Để tìm ra các giải pháp để tổ chức trò chơi dân gian đạt nhiều kết quả nhằm thiết thực cụ thể hóa phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện – học sinh tích cực”. Mời quý thầy cô tham khảo sáng kiến “ Đưa trò chơi dân gian vào tiết Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp”.
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐƯA TRÒ CHƠI DÂN GIAN VÀO TIẾT HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
Trang 2A - Phần mở đầu
I Lí do chọn đề tài:
Ở lứa tuổi học sinh tiểu học, trẻ em không những được chăm sóc sức khỏe, được học tập mà phải cần được thỏa mãn nhu cầu vui chơi Vui chơi là hoạt động chủ đạo thông qua hoạt động trò chơi, trẻ em được phát triển trí tuệ, thể chất, tình cảm, quan hệ xã hội nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ
Năm học 2008 – 2009 là năm đầu tiên thực hiện chỉ thị 40/2008/CT-BGDĐT ngày 22 tháng 7 năm 2008 của BGD – ĐT về việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện – Học sinh tích cực” Trong 2 mục tiêu, 5 yêu cầu và 5 nội dung của chỉ thị 40 có nội dung: “Tổ chức các trò chơi dân gian và các hoạt động vui chơi giải trí tích cực khác phù hợp với lứa tuổi của học sinh”
Ngược dòng thời gian với những người đã từng học tập ở thập kỷ 70,
80 trở về trước Những trò chơi như u tù, kéo co, thả diều, đánh chuyền, nhảy dây… Ký ức tuổi thơ còn đọng lại trong ta là sự sảng khoái, hả hê khi thắng cuộc trò chơi kéo co, sung sướng đến tê người khi cánh diều no gió, bay bổng của trò chơi thả diều, là sự ú tim hồi hộp của trò chơi trốn tìm
Có lẽ những kỉ niệm thời thơ ấu gắn liền với những trò chơi hấp dẫn, lôi cuốn của trẻ thơ Tiếc rằng, những trò chơi hồn nhiên ấy đang dần mai một, ngày càng bị lãng quên Ngày nay, trước sự bùng nổ của công nghệ số, trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, quá trình đô thị hóa và sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, những trò chơi dân gian trở nên xa
lạ đối với trẻ thơ Thay vào đó là những trò chơi điện tử mang tính bạo lực, nguy hiểm Các hàng trò chơi điện tử mọc lên nhan nhản từ miền ngược đến miền xuôi mà khách hàng ở đây chỉ toàn là các em nhỏ Lời cảnh báo của chúng ta những người làm công tác giáo dục: “Hãy ngăn chặn các trò chơi vô
bổ bằng việc phát huy tốt trò chơi dân gian – một di sản văn hóa quí báu của dân tộc”
Tuy nhiên, trong thực tế việc chuyển tải các trò chơi dân gian cho học sinh tiểu học còn gặp nhiều bất cập do những khó khăn như: không gian, thời gian chơi, cách thức tổ chức trò chơi, chơi như thế nào để vừa vui tươi, lành mạnh vừa đảm bảo an toàn cho học sinh Trong khi học sinh hiện nay, nhất là học sinh ở các vùng miền nói chung chưa có điều kiện tiếp cận với các trò chơi dân gian và bản thân nhiều giáo viên cũng còn bỡ ngỡ trước các trò chơi dân gian Để tổ chức được các trò chơi dân gian có hiệu quả, lôi cuốn có tính giáo dục cao là một điều nan giải Trước tình hình đó, là một giáo viên chủ nhiệm, tôi luôn trăn trở đi tìm ra các giải pháp để tổ chức trò chơi dân gian đạt nhiều kết quả nhằm thiết thực cụ thể hóa phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện – học sinh tích cực” Sau đây tôi xin trình bày sáng
Trang 3kiến kinh nghiệm của mình với đề tài: “Đưa trò chơi dân gian vào tiết Hoạt
II Thực trạng trước khi thực hiện các giải pháp của đề tài:
1 Thuận lợi:
- Được sự quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện của BGH nhà trường cũng như
tổ khối chuyên môn
- Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học là ham thích sự vui nhộn, thích khám phá những điều mới lạ, đặc biệt là các trò chơi Các em muốn hòa mình vào các trò chơi tìm sự thoải mái thư giãn sau tiết học căng thẳng
2 Khó khăn:
- Đa số các em còn rụt rè, thiếu tự tin, kĩ năng làm việc theo nhóm còn hạn chế, khả năng ứng xử trước các tình huống không linh hoạt
- Giáo viên chưa tạo môi trường nhằm kích thích trẻ hứng thú khi vui chơi, chưa nắm được nội dung các trò chơi dân gian
3 Số liệu thống kê:
Khi xây dựng đề tài này tôi đã tìm hiểu khả năng nhận biết của học sinh qua khảo sát và đề ra một số tiêu chí của học sinh về các trò chơi dân gian như sau:
* Đối tượng nghiên cứu: học sinh lớp 5 Ba ở trường Tiểu học Xuân Thạnh – Huyện Thống Nhất – Tỉnh Đồng Nai
* TSHS: 30
Trang 4B - Phần nội dung
I Cơ sở lý luận:
Trò chơi dân gian là vốn quý của dân tộc đã gắn liền với đời sống lao động
và các hội hè, đình đám của nhân dân Trò chơi vừa thể hiện tính sáng tạo của người lao động vừa là giải trí sau những ngày lao động mệt nhọc, bày tỏ niềm vui mùa bội thu, hay chiến thắng thiên nhiên,… Trò chơi đa dạng cuốn hút người chơi bởi sự bình dị khéo léo, nhạy bén, hấp dẫn, vui tươi, hòa nhập, cởi mở trong cuộc sống
Trò chơi dân gian cũng là một di sản quý báu của dân tộc Nó được kết thành từ quá trình lao động và sinh hoạt, trong đó tích tụ cả trí tuệ và niềm vui cuộc sống của bao thế hệ người Việt xưa Đặt biệt đối với trẻ em, trò chơi dân gian với những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị, bổ ích Đúng như lời PGS.TS Nguyễn Văn Huy, giám đốc bảo tàng
Dân tộc Việt Nam đã nói “Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò
chơi Trò chơi dân gian không đơn thuần là trò chơi của trẻ con mà nó chứa đựng cả nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc Trò chơi dân gian không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy, sáng tạo,
mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương đất nước Ngày nay, các em được sống ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy móc và không có khoảng thời gian chơi cũng là thiệt thòi Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen với những trò chơi của thiếu nhi ngày trước – đang ngày càng bị mai một và lãng quên, không chỉ ở thành thị mà còn có ở cả các vùng quê Vì thế giúp các em hiểu và quay về nguồn cội với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết”
Hướng đến mục tiêu “Xây dựng trường học thân thiện – Học sinh tích cực” Đưa trò chơi dân gian vào nhà trường là điều hết sức cần thiết, không những góp phần rèn luyện sức khỏe, kĩ năng ứng xử hợp lí các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kĩ năng làm việc mà còn kích thích học sinh học tập tốt
“chơi vui, học càng vui” Sau những giờ học căng thẳng với những bài toán khó
phải động não suy nghĩ, những bài văn phải vận dụng tư duy, trò chơi dân gian là món ăn tinh thần bổ ích sảng khoái cho học sinh, tạo không khí vui tươi cởi mở, học sinh gần gũi thân thiện nhau hơn bởi những trò chơi có tính hài hước dí dỏm thể hiện sự tương tác khi chơi
Trò chơi dân gian được gắn liền với môi trường sống Nó thường đơn giản,
dễ chơi, vật dụng dễ tìm, không tốn tiền, dễ tổ chức dù trong không gian hẹp như góc sân, lớp học Tất cả những trò chơi có chung một mục đích là rèn luyện sức khỏe, nhanh tay, tinh mắt, sáng tạo, khéo léo, vun đắp tình cảm hồn nhiên vô tư cho trẻ, nhất là trẻ đang độ tuổi tiểu học
II Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:
Trang 5Từ những thực trạng nêu trên, ngay từ đầu năm học 2010 - 2011 tôi đã suy
nghĩ và tìm ra nhiều biện pháp áp dụng thành công trong việc đưa “Trò chơi dân
gian vào trường học – kích thích hứng thú học sinh học tập”
1 Biện pháp I: Sưu tầm và chọn lọc các trò chơi các trò chơi phù hợp
với học sinh
Như chúng ta đã biết, trò chơi dân gian Việt Nam rất phong phú, đa dạng nhưng không phải trò chơi nào cũng phù hợp với học sinh Vì thế, giáo viên nên
có sự cân nhắc lựa chọn cho phù hợp nếu không sẽ không đạt hiệu quả mà còn phản tác dụng giáo dục Ngoài vốn hiểu biết sẵn có, tôi còn tìm hiểu thêm trên mạng, trong sách báo, cẩm nang 100 trò chơi dân gian Việt Nam,… Sau khi sưu tầm các trò chơi, tôi phân loại và giới hạn một số trò chơi cụ thể như sau:
Trò chơi luyện tinh mắt dẻo
chân
Trồng nụ trồng hoa, nhảy lò cò, nhảy dây, đá cầu, bắn bi, nu na nu nống,…
Trò chơi luyện sự phán đoán
tính toán chính xác
Ô ăn quan, cờ gánh, chơi chuyền,…
Trò chơi phát hiện sự nhanh
nhẹn, khéo léo, phát huy tinh thần
tập thể
Kéo co, rồng rắn lên mây, cướp cờ,…
Trò chơi rèn luyện sự phán đoán
thính tai
Bịt mắt bắt dê, bỏ khăn,…
Mỗi trò chơi phù hợp không gian tổ chức mới phát huy được tác dụng của nó:
- Tận dụng không gian rộng,
thoáng cho học sinh chơi các trò
chơi như: Rồng rắn lên mây, bịt
mắt bắt dê, nhảy dây, nhảy lò cò,…
nhằm rèn luyện và phát triển thể
lực
Trang 6- Trong lớp học, góc lớp: nên cho học sinh chơi theo nhóm: ô ăn quan, chơi chuyền, kéo cưa lừa xẻ, cờ gánh,…
Đặc biệt đặc trưng của trò chơi dân gian, khi chơi các em vừa chơi vừa hát hoặc đọc lời đồng dao Từ những thông tin thu được tôi hướng dẫn cho học sinh học thuộc và tạo hào hứng trong khi chơi
Ví dụ:
“Chuyền chuyền một… một một đôi …”
+ Kéo cưa lừa xẻ: “Cù cưa cút kít Làm ít ăn nhiều
…”
+ Nhảy lò cò: “ Nhảy lò cò…Cho cái giò nó khỏe…”
+ Tập tầm vông: “Tập tầm vông tay không tay có…”
2 Biện pháp II: Qui định thời gian tổ chức chơi
Không phải trong giờ ra chơi nào cũng tổ chức trò chơi dân gian, nếu tổ chức thường xuyên e rằng quỹ thời gian không cho phép Tùy tình hình thực tế và thời tiết, tôi qui định lớp tổ chức trò chơi vào những giờ giải lao hay vào tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp
Lên lịch trò chơi cụ thể từng tháng:
đá cầu, rồng rắn lên mây
trồng nụ, nhảy lò cò, nhảy ô tiếp sức
vông, cướp cờ, bắn bi
Kế hoạch tổ chức các trò chơi: Dựa vào lịch trò chơi đã đề ra, giáo viên cho học sinh tìm hiểu lồng ghép vào tiết sinh hoạt cuối tuần các trò chơi mà giáo viên
đã chuẩn bị phổ biến và cho học sinh chơi vào tuần kế tiếp
Lập kế hoạch, sắp xếp trò chơi cho các em theo từng buổi để đảm bảo sức khỏe, đảm bảo điều kiện thời tiết
Trang 73 Biện pháp III: Khi tổ chức trò chơi cần thực hiện các nguyên tắc:
a) Nguyên tắc 1: Bảo đảm cho học sinh hiểu rõ yêu cầu, nội dung và
cách thức tổ chức trò chơi
+ Yêu cầu đối với trò chơi có tác dụng định hướng đối với quá trình tổ chức, nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục đạo đức tương ứng
+ Nội dung trò chơi giúp cho
học sinh biết cần làm gì và cách thức
tổ chức trò chơi giúp cho học sinh cần
phải làm thế nào trong khi chơi Từ
đó học sinh sẽ thực hiện trò chơi được
đúng hướng, với nội dung đầy đủ, với
cách thức hoạt động phù hợp Vì vậy,
trước khi chơi, tôi cần giải thích rõ
ràng những yêu cầu cần đạt, nội dung và cách thức hoạt động cần thực hiện Bởi nếu không thì các em sẽ tiến hành chơi một cách tự phát, tùy tiện và không thu được kết quả mong muốn
b) Nguyên tắc 2: Bảo đảm phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo của
học sinh trong quá trình tổ chức chơi
+ Học sinh không những là đối tượng của hoạt động dạy cũng như là hoạt động giáo dục mà điều quan trọng hơn, các em là chủ thể nhận thức Vì vậy trong quá trình tổ chức trò chơi, tôi thường quan tâm đến các mức độ tham gia của học sinh từ thấp đến cao:
¬ Giáo viên chọn, hướng dẫn và tổ chức trò chơi
¬ Giáo viên chọn và hướng dẫn trò chơi, còn học sinh tự tổ chức trò chơi
¬ Giáo viên chọn trò chơi, còn học sinh tự nghiên cứu và tự tổ chức trò chơi
¬ Học sinh tự chọn, tự hướng dẫn và tổ chức trò chơi
Trang 8c) Nguyên tắc 3: Đảm bảo tổ chức trò chơi được tự nhiên, không gò ép
Khi tổ chức các trò chơi
tôi thường giúp học sinh tham
gia một cách tự nhiên, không gò
ép, các em được vui chơi thoải
mái
d) Nguyên tắc 4: Bảo
đảm luân phiên các trò chơi
một cách hợp lý
Đối với học sinh tiểu học,
khả năng chú ý có chủ định và
hứng thú chưa thật bền vững Do
đó tôi không tổ chức một trò chơi
quá dài mà căn cứ vào yêu cầu giáo dục, căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý của học sinh để lựa chọn trò chơi thích hợp, để có thể luân phiên nhau, giúp học sinh chuyển hướng chú ý và hứng thú một cách hợp lý
e) Nguyên tắc 5: Bảo đảm tổ chức trò chơi với tinh thần thi đua đồng
đội
Trong khi tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi có tính chất đồng đội, tôi luôn quan tâm đến yếu tố thi đua có chuẩn và thang đánh giá thành tích của cá nhân cũng như thành tích chung của đồng đội
Nhờ vậy, luôn kích thích được tính tích cực phấn đấu của học sinh vì thành tích bản thân, vì thành tích đồng đội mà mình là thành viên Qua đó, vun đắp cho các em ý thức đồng đội, tình bạn thân ái
Trong quá trình tổ chức trò chơi cho học sinh tôi luôn tiến hành theo quy trình sau:
* Chuẩn bị tổ chức trò chơi:
- Thiết kế giáo án:
+ Tên trò chơi
+ Mục đích giáo dục của trò chơi: Qua trò chơi cần đạt những yêu cầu giáo dục gì về tri thức, thái độ và hành vi
+ Các phương tiện phục vụ cho việc tổ chức trò chơi (tùy thuộc vào trò chơi) nêu lên những phương tiện vật chất
+ Các giải thưởng (nếu có)
+ Nội dung trò chơi, các hoạt động cụ thể với cách tiến hành cụ thể
Trang 9+ Chuẩn và thang đánh giá, nếu cần Ví dụ đối với trò chơi chuẩn đánh giá
là phần hát đúng bài đồng dao, rõ ràng mạch lạc và thang đánh giá từ 1 điểm đến
10 điểm (Mục đích để đánh giá thứ hạng của các đội)
- Chuẩn bị đầy đủ và có chất lượng các phương tiện dạy học
* Tổ chức trò chơi:
- Nêu tên trò chơi và giải thích ngắn gọn ý nghĩa của trò chơi
- Nêu yêu cầu của trò chơi
- Phổ biến luật chơi
- Nêu rõ cách chơi, hiệu lệnh, phân việc, cách thức làm việc
- Công bố trọng tài (có thể là giáo viên cùng với học sinh trong lớp)
- Tiến hành trò chơi: Hô hiệu lệnh dứt khoát cho các nhóm đồng loạt tiến hành Trọng tài chú ý quan sát, điều chỉnh, giúp đỡ các thành viên về cách chơi, kịp thời uốn nắn những lệch lạc
* Kết thúc trò chơi:
Trọng tài (GV) tập hợp học sinh để nhận xét, đánh giá chung (cá nhân và nhóm hoặc tổ), cho học sinh tham gia đánh giá
- Làm một số động tác thư giãn (nếu chơi trò vận động)
- Tính tổng điểm của từng nhóm và công bố kết quả
- Tuyên dương học sinh, đặc biệt là cá nhân (nhóm) có cố gắng
4 Biện pháp IV: Hãy hòa mình với thế giới trẻ thơ:
- Để tạo hứng thú cho
học sinh, giáo viên nên chủ
động thay đổi trò chơi một cách
hợp lý để không gây nhàm
chán Trò chơi phải thay đổi
tùy theo địa điểm chơi, không
gian chơi Trò chơi không lặp
đi lặp lại nhiều lần và giáo viên
phải có kỹ năng tổ chức trò
chơi là hòa mình với trẻ con,
cùng chơi với các em như
người bạn lớn
- Trong trò chơi, người
quản trò rất quan trọng, cuộc
chơi có hào hứng hấp dẫn hay không là nhờ sự khéo léo, linh hoạt nhạy bén của ngưởi quản trò
- Trong quá trình tổ chức trò chơi cho học sinh, tôi luôn gần gũi, động viên, vui vẻ cởi mở tạo không khí vui tươi hào hứng bằng dáng vẻ hài hước, dí dỏm, hấp dẫn gây tiếng cười làm cho học sinh cảm thấy thoải mái và sảng khoái trong
Trang 10khi chơi Qua đó, học sinh mạnh dạn, tự tin hơn, sẵn sàng bày tỏ nguyện vọng của mình với cô giáo và tự khẳng định mình trong tập thể
Ví dụ: Thiết kế trò chơi: “Rồng rắn lên mây”
1 Mục đích:
- Rèn luyện phản xạ nhanh nhẹn, sức khỏe, tính đồng đội, kỉ luật
- Tạo không khí sôi nổi trong học tập, sinh hoạt
2 Chuẩn bị: Địa điểm chơi: Sân chơi khoảng 10m x 10m
3 Các bước thực hiện:
* GV nêu tên trò chơi: Một người đứng ra làm thầy thuốc, những người
còn lại xếp thành hàng một, tay người sau nắm vạt áo người trước hoặc đặt trên vai người trước Sau đó tất cả đi lượn qua lượn lại như con rắn, vừa đi vừa hát:
Rồng rắn lên mây
Có cây lúc lắc
Hỏi thăm thầy thuốc
Có nhà hay không?
Người đóng vai thầy thuốc trả lời:
- Thầy thuốc đi chơi! (hay đi chợ, đi câu cá, đi vắng, tùy ý) Đoàn người lại đi và hát tiếp cho đến khi thầy thuốc trả lời:
- Có!
Và bắt đầu đối thoại như sau:
- Thầy thuốc hỏi: Rồng rắn đi đâu?
- Người đứng làm đầu của rồng rắn trả lời: Rồng rắn đi lấy thuốc để chữa bệnh cho con
- Thầy thuốc hỏi: Con lên mấy?
- Trả lời: Con lên một
- Thầy thuốc: Thuốc chẳng hay!
- Con lên hai
- Thầy thuốc: Thuốc chẳng hay!
Cứ thế cho đến: Con lên mười