có một điểm tích cực là cha mẹ đã thể hiện sự tin tưởng vào nhà trường, thể hiện qua việc họ mạnh dạn cho con tham gia chương trình CTS nhờ sự giới thiệu và động viên từ Ban Giám hiệu, mặc dù họ chưa hoàn toàn nhận thức rằng đây là quyết định đúng đắn.
Trong chương trình CTS, cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện kế hoạch tại nhà và hợp tác chặt chẽ với giáo viên Khi cha mẹ nhận thức rõ vai trò của mình, kế hoạch CTS cho trẻ sẽ thuận lợi hơn rất nhiều Việc nâng cao nhận thức về vai trò của cha mẹ là điều cần thiết để họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.
Nghiên cứu cho thấy nhiều cha mẹ không nhận thức đầy đủ về vai trò quan trọng của mình trong chương trình CTS của con Chị M.T chia sẻ rằng: “Vai trò của mình chỉ phụ thêm với mấy cô”, trong khi chị T cũng cho rằng “chị là người hỗ trợ giáo viên thôi” Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức của phụ huynh về vai trò của họ trong giáo dục.
Chương trình CTS tại trường Nguyễn Đình Chiểu đã được điều chỉnh để phù hợp với chương trình đào tạo chung, cho phép trẻ khiếm thị tham gia theo mô hình lớp học Cha mẹ có thể lựa chọn cho trẻ học một hoặc hai buổi, nhưng phần lớn chọn hai buổi, với cô giáo vừa là người giữ trẻ vừa là người hướng dẫn Điều này dẫn đến việc trẻ dành khoảng 2/3 thời gian sinh hoạt với cô, làm cho cha mẹ khó có thể giữ vai trò chủ đạo trong việc hỗ trợ trẻ hình thành và rèn luyện các kỹ năng do thời gian bên trẻ quá ít.
Cha mẹ thường chưa nhận thức đúng vai trò của mình trong việc phát triển kỹ năng cho trẻ, một phần do kiến thức hạn chế về Chương trình Giáo dục Tổng thể (CTS) Họ chưa có thông tin chính xác về tầm quan trọng của việc củng cố kỹ năng cho con và thường mang tâm lý khiêm tốn, không dám khẳng định những gì mình đã làm cho trẻ.
3.1.3 Nhận thức của cha mẹ về sự tiến bộ của con sau một thời gian tham gia chương trình CTS
Mong muốn lớn nhất của cha mẹ là thấy con khỏe mạnh, cao lớn và thông minh Đối với cha mẹ trẻ khiếm thị, mỗi bước tiến nhỏ của con, như việc đi thẳng, mang lại hạnh phúc to lớn Chính vì điều này, họ đưa con đến trường, tham gia chương trình CTS và theo dõi từng ngày Nhận thức được sự tiến bộ của con là động lực cho cha mẹ nỗ lực, đồng thời duy trì hy vọng về tương lai của con.
Khi phỏng vấn cha mẹ về sự tiến bộ của con cái, hầu hết đều nhận thấy sự phát triển rõ rệt ở nhiều khía cạnh, đặc biệt là trong kỹ năng định hướng, khả năng thính giác và khả năng tự phục vụ.
Sau thời gian học từ 10 đến 12 tháng, nhiều bậc phụ huynh nhận thấy con cái đã có khả năng định hướng tốt trong môi trường lớp học và gia đình Mẹ bé P.T tự hào chia sẻ rằng con biết giữ đồ đạc gọn gàng và có thể tự làm nhiều việc như lấy nước hay chổi Bé còn tự mở cửa để chơi với hàng xóm, thể hiện sự độc lập Tương tự, mẹ bé T.A cũng cho biết con đã nhận biết rõ các phòng trong nhà và biết đường đi từ tầng dưới lên phòng mình, cho thấy sự phát triển đáng kể trong khả năng nhận thức và định hướng không gian.
Kỹ năng thính giác của trẻ em đang phát triển mạnh mẽ, giúp trẻ học hỏi và tiếp nhận thông tin từ môi trường xung quanh một cách hiệu quả Chị T chia sẻ rằng con chị đã có thể nhận diện giọng nói của giáo viên chỉ sau một năm học, điều mà trước đây bé chưa làm được Bên cạnh đó, mẹ của bé P.T cũng cho biết rằng con đã biết phân biệt các âm thanh từ các hoạt động khác nhau, cho thấy khả năng thính giác nhạy bén của trẻ giúp chúng hiểu và phản ứng phù hợp với tình huống.
Thái độ của cha mẹ đối với chương trình can thiệp sớm
Các nhà nghiên cứu đã xác định các giai đoạn tâm lý mà cha mẹ trải qua khi có con bị khuyết tật, bắt đầu từ cảm giác sốc và không tin vào thực tế rằng con mình gặp phải khiếm khuyết.
Cha mẹ thường trải qua cảm xúc giận dữ, bực tức, đau khổ và thất vọng khi đối diện với những khuyết tật của con Họ có thể cảm thấy xấu hổ và tự cô lập bản thân, nhưng nếu nhận được sự quan tâm và đồng cảm từ gia đình và bạn bè, họ có thể vượt qua giai đoạn khủng hoảng này Thời điểm này, cha mẹ sẽ cảm thông hơn với con cái, cảm thấy thương yêu và tìm mọi cách để hỗ trợ con phát triển tốt nhất.
11 Nguyễn Thị Hoàng Yến, Đặc san Giáo dục đặc biệt, Trung Tâm Đào Tạo và Phát Triển Giáo Dục Đặc Biệt – Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
Chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn sâu một số phụ huynh có con khiếm thị tham gia chương trình can thiệp sớm tại trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu để tìm hiểu thái độ của họ đối với chương trình này cũng như cảm nhận của họ khi tham gia vào quá trình can thiệp sớm.
3.2.1 Thái độ của cha mẹ đối với chương trình CTS của trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu
Thông qua phỏng vấn sâu, chúng tôi đã thu thập ý kiến từ cha mẹ có con tham gia chương trình can thiệp sớm tại trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu, và đa số đều hài lòng với chương trình này Trước khi cho con tham gia, nhiều cha mẹ chỉ chăm sóc trẻ tại nhà và không có kiến thức về can thiệp sớm Khi biết đến trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu, họ cảm thấy vui mừng và tích cực vì chương trình giúp con họ phát triển tốt Chị M.T, mẹ của bé T.N, cho biết: “Chương trình can thiệp sớm rất tốt, hướng dẫn cho mình dạy con cũng rất hay.” Chị cũng đánh giá cao cơ sở vật chất và sự nhiệt tình của giáo viên Tương tự, chị T, mẹ bé T.A, chia sẻ: “Chương trình can thiệp sớm của trường nói chung là tốt Tôi rất mừng khi đưa cháu vào đây học.”
Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường, cùng với sự hỗ trợ từ giáo viên và phụ huynh, là yếu tố quyết định đến hiệu quả của chương trình can thiệp sớm cho trẻ khiếm thị Tận tâm và nhiệt huyết của giáo viên trong việc hướng dẫn cha mẹ và trẻ là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến kết quả của chương trình này.
Phần lớn phụ huynh tham gia chương trình can thiệp sớm tại trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu cảm thấy yên tâm và hài lòng, đặc biệt nhờ vào sự hướng dẫn nhiệt tình của giáo viên Chị T, mẹ của bé T.A, chia sẻ: “Cô hướng dẫn cho mình rất kỹ, chỉ bảo cụ thể những gì cần làm và tập cho bé, chẳng hạn như trong việc học toán và đếm.”
Cô khuyên mình về lấy que ra để tập cho bé đếm từng cái Trước đây, khi cháu ăn bánh, cháu thường hốt bánh và bỏ thẳng vào miệng mà không dùng hai ngón tay Cô dặn mình mua bánh, đổ ra dĩa và nhắc bé tự bốc ăn Nhờ vậy, sau này cháu đã biết cầm bánh bằng hai ngón tay thay vì chỉ hốt bỏ vào miệng như trước Cô dạy rất kỹ lưỡng.
Cha mẹ có thái độ hài lòng về chương trình can thiệp sớm tại trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu, cảm thấy yên tâm với sự tận tình của giáo viên cũng như nội dung và phương pháp can thiệp mà trường áp dụng.
3.2.2 Thái độ của cha mẹ khi tham gia vào chương trình can thiệp sớm
Cha mẹ có con bị khiếm thị thường mong muốn con mình có thể nhìn thấy và phát triển bình thường như những trẻ em khác Họ luôn nỗ lực tìm kiếm các phương pháp và giải pháp để hỗ trợ sự phát triển của con.
Trong chương trình can thiệp sớm, thái độ của cha mẹ khi tham gia rất tích cực, cho thấy sự ủng hộ và quan tâm của họ đối với sự phát triển của trẻ.
Cha mẹ luôn thương yêu và sẵn sàng hy sinh thời gian, công việc để can thiệp cho trẻ khi thấy con mình bị khiếm khuyết Chị T, mẹ bé T.N, đã quyết định đưa con từ Tiền Giang lên thuê nhà trọ gần trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu để bé có cơ hội tham gia chương trình can thiệp sớm Hằng ngày, chị đồng hành cùng bé đến trường và cho biết: “Chắc chị cho bé ở trên đây luôn Giả tỉ mình thuê nhà rồi sau này bé nó quen rồi mình kiếm gì mình làm Chắc phải giữ bé ở lại đây, tại muốn bé có tương lai tốt một chút thì phải ở lại đây.”
Phụ huynh có con tham gia chương trình can thiệp sớm thể hiện thái độ hợp tác tích cực với nhà trường, thông qua việc tham gia các buổi họp phụ huynh và thường xuyên trao đổi với giáo viên về cách hỗ trợ trẻ luyện tập kỹ năng tại nhà.
Trẻ khiếm thị gặp khó khăn trong việc di chuyển và cầm nắm đồ vật, dẫn đến việc cha mẹ phải nỗ lực chăm sóc và điều trị Tuy nhiên, khi được hỏi về thái độ khi hỗ trợ và dạy dỗ trẻ trong chương trình can thiệp sớm, hầu hết phụ huynh đều cảm thấy vui mừng vì có thể giúp con phát triển Chị D.X.T, mẹ bé K.N, chia sẻ: “Rất vui khi được giúp đỡ bé, vì phát triển được phần nào thì đỡ cho bé phần đấy.” Cha mẹ coi việc hỗ trợ trẻ trong can thiệp sớm là trách nhiệm, vì vậy họ luôn tận tâm và tích cực tham gia vào chương trình để giúp con mình phát triển tốt nhất.
Thông qua bảng hỏi phỏng vấn sâu các cha mẹ có con tham gia chương trình can thiệp sớm tại trường PTĐB Nguyễn Đình Chiểu, chúng tôi nhận thấy rằng đa số cha mẹ có thái độ tích cực khi tham gia Họ cảm thấy vui mừng vì có cơ hội trực tiếp hỗ trợ và dạy dỗ con mình các kỹ năng cần thiết để hòa nhập vào cuộc sống Ngoài ra, cha mẹ cũng rất hài lòng với chương trình can thiệp sớm mà con họ đang tham gia.
Hành Vi
Trẻ từ 3 đến 6 tuổi thường ở bên cha mẹ, do đó sự chăm sóc của cha mẹ rất quan trọng, đặc biệt đối với trẻ khuyết tật như trẻ khiếm thị Theo khảo sát, hơn 2/3 phụ huynh cho biết họ là người chăm sóc chính cho trẻ khi ở nhà Các phương pháp chăm sóc khác nhau được áp dụng, trong đó ba cách phổ biến là: học cùng trẻ, vừa làm việc vừa hỗ trợ trẻ học, và để trẻ tự học với sự giám sát Cụ thể, 12 phụ huynh chọn cách học cùng trẻ, 8 người chọn cách hỗ trợ trong khi làm việc, và 3 người để trẻ tự học nhưng có sự theo dõi Điều này cho thấy trẻ khiếm thị nhận được sự chăm sóc chu đáo và quan tâm từ cha mẹ, với thời gian ở bên nhau tương đối cao.
Cha mẹ của trẻ khiếm thị tại trường Nguyễn Đình Chiểu chủ yếu chỉ giúp trẻ ôn bài, trong khi việc rèn luyện kỹ năng chưa được thực hiện hiệu quả Họ thường hỏi con về nội dung học trong lớp và dạy lại cho đúng Chị T chia sẻ rằng: “Khi hỏi con hôm nay cô dạy gì, nó thường kể về bài thơ, sau đó mình dạy lại.” Chị cũng cho biết rằng việc hỗ trợ trẻ học ở nhà tốn nhiều thời gian và sự phối hợp giữa cha mẹ và trẻ không được tốt.
Việc trẻ cần đến 15 phút để tập trung phối hợp với mẹ và thường xuyên nhõng nhẽo đòi nghỉ ngơi là những khó khăn ảnh hưởng đến thời gian và hiệu quả rèn luyện kỹ năng Những thách thức này yêu cầu cha mẹ phải kiên trì và nhẫn nại, đồng thời cần tập luyện các kỹ năng cho trẻ mỗi ngày để đạt được kết quả tốt nhất.
Vai trò của cha mẹ trong chương trình CTS chưa được đánh giá đúng mức, cho thấy họ chỉ coi mình là người hỗ trợ Hành vi này phản ánh nhận thức của cha mẹ về vị trí của mình trong quá trình chăm sóc và giáo dục.
3.3.2 Liên lạc của cha mẹ với nhà trường, giáo viên và những phụ huynh khác
Sự kết hợp giữa gia đình và nhà trường là yếu tố quan trọng trong giáo dục, giúp nâng cao hiệu quả giáo dục cho trẻ Tại trường Nguyễn Đình Chiểu, cha mẹ của các em khiếm thị ở lứa tuổi mẫu giáo gặp khó khăn trong việc giao lưu với Ban Giám hiệu và giáo viên chủ nhiệm Theo chia sẻ của một phụ huynh, việc gặp gỡ giữa phụ huynh và thầy cô diễn ra một lần mỗi tháng để trao đổi kinh nghiệm, nhưng chỉ có một số ít phụ huynh ở lại gặp giáo viên chủ nhiệm do khoảng cách xa, và các cuộc trao đổi thường không sâu sắc.
Việc giao tiếp giữa cha mẹ có con tham gia chương trình CTS với nhà trường và giáo viên hiện nay chủ yếu chỉ đáp ứng về số lượng mà chưa đảm bảo chất lượng Các cuộc họp thường diễn ra trong thời gian ngắn (khoảng 2 đến 3 giờ) với sự tham gia đông đảo phụ huynh (trên 30 người, thường chỉ có một trong hai cha mẹ tham dự) Hơn nữa, mỗi trẻ em có khả năng, tính cách và năng lực riêng, dẫn đến những thuận lợi, khó khăn và sự tiến bộ của từng bé cũng khác nhau.
Trong quá trình phỏng vấn, chúng tôi nhận thấy rằng các bậc phụ huynh thường xuyên trao đổi với nhau ngoài giờ họp, mặc dù chỉ diễn ra tự phát và ở một số ít phụ huynh, chủ yếu là những người chờ đón con Thời gian gặp gỡ thường kéo dài từ 1,5 đến 2 giờ Mối quan hệ giữa họ chủ yếu là bạn bè và khá thân thiết, thường xuyên thăm hỏi lẫn nhau.
Mối quan hệ giữa các bậc phụ huynh không chỉ giúp họ chia sẻ khó khăn mà còn tạo cơ hội học hỏi lẫn nhau Sự liên hệ này đã phát huy tác dụng tích cực, góp phần tăng cường sự hỗ trợ và gắn kết trong cộng đồng cha mẹ.
Sau quá trình nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy rằng cha mẹ đưa con đến trường Nguyễn Đình Chiểu với mục đích và định hướng rõ ràng Tuy nhiên, nhiều phụ huynh vẫn chưa có nhận thức đầy đủ về chương trình CTS và vai trò của mình trong đó Mặc dù vậy, hầu hết cha mẹ đều thể hiện thái độ tích cực đối với chương trình CTS, thể hiện qua sự hài lòng với hướng dẫn của giáo viên và sự yên tâm khi cho con tham gia Họ cũng sẵn sàng hợp tác với giáo viên và nhà trường trong việc chăm sóc con em tại nhà.
PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
Sau khi nghiên cứu việc học của trẻ tham gia chương trình CTS tại trường Nguyễn Đình Chiểu, chúng tôi nhận thấy nhiều ưu điểm và thành tựu tích cực từ cả nhà trường và phụ huynh Mặc dù vẫn tồn tại một số khuyết điểm và hạn chế, nhưng những vấn đề này hoàn toàn có thể được khắc phục nếu có sự nỗ lực từ cả hai bên Sau một thời gian tham gia chương trình, trẻ em đã có những tiến bộ rõ rệt, tự phục vụ bản thân tốt hơn, kỹ năng định hướng và thính giác được phát triển, giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp và phát triển một cách lành mạnh.
Nhà trường nhận thấy hiệu quả của mô hình can thiệp sớm, nhưng do mới áp dụng gần đây nên vẫn còn một số thiếu sót trong quá trình thực hiện Mặc dù đã nỗ lực khắc phục, việc học hòa nhập mẫu giáo cho học sinh vẫn chưa được thực hiện triệt để, dẫn đến tình trạng học hòa nhập muộn (ở lớp 1 hoặc lớp 2), điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu của trẻ.
Cha mẹ cần nhận thức rõ vai trò quan trọng của mình trong việc hỗ trợ quá trình học tập của trẻ Họ đã bắt đầu đưa trẻ đến trường và hợp tác với giáo viên để rèn luyện thêm kỹ năng tại nhà Tuy nhiên, nhiều bậc phụ huynh vẫn chưa nắm bắt đầy đủ về việc học của con tại lớp, điều này ảnh hưởng đến khả năng củng cố kỹ năng cho trẻ.
Mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường hiện chưa rõ nét, khi gia đình không nhận được thông tin đầy đủ và mọi trách nhiệm giáo dục đều được giao cho nhà trường, trong khi nhà trường không thể chăm sóc hết trẻ Việc thiếu thông tin phản hồi từ phụ huynh về sự tiến bộ của trẻ tại nhà khiến nhà trường chỉ có thể hỗ trợ và hướng dẫn trẻ trong lớp học Để nâng cao sự phát triển của trẻ và cải thiện hiệu quả chương trình CTS, chúng tôi xin đề xuất một số ý kiến nhỏ, với hy vọng sẽ mang lại lợi ích cho cha mẹ, nhà trường và xã hội.
Nhà trường cần tăng cường phổ biến mục tiêu và chương trình đào tạo, đặc biệt là chương trình CTS, đến các đối tượng liên quan Việc hợp tác với địa phương sẽ giúp phụ huynh biết đến nhiều hơn về các chương trình đào tạo Khi phụ huynh đăng ký cho con tham gia, nhà trường nên tổ chức các chuyên đề học tập cụ thể dành cho cha mẹ, có sự hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm, nhằm giúp phụ huynh hiểu đúng về chương trình CTS và vai trò của họ trong đó.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh và giáo viên là rất quan trọng trong việc lập kế hoạch và triển khai các hoạt động giáo dục Việc thường xuyên trao đổi thông tin về trẻ em giúp phụ huynh và giáo viên nắm bắt được kỹ năng hiện có và tình trạng phát triển của trẻ, từ đó tạo điều kiện tốt nhất cho sự tiến bộ của các em.